Giải pháp đẩy mạnh chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2014 đến 2020

Bắc Ninh là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm đồng bằng Bắc bộ, hiện nay đang tích cực triển khai thực hiện chương trình xây dựng NTM, trong quá trình tổ chức thực hiện giai đoạ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN GIA TOẢN

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỈNH BẮC NINH

GIAI ĐOẠN 2014-2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2014

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN GIA TOẢN

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỈNH BẮC NINH

GIAI ĐOẠN 2014-2020

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐINH CÔNG TUẤN

THÁI NGUYÊN, 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, các số liệu nêu trong Luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của Luận văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác

Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện hoàn thành Luận văn này đã đƣợc cảm

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày tháng 5 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Gia Toản

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện Đề tài, Tôi xin chân thành cảm ơn:

- Ban Giám hiệu, Khoa đào tạo Sau đại học, Khoa Quản lý kinh tế - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên đã giúp đỡ để Tôi hoàn thành Luận văn

- Các Thầy Cô Khoa Quản lý kinh tế và các Thầy Cô đã giảng dạy, giúp

đỡ tôi trong quá trình học tập và làm Luận văn

- UBND tỉnh Bắc Ninh, Sở Xây dựng Bắc Ninh, Sở Nông nghiệp và PTNT Bắc Ninh, Chi cục Phát triển nông thôn Bắc Ninh, Cục Thống kê Bắc Ninh, Sở Kế hoạch và Đầu tư Bắc Ninh, Sở Tài chính Bắc Ninh, Sở Lao động

- Thương binh và Xã hội Bắc Ninh đã tham gia ý kiến và tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ Tôi hoàn thành Luận văn

- UBND cấp huyện, phòng Quản lý xây dựng cấp huyện, phòng Nông nghiệp và PTNT các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh Bắc Ninh; UBND các xã: Khắc Niệm, Tương Giang, Đông Thọ, Phượng Mao, Tân Chi, An Bình, Bình Dương, Trung Kênh đã tạo mọi điều kiện giúp Tôi trong quá trình thu thập số liệu tại địa phương

- Các đồng chí cán bộ cơ sở, các hộ nông dân các địa phương đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, thu thập số liệu

- Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đinh Công Tuấn (hiện là Tổng Biên tập Tạp chí Châu Âu) đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ Tôi hoàn thành Luận văn

- Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các đồng chí, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ, động viên khích lệ đồng thời

có những ý kiến đóng góp quý báu trong quá trình Tôi thực hiện Luận văn

Thái Nguyên, ngày tháng 5 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Gia Toản

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài 1

2.1 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.2 Nhiệm vụ, nội dung nghiên cứu 3

2.3 Đối tượng nghiên cứu 3

3 Phạm vi nghiên cứu 4

3.1 Phạm vi không gian 4

3.2 Phạm vi thời gian 4

4 Ý nghĩa khoa học của luận văn 4

4.1 Ý nghĩa về lý luận và thực tiễn 4

4.2 Những đóng góp mới của đề tài 5

5 Bố cục của luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 7

1.1 Cơ sở lý luận 7

1.1.1 Quan điểm của Đảng ta về xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay 7

1.1.2 Một số cơ sở lý thuyết về xây dựng NTM 10

1.2 Cơ sở thực tiễn 14

1.2.1 Tổng quan tình hình xây dựng NTM trên toàn quốc 14

1.2.2 Bài học kinh nghiệm về xây dựng NTM tại một số tỉnh lân cận 16

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Những nội dung đặt ra cần giải quyết 25

2.1.1 Những câu hỏi đặt ra khi nghiên cứu đề tài 25

2.1.2 Những nội dung đặt ra cần giải quyết 25

2.2 Phương pháp nghiên cứu 25

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin số liệu (phương pháp định lượng) 26

2.2.2 Phương pháp phân tích, đánh giá thông tin số liệu (phương pháp định tính) 29

Chương 3 NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI GIAI ĐOẠN 1 (2010-2013) 31

3.1 Thực trạng nông thôn Bắc Ninh và 8 xã điểm trước khi xây dựng NTM 31

3.2 Nội dung chương trình xây dựng nông thôn mới 34

3.2.1 Nguyên tắc và cơ chế, chính sách của Nhà nước về xây dựng NTM 34

3.2.2 Công tác chỉ đạo, điều hành và giám sát của UBND tỉnh trong việc triển khai xây dựng NTM giai đoạn 1 tại 8 xã điểm (năm 2010-2013) 36

