Hoàn thiện công tác giải phóng mặt bằng tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Phạm vi nghiên cứu của đề tài - Nghiên cứu cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB khi Nhà Nước thu hồi đất và kết quả công tác GPMB khi thực hiện đầu tư xây dựng các dự án

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN VĂN NGHĨA

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp

Mã số: 60.62.01.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN CHÍ THIỆN

THÁI NGUYÊN - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trung thực và chính xác Những kết quả của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình!

Thái Nguyên, tháng…… năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Nghĩa

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn

PGS.TS TRẦN CHÍ THIỆN đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình

thực hiện

Tôi xin trân thành cảm ơn Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học - Trường

ĐH Kinh tế và QTKD đã tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành khoá học và trình bày luận văn này

Tôi c

ện thành công luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng………năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Nghĩa

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

4 Đóng góp của luận văn 3

5 Cấu trúc luận văn 3

Chương 1

4

1.1 Thu hồi đất, GPMB và các vấn đề liên quan 4

1.1.1 Thu hồi đất và bồi thường giải phóng mặt bằng 4

1.1.2 Giá đất và định giá đất 7

1.1.3 Tái định cư 9

1.1.4 Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định đời sống và sản xuất 10

1.2 Những tác động của việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB đến hộ dân 12

1.2.1 Tác động trực tiếp tới hộ 12

1.2.2 Tác động gián tiếp tới hộ 13

1.3 Chính sách bồi thường ở một số nước trên thế giới 15

1.3.1 Chính sách, bồi thường thiệt hại và tái định cư ở các tổ chức tài trợ (WB và ADB) 15

1.3.2 Chính sách bồi thường, GPMB ở một số nước trên thế giới 16

1.4 Chính sách thu hồi, đền bù đất ở nước ta qua các thời kỳ 18

1.4.1 Trước khi có luật đất đai 1988 18

1.4.2 Thời kỳ từ năm 1988 đến năm 1993 19

1.4.3 Thời kỳ từ năm 1993 đến năm 2003 20

1.4.4 Từ khi có luật đất đai 2003 đến nay 22

1.4.5 Bồi thường, hỗ trợ GPMB ở nước ta hiện nay 23

1.5 Bồi thường, hỗ trợ và GPMB ở một số tỉnh thành trong nước 26

1.5.1 Thành phố Hà Nội 26

1.5.2 Thành phố Hải Phòng 27

1.5.3 Tỉnh Bắc Giang 28

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.1 Các câu hỏi nghiên cứu liên quan đến đề tài 30

2.2 Phương pháp nghiên cứu 30

2.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 30

2.2.2 Phương pháp thu nhập số liệu 31

2.2.3 Phương pháp xử lý thông tin 34

2.2.4 Phương pháp phân tích số liệu 34

2.2.5 Hệ thống chỉ tiêu sử dụng 34

Chương 3 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở HUYỆN PHỔ YÊN 49

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 49

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 49

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 53

3.2 Thực trạng bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư 62

3.2.1 Thực trạng công tác bồi thường, GPMB và tái định cư ở huyện Phổ Yên 62 3.2.2 Tình hình thực hiện công tác GPMB 02 dự án 66

Chương 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở

HUYỆN PHỔ YÊN 92

4.1 Quan điểm, định hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp để thực hiện tốt công tác GPMB ở huyện Phổ Yên trong những năm tới 92

4.1.1 Quan điểm về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng 92

4.1.2 Định hướng chung 93

4.1.3 Mục tiêu, nhiệm vụ 95

4.2 Giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác GPMB để thực thi các dự án kinh tế - xã hội ở huyện Phổ Yên 96

4.2.1 Nhóm giải pháp về hoàn thiện khung pháp lý và các chính sách liên quan tới công tác giải phóng mặt bằng 96

4.2.2 Nhóm giải pháp về cơ chế tài chính, tạo nguồn vốn hình thành quỹ cho công tác giải phóng mặt bằng 98

4.2.3 Nhóm giải pháp về hỗ trợ và tái định cư phục vụ cho công tác giải phóng mặt bằng 100

4.2.4 Nhóm giải pháp định hình phương pháp tính giá trị đất đai trong khu vực giải phóng mặt bằng 101

4.2.5 Nhóm giải pháp về công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 102

4.2.6 Nhóm giải pháp tăng cường tổ chức thực hiện 103

4.3 Kiến nghị 105

KẾT LUẬN 107

TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

PHỤ LỤC 113

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Điều tra thu thập số liệu 32

Bảng 3.1: Tình hình biến động đất đai huyện Phổ Yêngiai đoạn 2008 - 2010 51

Bảng 3.2 Kết quả phát triển kinh tế xã hội huyện Phổ Yên giai đoạn 2005 đến 2012 54

Bảng 3.3: Giá trị sản xuất và cơ cấu kinh tế Phổ Yên giai đoạn 2006-2012 57

Bảng 3.4 Kết quả thực hiện các mục tiêu xã hội huyện Phổ Yên 61

Bảng 3.5: Kết quả bồi thường, GPMB dự án đã giao đất, cho thuê đất tại huyện Phổ Yên giai đoạn 2007-2012 65

Bảng 3.6 Khái quát về 02 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phổ Yên 67

Bảng 3.7 Qui mô của dự án Khu dân cư Hồng Diện 70

Bảng 3.8 Qui mô dự án Nút giao Yên Bình huyện Phổ Yên 73

Bảng 3.9 Xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường 74

Bảng 3.10 Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc xác định đối tượng và điều kiện được bồi thường 75

Bảng 3.11 Tổng hợp bồi thường, hỗ trợ về đất của 2 dự án 77

Bảng 3.12 Tổng hợp bồi thường tài sản, cây cối, vật kiến trúc trên đất 02 dự án 79

Bảng 3.13 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ theo chính sách qui định của 02 dự án 81 Bảng 3.14 Tổng hợp số hộ đã bố trí tái định cư 82

Bảng 3.15 Tổng hợp kết quả đạt được của 02 dự án 84

Bảng 3.16 Sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của phần đất nông nghiệp 86

Bảng 3.17 Sử dụng phần đất dân cư dịch vụ 86

Bảng 3.18 Tình hình đời sống của hộ sau khi bị thu hồi đất 88

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Tăng trưởng giá trị sản xuất các ngành giai đoạn 2001 - 2010 55Biểu đồ 3.2: Cơ cấu kinh tế ngành trên địa bàn huyện 2006 và 2012 56Biểu đồ 3.3: Cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế năm 2012 59

