Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh... D ạ ng toán th ứ hai: Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh 15.
Trang 1tr ườ ng trung tâm ch ấ t l ượ ng cao nh ư tr ườ ng THCS Chu M ạ nh Trinh,b ả n thân tôi luôn tr ă n tr ở ,suy ngh ĩ ph ả i c ố g ắ ng h ế t s ứ c mình trong công tác gi ả ng d ạ y để c ố ng hi ế n m ộ t ph ầ n s ứ c l ự c
nh ỏ bé c ủ a mình cho th ế h ệ tr ẻ , để t ạ o ra nh ữ ng th ế h ệ h ọ c trò
xu ấ t s ắ c, l ti c, l ti ài cho ài cho ề n đề v ữ ng ch ắ c để các em ti ế n xa trong công vi ệ c
h ọ c t ậ p c ủ a mình, giúp các em tr ở th nh công dân t th nh công dân t ài cho ài cho ố t, tr ở th nh th nh ài cho ài cho
nh ữ ng ng ườ i có t i góp ph i có t i góp ph ài cho ài cho ầ n xây d ự ng, v b ng, v b ài cho ài cho ả o v ệ đấ t n ướ c sau
n y.Vì v ài cho
n y.Vì v ài cho ậ y vi ệ c gi ả ng d ạ y chuyên đề cho h ọ c sinh l m c sinh l m ài cho ài cho ộ t v ấ n đề
h ế t s ứ c c ầ n thi ế t
2 C ơ s ở th ự c ti ễ n:
Qua g ầ n 20 n ă m tr ự c ti ế p l m công tác gi p l m công tác gi ài cho ài cho ả ng d ạ y v b y v b ài cho ài cho ồ i
d ưỡ ng h ọ c sinh gi ỏ i cho th ấ y:
Trong ch ươ ng trình V ậ t lý THCS m ớ i, ph ầ n quang h ọ c đượ c
h ọ c ở l ớ p 7 v l p 7 v l ài cho ài cho ớ p 9 L ớ p 7 ph ầ n quang h ọ c đề c ậ p đế n s ự truy ề n ánh sáng ( Đị nh lu ậ t truy ề n th ẳ ng c ủ a ánh sáng),s ự ph ả n x ạ c ủ a ánh sáng ( Đị nh lu ậ t ph ả n x ạ c ủ a ánh sáng) v các a ánh sáng) v các ài cho ài cho ứ ng d ụ ng c ủ a
nó S ự t ạ o ả nh c ủ a m ộ t v ậ t sáng qua g ươ ng ph ẳ ng l m ng l m ài cho ài cho ộ t trong
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh
Trang 2nh ữ ng ứ ng d ụ ng quan tr ọ ng c ủ a hai đị nh lu ậ t n y.V t n y.V ài cho ài cho ớ i th ờ i l ượ ng kho ả ng 10 ti ế t, th ờ i gian nghiên c ứ u ph ầ n n y ít nh n n y ít nh ài cho ài cho ư ng b i t ng b i t ài cho ài cho ậ p
ph ầ n n y th n n y th ài cho ài cho ự c t ế l ạ i nhi ề u, đ a d ạ ng v có nhi ng v có nhi ài cho ài cho ề u b i t u b i t ài cho ài cho ậ p khó.
