Đặt vấn đề Trong khoa học địa lý, việc sử dụng biểu đồ để thể hiện các sự kiện, hiện tượng tự nhiên, kinh tế- x hội là hết sức cần thiết.. Tuy nhiên, với những kiểu biểu đồ đặc biệt tro
Trang 1ứng dụng phần mềm ecxel thành lập tháp dân số trong nghiên cứu địa lý
Trần Viết Khanh (ĐH Thái Nguyên)
1 Đặt vấn đề
Trong khoa học địa lý, việc sử dụng biểu đồ để thể hiện các sự kiện, hiện tượng tự nhiên, kinh tế- x( hội là hết sức cần thiết Trước đây, biểu đồ địa lý thường được xây dựng thủ công bằng thước và compa trên giấy milimet nên độ chính xác không cao và kém linh hoạt khi sử dụng Ngày nay, việc xây dựng các biểu đồ địa lý đ( trở nên dễ dàng hơn nhờ sự trợ giúp đắc lực của máy tính điện tử [1] Nhiều phần mềm đ( cho phép xây dựng biểu đồ địa lý một cách nhanh chóng và chính xác [2] Excel
là một phần mềm phổ biến cho phép xây dựng biểu đồ trực tiếp trên bảng tính Việc xây dựng các biểu
đồ thông thường trong Excel có thể thực hiện nhanh chóng thông qua công cụ Chart Wizard Tuy nhiên, với những kiểu biểu đồ đặc biệt trong địa lý, khi xây dựng người sử dụng còn phải hiểu nắm vững chuyên môn và biết sử dụng một số thủ thuật nhất định Trong khuôn khổ bài báo, chúng tôi giới
thiệu cách xây dựng biểu đồ tháp dân số - một kiểu biểu đồ đặc biệt trong nghiên cứu địa lý
2 Các phương pháp nghiên cứu
Để xây dựng tháp dân số trong nghiên cứu địa lý, chúng tôi đ( sử dụng các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp thống kê toán học, Phương pháp mô hình hóa
3 Kết quả và thảo luận
Tháp dân số là một dạng biểu đồ địa lý thể hiện mối tương quan dân số nam - nữ, tỷ lệ và mức độ thay đổi dân số theo các nhóm tuổi khác nhau của quốc gia hay các vùng l(nh thổ Tháp dân
số có thể được xây dựng theo giá trị tuyệt đối hoặc theo tỷ lệ phần trăm theo các nhóm tuổi Đây là kiểu biểu đồ đặc biệt, do đó khi xây dựng trên máy tính cần có các thủ thuật nhất định Giả sử chúng
ta có bảng số liệu dân số Việt Nam 1989[5] như sau:
Dõn số theo giới tớnh và độ tuổi năm 1989
Độ tuổi (1) Nam (2) Số lượng (nghìn người) Nữ (3) Nam (4) Tỷ lệ phần trăm (%) Nữ (5)
Nguồn: Tổng điều tra dân số VN, 1989
Trang 2Để vẽ tháp dân số, trước hết ta lập bảng tính bằng cách nhập số liệu dân số trong bảng trên vào bảng tính Excel Trong bảng tính này ta bổ sung thêm 2 cột là (2') và (4') có giá trị bằng với giá trị cột (2) và (4) nhưng tất cả các giá trị trong 2 cột mới bổ sung này đều mang dấu âm[4] như sau:
Chọn các cột (1), (3), (2') bằng cách bôi đen cột (1) sau đó giữ phím Ctrl và rê chuột chọn các cột (3) và (2') để thành lập tháp dân số theo giá trị tuyệt đối (nghìn người) hoặc chọn các cột (5) và (4') để thành lập tháp dân số theo tỷ lệ phần trăm Chọn lệnh Insert Chart, xuất hiện hộp hội thoại Chart Wizard Tại cửa sổ Standard Types chọn Chart type là Bar (thanh ngang) Nhấn