HÌNH

Hình 3.1: Dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư Hồng Diện 67 Hình 3.2: Dự án Nút giao Yên Bình huyện Phổ Yên 71

Cùng với sự phát triển của cả nước về kinh tế - xã hội, tỉnh Thái Nguyên nói chung, huyện Phổ Yên nói riêng trong thời gian qua đã có nhiều công trình, dự án được thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của toàn tỉnh, toàn huyện nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần nhỏ vào sự nghiệp phát triển của cả nước Nhiều công trình, dự án đã hoàn thành đi vào hoạt động đem lại nhiều thành tựu về kinh tế - xã hội cho tỉnh nhà Tuy nhiên có những dự án đã hoàn thành, các công trình đã đưa vào

sử dụng, nhưng vẫn còn rất nhiều đơn thư khiếu nại Nguyên nhân chính có phải là mức bồi thường chưa thoả đáng hay ở một nguyên nhân chủ quan nào khác? Công tác bồi thường GPMB không chỉ là di dời dân ra khỏi khu vực giải toả mà phải có kế hoạch cụ thể trong công tác tái định cư và hỗ trợ phát triển kinh tế, ổn định đời sống sau tái định cư

Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy được tầm quan trọng của

công tác GPMB, tác giả tiến hành nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện công tác

g m tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”

2 Mục tiêu của đề tài

-dựng phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Phổ Yên

- Đề xuất kiến nghị, giải pháp để hoàn thiện công tác GPMB khi Nhà nước thu hồi đất được thực thi nhanh

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB khi Nhà Nước thu hồi đất và kết quả công tác GPMB khi thực hiện đầu tư xây dựng các dự án phát triển kinh tế - xã hội

-thường, GPMB

- Đề ra định hướng, giải pháp chủ yếu để đẩy nhanh công tác GPMB và

bố trí tái định cư, ổn định đời sống, sản xuất cho hộ dân khi bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Phổ Yên

02 dự án

có tích chất điển hình trên địa bàn huyện Phổ Yên, cụ thể như sau:

+ Dự án xây dựng khu dân cư đô thị Hồng Diện - xã Hồng Tiến -huyện

Phổ Yên

+ Dự án Nút giao Yên Bình trên địa bàn xã Nam Tiến - Huyện Phổ Yên

- Một số địa điểm ở xã, TT khi Nhà nước thu hồi đất, GPMB để đầu tư xây dựng dự án phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Phổ Yên

3.2.3 Phạm vi thời gian nghiên cứu

4 Đóng góp của luận văn

-huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn được chia làm 4 chương là:

Chương 1

1.1 Thu hồi đất, GPMB và các vấn đề liên quan

1.1.1 Thu hồi đất và bồi thường giải phóng mặt bằng

1.1.1.1 Khái niệm về thu hồi đất

Theo Điều 4 - Luật đất đai năm 2003 thì “thu hồi đất là việc Nhà nước ra

quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho

tổ chức, cá nhân, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và lợi ích an ninh quốc gia” Do đó,

việc thu hồi đất là sự thoả thuận giữa Nhà nước và cơ quan có chức năng với người dân có đất trong vùng quy hoạch để đi đến sự thống nhất về giá cả bồi thường thiệt hại cho người dân và sự ủng hộ của người dân cho việc thu hồi đất của Nhà nước Nhưng trong những năm qua vấn đề này hầu như chỉ thực hiện theo hình thức từ trên xuống, mọi giá cả là do Nhà nước và các cơ quan có chức năng của các địa phương có đất bị thu hồi áp giá chưa phù hợp với giá thị trường, do đó gây không ít khó khăn trong việc thu hồi đất của Nhà nước

1.1.1.2 Lý do của việc thu hồi đất

Công nghiệp hoá là quá trình phát triển của mọi quốc gia trên thế giới Trong thời đại ngày nay, CNH - HĐH là con đường giúp các nước chậm phát triển rút ngắn thời gian so với các nước đi trước Về thực chất, đây là quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ, cơ cấu lại việc phân bổ dân cư theo hướng tăng nhanh khối lượng dân cư sống ở khu vực thành thị và giảm mạnh số lượng dân

cư sống ở khu vực nông thôn

Để làm được điều này, tất yếu là phải phân bổ lại các nguồn lực phát triển nền kinh tế, trong đó trước hết là nguồn nhân lực, đất đai và lao động Phải thu hồi và chuyển một bộ phận đất đai, tập trung chủ yếu là đất nông

nghiệp sang phục vụ cho xây dựng khu, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu dân cư tập trung, cũng như cho việc xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng và các công trình công cộng phục vụ lợi ích cộng đồng Đồng thời phải chuyển một bộ phận lực lượng lao động ở khu vực nông nghiệp là khu vực có năng suất lao động thấp, sang khu vực công nghiệp và dịch vụ là những khu vực có năng suất lao động cao, cũng như thu nhập cao hơn

1.1.1.3 Cơ chế thu hồi đất

Thu hồi đất để phục vụ cho việc xây dựng khu cụm công nghiệp, khu dân cư, cơ sở hạ tầng công cộng là vấn đề kinh tế - xã hội lớn, nhưng lại phải tính đến lợi ích cơ bản của những người dân bị thu hồi đất Qua đó, Nhà nước

ta đã ban hành Luật đất đai năm 2003, Nghị định số 181, 197, 198, 17, 84, 69

và hàng loạt chính sách vĩ mô hướng vào giải quyết cơ bản về đất nói chung

và vấn đề thu hồi đất nông nghiệp nói riêng để đảm bảo giữa lợi ích chung của xã hội và lợi ích của hộ nhân dân, nhằm giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn

Khi Nhà nước thu hồi đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phải tiến hành bồi thường, hỗ trợ để GPMB Người bị thu hồi đất loại nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi Trường hợp thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất

mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ ổn định đời sống

và sản xuất, đào tạo chuyển đổi ngành nghề, bố trí việc làm

1.1.1.4 Bản chất của việc bồi thường, giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định được quy định cho việc thực hiện một dự án, công trình mới trên

đó GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với

mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực đô thị, thị trấn, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định Đối với khu vực ven đô thị, thị trấn, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ quá trình GPMB cũng có đặc trưng riêng của nó Còn đối với khu vực nông thôn hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư

là sản xuất nông nghiệp, đời sống phụ thuộc chính vào nông nghiệp Do đó, GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp thể hiện: Đất là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất lại

là tư liệu sản xuất quan trọng không thể thiếu, trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân

cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình

đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chuyển đổi mục đích

sử dụng đất và tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường

1.1.1.5 Vai trò của công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội

Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng: Mỗi một giai đoạn phát triển kinh

tế xã hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội Với tư

cách là những phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế xã hội

mà trong đó GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án xây dựng cơ sở hạ tầng

có được triển khai thực thi hay không

Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của những người dân trong diện bị giải toả Nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ để GPMB