3.2.3 Công tác tham mưu và thực hiện nhiệm vụ của các Sở, Ngành và các tổ chức Đoàn thể 43

3.2.4 Công tác tổ chức thực hiện các tiêu chí của chính quyền 8 xã điểm 46

3.3 Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới tại 8 xã điểm 48

3.3.1 Kết quả đạt được tại 8 xã điểm theo các tiêu chí 48

3.3.2 Một số khó khăn, hạn chế trong quá trình tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM 60

3.3.3 Nguyên nhân của những tồn tại cần khắc phục 62

3.3.4 Bài học kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới tại 8 xã điểm 65

3.4 Chương trình, kế hoạch tổ chức thực hiện xây dựng NTM tỉnh Bắc

Ninh giai đoạn 2 và giai đoạn 3 68

3.4.1 Chương trình, kế hoạch tổ chức thực hiện giai đoạn 2 (2014-2016) 68

3.4.2 Chương trình, kế hoạch tổ chức thực hiện giai đoạn 3 (2017-2020) 69

Chương 4 GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỈNH BẮC NINH GIAI ĐOẠN 2014 - 2020 71

4.1 Các giải pháp và đề xuất 71

4.1.1 Các giải pháp và đề xuất về cơ chế chính sách của Nhà nước (cấp Trung ương) 71

4.1.2 Các giải pháp và đề xuất về công tác chỉ đạo điều hành của địa phương (cấp tỉnh) 73

4.1.3 Các giải pháp và đề xuất về biện pháp tổ chức thực hiện của chính quyền cấp cơ sở (cấp xã) 81

4.2 Kiến nghị 83

4.2.1 Kiến nghị với Nhà nước về cơ chế, chính sách xây dựng NTM 83

4.2.2 Kiến nghị với tỉnh Bắc Ninh về công tác tổ chức, chỉ đạo, điều hành chương trình xây dựng NTM 86

KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 97

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BCĐ : Ban chỉ đạo BCH : Ban chấp hành BHYT : Bảo hiểm y tế BQL : Ban quản lý CNH-HĐH : Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá GTVT : Giao thông vận tải

HĐND : Hội đồng nhân dân HTX : Hợp tác xã

KHCN : Khoa học công nghệ NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTM : Nông thôn mới

THCS : Trung học cơ sở UBND : Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Tổng hợp số xã đã hoàn thành việc lập và phê duyệt quy hoạch

NTM trên cả nước 15

Bảng 2.1 Phân bổ mẫu điều tra, khảo sát 27

Bảng 2.2 Tổng hợp kết quả điều tra, khảo sát 30

Bảng 3.1 Đơn vị hành chính tỉnh Bắc Ninh 32

Bảng 3.2 Kết quả đầu tư xây dựng hạ tầng nông thôn tỉnh Bắc Ninh trước khi xây dựng NTM (giai đoạn 2006 - 2010) 50

Bảng 3.3 Kết quả sau 2 năm thực hiện kế hoạch theo các tiêu chí (tính đến thời điểm tháng 10/2012) 51

Bảng 3.4 Kết quả đầu tư xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội NTM tại 8 xã điểm (tính đến tháng 10/2012) 52

Bảng 3.5 Tình hình quy hoạch và thực hiện quy hoạch tại các xã (tính đến tháng 6/2012) 53

Bảng 3.6 Tình hình thực hiện tiêu chí giao thông(tính đến tháng 6/2012) 53

Bảng 3.7 Tình hình thực hiện tiêu chí thủy lợi (tính đến tháng 6/2012) 54

Bảng 3.8 Tình hình thực hiện tiêu chí về điện nông thôn (tính đến tháng 6/2012) 54

Bảng 3.9 Tình hình thực hiện tiêu chí về bưu điện(tính đến tháng 6/2012) 54

Bảng 3.10 Tình hình thực hiện tiêu chí nhà ở dân cư(tính đến tháng 6/2012) 55

Bảng 3.11 Tình hình thực hiện tiêu chí về giáo dục (tính đến tháng 6/2012) 55

Bảng 3.12 Tình hình thực hiện tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa (tính đến tháng 6/2012) 55

Bảng 3.13 Tình hình thực hiện tiêu chí về y tế (tính đến tháng 6/2012) 56

Bảng 3.14 Tình hình thực hiện tiêu chí môi trường (tính đến tháng 6/2012) 56

Bảng 3.15 Tình hình thực hiện tiêu chí hệ thống tổ chức chính trị xã hội (tính đến tháng 6/2012) 57

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH

Sơ đồ 3.1 Các bước xây dựng NTM ở cấp xã 42Biểu đồ 3.1 Thực trạng nông thôn Bắc Ninh đạt được theo Bộ tiêu chí

NTM (tính đến tháng 6/2012) 59Biểu đồ 3.2 Thực trạng nông thôn Bắc Ninh theo nhóm số tiêu chí đạt

