Đặc biệt trong năm học này tôi được phân công chủ nhiệm lớp 4B tôi đã đi sâu vào nghiên cứu đề tài “Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh ”
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỸ ĐỨC
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trang 2Môn Tiếng Việt ở tiểu học là một môn học bao gồm nhiều phân môn,trong đó có phân môn Tập đọc.Tập đọc là một trong những phân môn cónhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh, đây là cơ sở củamỗi học sinh khi đến trường.
Dạy học sinh học phân môn Tập đọc là hoạt động hướng cho ngườihọc các tiếp nhận thông tin, thông báo thông tin và mở rộng khả nănggiao tiếp của bản thân Người không biết đọc chỉ có khả năng tiếp nhậnthông tin chủ yếu bằng nghe, thông báo thông tin chủ yếu bằng nói Đốivới phân môn Tập đọc, kĩ năng đọc là một trong bốn kĩ năng chính cầnđạt được của học sinh tiểu học Với môn Tiếng Việt, kĩ năng này vừa thểhiện vốn hiểu biết ngôn ngữ, vừa thể hiện trình độ ngôn ngữ của họcsinh Cho nên, từ trước đến nay kĩ năng đọc được xem là một tiêu chuẩnđánh giá chất lượng học tập của học sinh tiểu học
Tập đọc là phân môn thực hành, là phân môn công cụ để học tập.Nhiệm vụ quan trọng nhất là hình thành kỹ năng cho học sinh: Đọcđúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm Dạy các bài tập đọc theohướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh nhằm đạt đến yêucầu giúp học sinh phát huy hết khả năng tự học, tự tìm hiểu của mình,rèn luyện kỹ năng tư duy, diễn đạt phù hợp với trình độ phát triển củahọc sinh và đặc điểm của từng địa phương
Với mục tiêu giáo dục tiểu học hiện nay là: "Hình thành cho học sinhnhững cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về tình cảm,trí tuệ, thể chất năng lực thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản để học tiếp cácbậc học trên hoặc để đi vào cuộc sống lao động" Vì vậy cùng với việcthay đổi nội dung, chương trình sách giáo khoa thì việc thay đổi phương
Trang 3pháp, hình thức dạy học cũng cần phải được quan tâm để phù hợp vớinội dung chương trình và trình độ nhận thức của học sinh.
Đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học hiện nay là phát hiện, lựachọn và sử dụng phương pháp cụ thể phù hợp với quan điểm dạy học
"lấy học sinh làm nhân vật trung tâm" và phù hợp với nội dung giáodục Như vậy phương pháp, hình thức
dạy học là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình dạy họcnhằm phát
phát huy tính tích cực của học sinh
Trong những năm vừa qua tôi được phân công công tác tại trường Tiểuhọc Thiệu Toán, tôi đã luôn trăn trở nghiên cứu và mạnh dạn cải tiến cácphương pháp dạy học Đặc biệt trong năm học này tôi được phân công
chủ nhiệm lớp 4B tôi đã đi sâu vào nghiên cứu đề tài “Dạy các bài tập
đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh ” Với việc áp dụng đề tài này, bước đầu tôi đã thu được kết quả
tương đối khả quan.Tuy nhiên đây cũng chỉ là một biện pháp nhỏ nhằmnâng cao chất lượng học các bài tập đọc cho học sinh lớp 4 Tôi rất mongnhận được sự góp ý của đồng nghiệp để kinh nghiệm của tôi được hoànchỉnh hơn
II MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI:
1/ Nghiên cứu đầy đủ nội dung và phương pháp học“Dạy các bài tập
đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tâp của học sinh”.
Trang 42/ Góp phần tìm ra biện pháp nhằm nâng cao chất lượng môn tập đọc,
đặc biệt là vấn đề “Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa
các hoạt động học tập của học sinh”.
