Thực trạng năng lực giảng dạy chương trình Địa lí 10 của giáo viên một số tỉnh khu vực Đông Bắc

THỰC TRẠNG NĂNG LỰC GIẢNG DẠY CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 10 CỦA GIÁO VIÊN MỘT SỐ TỈNH KHU VỰC ĐÔNG BẮC Nguyễn Việt Tiến * Trong bài báo này tác giả phân tích đánh giá năng lực giảng dạy của

THỰC TRẠNG NĂNG LỰC GIẢNG DẠY CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 10 CỦA GIÁO

VIÊN MỘT SỐ TỈNH KHU VỰC ĐÔNG BẮC

Nguyễn Việt Tiến *

Trong bài báo này tác giả phân tích đánh giá năng lực giảng dạy của GVĐL Trung học phổ thông ở một số tỉnh miền núi phía Bắc trước đòi hỏi của Chương trình và nội dung SGK Địa lí lớp 10 Theo ý kiến của tác giả, nội dung SGK Địa lí 10 hiện nay có những điểm mới và khó hơn so với trước Kết quả khảo sát ở một số tỉnh khu vực Đông Bắc cho thấy, có một tỉ lệ không nhỏ giáo viên địa lí chưa nắm chắc kiến thức cơ bản của một số nội dung trong SGK, vì vậy, việc đổi mới phương pháp giảng dạy đặc biệt khả năng sử dụng công nghệ thông tin cũng gặp không ít khó khăn Từ thực tế đó, cần phải tiếp tục đẩy mạnh công tác tập huấn bồi dưỡng nâng cao năng lực giảng dạy cho giáo viên Để các đợt tập huấn đạt hiệu quả tốt, nội dung tập huấn cần phù hợp với nhu cầu mong muốn của giáo viên trên cơ sở các ý kiến đề nghị của họ

Từ khoá: “năng lực”, “tập huấn”, “giảng dạy ”

*

*Nguyễn Việt Tiến, Tel: 0912530956,

Khoa Đị a lý trường ĐHSP - ĐHTN

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

thời kỳ hội nhập, những năm gần đây ngành

viên (GV) địa lý THPT trong cả nước, nhất

cận thực hiện theo chương trình, sách giáo

phương pháp dạy học và khả năng vận dụng

các phương pháp dạy học tích cực, khả năng

thường xuyên cho giáo viên địa lí THPT ở

trọng, có ý nghĩa thiết thực

Xuất phát từ những trình bày trên, chúng tôi

đã tiến hành khảo sát thực trạng năng lực

tỉnh Bắc Kạn, Lạng Sơn và Hà Giang

SÁT

2.1 T ỉnh Bắc Kạn

Bắc Kạn là tỉnh được tái lập năm 1997, gồm 1

Dân

cư chủ yếu sống ở nông thôn trong các làng,

số dân của tỉnh Mặc dù thu nhập bình quân đầu người tăng trong những năm gần đây,

người.Toàn tỉnh có 15 trường THPT, cụ thể:

01 trường THPT nội trú, 01 trường THPT chuyên) và 01 trường THPT dân lập Tổng số

người Trừ một số trường như THPT thị xã

từ 3 - 4 giáo viên địa lí, còn lại phần lớn mỗi trường có 02 GV, thậm chí có những trường chỉ có 01 GV như THPT Bộc Bố, THPT Bình