H ơ n n ữ a trong phân ph ố i ch ươ ng trình th ờ i gian h ướ ng d ẫ n h ọ c sinh gi ả i b i t i b i t ài cho ài cho ậ p r ấ t ít, h ầ u nh ư l không có,nên h l không có,nên h ài cho ài cho ọ c sinh khó có
th ể l m l m ài cho ài cho đượ c các b i t c các b i t ài cho ài cho ậ p ph ầ n n y, ho n n y, ho ài cho ài cho ặ c l m c l m ài cho ài cho đượ c c ũ ng ch ỉ lài cho lài cho
l m mò, không dám kh ài cho
l m mò, không dám kh ài cho ẳ ng đị nh b i t nh b i t ài cho ài cho ậ p c ủ a mình đú ng hay sai Qua th ự c t ế gi ả ng d ạ y trên l ớ p cho th ấ y đ i ề u m h u m h ài cho ài cho ọ c sinh hay
m ắ c ph ả i khi l m b i t i khi l m b i t ài cho ài cho ài cho ài cho ậ p ph ầ n n y l : khi bi n n y l : khi bi ài cho ài cho ài cho ài cho ể u di ễ n tia sáng(nét
li ề n hay nét đứ t), đườ ng truy ề n c ủ a các tia sáng, ả nh c ủ a v ậ t sáng
t ạ o b ở i h ệ g ươ ng ph ẳ ng ng …… …… các em th các em th ườ ng v ẽ không đú ng qui
ướ c, d ự ng ả nh mò, xác đị nh s ố ả nh t ạ o b ở i h ệ g ươ ng ph ẳ ng thi ế u ho ặ c không bi ế t xác đị nh Có th ể nói r ấ t nhi ề u sai sót c ủ a các em khi l m các b i t ài cho ài cho
các em khi l m các b i t ài cho ài cho ậ p lo ạ i n y, vì th i n y, vì th ài cho ài cho ế tâm lý các em r ấ t s ợ khi
ph ả i l m b i t i l m b i t ài cho ài cho ài cho ài cho ậ p v ề g ươ ng ph ẳ ng M ặ t khác b i t t khác b i t ài cho ài cho ậ p v ề g ươ ng
ph ẳ ng l m ng l m ài cho ài cho ộ t trong nh ữ ng d ạ ng b i t ng b i t ài cho ài cho ậ p th ườ ng g ặ p trong các đề thi h ọ c sinh gi ỏ i c ấ p huy ệ n v c n v c ài cho ài cho ấ p t ỉ nh, c ũ ng nh ư đề thi v o l thi v o l ài cho ài cho ớ p
10 các tr ườ ng chuyên V ậ t lý h ng n t lý h ng n ài cho ài cho ă m Đứ ng tr ướ c th ự c tr ạ ng nh ư
v ậ y thì vi ệ c giúp h ọ c sinh có th ể gi ả i đượ c các b i t c các b i t ài cho ài cho ậ p ph ầ n n y n n y ài cho ài cho
m ộ t cách ch ủ độ ng l ng l ài cho ài cho đ i ề u h ế t s ứ c c ầ n thi ế t đặ t ra cho giáo viên
tr ự c ti ế p gi ả ng d ạ y trên l ớ p v b p v b ài cho ài cho ồ i d ưỡ ng h ọ c sinh gi ỏ i V ậ t lý c ấ p THCS nh ư tôi Chính vì l ẽ đó m m ài cho ài cho đề t i sáng ki t i sáng ki ài cho ài cho ế n kinh nghi ệ m
c ủ a tôi mang tên: Nâng cao ch a tôi mang tên: Nâng cao ch“Nâng cao ch“Nâng cao ch ấ t l ượ ng d ạ y chuyên đề b i t b i t ài cho ài cho ậ p
ph ầ n g ươ ng ph ẳ ng ng ”.”
3 M ụ c đí ch c ủ a sáng ki ế n kinh nghi ệ m.
Trang 3Sáng ki ế n kinh nghi ệ m b ả n thân tôi vi ế t nh ằ m m ụ c đí ch ph ụ c
v ụ đắ c l ự c cho vi ệ c gi ả ng d ạ y các ti ế t b i t t b i t ài cho ài cho ậ p, d ạ y chuyên đề b ồ i
d ưỡ ng cho h ọ c sinh khá gi ỏ i môn v ậ t lí,d ạ y h ọ c t ự ch ọ n môn v ậ t lí trên l ớ p , đặ c bi ệ t l d t l d ài cho ài cho ạ y độ i tuy ể n h ọ c sinh gi ỏ i môn v ậ t lí c ấ p THCS.
Qua đề t i n y tôi có th t i n y tôi có th ài cho ài cho ài cho ài cho ể trao đổ i kinh nghi ệ m v ớ i đồ ng nghi ệ p cùng chuyên môn V ậ t lí nh ằ m t ạ o ra nh ữ ng ả nh h ưở ng tích c ự c đế n quá trình c ả i ti ế n ph ươ ng pháp d ạ y b ồ i d ưỡ ng độ i tuy ể n HSG môn V ậ t lí c ấ p THCS hi ệ n nay c ủ a b ả n thân nh ằ m đạ t
Các ki ế n th ứ c tr ọ ng tâm, các d ạ ng b i t ng b i t ài cho ài cho ậ p c ơ b ả n, nâng cao v ề
g ươ ng ph ẳ ng th ự c hi ệ n gi ả ng d ạ y ở các ti ế t h ọ c chính khóa v c chính khóa vài cho ài cho
Trang 4B ả n thân tôi ph ố i k ế t h ợ p nhi ề u ph ươ ng pháp: ph ươ ng pháp quan sát,ph ươ ng pháp thí nghi ệ m, ph ươ ng pháp t ổ ng h ợ p t i li p t i li ài cho ài cho ệ u,
ph ỏ ng v ấ n h ọ c sinh sau các ti ế t h ọ c b i t c b i t ài cho ài cho ậ p, chuyên đề
theo dõi, ki ể m tra vi ệ c l m b i,h c l m b i,h ài cho ài cho ài cho ài cho ọ c b i c c b i c ài cho ài cho ủ a h ọ c sinh, ở nh , trên nh , trên ài cho ài cho
l ớ p, qua thông tin ph ả n ánh t ừ ph ụ huynh h ọ c sinh, s ử d ụ ng các
bi ể u b ả ng đố i chi ế u, th ă m l ớ p d ự gi ờ , ki ể m tra ch ấ t l ượ ng h ọ c chuyên đề thông qua các b i ki thông qua các b i ki ài cho ài cho ể m tra, thi h ọ c sinh gi ỏ i, t ừ đó đú c rút kinh nghi ệ m cho b ả n thân th ấ y có k ế t qu ả t ố t.