III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
Chỉ ra những cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hướng dẫn học sinhlớp 4 học các bài tập đọc tập thông qua việc thực nghiệm của bản thânnhằm giúp cho việc dạy và học môn Tập đọc có hiệu quả cao hơn
Mặt khác cũng tìm ra những nguyên nhân, giải pháp, ý kiến nhằmkhắc phục khó khăn, nâng cao chất lượng dạy và học phân môn tập đọc.Thực nghiệm dạy kiểu bài tập đọc theo hướng tích cực hoá các hoạtđộng của học sinh bằng phiếu bài tập
Tổng kết đánh giá, rút ra bài học kinh nghiệm và nêu ý kiến đề xuấtcủa bản thân
IV.ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
1/ Đối tượng nghiên cứu:
Đó là phương pháp dạy học phân môn tập đọc theo hướng lấy học sinhlàm trung tâm
2/ Phạm vi nghiên cứu:
Do thời gian có hạn nên đề tài này tôi chỉ nghiên cứu vấn đề “Dạy các
bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh” tại lớp 4B trường tiểu học Đốc Tín huyện Mỹ Đức thành phố
Hà Nội
V CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
1/ Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Trang 5Đọc sách báo, tạp chí, tài liệu có liên quan; tham khảo các phươngpháp giảng dạy phân môn tập đọc.
2/ Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
Điều tra, quan sát, phỏng vấn, trao đổi, thực nghiệm, tổng kết kinhnghiệm
VI THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
Để tiến hành nghiên cứu và hoàn thiện đề tài, tôi đã tiến hành thựchiện trong thời gian như sau:
-Từ 10/ 9 đến 31/ 10, nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến dạy môntập đọc ở Tiểu học nói chung và phân môn tập đọc ở lớp 4B nói riêng.-Từ 1/11 đến 29 / 2, áp dụng các biện pháp vào việc nghiên cứu đề tài
và viết bản thảo
-Từ 1/3 đến 31/ 3, hoàn thành đề tài
PHẦN II: NỘI DUNG CHƯ ƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
Trang 61.Cơ sở lí luận
Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lựchoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ đượcthể hiện trong bốn dạng hoạt động, tương ứng với bốn kỹ năng: Nghe -Nói - Đọc - Viết Đọc là dạng hoạt động ngôn ngữ, là quá trình chuyểndạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng vớiđọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thànhcác đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm) để người đọc,người nghe hiểu được những điều mà tác giả thể hiện qua chữ viết
Đọc không chỉ là sự đánh vần lên tiếng theo đúng các ký hiệu chữ viết
mà đọc còn là một quá trình nhận thức để có khả năng thông hiểu những
gì mà văn bản thể hiện Trên thực tế, nhiều khi người người ta khônghiểu khái niệm "Đọc" một cách đầy đủ Nhiều chỗ người ta chỉ nói đếnđọc như nói đến việc sử dụng bộ mã chữ âm, còn việc chuyển từ âm sangnghĩa không được chú ý đúng mức Do đó, việc dạy tập đọc còn mangtính chủ quan, cảm tính, điều này gây nên những khó khăn
nhất định trong việc xác lập nội dung và phương pháp dạy học
Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học
tập của học sinh là hình thức dạy học thống nhất với mục tiêu của môn
học Tiếng Việt Việc đổi mới phương pháp dạy học là việc lấy người họclàm trung tâm Người học không chỉ nghe thầy giảng và truyền đạt kiếnthức mà người học được tích cực hoá
các hoạt động học tập bằng chính hoạt động của mình, tự giải quyết tìnhhuống, tự
khám phá cái chưa biết và từ đó tự mình tìm ra kiến thức
Trang 72.Cơ sở của việc xác định nội dung dạy học
Đó là các tri thức khoa học về tự nhiên, xã hội, con người; các kĩ năngcần đạt được để có tác động vào đối tượng trong tự nhiên và xã hội nhằmtạo cho người học năng lực cải tạo thế giới để mang lại lợi ích cho bảnthân và cho cộng đồng Như vậy cơ sở của nội dung dạy tập đọc là dạycho các em biết cách tiếp cận với các kiểu văn bản thường gặp trong đờisống để lĩnh hội được nội dung văn bản đồng thời củng cố hệ thống cáctri thức về ngữ âm, từ vựng, ngữ nghĩa… cho học sinh
3.Cơ sở để xác định phương pháp dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh
Dựa trên “quan điểm dạy học theo hướng tích cực hoác các hoạt độnghọc tập của học sinh”, quan điểm này có nhiều điểm nổi bật so với quanđiểm dạy học truyền thống trước đây đó là:
-Phát triển tư duy độc lập sáng tạo, khả năng suy ngẫm, óc phê phán
và tính độc đáo của học sinh
-Học sinh có khả năng vận dụng những hiểu biết, kinh nghiệm củabản thân vào quá trình học tập một cách tích cực
-Tôn trọng, thừa nhận những ý kiến, cá tính của học sinh trong quátrình học tập
-Phát triển những kĩ năng, kĩ xảo của hoạt động học tập và nhận thứccho học sinh
Việc hướng dẫn học sinh đọc hiểu thông qua phiếu bài tập trong tiếtdạy tập đọc là một trong những hình thức dạy học theo hướng tích cực đểngười học tự thao tác chiếm lĩnh nội dung văn bản một cách tích cực,đồng thời phát huy được tính
Trang 8độc lập sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập.