Vì vậy, GV địa lí của nhiều trường phải dạy cả

ba khối từ lớp 10 đến lớp 12

2.2 Tỉnh Lạng Sơn

Lạng Sơn là tỉnh miền núi nằm ở khu vực

Đông Bắc có diện tích tự nhiên là 6383,9

quân đầu người đạt khoảng 5,8 triệu đồng

trường công lập và 2 trường dân lập Giáo

thường chỉ có từ 1-2 giáo viên, trừ một vài

trường có 3 giáo viên địa lí như: THPT Tràng

Định, THPT Cao Lộc, THPT Lộc Bình,

THPT Việt Bắc, THPT Văn Quan

2.3 Tỉnh Hà Giang

Hà Giang nằm ở tận cùn g ph ía Bắc củ a Tổ

, dân

huyện Đây là tỉnh biên giới khó khăn và kém

đạt 3,6 triệu đồng/năm 2006

trường THPT, 1 trường THPT chuyên, 3

trường THPT nội trú, 2 trường cấp II – III, 1

trường THCS – THPT Hiện tại cả tỉnh có 78

GV địa lí; bên cạnh nhiều trường chỉ có từ 1-2

núi phía Bắc nói chung và ba tỉnh Bắc Kạn,

năm gần đây, mặc dù kinh tế đã có nhiều

nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp

sống của đồng bào các dân tộc gặp rất nhiều

khó khăn Thu nhập GDP bình quân theo đầu

người thấp so với cả nước Đây là địa bàn cư

trú của nhiều dân tộc ít người như: Tày,

Nùng, Dao, Sán Chay, Mông, (Hà Giang

có khoảng 25 dân tộc anh em sinh sống) với

do đó đã hạn chế tới thời gian học tập của học

cư thưa thớt trong khi số lượng các trường THPT ít, nhiều huyện chỉ có một trường THPT gây khó khăn cho việc đến trường của học sinh Sự phân hóa về chất lượng cuộc sống theo lãnh thổ khá rõ nét Mức sống của đồng bào dân tộc ở các vùng cao, vùng sâu còn thấp và có khoảng cách khá xa so với đồng bào vùng thấp và đô thị Tuy nhiên, bên

những thuận lợi nhất định, đó là Nhà nước đã quan tâm đầu tư về nhiều mặt, đặc biệt là đầu

tư cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo (GD-ĐT)

HS đồng bào dân tộc sách, vở, đồ dùng học tập, hỗ trợ kinh phí cho các lớp xóa mù, lớp phổ cập, mở các lớp học nghề, góp phần nâng

bày, số lượng GV địa lí ở phần lớn các trường rất ít, nhiều trường chỉ có một GV Đây cũng là một nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng giảng dạy bộ môn, vì GV không

đồng nghiệp để rút ra kinh nghiệm nâng cao trình độ chuyên môn Mặt khác, một GV

nên phải soạn nhiều giáo án, dẫn tới thời gian đầu tư cho việc soạn mỗi giáo án không

cho đồ dùng dạy học, điều đó đã ảnh hưởng đến chất lượng dạy - học môn địa lí

3.1 Mục đích, nội dung, đối tượng, phương pháp kh ảo sát

- M ục đớch khảo sỏt: Đỏnh giỏ năng lực

xuyờn cho giỏo viờn địa lớ THPT

- Nội dung khảo sỏt: 1) Mức độ nắm bắt nội

chương cụ thể; 2) Mức độ đ ược trang bị lớ

hướng tớch cực hoỏ; 3) Khả năng sử dụng

CNTT trong dạy học; 4) Nhu cầu về nội dung

bồi dưỡng thường xuyờn của giỏo viờn

- Đối tượng khảo sỏt: Giỏo viờn địa lớ cỏc

trường THPT, chia làm 3 nhúm theo thời gian

15 năm trở lờn

- Phương phỏp khảo sỏt : Sử dụng cỏc phiếu

điều tra và trao đổi trực tiếp

10 THPT

Dựa trờn kết quả tổng hợp và phõn tớch chủ

tụi nhận thấy như sau:

a Về kiến thức

Hỡnh 1 Mức độ nắm kiến thức cơ bản trong sỏch giỏo khoa Địa lớ 10

nội dung thuộc nhúm kiến thức Địa lớ kinh tế

– xó hội (Địa lớ dõn cư, Cơ cấu nền kinh tế,

Địa lớ nụng nghiệp, Địa lớ dịch vụ, Mụi trường

nắm khỏ tốt Tuy nhiờn, ở phần Địa lớ tự

nhiờn (Bản đồ, Vũ trụ Hệ Mặt Trời và Trỏi

Đất, Cấu trỳc Trỏi Đất Một số quy luật của

chưa tốt về kiến thức cơ bản đối với cả 4 nội

dung của giỏo viờn cũn chiếm khỏ nhiều, nhất

luận dạy học cũng như phương phỏp và vận

dụng cỏc phương phỏp dạy học tớch cực trong

nhiờn tỷ lệ trung bỡnh cũn khỏ cao

một số giỏo viờn cũn yếu

Hỡnh 2 Đổi mới phương phỏp giảng dạy

45.9 11

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Mức độ được trang bị

lí luận DH tích cực hoá

Nắm vững PP dạy học tích cực hoá

Vận dụng LL&PP dạy học tịch cực hoá

Tỷ lệ (%)

Y ếu Trung bình Tốt

15.3 13.9 12.5

30.5

27.8 26.3

19.4

54.2 58.3

61.2

69.5

11.5

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Đã được trang bị kiến Khả năng khai thác

thông tin từ các phần

mềm

Khả năng ứng dụng CNTT trong dạy học Nắm quy trình và thiết kế bài giảng điện tử

Tỷ lệ (%)

Không biết hoặc

sử dụng rất kém Biết sử dụng Khá thành thạo

83.3

Kiến thức Phương pháp Cả kiến thức và phương pháp

c Khả năng ứng dụng cụng nghệ thụng tin

Hỡnh 3 Khả năng cụng nghệ thụng tin

Khả năng sử dụng cụng nghệ thụng tin trong

khai thỏc tư liệu, soạn giảng giỏo ỏn điện tử

dụng và nhất là cú khả năng sử dụng thành

d Cỏc đợt tập huấn cần tập trung vào

Hỡnh 4 Nhu cầu nội dung tập huấn

cỏc đợt tập huấn, bồi dưỡng thường xuyờn

được nõng cao cả về mặt kiến thức và phương

phỏp giảng dạy

được khảo sỏt

a Nhúm giỏo viờn cú thời gian giảng dạy từ

15 năm trở lờn

Đõy là những giỏo viờn đó cú thời gian cụng

tỏc lõu năm, cú bề dày kinh nghiệm, họ đó

năng nghề nghiệp và sử dụng cỏc phương

Khả năng xử lớ cỏc tỡnh huống sư phạm núi

bản, đõy cũng là nhúm giỏo viờn yếu nhất về

nghệ về thụng tin

b Nhúm giỏo viờn cú thời gian giảng dạy từ

5 đến 14 năm

Qua khảo sỏt và trao đổi trực tiếp với một số

đặc biệt cỏc khỏi niệm khoa học Về lớ luận dạy học tớch cực và vận dụng cỏc phương

c Nhúm giỏo viờn cú thời gian giảng dạy dưới 5 năm

Đõy là những giỏo viờn trẻ mới ra trường, nhờ được đào tạo trong thời gian gần đõy nờn núi

chương trỡnh Nhờ cú điều kiện tiếp cận với

như phần lớn cú trỡnh độ nhất định về cụng

ớt, nờn họ thiếu kinh nghiệm giảng dạy cũng như khả năng vận dụng cỏc phương phỏp dạy

trỡnh độ tin học văn phũng cơ bản, nhưng khả năng sử dụng tin học phục vụ giảng dạy vẫn

thụng, Địa lớ lớp 10 cú một vị trớ quan trọng

những khỏi niệm cơ bản, làm cơ sở giỳp học

cỏc lớp 11 và 12 Vỡ là khỏi niệm nờn kiến thức trừu tượng, đũi hỏi giỏo viờn khi dạy học phải