8 Th ờ i gian ho n th nh: i gian ho n th nh: ài cho ài cho ài cho ài cho
Ng y 15 tháng 3 n ài cho
Ng y 15 tháng 3 n ài cho ă m 2011
Trang 5
PH Ầ N 2: N Ộ I DUNG
I TH Ự C TR Ạ NG C Ủ A VI Ệ C GI Ả NG D Ạ Y B I T Y B I TÀI TÀI T Ậ P V Ề G ƯƠ NG
PH Ẳ NG TRONG NH TR NG TRONG NH TRÀI TÀI T ƯỜ NG THCS
Th ự c t ế gi ả ng d ạ y b i t y b i t ài cho ài cho ậ p ph ầ n g ươ ng ph ẳ ng trên l ớ p c ủ a các giáo viên ch ỉ t ậ p trung v o l m các b i t p trung v o l m các b i t ài cho ài cho ài cho ài cho ài cho ài cho ậ p tr ắ c nghi ệ m để
c ủ ng c ố lí thuy ế t, vì m ộ t ti ế t d ạ y b ộ môn v ậ t lí g ặ p nhi ề u khó
kh ă n h ơ n các b ộ môn khác v ề m ặ t th ờ i gian, h ầ u h ế t giáo viên
gi ả ng d ạ y ở phòng h ọ c b ộ môn, cho h ọ c sinh ho ạ t độ ng nhóm,
l m thí nghi ài cho
l m thí nghi ài cho ệ m để rút ra ki ế n th ứ c c ủ a b i h a b i h ài cho ài cho ọ c, h ơ n n ữ a đồ dùng l m thí nghi ài cho
dùng l m thí nghi ài cho ệ m l ạ i không chu ẩ n, nên để thí nghi ệ m th nh m th nh ài cho ài cho
công m ấ t r ấ t nhi ề u th ờ i gian kh ắ c ph ụ c, x ử lí k ế t qu ả Chính vì
đ i ề u đó m ph m ph ài cho ài cho ầ n th ờ i gian còn l ạ i trong m ộ t ti ế t h ọ c d nh cho c d nh cho ài cho ài cho
l m b i t ài cho ài cho
l m b i t ài cho ài cho ậ p l không có nhi p l không có nhi ài cho ài cho ề u Vì v ậ y m vi y m vi ài cho ài cho ệ c d ạ y các b i t y các b i t ài cho ài cho ậ p nâng cao v ề ph ầ n g ươ ng ph ẳ ng h ầ u nh ư l không có, nhi l không có, nhi ài cho ài cho ề u b i u b i ài cho ài cho
t ậ p liên quan đế n c ả ki ế n th ứ c hình h ọ c nhi ề u, nên h ọ c sinh r ấ t lúng túng khi l m b i t ài cho ài cho
lúng túng khi l m b i t ài cho ài cho ậ p v ề ph ầ n n y n n y ài cho ài cho
II NH Ữ NG VI Ệ C L M C C L M CÀI TÀI T Ụ TH Ể
Lý lu ậ n d ạ y h ọ c đã ch ứ ng t ỏ r ằ ng hi ệ u qu ả d ạ y m ộ t chuyên
đề ch ỉ có k ế t qu ả t ố t khi h ọ c sinh có m ộ t v ố n ki ế n th ứ c lý thuy ế t
c ơ b ả n c ầ n thi ế t Vì v ậ y m ở đầ u chuyên đề ,giáo viên c ầ n v ấ n đá p
h ọ c sinh nh ữ ng ki ế n th ứ c sau: 1 Lý thuy ế t c ơ
Trang 6Trong môi tr ườ ng trong su ố t v t v ài cho ài cho đồ ng tính ánh sáng truy ề n theo đườ ng th ẳ ng.