Thu hồi đất, bồi thường GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án có hiệu quả Ngược lại, thu hồi đất, bồi thường GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng của các công trình, ảnh hưởng đến việc sử dụng lao động cũng như chi phí cho dự án,

có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

Về mặt kinh tế của dự án: Thực hiện thu hồi đất, bồi thường GPMB được thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho công tác GPMB, có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác Thu hồi đất, bồi thường GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư Đối với các dự

án đầu tư sản xuất kinh doanh do không đáp ứng được tiến độ đầu tư vì vậy nhiều dự án mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp Còn đối với các

dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra sự lãng phí rất lớn và ảnh hưởng tới chất lượng công trình Đặc biệt, các nhà đầu tư trong nước có nguồn vốn hạn hẹp thì việc quay vòng vốn là cần thiết để đảm bảo tận dụng cơ hội đấu thầu của các công trình khác

1.1.2 Giá đất và định giá đất

1.1.2.1 Giá đất

Tại điều 12 Luật Đất đai năm 1993 đã công nhận đất “có giá’’ Lần đầu tiên được coi là “có giá” làm thay đổi hẳn quan niệm cũ đã ngự trị trong suốt

mấy chục năm của quá trình thời bao cấp, coi đất là của “trời cho” không có giá (nhất là đất nông nghiệp, lâm nghiệp) Xác định đất “có giá” bước đầu đã

đề cập đến “tính chất kinh tế” của đất đai

Luật quy định đất “có giá” đã tạo khung pháp lý để chuyển từ việc

quản lý Nhà nước về đất đai bằng biện pháp hành chính duy nhất sang biện pháp hành chính kinh tế và thúc đẩy quá trình vận động các quan hệ đất đai với việc cho phép người sử dụng đất được thực hiện 9 quyền Trong nền kinh

tế thị trường, đất đai được coi là tài sản - bất động sản - hàng hoá đặc biệt nên

nó cũng có những đặc điểm chung của hàng hoá như: giá trị, giá trị sử dụng, giá cả và cũng được trao đổi trên thị trường dưới nhiều hình thức chuyển

nhượng Khi đó, đất đai trở thành “hàng hoá đất” Giá trị của hàng hoá đất

được thể hiện ở mặt khả năng sinh lợi của đất và tính sở hữu

Tại Điều 55 Luật Đất đai 2003 quy định “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất, tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Chính phủ giao cho UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng và theo từng thời gian” Đây là văn bản pháp quy quan trọng nhất của Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất nhưng trên thực tế sự mua bán đất đã hình thành Đương nhiên, thị trường bất động sản trong đó có đất đai là một thành phần cơ bản xuất hiện thì các quy luật kinh tế khách quan trên thị trường cũng được hình thành để chi phối, điều tiết các hoạt động của giá cả đất đai Điều khẳng định là cơ sở hình thành và vận động của giá đất Giá trị của đất ngoài những lợi thế do thiên nhiên ban tặng chính là lao động, vốn, khoa học kỹ thuật đầu tư vào đất đai để khai thác và cải tạo đất Giá của hàng hoá đất đai cũng như các hàng hoá khác, tuy nhiên, đất đai là loại hàng hoá đặc biệt nên giá cả của hàng hoá đất cũng có những đặc điểm riêng, phát triển theo những quy luật riêng của nó và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố rất cơ bản Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến

sự hình thành và vận động của giá đất nhưng ảnh hưởng lớn nhất là: Mục đích

sử dụng, độ màu mỡ của đất, vị trí hình thể, địa hình, điều kiện tự nhiên, kinh

tế - xã hội, môi trường, tình trạng pháp lý, quan hệ cung cầu, sự khan hiếm, lòng ham muốn và chính sách đầu tư của Nhà nước

1.1.2.2 Định giá đất

Là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá trị của đất đai

bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúng tham gia trong một thị trường nhất định Đất đai là tài sản, vì vậy về nguyên tắc việc định giá đất cũng như định giá các tài sản thông thường Mặt khác, đất đai là một tài sản đặc biệt, nên giá đất ngoài các yếu tố về không gian, thời gian, kinh tế, pháp luật chi phối, nó còn bị tác động bởi các yếu tố tâm lý xã hội Vì vậy, như trên

đã trình bày thì giá đất chỉ có thể là sự ước tính về mặt giá trị mà không có thể tính đúng, tính đủ như các tài sản thông thường khác

1.1.3 Tái định cư

Tái định cư được hiểu là quá trình bồi thường, hỗ trợ các thiệt hại về đất đai và tài sản, di chuyển, tái định cư, ổn định và khôi phục cuộc sống cho những người dân bị thu hồi đất để xây dựng các dự án nhằm mục đích phát triển Tái định cư còn bao gồm hàng loạt các hoạt động nhằm hỗ trợ cho những người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, khôi phục và cải thiện mức sống tạo điều kiện phát triển những cơ sở kinh tế và văn hoá - xã hội của hộ bị thu hồi đất và cộng đồng Nói tóm lại, tái định cư là nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, văn hoá xã hội đối với một bộ phận dân cư bị thu hồi đất, đã gánh chịu vì sự phát triển chung Vì vậy, các dự án tái định cư cũng được coi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác Tuy nhiên, trên thực tế đã triển khai nhiều dự án xây dựng khu tái định cư để di dân khi Nhà nước thu hồi đất, bước đầu ổn định đời sống cho những người phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất, song quá trình thực hiện đã nảy sinh nhiều vấn đề cần phải được xem xét:

- Một số khu tái định cư không đảm bảo điều kiện cơ sở hạ tầng tối thiểu như: Hệ thống điện, nước, đường giao thông, trường hoặc trạm xá Từ

đó ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của những người đến tái định cư nơi này

- Việc bố trí tái định cư chưa quan tâm tới các yếu tố cộng đồng dân cư, các nhóm họ, tập quán sinh hoạt, sản xuất Ví dụ như người sản xuất nông nghiệp lại chuyển đến khu định cư cao tầng không có tư liệu sản xuất trong khi việc hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm chưa có chế tài chặt chẽ

- Đa số việc xây dựng khu tái định cư còn bị động, đến khi có quyết định thu hồi đất hoặc thậm chí khi tiến hành bồi thường mới quan tâm đến vấn đề tái định cư Từ chỗ khâu chuẩn bị không được kỹ lưỡng do sự bức bách về thời gian dẫn đến thiếu thốn các điều kiện tối thiểu