có những phương pháp phù hợp, tăng cường

phát huy tính chủ động, sáng tạo tham gia lĩnh

các em hiểu bài và nắm vững kiến thức

- Qua thực tế khảo sát giáo viên ở ba tỉnh

chưa tốt kiến thức cơ bản ở một số nội dung

trong sách giáo khoa Địa lí 10, nhất là các

nội dung liên quan tới phần Địa lí tự nhiên -

đây cũng là nh ững nội dung kiến thức mới

và khó Đối với lớp giáo viên đã ra trường

dài ít sử dụng Vì thế để có thể giảng dạy tốt

bồi dưỡng, bổ sung kịp thời hạn chế những

đó là những tập quán, thói quen lạc hậu đã

dục THPT miền núi có khoảng cách xa so với

đô thị phát triển Việc dạy môn địa lí ở nhiều

trường THPT miền núi lại càng khó khăn khi

đội ngũ giáo viên quá ít, thậm chí nhiều

trường chỉ có 1 giáo viên, vì thế họ phải soạn

không có điều kiện chuyên sâu cũng như cơ

hội học hỏi, trao đổi chuyên môn với các

đồng nghiệp Vì vậy, nên thường xuyên tổ

lượng thời gian thích hợp, đặc biệt là lựa chọn

nên chuyên sâu theo từng nhóm tuổi nghề

- Để các đợt tập huấn bồi dưỡng nâng cao

năng lực giảng dạy cho giáo viên THPT đạt

kết quả tốt, các cơ sở được giao nhiệm vụ

này cần chuẩn bị tốt nội dung chương trình và

hệ khác nhau nhưng đều có chung nguyện

về mặt kiến thức chuyên môn và phương pháp

kết quả chưa thể phản ánh ý kiến của đông đảo đội ngũ giáo viên đ ịa lí đang công tác ở các tỉnh hiện nay Chính vì vậy, cần tiếp tục

thiếu của giáo viên của các tỉnh đối với kiến

phương pháp để biên soạn chương trình b ồi dưỡng tập huấn một cách sát với thực tế nhằm đạt được hiệu quả và chất lượng cao, góp

Địa lí ngày càng tốt hơn

[1] Sách giáo khoa Địa lí 10 (2007), Nxb GD Hà Nội [2] Nguyễn Dược – Nguyễn Trọng Phúc, Lí luận

dạy học Địa lí (2004), Nxb ĐHSP

[3] Ngô Ngọc Đạt (1997), Tiếp cận hiện đại hoạt

động dạy học, Nxb QG Hà Nội

[4] Đặng Văn Đức – Nguyễn Thu Hằng (2004), Phương pháp dạy học theo hướng tích cực, Nxb ĐHSP

[5] Lê Thông và nnk (2006), Tài li ệu bồi dưỡng giáo viên lớp 10 THPT, Hà Nội,

SUMMARY

NORTH- EASTERN PROVINCES OF VIETNAM

Nguyen Viet Tien *∗

∗ Nguyen Viet Tien, Tel:0912530956,

College of Education - Thai Nguyen University

College of Education - Thai Nguyen University

The article analized the assessment of teaching competence of northern upper secondary school teachers in Northern Vietnam areas based on the requirements of curriculum and contents of the 10th schoolbook In the author’s opinion, the content of the 10th grade schoolbooks of Geography would be seen more difficult than before The results obtained from surveys conducted in some of Northern Vietnam areas show that many of geography teachers have not yet mastered basic knowledge of the subject Therefore, there were many difficulties encountered in innovating teaching methodology One of the factors that bring most difficulty to geography teachers is their competence in using IT facilities for teaching that the schoolbooks require This reality demonstrated the needs for continuous strengthening teachers’ teaching competence by organizing professional training and coach In order to obtain good result, the content of training sessions should be relevant to teachers’ needs and expectations which could be collected through surveys

Keywords:competence, training, teaching