Ở trên là một số vấn đề cơ bản về mặt lí luận, tuy nhiên để thực hiệnđược một cách thành công giờ tập đọc cho học sinh tiểu học nói chung
và cho học sinh lớp 4 nói riêng chúng ta cần nhìn lại thực trạng của việcdạy học phân môn tập đọc ở tiểu học hiện nay như thế nào?
CHƯƠNG II:
CƠ SỞ THỰC TIỄN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.Thực trạng của vấn đề dạy học phân môn Tập đọc ở tiểu học hiện nay
Để đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện nay nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục, đòi hỏi mỗi giáo viên phải không ngừng tìm tòi, học hỏi traođổi kinh nghiệm để cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học nhằm nângcao hiệu quả trong quá trình giảng dạy
Qua việc dự giờ thao giảng ở trường tiểu học Đốc Tín tôi nhận thấynhiều giáo viên rất tích cực và có nhiều cố gắng trong việc thực hiện cácchuyên đề đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, trên thực tế nhiềugiáo viên còn lúng túng khi áp dụng các phương pháp đó vào quá trìnhdạy học và hầu như họ dựa phần lớn vào hướng dẫn của sách giáo viên
và thực hiện nó một cách trung thành, máy móc mà thiếu sự quan tâmđến sự tiếp thu bài của học sinh nên hiệu quả đạt được trong các tiết dạycòn thấp
2.Nguyên nhân của thực trạng
Từ thực trạng của việc dạy học phân môn tập đọc như trên, tôi nhận
thấy nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó là:
Trang 9-Do một số giáo viên chưa nghiên cứu bài dạy chu đáo trước khi đếnlớp.
- Một số giáo viên xem nhẹ khâu chuẩn bị đồ dùng dạy học cho các tiếtdạy
-Giáo viên ngại thay đổi các phương pháp, hình thức tổ chức dạy họcnên họ thường sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học cũ đã thànhđường mòn mà lâu nay thường hay sử dụng để áp dụng vào trong các tiếtdạy
-Giáo viên chưa chú ý đến việc coi học sinh là nhân vật trung tâm củaquá trình dạy học
- Phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến học tập của con em mình,một số học sinh không thực sự tích cực tự giác trong học tập
Trong năm học này, tôi được nhà trường phân công giảng dạy lớp 4B.Ngay từ đầu năm, tôi đã tiến hành điều tra khảo sát chất luợng môn tậpđọc của học sinh trong lớp mình phụ trách Kết quả đạt được như sau:Tổng số 24 học sinh
Trước thực tế dạy học đó, để đổi mới phương pháp dạy học theohướng tích cực nhằm đem lại hiệu quả cao trong tiết dạy tập đọc tôi đãtiến hành thực hiện các giải pháp sau:
CHƯƠNG II:
Trang 10CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN DẠY CÁC BÀI TẬP ĐỌC LỚP 4 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH
Dạy tập đọc cho học sinh lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt độnghọc tập của học sinh nhằm mục đích nâng cao chất lượng học tập chohọc sinh bậc tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng xuất phát từthực tiễn của quá trình dạy học nhằm mặt hạn chế mặt tiêu cực và pháthuy mặt tích cực của các cách dạy học trước đây và hiện nay Để thựchiện được điều này, giáo viên cần thực hiện những giải pháp sau:
Biện pháp 1 :Nắm vững mục tiêu của môn Tiếng Việt ở tiểu học.