- Chưa có quy định tối thiểu về quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất vào khu tái định cư nên người dân không biết mình được hưởng quyền lợi

gì Nhiều khi các khu tái định cư xây dựng xong người dân đăng ký vào ở khi lập dự án nhưng lại không vào mà yêu cầu bồi thường, hôc trợ bằng tiền để tự

lo chỗ ở mới đã dẫn đến tình trạng thừa chỗ ở trong khu tái định cư

- Chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm của các bên có liên quan trong việc xây dựng khu tái định cư nên có tình trạng khoán trắng cho chủ đầu tư

1.1.4 Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định đời sống và sản xuất

Trong những năm trước đây, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định đời sống và sản xuất dường như không được đề cập tới đã gây nhiều khó khăn cho đời sống của người dân Tuy nhiên, cũng có hình thức hỗ trợ được thực hiện thông qua hỗ trợ một khoản tiền nhất định đối với mỗi dự án Khoản tiền này phát huy tác dụng khác nhau: Với người năng động hoặc có khả năng thì nó được phát huy tác dụng thông qua đầu tư sinh lợi, với một số người khác thì khoản tiền đó được tiêu dùng trong một khoảng thời gian nhất định sau đó dẫn đến thất nghiệp, ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình, đôi khi

có người mắc vào tệ nạn xã hội Vì vậy, vấn đề tạo công ăn việc làm cụ thể

cho thu nhập ổn định là mục tiêu phấn đấu trong mọi thời kỳ phát triển Nó tạo điều kiện ổn định cuộc sống gia đình, ổn định xã hội, tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển

Nội dung cơ bản của các chủ trương chính sách trên là: hướng vào tiếp tục giải phóng tiềm năng lao động, đất đai khu vực nông nghiệp, nông thôn tạo động lực mới cho nông dân phát triển kinh tế hộ gia đình, trang trại, làng nghề, doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nông thôn Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn đáp ứng yêu cầu cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH, hội nhập; nâng cao chất lượng nguồn lực, sức mạnh cạnh tranh của lao động nông thôn, nông dân; tạo việc làm đầy đủ cho lao động nông thôn, nông dân, nhất là vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất, nâng cao giá trị việc làm cho nông dân

Các chính sách vĩ mô này góp phần quan trọng, tạo thế chủ động, tích cực để giải quyết vấn đề thu nhập, đời sống việc làm cho người lao động nông thôn nói chung, cho lao động nông nghiệp khi bị thu hồi đất nói riêng Ngoài các chính sách trên, Nhà nước đã ban hành một số chính sách hỗ trợ người lao động như Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ quy định việc hỗ trợ nông dân khi thu hồi đất nông nghiệp được hỗ trợ trực tiếp kinh phí dạy nghề để chuyển nghề; Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

(thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP); Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày

27/01/2006 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành luật đất đai; Chỉ thị số 11/2006/CT-TTg ngày 27/3/2006 của Thủ tướng Chính phủ về các giải pháp hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ

Tuy vậy, việc thực hiện các chủ trương chính sách trên của Nhà nước, đang đối mặt với nhiều thách thức Vướng mắc lớn nhất trong giải quyết việc làm, thu nhập và đời sống cho người dân có đất bị thu hồi hiện nay là chưa có một khung chính sách đồng bộ để đảm bảo lợi ích cho người dân có đất bị thu hồi Chính vì thế, việc xây dựng một khung chính sách đồng bộ đang là một vấn đề gây bức xúc Theo chúng tôi, khung chính sách này bao gồm chính sách bồi thường thiệt hại; chính sách tạo việc làm; chính sách tái định cư; chính sách về trách nhiệm và nghĩa vụ của các đơn vị được nhận đất thu hồi

sử dụng vào các mục đích công cộng, xây dựng các khu dân cư; các chính sách phát triển kinh tế - xã hội có liên quan

1.2 Những tác động của việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB đến hộ dân

Thông qua sự phát triển của các khu công nghiệp, nhiều loại hình dịch

vụ phát triển, có cơ hội về việc làm mới nhờ đó nâng cao thu nhập cho hộ nông dân

1.2.1.2 Tác động về thu nhập

* Tác động tích cực

- Khi thu hồi đất thì do được nhận tiền bồi thường nên một số hộ có khả năng đầu tư cho phát triển kinh tế nhờ đó thu nhập của họ cũng tăng lên

- Khi các ngành nghề truyền thống của địa phương được khôi phục phát triển và tận dụng được lượng lao động dư thừa, nên thu nhập của các hộ này được tăng lên

- Nhiều loại hình dịch vụ phát triển, có cơ hội về việc làm mới nhờ đó nâng cao thu nhập cho hộ nông dân

1.2.2 Tác động gián tiếp tới hộ

1.2.2.1 Về mặt xã hội

* Tác động tích cực

- Thay đổi bộ mặt văn hoá của địa phương

- Thay đổi nếp sống của cộng đồng theo hướng tốt lên

- Các hộ nông dân có điều kiện tiếp xúc với phương tiện thông tin đại chúng nhiều hơn nên có cơ hội hưởng thụ văn hoá nhiều hơn

* Tác động tiêu cực

- Có thể làm mất đi những phong tục tập quán tốt của địa phương do lối sống đô thị thâm nhập vào

- Nhiều luồng văn hoá, các thành phần xã hội du nhập sẽ làm cho tệ nạn

xã hội nhiều hơn

- Sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất sai mục đích, vô tình làm cho các hộ nông dân không chuyển đổi được nghề nghiệp, không đầu tư cho tái sản xuất đẩy họ vào các tệ nạn xã hội như rượu chè, cờ bạc, chơi đề…

1.2.2.2 Tác động về môi trường

* Tác động tích cực

- Nếu thực hiện việc quy hoạch, xây dựng đồng bộ các cơ sở hạ tầng,

hệ thống xử lý chất thải, nước thải sẽ giảm thiểu ô nhiễm môi trường

- Thực hiện thu hồi đất thuận lợi sẽ thúc đẩy công tác đầu tư sản xuất một cách nhanh chóng hơn và đỡ tốn kém trong công tác đầu tư mặt bằng cơ

1.2.2.3 Tác động đến thu ngân sách

* Tác động tích cực

- Khi thu hồi đất quy hoạch khu dân cư để giao đất có thu tiền sẽ tạo ra nguồn thu ngân sách chủ yếu cho địa phương để xây dựng cơ sở hạ tầng phục

vụ sản xuất, đời sống của nhân dân

- Khi thu hồi đất quy hoạch khu, cụm công nghiệp tạo ra nguồn thu từ các khoản thuế của các doanh nghiệp cho ngân sách địa phương