được (tính đến tháng 6/2012) 59Hình 3.1 Bản đồ hành chính tỉnh Bắc Ninh 32

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng NTM, trong thời gian qua, phong trào xây dựng NTM đã diễn ra sôi nổi ở khắp các địa phương trên cả nước, thu hút sự tham gia của cả cộng đồng, phát huy được sức mạnh của cả xã hội Quá trình xây dựng NTM đã đạt được thành tựu khá toàn diện; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội cơ bản đảm bảo; kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề; đã xuất hiện nhiều mô hình kinh tế có hiệu quả gắn với chương trình xây dựng NTM; hệ thống chính trị ở nông thôn được củng cố và tăng cường; dân chủ cơ sở được phát huy; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; vị thế của giai cấp nông dân ngày càng được nâng cao Những thành tựu đạt được đã

diện bộ mặt nông thôn, tạo cơ sở vững chắc để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân vùng nông thôn trên cả nước

Tuy nhiên, quá trình triển khai xây dựng NTM trên cả nước còn bộc lộ nhiều hạn chế, vướng mắc, khó khăn, nhất là về công tác quy hoạch xây dựng các công trình hạ tầng cơ sở đáp ứng yêu cầu theo tiêu chí nông thôn mới Mặt khác, trong nhận thức của một số bộ phận người dân còn cho rằng xây dựng NTM là chương trình do nhà nước đầu tư xây dựng nên còn có tâm lí trông chờ, ỷ lại Bên cạnh đó, do thu nhập và đời sống của đại bộ phận người dân nông thôn còn nhiều khó khăn nên quá trình thực hiện khó huy động nguồn vốn của nhân dân cho xây dựng NTM

Bắc Ninh là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm đồng bằng Bắc bộ, hiện nay đang tích cực triển khai thực hiện chương trình xây dựng NTM, trong quá trình tổ chức thực hiện giai đoạn 1 vừa qua (2010-2013) đã đạt được một số kết quả và thành tích đáng ghi nhận nhưng cũng gặp không ít khó khăn, vướng mắc, hạn chế, nhất là về công tác quy hoạch xây dựng và huy động các nguồn lực để xây dựng NTM

Sở Xây dựng là cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh Bắc Ninh, có chức năng nhiệm vụ quản lý nhà nước về các lĩnh vực quy hoạch và kiến trúc, quản lý đầu tư xây dựng, quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật Bản thân tác giả hiện đang công tác tại Sở Xây dựng, trong quá trình tham gia hướng dẫn các xã tổ chức lập và thực hiện quy hoạch xây dựng NTM, tham gia thẩm định các đồ án quy hoạch chi tiết đã nhận thấy một số khó khăn, vướng mắc nêu trên

Xuất phát từ những hạn chế, khó khăn, vướng mắc và yêu cầu về tiếp tục đẩy nhanh chương trình xây dựng NTM, tác giả thấy cần thiết phải tiến

hành nghiên cứu đề tài: “Giải pháp đẩy mạnh chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2014 - 2020” để góp phần chung tay,

chung sức thực hiện thành công chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá thực trạng nông thôn Bắc Ninh trước và sau khi triển khai

mô hình thí điểm về xây dựng NTM giai đoạn 1 (2010 - 2013) tại 8 xã điểm; xác định các yếu tố chính ảnh hưởng tới quá trình tổ chức triển khai thực hiện xây dựng NTM giai đoạn 1 Trên cơ sở đó sẽ đề xuất một số giải pháp mới, trong đó tập trung chủ yếu vào giải pháp quy hoạch xây dựng và huy động các nguồn lực để làm cơ sở thúc đẩy các tiêu chí khác phát triển, nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng NTM giai đoạn 2 và 3 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Trên cơ sở phân tích, đánh giá ưu nhược điểm về công tác tổ chức, chỉ đạo của các BCĐ xây dựng NTM sẽ kiến nghị tới Nhà nước và chính quyền các cấp một số cơ chế, chính sách nhằm thực hiện chương trình xây dựng NTM tại tỉnh Bắc Ninh một cách hiệu quả nhất; hướng tới mô hình nông thôn giàu đẹp, bền vững, giữ gìn bản sắc văn hoá truyền thống, đảm bảo các tiêu chí

theo Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM

2.2 Nhiệm vụ, nội dung nghiên cứu

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển kinh tế - xã hội theo mô hình xây dựng NTM Nghiên cứu quá trình xây dựng NTM ở một số tỉnh lân cận nhằm rút ra một số bài học kinh nghiệm trong quá trình xây dựng NTM ở cấp xã tỉnh Bắc Ninh

- Nghiên cứu công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền các cấp trong

quá trình tổ chức thực hiện thí điểm xây dựng NTM giai đoạn 1 tại 8 xã điểm Phân tích các nguyên nhân của những vấn đề còn tồn tại trong quá trình tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành của chính quyền các cấp khi triển khai thí điểm xây dựng NTM giai đoạn 1

- Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đạt được trong quá trình

tổ chức, chỉ đạo, điều hành của chính quyền các cấp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo mô hình xây dựng NTM mới tại 8 xã điểm

- Đề xuất, kiến nghị một số giải pháp mới để tổ chức triển khai đẩy

mạnh chương trình xây dựng NTM giai đoạn 2 (2014 - 2016) và giai đoạn 3 (2017 - 2020) trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nhằm đạt hiệu quả cao nhất

2.3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu trong Đề tài là công tác tổ chức triển khai thực hiện các tiêu chí về xây dựng NTM của tỉnh Bắc Ninh, trong đó đi sâu nghiên cứu công tác quy hoạch xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện 19 tiêu chí của chính quyền 8 xã điểm thuộc 8 huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1

- Đơn vị cơ sở để triển khai thực hiện chương trình xây dựng NTM là cấp

xã, đây là chủ thể của chương trình xây dựng NTM trên phạm vi toàn quốc

3 Phạm vi nghiên cứu

3.1 Phạm vi không gian

Đề tài được thực hiện trên phạm vi địa bàn tỉnh Bắc Ninh, trong đó nghiên cứu, đánh giá thực trạng, tìm ra yếu tố chính ảnh hưởng đến kết quả đạt được và nguyên nhân những mặt còn hạn chế yếu kém trong quá trình chỉ đạo, điều hành, tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM giai đoạn 1 tại

8 xã điểm Từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị mới nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng NTM giai đoạn 2 và giai đoạn 3 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đạt

hiệu quả nhất

3.2 Phạm vi thời gian

- Đánh giá thực trạng, nghiên cứu công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền các cấp tỉnh Bắc Ninh trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện chương trình xây dựng NTM tại 8 xã điểm giai đoạn 1; các số liệu thu thập và công bố sử dụng để nghiên cứu được thực hiện từ tháng 12/2010 đến tháng 12/2013

- Các đề xuất về giải pháp vfa kiến nghị xây dựng NTM là cơ sở để chính quyền các cấp nghiên cứu, tổ chức triển khai thực hiện trong giai đoạn

2014 - 2020

4 Ý nghĩa khoa học của luận văn

4.1 Ý nghĩa về lý luận và thực tiễn

- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận và quan điểm của Đảng ta trong quá trình chỉ đạo chương trình xây dựng NTM trên toàn quốc Qua đó thấy được chủ trương xây dựng NTM của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay là hoàn toàn đúng đắn; nhân dân cả nước, đặc biệt là vùng nông thôn rất phấn khởi và tích cực hưởng ứng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

- Trên phương diện khoa học, đề tài góp phần hệ thống hóa lý luận về nông thôn và xây dựng NTM trong thời kỳ CNH - HĐH và hội nhập quốc tế Các phương pháp nghiên cứu hiện đại (cả phương pháp định lượng và phương pháp định tính) được áp dụng trong nghiên cứu quá trình xây dựng NTM sẽ được kiểm định và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế và vấn đề nghiên cứu

- Trên thực tế, việc nghiên cứu thành công các giải pháp đẩy mạnh quá trình xây dựng NTM tại tỉnh Bắc Ninh và từng bước triển khai có hiệu quả các giải pháp đó sẽ được coi là sự khởi đầu cho những thành công tiếp theo tại các địa phương khác, đồng thời tạo nên sự phối hợp có hiệu quả giữa các tỉnh trong công cuộc xây dựng NTM nói riêng và các chương trình phát triển kinh

tế - xã hội nói chung Thực hiện thành công các giải pháp đề xuất từ kết quả nghiên cứu sẽ khẳng định sự cần thiết và tính hữu dụng của nghiên cứu khoa học trong việc thay đổi diện mạo nông thôn và cải thiện cuộc sống của người nông dân

4.2 Những đóng góp mới của đề tài

Từ trước đến nay, đã có một số đề tài nghiên cứu về chương trình xây dựng NTM, tuy nhiên dưới góc độ tiếp cận lĩnh vực quản lý quy hoạch xây dựng, đề tài này sẽ đóng góp một số nội dung mới sau:

- Đánh giá thực trạng, rút kinh nghiệm công tác chỉ đạo, điều hành, tổ chức triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng theo chương trình xây dựng NTM giai đoạn 1 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Tìm ra yếu tố chính ảnh hưởng đến kết quả đạt được và những nguyên nhân của những mặt còn hạn chế yếu kém trong quá trình chỉ đạo, điều hành,

tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Đề xuất, kiến nghị một số giải pháp, trong đó chủ yếu là giải pháp về quy hoạch xây dựng và huy động các nguồn lực nhằm tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM giai đoạn 2 (2014 - 2016) và giai đoạn 3 (2017 -