Next chuyển sang bước 2: trong bước này ta đặt tên (Nam, Nữ) cho các thanh biểu đồ 2 bên trục
tung bằng cách điền các chữ: Nam, Nữ trong cửa sổ Series
Sau khi đặt tên trong cửa sổ Series, nhấn Next chuyển qua bước 3 Tại cửa sổ Chart title nhập
tên biểu đồ (Tháp dân số VN 1989) Nhập đơn vị cho các trục đứng và ngang trong cửa sổ
Catergory(X) và Value(Y) Nhấn Next hoặc chọn Finish để kết thúc Để hoàn chỉnh tháp dân số, ta cần tiếp tục thực hiện các thao tác tiếp theo: Kích đúp chuột lên các thanh ngang (Bar) của tháp dân
số vừa xây dựng để làm xuất hiện hộp hội thoại Format Data Series Trong hộp hội thoại này chọn Options, khai báo Overlap = 100, Gap Width = 0 Nhấn OK, kết quả được tháp dân số như sau:
Trang 3
Để cho các số ghi nhóm tuổi không nằm ngay sát trục tung, ta chuyển chúng sang trái bằng cách kích hoạt đồ thị, nhấn đúp chuột trái trên d(y số xuất hiện hộp thoại Format Axis (cũng có thể nhấn chuột phải trên d(y số, để hiện hộp thoại Format Axis) Sau đú, ở mục Tick-mark label, chọn Low Nhấn OK, kết quả được tháp dân số như sau:
Để xoá các dấu âm (-) dưới phần biểu đồ thể hiện dân số nam (dấu âm này phát sinh khi
bổ sung các cột mới trong bản tính Excel), ta có thể copy biểu đồ từ Excel sang Word và sử dụng Paste Special / Paste as Picture (xem hộp thoại dưới đây trong ứng dụng Word)
Trang 4Kích hoạt Picture, nhấn chuột phải vào phần biểu đồ vừa dán, chọn Edit Picture, ta có thể xoá các dấu âm và chỉnh sửa để được biểu đồ mong muốn
4 Kết luận
ứng dụng tin học trong nghiên cứu địa lý, đặc biệt trong việc mô hình hóa các hiện tượng
địa lý đ( đem lại nhiều lợi ích thiết thực Việc xây dựng các biểu đồ nhờ trợ giúp của các phần mềm tin học giúp các nhà địa lý xử lý thông tin nhanh chóng và chính xác Tuy nhiên, việc xây dựng các biểu đồ, đặc biệt là việc xây dựng tháp dân số trong nghiên cứu địa lý KT- XH đòi hỏi các nhà địa lý cần nắm chắc kỹ năng thao tác trên máy tính và hiểu sâu sắc bản chất các sự kiện, hiện tượng địa lý
Summary
There are many methods to research Geography Nowaday, computer help people to build geographic models Pyramid of Population is one of the model wich is built by computer
In this article we introduce how to use Ecxel software in order to build that geographic model as one example
Tài liệu tham khảo
[1] Nguyễn Hồng Quảng, Nguyễn Khắc Thắng (1996), Mapinfo, Trung tâm tư vấn lâm nghiệp,
Hà Nội
[2] Nguyễn Thế Thận, Trần Công Yên (2000), Tổ chức hệ thống thông tin địa lý và phần mềm
Mapinfo, Nxb Xây dựng, Hà Nội
[3] Nguyễn Thế Thận (1999), Cơ sở hệ thống thông tin địa lý GIS, Nxb KHKT, Hà Nội
[4] Nguyễn Viết Thịnh, Đỗ Thị Minh Đức (1999), ứng dụng tin học trong nghiên cứu địa ký KT-
XH, đề tài NCKH, Trường ĐHSP Hà Nội
[5] Tổng cục Thống kê (1989): Tổng điều tra dân số VN, Hà Nội