2 Đị nh lu ậ t ph ả n x ạ ánh sáng:
Tia ph ả n x ạ n ằ m trong m ặ t ph ẳ ng ch ứ a tia t ớ i v pháp tuy i v pháp tuy ài cho ài cho ế n t ạ i
đ i ể m t ớ i.
Góc ph ả n x ạ b ằ ng góc t ớ i.
3 Cách bi ể u di ễ n tia sáng: l m n tia sáng: l m ài cho ài cho ộ t tia có g ố c l ngu c l ngu ài cho ài cho ồ n sáng,có
ph ươ ng truy ề n v m n v m ài cho ài cho ũ i tên ch ỉ chi ề u truy ề n c ủ a ánh sáng.
4 G ươ ng ph ẳ ng:
- Đị nh ngh ĩ a: L b a: L b ài cho ài cho ề m ặ t ph ẳ ng nh ẵ n, ph ả n x ạ h ầ u nh ư ho n ho n ài cho ài cho
to n ánh sáng chi ài cho
to n ánh sáng chi ài cho ế u t ớ i nó.
- Đặ c đ i ể m ả nh c ủ a m ộ t v ậ t sáng t ạ o b ở i g ươ ng ph ẳ ng: L ng: L ài cho ài cho ả nh
ả o,có kích th ướ c b ằ ng v ậ t, kho ả ng cách t ừ m ợ t đ i ể m trên v ậ t đế n
g ươ ng b ằ ng kho ả ng cách t ừ ả nh c ủ a đ i ể m đó t ớ i g ươ ng.( ả nh ả o
+Cách 2: ả nh c ủ a m ộ t đ i ể m sáng qua g ươ ng ph ẳ ng l giao ng l giao ài cho ài cho
đ i ể m ít nh ấ t c ủ a hai tia ph ả n x ạ kéo d i kéo d i ài cho ài cho ứ ng v ớ i hai tia t ớ i xu ấ t phát t ừ đ i ể m sáng đó
Trang 7Chú ý: ả nh c ủ a m ộ t đ i ể m sáng v ề theo hai cách khác nhau ph ả i
hi ệ n cùng m ộ t v ị trí.
Ví d ụ :
D ự ng ả nh c ủ a m ộ t v ậ t sáng AB qua g ươ ng ph ẳ ng (G) ở hình v ẽ sau:
c ủ a g ươ ng,v ng,v ài cho ài cho ph ph ầ n
không gian tr ướ c g ươ ng
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh
Trang 8Khi h ọ c sinh đã có v ố n ki ế n th ứ c t ố i thi ể u v ề lý thuy ế t nh ư trên, để giúp h ọ c sinh bi ế t áp d ụ ng v o gi ng v o gi ài cho ài cho ả i b i t i b i t ài cho ài cho ậ p m ộ t cách d ễ
d ng thì vi ài cho
d ng thì vi ài cho ệ c phân lo ạ i b i t i b i t ài cho ài cho ậ p m ộ t cách khoa h ọ c v có h c v có h ài cho ài cho ệ th ố ng
l môt v ài cho
l môt v ài cho ấ n đề h ế t s ứ c quan tr ọ ng Để gi ả i các b i t i các b i t ài cho ài cho ậ p v ề g ươ ng
ph ẳ ng tôi có th ể phân l m hai d phân l m hai d ài cho ài cho ạ ng b i t ng b i t ài cho ài cho ậ p c ơ b ả n sau đâ y:
2 Phân d ạ ng b i t ng b i t ài cho ài cho ậ p v ph p v ph ài cho ài cho ươ ng pháp gi ả i
a,D ạ ng toán th ứ nh ấ t:
D ự ng tia sáng xu ấ t phát t ừ m ộ t đ i ể m cho tr ướ c sau khi ph ả n x ạ
l ầ n l ượ t qua m ộ t ,hai ,ba, hay nhi ề u g ươ ng ph ẳ ng qua m ộ t đ i ể m cho tr ướ c.