2020) trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh để đạt hiệu quả cao nhất, đây là đóng góp mới của đề tài

5 Bố cục của luận văn

Luận văn gồm 4 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chương trình xây dựng nông

thôn mới

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Nội dung và kết quả chương trình xây dựng nông thôn mới

giai đoạn 1 (2010-2013)

Chương 4: Giải pháp đẩy mạnh chương trình xây dựng nông thôn mới

tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2014 - 2020

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Quan điểm của Đảng ta về xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay

Đối với đất nước ta, sự phát triển kinh tế - xã hội không chỉ phụ thuộc vào sự phát triển tại các vùng đô thị mà còn phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển tại các vùng nông thôn Hiện nay, nước ta vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 70% dân cư đang sống ở vùng nông thôn; nông nghiệp, nông thôn là khu vực giàu tiềm năng cần khai thác một cách có hiệu quả Trong mọi thời

kỳ, mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nước ta luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo; phát triển nông nghiệp nông thôn đã, đang và sẽ còn là mối quan tâm hàng đầu, có vai trò quyết định đối với việc ổn định kinh

tế - xã hội đất nước Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của

Đảng xác định mục tiêu “Xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại”

Quán triệt Nghị quyết Đại hội X, Hội nghị Trung ương lần thứ 7 đã ban hành Nghị quyết số 26/TW; Nghị quyết đã nêu một cách tổng quát, toàn diện quan điểm của Đảng ta về xây dựng NTM; đồng thời đã nêu mục tiêu, nhiệm

vụ cũng như phương thức tiến hành quá trình xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của đất nước Quan điểm chỉ đạo thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng được Nghị quyết Đại hội XI của Đảng tiếp tục xác định rõ trên những nội dung chính sau:

Thứ nhất: Phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, hiệu

quả, bền vững đồng thời với giải quyết tốt các vấn đề về nông dân, nông thôn trên cơ sở phát huy những lợi thế của nền nông nghiệp nhiệt đới

Trong điều kiện hiện nay,“phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững đồng thời với giải quyết tốt các vấn đề về nông dân, nông thôn” [2, tr.2], theo quan điểm của Đảng cần được hiểu đó là phát

triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả

và sức cạnh tranh cao; đồng thời, phát triển nông nghiệp cũng tính tới những yếu tố bảo vệ môi trường và các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự hài hòa về kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn Theo đó, việc đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật nông thôn; việc phát triển kinh tế - xã hội nông thôn; việc tổ chức và quản lý sản xuất nông nghiệp phải có định hướng theo quy hoạch và các chương trình, đề án được phê duyệt Xây dựng NTM là xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại ở nông thôn; xây dựng cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch Các vấn đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước

Thứ hai: Phát huy vai trò của giai cấp nông dân - chủ thể của quá trình

phát triển nông nghiệp, nông thôn

Trong toàn bộ quá trình phát triển nông nghiệp và nông thôn hiện nay, nông dân luôn giữ vị trí là “chủ thể”, đây là sự khẳng định đúng đắn, cần thiết nhằm khơi dậy và phát huy mọi tiềm năng của nông dân trong sự nghiệp xây dựng nông thôn trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội; đồng thời nhằm bảo đảm những quyền lợi chính đáng của nông dân Vai trò chủ thể của nông dân trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn thể hiện ở chỗ: Là người trực tiếp tham gia phát triển kinh tế, tổ chức sản xuất, thực hiện CNH - HĐH nông nghiệp, nông thôn; chủ động, sáng tạo trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn; tích cực tham gia vào quá trình lập quy hoạch và thực hiện quy hoạch xây dựng NTM; xây dựng và gìn giữ đời sống văn hoá - xã hội, môi trường; xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, đảm bảo an ninh trật tự xã hội ở nông thôn

Thứ ba: Xây dựng NTM theo hướng văn minh, giàu đẹp, nâng cao đời

sống vật chất và tinh thần của nông dân

Nhằm khắc phục những hạn chế và bất cập trong phát triển nông thôn

nước ta hiện nay, Đảng ta xác định: “Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh

tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông thôn với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch” [3, tr.3] Phát triển mạnh công nghiệp, dịch vụ và làng nghề

gắn với bảo vệ môi trường, đảm bảo sự phù hợp với đặc điểm từng vùng theo các bước đi cụ thể, vững chắc trong từng giai đoạn; giữ gìn và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp của nông thôn Việt Nam; tạo môi trường thuận lợi để khai thác mọi khả năng đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn, nhất là đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa để thu hút nhiều lao động

Những quan điểm về vấn đề phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng là sự khẳng định, bổ sung

và tiếp tục phát triển chủ trương, đường lối lãnh đạo đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn được đặt ra từ Nghị quyết Trung ương 7 khóa X của Đảng Quan điểm đó của Đảng là sự kế thừa và phát huy những bài học kinh nghiệm lịch sử về phát huy sức mạnh toàn dân, huy động mọi nguồn lực để tạo ra sức mạnh tổng hợp để xây dựng NTM