Dạy phân môn Tập đọc giáo viên phải nắm được mục tiêu chung củamôn Tiếng Việt ở Tiểu học đó là:
-Hình thành các kĩ năng giao tiếp cơ bản (nghe, nói, đọc, viết) vànhững hiểu biết về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp…
-Năng lực tư duy (độc lập, sáng tạo, phê phán)
-Năng lực dùng tiếng mẹ đẻ để học tập các môn học khác trongchương trình một cách có hiệu quả
-Hiểu biết những giá trị chuẩn mực, phong tục tập quán có liên quanđến việc sử dụng tiếng Việt và khả năng vận dụng những hiểu biết vàohọc tập và đời sống
Những yếu tố trên là những căn cứ để xác định cho mục tiêu của việcdạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tậpcủa học sinh Vì vậy mục tiêu của việc tích cực hóa các hoạt động củahọc sinh trong dạy tập đọc cho học sinh lớp 4 nhằm:
Trang 11-Dạy học sinh các cách hoạt động để lĩnh hội một số văn bản phổ biếnthường gặp trong cuộc sống hàng ngày để làm giàu thêm kiến thức chobản thân.
-Thông qua việc lĩnh hội văn bản, tập cho học sinh từng bước hìnhthành các thao tác tư duy, từ đó cùng với các môn học khác góp phầnhình thành năng lực giải
quyết vấn đề ở học sinh
-Cung cấp cho học sinh một công cụ , công cụ đọc hiểu và cách sửdụng công cụ này để các em học tập có hiệu quả ở những môn học khác
Biện pháp 2: Chuẩn bị tốt bài dạy
-Trước khi tiến hành giảng dạy, giáo viên phải có sự chuẩn bị bài chuđáo Đây là một trong những bước quan trọng để tiết học tiến hành theohướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh được thành công.-Công việc chuẩn bị của giáo viên bao gồm:
+Nhắc học sinh đọc trước bài ở nhà Đây là bước đệm (bước chuẩn bị)của học sinh giúp cho việc đọc bài ở trên lớp được lưu loát hơn nhằm tiếtkiệm được thời gian của tiết học trên lớp
+Chuẩn bị đồ dùng học tập (Phiếu bài tập) Đây là công việc không thểthiếu đối với tiết dạy tập đọc được tiến hành theo hướng tích cực hoá cáchoạt động của học sinh Phiếu học tập được coi là tài liệu, là đồ dùng họctập và là một trong những căn cứ để đánh giá mức độ tiếp thu bài củahọc sinh
+Dự kiến các từ ngữ mà học sinh cho là khó hiểu Mỗi tiết dạy giáoviên phải dự kiến được nhiều tình huống về từ ngữ để giảng nghĩa chohọc sinh bởi thực tế trong
Trang 12quá trình dạy học, nhiều học sinh đã hỏi những từ ngữ tưởng chừng rấtquen thuộc, gần gũi Có dự kiến được những tình huống này khi lên lớpgiáo viên mới cảm thấy tự tin để thực hiện thành công tiết dạy.