* Tác động tiêu cực

Nếu chỉ đạo, quản lý việc thu tiền sử dụng đất không tốt dẫn tới những tồn đọng tiền sử dụng đất, sử dụng không đúng mục đích làm thất thoát tiền vốn của Nhà nước

1.3 Chính sách bồi thường ở một số nước trên thế giới

Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng, cơ bản nhất của mọi hoạt động đời sống kinh tế xã hội Khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất để phục vụ cho các mục đích phát triển của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của các hộ, người bị ảnh hưởng không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng gia tăng Đặc biệt, ở nước đang phát triển như Việt Nam, người dân chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp do vậy đất đai và các chính sách liên quan đến thu hồi đất, GPMB là vấn đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm, chính sách bồi thường của một số tổ chức tài trợ và một số nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam khi thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư trong công tác GPMB

1.3.1 Chính sách, bồi thường thiệt hại và tái định cư ở các tổ chức tài trợ (WB và ADB)

Theo Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) thì bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để

họ có một cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Trên tinh thần giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất có chính sách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo cho người bị thu hồi đất không gặp bất lợi hay khó khăn trong cuộc sống Khắc phục cải thiện chất lượng cuộc sống, nguồn sống đối với người bị ảnh hưởng Để thực hiện được phương châm đó thì trong công tác bồi thường và tái định cư phải nhìn nhận con người là trung tâm chứ không phải chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự án được

sử dụng bằng giá thay thế, sao cho đời sống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ như trước khi có

dự án Tuy vậy, các chính sách cũng có những khác biệt so với chính sách của Nhà nước Việt Nam

Quy định của ADB là không những phải thông báo đầy đủ các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự án cho các hộ dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình kế hoạch hóa cũng như thực hiện công tác bồi thường, GPMB và tái định cư Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủ nội dung này là rất khó khăn, vì việc thu hồi đất là quyền của Nhà nước, nhưng việc di chuyển theo kế hoạch như thế nào, tái định cư ra sao hầu như không trả lời ngay được

Theo quy định của Ngân hàng ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải do một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem các hoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó

có những kiến nghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác tái định cư đạt được mục tiêu cuối cùng là giải quyết những vướng mắc nảy sinh

1.3.2 Chính sách bồi thường, GPMB ở một số nước trên thế giới

Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng nhất, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệu hộ dân và người dân, người bị ảnh hưởng không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng Đặc biệt, ở những nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp đó là vấn đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng ta, đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB

1.3.2.1 Trung Quốc

Hiến pháp Trung Quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu Nhà nước và sở hữu tập thể Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên khi thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất

mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất và bồi thường cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi

Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước cho việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân

có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn bồi thường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh tại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, bồi thường theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về TĐC, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý tạo điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ ), cân đối được giao thông động và tĩnh Trong quá trình bồi thường GPMB phải lập các biện pháp xử lý theo phương thức trước tiên là dựa vào trọng tài, sau đó khiếu tố [15]

1.3.2.2 Thái Lan

Hiến pháp Thái Lan năm 1982 quy định việc trưng dụng đất cho các mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đất nước, phát triển đô thị, cải tạo đất đai và các mục đích công cộng khác phải theo giá thị trường cho những người có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về tất cả các thiệt hại do việc trưng dụng gây ra và quy định việc bồi

thường phải khách quan cho người chủ mảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản đó Dựa trên các quy định này, các ngành có quy định chi tiết cho việc thực hiện trưng dụng đất của ngành mình

Năm 1987 Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng BĐS áp dụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dựng tiện ích công cộng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác cho đất nước, phát triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào các mục đích công cộng Luật quy định những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá trị bồi thường các loại tài sản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các quy định cụ thể và trình tự tiến hành bồi thường TĐC, nguyên tắc

cụ thể xác định giá trị bồi thường, các bước lập và phê duyệt dự án bồi thường, thủ tục thành lập các cơ quan, Hội đồng tính toán bồi thường TĐC, trình tự đàm phán, nhận tiền bồi thường, quyền khiếu nại, quyền khởi kiện đưa ra tòa án Ví dụ: trong ngành điện năng thì cơ quan điện lực Thái Lan là nơi có nhiều dự án bồi thường TĐC lớn nhất nước, họ đã xây dựng chính sách riêng với mục tiêu: “Đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng một mức sống tốt hơn” thông qua việc cung cấp cơ sở hạ tầng có chất lượng và đạt mức tối

đa nhu cầu, đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng có thu nhập cao hơn và được tham gia nhiều hơn vào quá trình phát triển xã hội, vì thực tế đã tỏ ra hiệu quả khi nhu cầu thu hồi đất trong nhiều dự án [15]

1.4 Chính sách thu hồi, đền bù đất ở nước ta qua các thời kỳ

1.4.1 Trước khi có luật đất đai 1988

* Hiến pháp 1946

Sau cuộc cách mạng tháng 8 năm 1945 nước ta đã có Hiến pháp vào năm 1946, đến năm 1953 Nhà nước thực hiện cải cách ruộng đất Một trong những mục tiêu của cải cách ruộng đất là thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp và đế quốc xâm lược ở Việt Nam, xóa bỏ chế độ phong kiến, chế độ chiếm hữu ruộng đất của giai cấp địa chủ, thực hiện chế độ sở

hữu ruộng đất của nông dân Sau đó, Đảng và Nhà nước đã vận động nông dân vào làm ăn tập thể, đồng thời Nhà nước thành lập các nông trường quốc doanh, các trạm trại nông nghiệp - hình thức sở hữu tập thể [5]

* Nghị định số 151-TTg:

Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 151-TTg ngày 14/4/1959 quy định về việc tạm thời trưng dụng ruộng đất, là văn bản đầu tiên liên quan đến việc bồi thường và tái định cư ở Việt Nam Sau đó Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và Bộ Nội vụ ban hành Thông tư liên bộ số 1424/TTg của Chính phủ quy định thể lệ tạm thời trưng dụng ruộng đất làm địa điểm xây dựng các công trình kiến thiết cơ bản với nguyên tắc phải đảm bảo kịp thời và diện tích

đủ cần thiết cho công trình, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Đất thuộc sở hữu tư nhân hay tập thể khi bị trưng dụng thì thuộc sở hữu Nhà nước