Đố i v ớ i d ạ ng toán n y ch ng toán n y ch ài cho ài cho ỉ c ầ n chú ý : Tia ph ả n x ạ đ i qua m ộ t
đ i ể m cho tr ướ c ph ả i đ i qua ả nh c ủ a nó Nh ư v ậ y vi ệ c d ự ng tia sáng đượ c đư a v ề vi ệ c d ự ng ả nh c ủ a đ i ể m sáng.
Ví d ụ 1:
Cho g ươ ng ph ẳ ng MN v hai ng MN v hai ài cho ài cho đ i ể m A,B (hình v ẽ ) ,Hãy d ự ng tia sáng xu ấ t phát t ừ A sau khi ph ả n x ạ qua g ươ ng đ i qua đ i ể m B.
*Phân tích:
Ta th ấ y tia ph ả n x ạ đ i qua B ph ả i đ i qua ả nh c ủ a nó Nh ư v ậ y
mu ố n d ự ng đượ c tia ph ả n x ạ đ i qua B ta ph ả i d ự ng ả nh c ủ a đ i ể m A.Ta có cách d ự ng nh ư sau:
Trang 9N ố i A, v ớ i B c ắ t g ươ ng ph ẳ ng MN
ở I ,ta có: IB l tia t I ,ta có: IB l tia t ài cho ài cho ớ i
V ậ y đườ ng đ i c ủ a tia sáng xu ấ t
phát t ừ A sau khi ph ả n x ạ qua
g ươ ng đ i qua đ i ể m B cho tr ướ c
l :AIB ài cho
l :AIB ài cho
B, ta có AIB l ài cho
B, ta có AIB l ài cho đườ ng đ i c ủ a tia
sáng xu ấ t phát t ừ A sau khi ph ả n
x ạ qua g ươ ng đ i qua B cho tr ướ c
N M
A'
I
B A
N
B'
B A
Ví d ụ 2:
Cho hai đ i ể m M,N n ằ m tr ướ c 2 g ươ ng ph ẳ ng G1,G2 v n ng G1,G2 v n ài cho ài cho ằ m trên cùng m ộ t m ặ t ph ẳ ng vuông góc v ớ i hai g ươ ng (hình v ẽ ) Hãy
v ẽ tia sáng đ i t ừ M ph ả n x ạ l ầ n l ượ t trên g ươ ng G1,G2 r ồ i t ới N.
Để gi ả i đượ c b i toán n y c c b i toán n y c ài cho ài cho ài cho ài cho ầ n l ư u ý cho h ọ c sinh m ấ y v ấ n đề sau:
- Ả nh c ủ a v ậ t sáng t ạ o b ở i g ươ ng n y l v ng n y l v ài cho ài cho ài cho ài cho ậ t c ủ a g ươ ng sau
n ế u nh ư nó còn n ằ m tr ướ c g ươ ng sau.
T ừ m ộ t v ậ t có đồ ng th ờ i các tia sáng t ớ i c ả hai g ươ ng thì v ậ t
đó đồ ng th ờ i l v i l v ài cho ài cho ậ t đố i v ớ i c ả hai g ươ ng.
Tia ph ả n x ạ trên g ươ ng ph ả i có ph ầ n k é o d à i đ i qua ả nh c ủ a
nó ở phía sau g ươ ng.
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh
Trang 10* Giáo viên c ầ n phân tích rõ cho h ọ c sinh th ấ y:
Tia ph ả n x ạ trên g ươ ng G2 đ i qua N ph ả I đ i qua ả nh c ủ a v ậ t
t ạ o b ở i g ươ ng G2
nh ư v ậ y để d ự ng đượ c tia xu ấ t phát t ừ M sau khi ph ả n x ạ l ầ n
l ượ t trên g ươ ng trên g ươ ng G1,G2 đ i qua N ta ph ả i d ự ng đượ c
ả nh c ủ a M qua g ươ ng G1, G2.T ừ đó ta có cách d ự ng nh ư sau:
ta có M2 l ài cho ả nh c ủ a M1 qua
g ươ ng G2.,v l ng G2.,v l ài cho ài cho ài cho ài cho ả nh c ủ a M qua
g ươ ng G1 v G2 ng G1 v G2 ài cho ài cho
-N ố i M2 v ớ i N c ắ t G2 ở I2 c ắ t
G1 ở I1 ,n ố i M v ớ i I1 ta có M
I1I2N l ài cho
I1I2N l ài cho đườ ng đ i c ủ a tia sáng
Trang 11* Cách 2:T ươ ng t ự nh ư ở ví d ụ 1(s ẽ đượ c đề c ậ p t ớ i ở ph ầ n sau)
Ví d ụ 3:
Cho 3 g ươ ng ph ẳ ng G1,G2,G3 quay m ặ t ph ả n x ạ quay v o nhau v quay v o nhau v ài cho ài cho ài cho ài cho
h ợ p v ớ i nhau th nh m i nhau th nh m ài cho ài cho ộ t tam giác đề u ,phía trong các g ươ ng có hai
đ i ể m cho tr ướ c A,B (hình v ẽ ) Hãy d ự ng m ộ t tia sáng xu ấ t phát t ừ
A sau khi ph ả n x ạ l ầ n l ượ t qua g ươ ng G1,G2 G3 đ i qua đ i ể m B.