+Chuẩn bị hệ thống câu hỏi cho học sinh Hệ thống câu hỏi cần phảingắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp, lấy các câuhỏi trong sách giáo khoa, sách giáo viên làm chuẩn nhưng không nhấtthiết phải giống hoàn toàn Giáo viên cũng có thể chia nhỏ các câu hỏi đểhọc sinh trả lời được dễ dàng hơn
+Dự kiến các hình thức tổ chức dạy học sẽ tiến hành trong tiết dạy.Đây là cách thức tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh Tuỳ thuộcvào từng bài mà giáo viên tiến hành hướng dẫn cho học sinh học theocác hình thức học khác nhau (học theo lớp, nhóm, cặp đôi hoặc cá nhân)
Sự phối hợp các hình thức tổ chức dạy học khác nhau tạo nên sự mềmdẻo, linh hoạt và sinh động trong quá trình dạy học và quan trọng hơn nótạo điều kiện cho giáo viên có thể cá thể hoá việc dạy học, tạo cơ hộicho mọi học sinh đều được tham gia vào hoạt động học tập, tạo cho họcsinh cách làm việc tập thể theo nhóm, cách phối hợp với bạn bè trongcông việc, cách chủ động tự tin trình bày ý kiến các nhân Đối với dạymôn Tiếng Việt, phối hợp các hình thức tổ chức lớp học nói trên tạo nênmôi trường thuận lợi cho việc giao tiếp cho việc rèn luyện 4 kĩ năng sửdụng tiếng Việt
Biện pháp 3: Thường xuyên theo dõi đánh giá kết quả học tập của
học sinh
Đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu quan trọng trong
quá trình dạy học không chỉ đối với phân môn tập đọc của môn tiếng
Trang 13Việt mà nó còn quan trọng đối với tất cả các môn học khác Dựa vào kếtquả đánh giá sau mỗi bài học, mỗi phần, mỗi chủ điểm mà giáo viên mới
có thể điều chỉnh các hình thức dạy học sao cho phù hợp với từng đốitượng học sinh Với việc dạy các bài tập đọc theo hướng tích cực hoá cáchoạt động của học sinh, giáo viên có điều kiện để theo dõi nhận xét khảnăng tiếp thu và kết quả học tập của học sinh một cách chính xác vàthường xuyên dựa vào phiếu bài tập mà các em được làm trong mỗi bàihọc
Việc đánh giá kết quả học tập của các em sau mỗi bài học cũng là mộttrong những biện pháp giúp cho học sinh cảm thấy hào hứng , tính cựckhi tham gia vào tiết học Ở mỗi tiết học, giáo viên cần biết hướng dẫnhọc sinh tham gia nhận xét kết quả của bạn, tự đánh giá kết quả của bảnthân trong quá trình luyện tập Giáo viên chỉ tóm tắt nhận xét chung (cầnkhen nhiều, biểu dương những em làm tốt).Tuy nhiên, trong khi hướngdẫn học sinh học bài nếu có em đang còn gặp lúng túng thì giáo viên cóthể nhắc nhở một cách nhẹ nhàng, động viên để các em tiếp tục tiết học.Tránh trường hợp vì các em đọc sai, trả lời sai mà giáo viên ngắt câu trảlời hay mạch văn của các em một cách thô bạo
Biện Pháp 4: Thường xuyên trao đổi chuyên môn, dự giờ của đồng
Trang 14viên trong trường, mỗi giáo viên còn được tham gia dự giờ của các đồngnghiệp trong cụm Đây là điều kiện để học hỏi những ý kiến, những kinhnghiệm hay của các giáo viên trong trường, trong cụm và đây cũng làgiải pháp để giáo viên tích luỹ kinh nghiệm cho bản thân, đặc biệt làcách thức tổ chức phối hợp các hình thức dạy học trong một tiết sao chophù hợp với từng phân môn, từng bài dạy.
Ở trên là các giải pháp để thực hiện tốt giờ dạy tập đọc lớp 4 theohướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh Sau đây là cácbước tiến hành thực hiện bài dạy
*Kiểm tra bài cũ.
*Giới thiệu bài mới.
* Đọcvà giải nghĩa từ.
- Gọi học sinh khá đọc, cả lớp đọc thầm văn bản nhằm giúp họcsinh chọn từ trung tâm của văn bản tức là học sinh tự tìm được những từkhó đọc và từ khó hiểu (từ cần giải nghĩa) của văn bản
Với cách thức làm việc trên lớp này, giúp toàn bộ học sinh phảitham gia học tập
* Luyện đọc kết hợp với tìm hiểu nội dung của bài
Tất cả các bài tập đọc trong chương trình Tiếng Việt của bậc tiểu học
đều là những văn bản được chọn lọc phù hợp với độ tuổi của các em, cácbài tập đọc thuộc thể loại miêu tả, kể chuyện hay tường thuật, mỗi bài cómột nội dung nói về một chủ đề cụ thể Trong quá trình dạy tập đọc yêucầu học sinh phải nắm được nội dung của từng bài, để học sinh hiểuđược nội dung đó thì việc phân đoạn hay nói cách khác là tìm dàn ý củabài là rất quan trọng mỗi đoạn của bài thường là một gợi ý nhỏ (tiểu chủ