Thực hiện đường lối của Đảng, ngày 28/10/2008, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 24/CP; trong đó thống nhất nhận thức, hành động về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn theo Chương trình MTQG về xây dựng NTM Mục tiêu xây dựng NTM là xây dựng xã hội nông thôn văn minh, tiên tiến, hiện đại nhưng vẫn mang đậm bản sắc văn hóa và nét đẹp truyền thống của nông thôn Việt Nam Nội dung chính của chương trình là xây dựng, tổ chức cuộc sống của dân cư nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại, giữ gìn bản sắc văn hóa và môi trường sinh thái gắn với phát triển đô thị, thị trấn, thị

tứ Kết quả của quá trình xây dựng NTM sẽ

mặt nông thôn, tạo cơ sở vững chắc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân

Như vậy, chương trình MTQG về xây dựng NTM là chương trình mang tính ý nghĩa tổng hợp, sâu, rộng, có nội dung toàn diện; bao gồm tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, chính trị, an ninh - quốc phòng Do đó, xây dựng NTM không phải chỉ là nhiệm vụ của nông dân, mà được xác định là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

1.1.2 Một số cơ sở lý thuyết về xây dựng NTM

1.1.2.1 Lý thuyết về nông thôn

- Khái niệm nông thôn: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính

cơ sở là UBND xã Là vùng sinh sống của tập hợp dân cư chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp” [4, tr.1] Như vậy, điều kiện sống và làm việc của

dân cư nông thôn khác với dân cư đô thị, là bộ phận không thể tách rời của dân

cư Việt nam Hiện nay, nông thôn nước ta có khoảng 70% dân số sinh sống

- Đặc trưng cơ bản của nông thôn: Hệ thống xã hội nông thôn được xác định theo ba đặc trưng cơ bản sau:

Về các nhóm giai cấp, tầng lớp xã hội: Ở nông thôn, giai cấp đặc trưng chủ yếu là nông dân, ngoài ra còn có các tầng lớp lao động khác như nhóm thợ thủ công, buôn bán nhỏ Cấp chính quyền quản lý hành chính nông thôn là UBND xã

Về lĩnh vực sản xuất: Đặc trưng rõ nét nhất của nông thôn là sản xuất nông nghiệp; ngoài ra, còn có thể kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp phục vụ nhu cầu đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp

Về lối sống, văn hóa cộng đồng: Nông thôn thường rất đặc trưng với lối sống văn hóa của cộng đồng làng xã Đặc trưng này bao gồm rất nhiều khía

cạnh như sự giao tiếp, đời sống tinh thần, phong tục, tập quán, giá trị tinh thần, chuẩn mực đạo đức Đây là những đặc trưng cơ bản nhất về mặt xã hội học để nhận diện nông thôn, chính đặc trưng này đã tạo ra bản sắc và diện

mạo riêng cho hệ thống xã hội nông thôn “Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân và nông thôn, nông dân là chủ thể của quá trình phát triển ” [8, tr.2] Do đó chủ trương lấy cấp xã làm điểm xuất phát để phát triển

nông thôn là phù hợp với yêu cầu và điều kiện thực tế nước ta hiện nay, đáp ứng được nguyện vọng của dân cư nông thôn

1.1.2.2 Lý thuyết về xây dựng NTM

- Khái niệm về nông thôn mới: “Nông thôn mới là khu vực nông thôn

có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [8, tr.3]

Với khái niệm trên ta thấy, xây dựng NTM thời kỳ CNH - HĐH giai đoạn 2010 - 2020 phải hướng tới Bộ tiêu chí quốc gia về NTM, mang những đặc trưng riêng và phải đạt năm mục tiêu cơ bản, đó là:

Một là, nông thôn có làng xã phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ

tầng kinh tế - xã hội hiện đại, văn minh, sạch đẹp, môi trường sinh thái được bảo vệ

Hai là, phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, bền vững

Ba là, kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của dân cư nông

thôn ngày càng được nâng cao

Bốn là, trình độ dân trí vùng nông thôn được nâng nên, bản sắc văn hóa

dân tộc được giữ gìn và phát triển

Năm là, an ninh, trật tự xã hội nông thôn được đảm bảo quản lý tốt và

dân chủ, chất lượng hệ thống chính trị ngày càng được nâng cao

Như vậy, “xây dựng NTM không có nghĩa là biến các làng xã thành các thị tứ, các đô thị hay biến nông dân thành người phi nông nghiệp mà phải xây dựng nông thôn có hạ tầng kỹ thuật hiện đại, văn minh, sạch đẹp, đồng thời với việc chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn, tạo động lực giúp họ phát triển kinh tế - xã hội tại quê hương họ, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa

đô thị và nông thôn” [1, tr.4]

Nói cách khác, mục tiêu của chương trình xây dựng NTM tiến tới là xây dựng nông thôn có kết cấu hạ tầng kỹ thuật hiện đại nhưng phù hợp với sản xuất nông nghiệp theo quy hoạch; cơ cấu kinh tế và hình thức tổ chức sản xuất hiện đại gắn với dịch vụ nông nghiệp; áp dụng công nghệ sản xuất nông nghiệp tiên tiến và đảm bảo môi trường sinh thái bền vững; tiến tới xã hội nông thôn năng động, hòa nhập môi trường nông nghiệp quốc tế

- Xây dựng NTM, về nguyên tắc không phải là việc đầu tư các dự án do nhà nước cấp ngân sách, mà trước tiên đó là quá trình xây dựng và phát triển cộng đồng dựa vào nội lực của cộng đồng, là trách nhiệm và quyền lợi thiết thực của mỗi người dân nông thôn, là sự nghiệp của toàn dân Đây là chương trình phục vụ chính người dân nên người dân phải là chủ thể chính quá trình thực hiện, UBND cấp xã đại diện chính quyền làm chủ đầu tư các dự án Các nguồn lực hỗ trợ bên ngoài cho quá trình xây dựng NTM chỉ có tính chất hỗ trợ và thúc đẩy các hoạt động xây dựng để phát triển nông thôn, trong đó Nhà nước chỉ hỗ trợ một phần kinh phí Do đó trong quá trình thực hiện, từ cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và mọi người dân cần phải nhận thức đúng đắn yêu cầu đặt ra để chung tay xây dựng quê hương mình

- Để xây dựng nông thôn có hạ tầng kỹ thuật hiện đại, văn minh, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc theo năm mục tiêu cơ bản nêu trên, ngày 16/4/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM kèm theo Quyết định số 491/TTg bao gồm 19 tiêu chí Đây là cơ sở để các

Bộ, Ngành, các địa phương định hướng xây dựng nông thôn trên địa bàn trở thành vùng NTM với đầy đủ 19 tiêu chí nêu trên

1 1.2.3 Sự khác biệt giữa xây dựng nông thôn trước đây với xây dựng NTM hiện nay

Có thể nói, việc xây dựng nông thôn ở nước ta đã được thực hiện từ sau khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng (năm 1954) Trước đây, có thời điểm chúng ta có chủ trương xây dựng mô hình nông thôn theo địa bàn cấp huyện, cấp thôn; ngày nay chúng ta xây dựng NTM theo địa bàn cấp xã Sự khác biệt giữa quá trình xây dựng nông thôn trước đây với quá trình xây dựng NTM hiện nay thể hiện ở một số điểm sau:

- Thứ nhất, chương trình xây dựng NTM là quá trình xây dựng nông

thôn theo Bộ tiêu chí quốc gia được xây dựng phù hợp với điều kiện chung cho các vùng miền của cả nước bao gồm 19 tiêu chí

- Thứ hai, chương trình xây dựng NTM được triển khai trên địa bàn cấp

xã và triển khai trong phạm vi cả nước

- Thứ ba, cộng đồng dân cư đang sinh sống trên địa bàn cấp xã là chủ

thể chính của quá trình xây dựng NTM Trong quá trình triển khai thực hiện, không phải Nhà nước làm hộ mà người nông dân tự xây dựng, tự quản lý và khai thác theo quy định tại Bộ tiêu chí quốc gia về NTM

- Thứ tư, đây là một chương trình hướng tới mục tiêu tốt đẹp của Đảng

và Nhà nước nhằm thúc đẩy, phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực nông thôn, bao gồm 11 chương trình MTQG và 13 chương trình có tính chất mục tiêu đang diễn ra tại nông thôn

Theo đó, tiêu chí xã được công nhận nông thôn mới là “xã đạt 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia (theo từng vùng) được qui định tại Quyết định

số 491/TTg; huyện được công nhận nông thôn mới là huyện có 75% số xã nông thôn mới; tỉnh được công nhận nông thôn mới là tỉnh có 80% số huyện nông thôn mới” [6, tr.6] Do vậy, trong thời gian tới bên cạnh việc đẩy mạnh

công tác giáo dục, tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng để các cấp

chính quyền và mọi người dân đều nhận thức rằng: "Xây dựng NTM là công việc thường xuyên của mỗi người, mỗi nhà, mỗi thôn xóm và từng địa phương; là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội” [5, tr.2]; chúng

ta cần phải tận dụng thời cơ, huy động tất cả các nguồn lực, tất cả cộng đồng cùng chung tay, chung sức dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm thực hiện thành công chương trình xây dựng NTM trên phạm vi cả nước