1.4.2 Thời kỳ từ năm 1988 đến năm 1993

Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, chính vì vậy việc thực hiện bồi thường về đất không được thực hiện mà chỉ bồi thường những tài sản có trên đất hoặc những thiệt hại do việc thu hồi đất gây nên

Luật đất đai 1988 ban hành quy định về việc bồi thường cũng cơ bản dựa trên những điều quy định tại Hiến pháp 1980

Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định số 186/HĐBT về việc đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển mục đích sử dụng vào mục đích khai thác thì phải bồi thường Căn cứ để tính bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp và đất có rừng theo quyết định này là diện tích, chất lượng và vị trí đất Mỗi hạng đất tại mỗi vị trí đều quy định giá tối đa, tối thiểu UBND tỉnh, thành phố quy định cụ thể mức bồi thường thiệt hại của địa phương mình cho sát với giá đất thực tế ở địa phương nhưng không thấp hơn hoặc cao hơn khung giá định mức Tổ chức, cá nhân được nhà nước giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác thì

phải bồi thường về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Khoản tiền này được nộp vào ngân sách nhà nước và sử dụng vào việc khai hoang, phục hóa, trồng rừng, cải tạo đất nông nghiệp, ổn định cuộc sống, định canh, định

cư cho vùng bị lấy đất

Tại quyết định này, mức bồi thường còn được phân biệt theo thời hạn sử dụng đất lâu dài hay tạm thời theo quy định, việc miễn giảm tiền bồi thường đối với việc sử dụng đất để xây dựng hệ thống đường giao thông, thủy lợi …

1.4.3 Thời kỳ từ năm 1993 đến năm 2003

* Hiến pháp năm 1992

Hiến pháp 1992 thay thế Hiến pháp năm 1980 có quy định: “ Nhà nước

thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả Nhà nước giao đất cho các tổ chức và các cá nhân sử dụng ổn định lâu dài Tổ chức cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm đất, được chuyển quyền sử dụng đất nhà nước giao theo quy định của pháp luật” (quy định tại điều 18) [8]

Tại điều 23 quy định: “ Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không

bị quốc hữu hóa Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật định” [8]

* Luật đất đai 1993

Luật đất đai có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 thay thế cho luật đất đai

1988 Điều 27 có quy định: “ Trong trường hợp thật sự cần thiết, Nhà nước

thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người có đất thu hồi được đền bù thiệt hại” [11]

Sau khi luật đất đai 1993 được ban hành, Nhà nước đã ban hành một số văn bản dưới luật để cụ thể hóa các điều luật bao gồm:

- Nghị định 87/CP ngày 17/8/1994 ban hành khung giá các loại đất

- Nghị định 90/CP ngày 17/9/1994 quy định cụ thể các chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý xem xét tính hợp pháp của thửa đất để lập kế hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định 90/CP là văn bản pháp lý cụ thể hóa việc thực hiện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, việc bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng, cùng hạng đất…

- Thông tư liên bộ số 94/TTLB ngày 14/11/1994 của liên bộ Tài chính - Xây dựng - Tổng cục địa chính - Ban vật giá Chính phủ hướng dẫn thi hành Nghị định 87/CP

* Luật sửa đổi một số điều của Luật đất đai năm1998:

Luật này được Quốc hội thông qua ngày 02/12/1998 Về cơ bản luật này không có thay đổi lớn vẫn dựa trên nền tảng cơ bản của Luật Đất đai

1993, chỉ một số điều được bổ sung thêm cho phù hợp với thực tế

- Thông tư 145/1998/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định 22/1998/NĐ-CP bao gồm các phương pháp xác định hệ số K, nội dung, chế độ quản lý, phương pháp bồi thường và một số nội dung khác [12]

* Luật sửa đổi một số điều của Luật đất đai năm 2001:

Luật này quy định cụ thể hơn về việc bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng cụ thể:

- Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường hoặc hỗ trợ Việc bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định của Chính Phủ

- Trường hợp cộng đồng dân cư xây dựng công trình phục vụ lợi ích công cộng của cộng đồng dân cư theo quy hoạch bằng vốn do nhân dân đóng góp hoặc Nhà nước có hỗ trợ thì việc bồi thường hoặc hỗ trợ cho người có đất được sử dụng để xây dựng công trình do cộng đồng dân cư và người có đất đó thỏa thuận [12]

1.4.4 Từ khi có luật đất đai 2003 đến nay

Sau khi luật đất đai 2003 được ban hành, Nhà nước đã ban hành rất nhiều văn bản để cụ thể hóa các điều luật như:

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành luật đất đai

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 69/2006/TT-BTC ngày 02/8/2006 của Bộ Tài chính về việc sửa đổi bổ sung Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định

về việc cấp GCNQSD đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai

- Thông tư 06/2007/TT - BTNMT ngày 02/7/2007 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định về việc cấp GCNQSD đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai

- Thông tư liên tịch của Bộ Tài chính - Bộ Tài nguyên và Môi trường

số 14/2008/ TTLT-BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 hướng dẫn thực hiện một

số điều của Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định về việc cấp GCNQSD đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình

tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai

- Nghị định 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 107/2007/TT-BTC ngày 07/9/2007 hướng dẫn về quản lý thanh toán, quyết toán vốn đầu tư dự án giải phóng mặt bằng, tái định cư sử dụng vốn ngân sách nhà nước

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư

- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

- Văn bản số 181/ĐC-CP ngày 23/10/2009 của Chính phủ đính chính Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.4.5 Bồi thường, hỗ trợ GPMB ở nước ta hiện nay

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, Nghị định 197/2004/NĐ-CP sau một thời gian thực hiện, đặc biệt là sau sự ra đời của Nghị định 84/2007/NĐ-CP, Nghị định 69/2009/NĐ-CP đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật Vì thế, công tác bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trên một số khía cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất: Đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng

được xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao, người nhận bồi thường, hỗ trợ cũng thấy thỏa đáng

Thứ hai: Mức bồi thường, hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiện cho

người dân bị thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp

hỗ trợ đã được bổ sung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Thứ ba: Việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu

tư cần đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất

Thứ tư: Trình tự thủ tục tiến hành bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã

giải quyết được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Thứ năm: Các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định Luật

đất đai năm 2003, các Nghị định hướng dẫn thi hành, đã dựa trên sự định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương để ban hành các văn bản pháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn Chẳng hạn như: Quyết định 143/QĐ-UB sửa đổi bổ sung một số vấn đề

về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của UBND Thành phố Hồ Chí Minh ngày 15/08/2007; Quyết định số 80/2005/QĐ-UB của UBND thành phố Hà Nội…