*Phân tích:
T ươ ng t ự nh ư b i trên tia ph b i trên tia ph ài cho ài cho ả n x ạ trên g ươ ng G3 đ i qua B ph ả i đ i qua ả nh c ủ a nó Nh ư v ậ y vi ệ c d ự ng tia sáng đượ c đư a v ề d ự ng ả nh
c ủ a đ i ể m sáng l ầ n l ượ t qua các g ươ ng G1,G2,G3 Vi ệ c d ự ng n y ng n y ài cho ài cho
có th ể th ự c hi ệ n d ễ d ng nh d ng nh ài cho ài cho ờ tính ch ấ t ả nh c ủ a m ộ t v ậ t qua
-L ấ y A3 đố i x ứ ng v ớ i A2 qua G3(A3 l i A2 qua G3(A3 l ài cho ài cho ả nh c ủ a A2 qua G3, đồ ng
th ờ i l i l ài cho ài cho ả nh c ủ a A qua G1,G2,G3)
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh 11
Trang 12AI1I2I3B l ài cho
AI1I2I3B l ài cho đườ ng đ i c ủ a
G 3
G2
G1
T ươ ng t ự nh ư v ậ y ta có th ể d ự ng đượ c tia xu ấ t phát t ừ m ộ t
đ i ể m sau khi ph ả n x ạ l ầ n l ượ t qua 4 g ươ ng quay m ặ t sáng v o t sáng v o ài cho ài cho nhau h ợ p v ớ i nhau th nh hình ch i nhau th nh hình ch ài cho ài cho ữ nh ậ t.n ă m g ươ ng quay m ặ t sáng v o nhau h ài cho
sáng v o nhau h ài cho ợ p v ớ i nhau th nh hình ng i nhau th nh hình ng ài cho ài cho ũ giác đề u u … … ,hay ,hay nhi ề u g ươ ng đ i qua m ộ t đ i ể m cho tr ướ c.
Ngo i cách d ài cho
Ngo i cách d ài cho ự ng trên do tính ch ấ t đố i x ứ ng có th ể tia t ớ i c ủ a tia ph ả n x ạ đ i qua đ i ể m cho tr ướ c.tr ườ ng h ợ p v ớ i m ộ t g ươ ng nh ư tôi đã gi ớ i thi ệ u ở ví d ụ 1.
* Đố i v ớ i hai g ươ ng nh ư ở ví d ụ 2 ta có th ể d ự ng b ằ ng cách th ứ hai nh ư sau:
Trang 13- N ố i M v ớ i I1,I2 v ớ i N,ta đượ c
MI1I2N l ài cho
MI1I2N l ài cho đườ ng đ i c ủ a tia
sáng xu ấ t phát t ừ M sau khi
ph ả n x ạ l ầ n l ượ t qua các g ươ ng
G1,G2, đ i qua N cho tr ướ c.
G2N
g ươ ng ng … … hay v hay v ớ i nhi ề u g ươ ng.
* Nh ư ng đ i ề u quan tr ọ ng l b i toán trên ng l b i toán trên ài cho ài cho ài cho ài cho đượ c ứ ng d ụ ng nh ư
th ế n o trong th n o trong th ài cho ài cho ự c t ế ?
M ộ t b i toán sau t b i toán sau ài cho ài cho đâ y chúng ta th ấ y rõ đ i ề u đó :
Ví d ụ 4:
M ộ t ng ườ i nhìn v o m i nhìn v o m ài cho ài cho ộ t v ũ ng n ướ c nh ỏ trên m ặ t đườ ng ở cách
ch ỗ mình đứ ng 1,5m,th ấ y ả nh c ủ a ng ọ n đè n treo trên c ộ t cao.v ũ ng n ướ c cách chân c ộ t đè n 4m v m n 4m v m ài cho ài cho ắ t ng ườ i cao h ơ n m ặ t đườ ng 1,5m.Tính độ cao c ủ a đè n.