Do đã vận dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường, mặc dù vẫn còn những khiếu nại nhưng con số này ít và không gây trở ngại đáng kể trong quá trình thực hiện

Thứ sáu: Nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa nhân văn cũng như

tính chất phức tạp của vấn đề thu hồi đất, tái định cư của các nhà quản lý, hoạch định chính sách, của chính quyền địa phương được nâng lên Chính phủ

đã có nhiều nỗ lực để tạo điều kiện vật chất và kỹ thuật trong việc bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư

Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có năng lực

và có nhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; Sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự án đầu tư ngày càng được mở rộng và có hiệu quả

Nhờ những cải thiện về quy định pháp luật về phương pháp tổ chức, về năng lực cán bộ thực thi GPMB, tiến độ GPMB trong các dự án đầu tư gần đây đã được rút ngắn hơn so với các dự án cũ, góp phần giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân cũng như đối với dự án Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã giúp cho đất nước ta xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước, cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người dân có đất bị thu hồi

* Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của Việt Nam qua các thời kỳ cho thấy vấn đề bồi thường GPMB đã được đặt ra từ rất sớm, các chính sách đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh tích cực để phù hợp hơn với xu hướng phát triển của đất nước Trên thực tế các chính sách đó đã có tác dụng tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển, khuyến khích được đầu tư và tương đối giữ được nguyên tắc công bằng

Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ưu việt của một Nhà nước của dân, do dân và vì dân

1.5 Bồi thường, hỗ trợ và GPMB ở một số tỉnh thành trong nước

1.5.1 Thành phố Hà Nội

Trước yêu cầu xây dựng Thủ đô trong thời kỳ CNH - HĐH, khối lượng các dự án xây dựng đô thị và công nghiệp ngày càng lớn đặt ra cho công tác GPMB của Thành phố Hà Nội một nhiệm vụ hết sức nặng nề, khó khăn và phức tạp Theo dự kiến năm 2005, Hà Nội có khoảng 600 dự án liên quan đến công tác GPMB, trong đó nhiều dự án có quy mô chiếm dụng đất lớn như Quốc lộ 5 kéo dài, đường vành đai 2, khu đô thị Nam Đường Cao tốc, sân vận động Quốc gia Mỹ Đình Đến hết tháng 10 năm 2005, trên địa bàn thành phố đang triển khai khoảng 450 dự án liên quan đến công tác GPMB, với diện tích đất thu hồi là 3.150 ha liên quan đến 62.894 hộ gia đình, trong đó 408 dự án

đủ điều kiện tổ chức GPMB với 2.196 ha và khoảng 43.696 hộ Đây thực sự

là khối lượng công việc không nhỏ mà Thành phố Hà Nội đang phải giải quyết sao cho vừa đảm bảo tiến độ của dự án, các mục tiêu đề ra và ổn định đời sống nhân dân trong các khu vực phải giải toả di dời Tuy nhiên để hoàn thành công tác GPMB trên địa bàn Thành phố Hà Nội không phải là một việc

dễ dàng Bởi nhiều khu vực quy hoạch chi tiết đã được công bố, cắm mốc nhưng việc triển khai dự án kéo dài, gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước Nhiều quy hoạch đường gắn liền với tuyến phố mới được triển khai nhưng gặp rất nhiều khó khăn như đường Kim Liên - Ô chợ dừa, đường Láng

Hạ - Thanh Xuân Nguyên nhân chính là do các khiếu kiện với mục đích tồn tại nhà cửa tại chỗ để hưởng lợi khi Nhà nước đầu tư mở rộng đường

Chính sách bồi thường cũng là nguyên nhân gây trở ngại cho công tác GPMB Việc chậm điều chỉnh giá các loại đất (Ban hành từ năm 1997) và quy định bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất (Ban hành năm 1998) không còn phù hợp với thực tế, phương pháp và cách thức tiến hành xác định giá bồi thường theo Thông tư 145/TT của Thủ tướng Chính phủ còn nhiều bất cập, phụ thuộc vào thực tế của thị trường dẫn đến phải thay đổi giá bồi thường nhiều lần trong

thời gian ngắn như dự án nút Ngã Tư Sở gây chậm trễ khi triển khai dự án và tâm lý chần chừ, yêu sách để đợi điều chỉnh giá của những người bị di dời

Năm 2005 trên địa bàn Thành phố Hà Nội đã triển khai khoảng 450 dự

án liên quan đến công tác GPMB với diện tích thu hồi là 3.150 ha, liên quan đến 62.894 hộ gia đình, trong đó có 408 dự án đủ điều kiện tổ chức GPMB với khoảng 2.196 ha đất, đã có 125 dự án với 565 ha đất bàn giao được mặt bằng để thi công, số tiền bồi thường hỗ trợ đã chi trả là 925 tỷ đồng cho 16.953 hộ và bố trí TĐC cho khoảng 1.606 hộ

Năm 2006 Thành phố còn phải thực hiện bàn giao 95 dự án với diện tích 454 ha, số tiền chi trả là 709,6 tỷ đồng, liên quan đến 1.096 hộ dân và phải bố trí TĐC cho 956 hộ

Công tác GPMB khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội đang được thực hiện với nỗ lực cao hơn

và giải pháp mới với phương châm quyết liệt hơn Nhờ vậy công tác GPMB đã góp phần quan trọng vào quá trình CNH-HĐH Thủ đô Hà Nội, nâng cao văn minh đô thị [31]

1.5.2 Thành phố Hải Phòng

Tại Hải Phòng, cùng với sự phát triển của đất nước, các dự án đầu tư có

sử dụng đất tại thời điểm này bắt đầu gia tăng Trong quá trình thực hiện, UBND Thành phố và các ngành chức năng vừa làm vừa nghiên cứu để hoàn thiện chính sách trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất, tuân thủ các chính sách của Nhà nước và quy định của pháp luật Trong thời gian qua, công tác bồi thường GPMB đã được các ngành, các cấp thực hiện tuy còn nhiều vướng mắc, song phần nào cũng giải quyết được vấn đề bàn giao mặt bằng cho các dự án Trong thời gian từ 15/11/2002 đến 21/8/2004, ngành địa chính đã cùng với các ngành có liên quan tổ chức kiểm

kê, lập phương án bồi thường cho 125 dự án trong đó đã chi trả xong tiền bồi thường cho 90 dự án với diện tích đất 855 ha, kinh phí bồi thường 200,06 tỷ