Phân tích:
B i toán th ài cho
B i toán th ài cho ự c t ế n y ta có th n y ta có th ài cho ài cho ể coi v ũ ng n ướ c l g c l g ài cho ài cho ươ ng
ph ẳ ng,v ũ ng n ướ c n ằ m trên m ặ t đườ ng đ i ề u đó ch ứ ng t ỏ v ị trí
m ặ t g ươ ng trùng v ớ i m ặ t đườ ng.M ắ t ng ườ i nhìn th ấ y ả nh c ủ a
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh 13
Trang 14ng ọ n đè n ch ứ ng t ỏ m ắ t ng ườ i nh ậ n đượ c tia sáng xu ấ t phát t ừ
ả nh
B i toán ài cho
B i toán ài cho đư a v ề vi ệ c d ự ng tia sáng xu ấ t phát t ừ đè n sau khi
ph ả n x ạ qua v ũ ng n ướ c đ i qua m ắ t , để l m l m ài cho ài cho đượ c b i toán ta s c b i toán ta s ài cho ài cho ử
d ụ ng:
-tính ch ấ t ả nh c ủ a m ộ t v ậ t t ạ o b ở i g ươ ng ph ẳ ng (tính ch ấ t đố i
x ứ ng c ủ a ả nh t ạ o b ở i g ươ ng ph ẳ ng)
-Xét các tam giác đồ ng d ạ ng,l ậ p t ỉ s ố đồ ng d ạ ng,t ừ đó tính độ cao c ủ a c ộ t đè n.
T ừ đó h ọ c sinh đư a b i toán v a b i toán v ài cho ài cho ề d ạ ng toán th ứ nh ấ t v ừ a nêu để
Trang 15ch ứ ng minh đượ c:
tam giác SOI đồ ng d ạ ng v ớ i tam giác MKI
IK
OI MK SO IK
T ừ b i toán chúng ta th b i toán chúng ta th ài cho ài cho ấ y rõ v ậ t lý ph ầ n g ươ ng ph ẳ ng có ứ ng
d ụ ng th ự c t ế , nh ờ g ươ ng ph ẳ ng ta có th ể xác đị nh chi ề u cao c ủ a cây c ố i, c ủ a c ộ t đè n, c ủ a đỉ nh núi nh núi … … m m ộ t cách gián ti ế p m không p m không ài cho ài cho
c ầ n đ o tr ự c ti ế p M ộ t v ấ n đề h ế t s ứ c quan tr ọ ng , t ừ b i toán n y b i toán n y ài cho ài cho ài cho ài cho
giáo viên có th ể phát tri ể n lên th nh m n lên th nh m ài cho ài cho ộ t b i toán khác có tính t b i toán khác có tính ài cho ài cho
ứ ng d ụ ng th ự c t ế để phát tri ể n t ư duy cho h ọ c sinh Đó chính l ví chính l ví ài cho ài cho
d ụ 5 sau đ ây:
Ví d ụ 5:
Có m ộ t ng ọ n đè n treo ở trên cao v o bu trên cao v o bu ài cho ài cho ổ i t ố i đè n t ỏ a sáng trên
m ộ t bãi đấ t ph ẳ ng Hãy tìm cách xác đị nh độ cao c ủ a bóng đè n trong hai tr ườ ng h ợ p:
a, Có th ể đế n đượ c d ướ i ch ỗ treo bóng đè n.
b, Không th ể đế n đượ c d ướ i ch ỗ treo bóng đè n
(D ụ ng c ụ g ồ m m ộ t th ướ c dây,v m c dây,v m ài cho ài cho ộ t g ươ ng ph ẳ ng nh ỏ )
H ọ c sinh t ự l m sau l m sau ài cho ài cho đó giáo viên ki ể m tra s ử a ch ữ a qua đó t ạ o cho
h ọ c sinh kh ả n ă ng t ự l ự c tìm tòi suy ngh ĩ l m thí nghi l m thí nghi ài cho ài cho ệ m,nghiên
c ứ u v ậ t lý -môn khoa h ọ c th ự c nghi ệ m phát huy n ộ i l ự c ti ề m ẩ n trong m ỗ i h ọ c sinh,rèn cho các em n ă ng l ự c t ự h ọ c ,t ự nghiên c ứ u
gi ố ng nh ư m ộ t nh khoa h t nh khoa h ài cho ài cho ọ c.