đồng, hoàn thành phương án bồi thường trình UBND thành phố phê duyệt cho

dự án với diện tích 200,10 ha, giá trị bồi thường 85 tỷ đồng

1.5.3 Tỉnh Bắc Giang

Trong những năm qua, ngoài những chính sách quy định chung của Luật, các Nghị định, Thông tư về chính sách thu hồi đất, bồi thường, GPMB thì Bắc Giang có những quy định cụ thể cho phù hợp với tình hình, đặc điểm của địa phương như hiện nay đang áp dụng là: Quyết định số 133/QĐ-UBND ngày 25/12/2008 của UBND tỉnh về việc ban hành bảng giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Bắc Giang; Quyết định số 04/2008/QĐ - UBND ngày 18/01/2008 của UBND tỉnh Bắc Giang về việc quy định một số điểm cụ thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Quyết định số 05/2008/QĐ-UBND ngày 23/01/2008 của UBND tỉnh Bắc Giang về việc ban hành quy định trình tự, thủ tục giao đất, cho thuê đất, thu hồi, chuyển mục đích sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Bắc Giang; Nghị quyết số 16/2008/NQ-HĐND ngày 08/7/2008 của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Giang và Quyết định số97/2008/QĐ-UBND ngày 29/8/2008 của UBND tỉnh Bắc Giang về việc quy định thu, quản lý và sử dụng quỹ hỗ trợ ổn định đời sống, học tập, đào tạo nghề và việc làm cho người dân bị thu hồi đất từ 50% đất sản xuất nông nghiệp trở lên

Qua đó, trong những năm qua trên địa bàn tỉnh Bắc Giang có nhiều dự

án thu hồi đất lớn được thực hiện như: Khu công nghiệp Đình Trám diện tích 98,1ha; Khu công nghiệp Quang Châu diện tích 426 ha; Cụm công nghiệp Đồng Vàng diện tích 38 ha; Khu công nghiệp Song Khê - Nội Hoàng diện tích 180 ha; Khu công nghiệp Việt Hàn diện tích 101,5 ha; Khu công nghiệp Vân Trung diện tích 433,3 ha; Ngoài ra mỗi năm thực hiện thu hồi đất để xây dựng các cụm công nghiệp tại 10/10 huyện, thị với tổng diện tích 20 ha, khu dân cư diện tích 84 ha

Về cơ bản thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, GPMB cho các hộ nông dân được thuận lợi Chỉ có một số nơi các hộ nông dân chưa nhất trí với

mức giá bồi thường, song được chính quyền địa phương tuyên truyền, vận dụng tháo gỡ khó khăn nên đã giải quyết xong

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Các câu hỏi nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng một số dự án

đầu tư xây dựng phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện phổ Yên?

- Tác động của việc bồi thường, GPMB đến cuộc sống của các hộ dân

bị thu hồi đất như thế nào?

- Giải pháp để hoàn thiện công tác GPMB khi Nhà nước thu hồi được thực thi nhanh?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

* Chọn xã nghiên cứu: Căn cứ vào địa bàn nghiên cứu, chúng tôi lựa

chọn 02 xã là xã điểm về xây dựng nông thôn mới và cũng là đại diện cho 2 khu vực bị thu hồi nhiều đất là xã Hồng Tiến đại diện cho khu vực phát triển khu đô thị mới, các trường đào tạo; xã Nam Tiến đại diện cho khu vực phát triển khu cụm công nghiệp và có tuyến giao thông đường bộ là đường Quốc

lộ 3 và đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên chạy qua

* Chọn hộ nghiên cứu: Căn cứ tài liệu đã công bố của Chi cục Thống

kê, các số liệu của các cơ quan liên quan và 02 xã Hồng Tiến và Nam Tiến,

có diện tích đất thu hồi lớn, để biết được tình hình thu hồi đất, hoạt động sản xuất và kết quả sản xuất kinh doanh của hộ nông dân từ đó lập danh sách đi điều tra

Sau khi chọn số lượng mẫu từ các thôn, xóm tác giả dựa vào danh sách

hộ của từng thôn, xóm đã được phân loại theo mức sống giàu, khá, trung bình, nghèo để chọn mẫu điều tra theo cách chọn mẫu ngẫu nhiên

* Xây dựng phiếu điều tra: Phiếu điều tra được xây dựng bao gồm các

thông tin về chủ hộ, tình hình sản xuất kinh doanh của hộ, các yếu tố sản xuất

có trong hộ nhân dân, diện tích đất của hộ, tổng diện tích đất của hộ, diện tích đất thổ cư, đất nông nghiệp bị thu hồi, tiền bồi thường, hỗ trợ, tình hình sử

dụng tiền bồi thường, hỗ trợ, số khẩu, số lao động, tình hình sử dụng lao động

và một số các câu hỏi mở về nhận thức, quan điểm, kiến nghị của hộ nông dân

về chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

2.2.2 Phương pháp thu nhập số liệu

2.2.2.1 Số liệu thứ cấp

Nguồn số liệu đã công bố chủ yếu lấy ở các tổng hợp, báo cáo, sổ sách theo dõi có liên quan tới công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, GPMB, thu ngân sách, hộ dân bị thu hồi đất, việc làm và thu nhập của hộ dân, những cơ

sở thực tiễn đã đạt được khi thu hồi đất để xây dựng cụm công nghiệp, khu dân cư, cơ sở hạ tầng trong thành phố và trong tỉnh, tình hình kinh tế, xã hội

từ các cơ quan như: Sở Tài nguyên và Môi trường, phòng Tài nguyên - Môi trường, Chi cục thuế, phòng Tài chính - Kế hoạch, phòng Thống kê Những định hướng và giải pháp cơ bản, những kinh nghiệm cần tiếp thu và nhiều thông tin cần thiết về công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB

Thu thập từ cơ quan nhà nước về chủ trương chính sách bao gồm Luật, Nghị định của Chính phủ, các Nghị quyết Trung ương, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Thông tư của các bộ có liên quan nhằm thông suốt đường lối của Đảng và Nhà nước về vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ GPMB, tái định cư

Thu nhập từ những sách lý luận, các công trình nghiên cứu đã được công bố, các báo cáo, các tổng kết, hội thảo để có được số liệu về dân số, lao động, đất đai, tình hình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư của dự án đầu tư xây dựng phát triển kinh tế - xã hội

- Điều tra 120 người dân nằm trong 02 dự án giải phóng mặt bằng

- Phỏng vấn bán cấu trúc: Phát phiếu phỏng vấn bán cấu trúc 20 thành viên thuộc Hội đồng bồi thường, GPMB và TĐC của 02 dự án nghiên cứu