2 D ạ ng toán th ứ hai:
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh 15
Trang 16Xác đị nh s ố ả nh t ạ o b ở i hai g ươ ng ph ẳ ng quay m ặ t sáng v o t sáng v o ài cho ài cho
bán kính l kho ài cho ả ng cách t ừ v ậ t đế n giao tuy ế n n y n n y ài cho ài cho
- N ế u t ừ m ộ t đ i ể m sáng có nh ữ ng tia sáng chi ế u t ớ i c ả hai
g ươ ng thì đ i ể m đó đồ ng th ờ i l v i l v ài cho ài cho ậ t đố i v ớ i v ớ i c ả hai g ươ ng.
- Ả nh cho b ở i g ươ ng tr ướ c l v c l v ài cho ài cho ậ t đố i v ớ i g ươ ng sau.
*Coi S l v ài cho
*Coi S l v ài cho ậ t đố i v ớ i G1:
- L ấ y S1 đố i x ứ ng v ớ i S qua g ươ ng G1 (S1 l ng G1 (S1 l ài cho ài cho ả nh c ủ a S qua
Trang 17- L ấ y S3 đố i x ứ ng v ớ i S 1 qua g ươ ng G2(S3 l ng G2(S3 l ài cho ài cho ả nh c ủ a S1 qua G2 đồ ng th ờ i l i l ài cho ài cho ả nh c ủ a S qua G1 v G2) a S qua G1 v G2) ài cho ài cho
* Coi S l v ài cho
* Coi S l v ài cho ậ t c ủa G2:
ch ữ nh ậ t n ộ i ti ế p đườ ng tròn tâm O, bán kính OS Để h ọ c sinh có
kh ả n ă ng ch ủ độ ng n ắ m ki ế n th ứ c trên tôi yêu c ầ u h ọ c sinh l m c sinh l m ài cho ài cho
thí nghi ệ m để ki ể m nghi ệ m l ạ i kêt qu ả trên.
Ví d ụ 7:
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh 17
Trang 18Hai g ươ ng ph ẳ ng G1v G2 h ng G1v G2 h ài cho ài cho ợ p v ớ i nhau m ộ t góc <180o quay
m ặ t ph ả n x ạ v o nhau.M v o nhau.M ài cho ài cho ộ t đ i ể m sáng S n ằ m gi ữ a hai
g ươ ng Hãy ch ứ ng minh r ằ ng n ế u = n
o
360
(n nguyên d ươ ng) thì s ố ả nh t ạ o b ở i h ệ hai g ươ ng l : (n-1) ng l : (n-1) ài cho ài cho
*H ệ th ố ng ả nh th ứ nh ấ t: Coi S l v t: Coi S l v ài cho ài cho ậ t c ủ a g ươ ng G1.S ử d ụ ng tính
ch ấ t ả nh c ủ a môt v ậ t t ạ o b ở i g ươ ng ph ẳ ng h ướ ng d ẫ n h ọ c sinh cách d ự ng ả nh c ủ a m ộ t v ậ t qua g ươ ng ph ẳ ng b ằ ng cách l ấ y đố i
x ứ ng ,ta đượ c h ệ th ố ng ả nh th ứ nh ấ t : S S1 S3 S5S7
G12
22
G2 G2 G1
Trang 19* H ệ th ố ng ả nh th ứ hai: Coi S l v hai: Coi S l v ài cho ài cho ậ t c ủ a g ươ ng G2.S ử d ụ ng tính
ch ấ t ả nh c ủ a v ậ t t ạ o b ở i g ươ ng ph ẳ ng ,giáo viên h ướ ng d ẫ n h ọ c sinh l m b i b ài cho ài cho
sinh l m b i b ài cho ài cho ằ ng cách l ấ y đố i x ứ ng ,ta đượ c h ệ th ố ng ả nh th ứ hai:
S S2 S4 S6S8
Theo b i ra: ài cho
Theo b i ra: ài cho G1OG2=
Ch ứ ng minh n ế u =360o/n(n nguyên)s ố ả nh cho b ở i h ệ hai
g ươ ng s ẽ l : (n-1) l : (n-1) ài cho ài cho
N ế u S7 S8.ta có: S7OS8=360o khi đó s ố ả nh cho b ở i hai
g ươ ng l :7=8-1.ta có 7 ng l :7=8-1.ta có 7 ài cho ài cho ả nh t ừ S1,S2,S3 S1,S2,S3 … … S7 (vì S7 S7 (vì S7 S8)
Đào Thị Phương- THCS Chu Mạnh Trinh 19
G22
22
G1 G2 G1