2015 có 20% tổng số xã đạt tiêu chí NTM và nâng tỷ lệ này lên 50% vào năm

2020 Để thực hiện được mục tiêu của chương trình, việc rà soát hiện trạng nông thôn và lập quy hoạch xây dựng NTM trên phạm vi cả nước là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các cấp, các ngành nhằm bước đầu thực hiện mục tiêu và các nội dung của chương trình

Theo tổng hợp từ các báo cáo của các tỉnh thành, tính đến tháng 12/2012, số xã đã hoàn thành việc lập và phê duyệt quy hoạch xã NTM đạt tỷ

lệ là 74,6% so với tổng số xã trên toàn quốc Có 15 tỉnh đã hoàn thành 100% công tác lập quy hoạch xây dựng NTM gồm: Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Thái Bình, Hà Nam, Ninh Bình, Nghệ An, Đà Nẵng, Phú Yên, Gia Lai, Đắc Nông, Bến Tre, Vĩnh Long, An Giang và Sóc Trăng Các tỉnh thành cơ bản đã hoàn thành trên 85% công tác lập quy hoạch NTM gồm: Hà Nội, Hưng Yên, Yên Bái, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị Các tỉnh có tỷ lệ hoàn thành công tác lập quy hoạch NTM thấp, gồm: Cao Bằng, Bắc Cạn, Điện Biên, Sơn

La (xem bảng 1.1.)

Bảng 1.1 Tổng hợp số xã đã hoàn thành việc lập và phê duyệt quy hoạch

NTM trên cả nước

Nguồn: Bộ Xây dựng (2013), Báo cáo tại Hội nghị sơ kết chương trình xây

dựng NTM các tỉnh đồng bằng bắc bộ

1.2.1.2 Kết quả đạt được

Theo đánh giá của Văn phòng điều phối và BCĐ Trung ương chương trình MTQG xây dựng NTM, sau hơn hai năm xây dựng NTM, tính đến tháng 01/2013, trong tổng số 7.524 xã của cả nước, mới có 35 xã đạt chuẩn cả 19 tiêu chí (chiếm 0,4%); 276 xã đạt từ 14 đến 18 tiêu chí (chiếm 3,2%); số xã đạt từ 8 tiêu chí trở xuống còn hơn 6.500 xã (chiếm 76,4%), bình quân các xã trong cả nước mới đạt 6,41 tiêu chí/xã Đáng chú ý là bên cạnh một số tiêu chí

có tỷ lệ xã đạt chuẩn hơn 50% như: tiêu chí về quy hoạch chung, bưu điện, hình thức tổ chức sản xuất, hệ thống tổ chức chính trị xã hội vẫn còn một số tiêu chí có tỷ lệ xã đạt chuẩn rất thấp (dưới 10%), như các tiêu chí giao thông, trường học, chợ nông thôn, thu nhập, cơ cấu lao động; cá biệt, cả nước hiện còn 52 xã chưa đạt tiêu chí nào

Sở dĩ số xã đạt chuẩn NTM chưa nhiều, một phần do hoạt động của BCĐ xây dựng NTM ở nhiều tỉnh còn hạn chế; nhiều địa phương, BCĐ cấp huyện chủ yếu là cán bộ kiêm nhiệm của phòng Kinh tế, hoặc phòng Hạ tầng; cán bộ xã vừa thiếu, vừa yếu, nhất là các xã vùng núi, vùng sâu, vùng xa

Trong khi đó công tác tuyên truyền xây dựng NTM chưa được thường xuyên, liên tục Vì vậy, trong quá trình xây dựng NTM, cán bộ và người dân ở nhiều địa phương còn trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Trung ương và tỉnh Khi triển khai thì nặng đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, nhẹ về nội dung văn hóa, xã hội, môi trường Những cách làm hay, sáng tạo về xây dựng NTM ở các xã điểm, tỉnh trọng điểm chưa được quan tâm giới thiệu và quảng bá nhân rộng

Nguồn: Bộ Xây dựng (2013), Báo cáo tại Hội nghị sơ kết chương trình xây dựng NTM các tỉnh đồng bằng Bắc bộ

1.2.2 Bài học kinh nghiệm về xây dựng NTM tại một số tỉnh lân cận

1.2.2.1 Chương trình xây dựng NTM tại tỉnh Vĩnh Phúc

Tại buổi tọa đàm về chương trình xây dựng NTM diễn ra vào đầu tháng 4/2012, Trưởng BCĐ chương trình MTQG xây dựng NTM tỉnh Vĩnh Phúc đã khẳng định: Chương trình xây dựng NTM chính là công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong giai đoạn hiện nay, việc triển khai xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đã và đang mạng lại những thay đổi tích cực cho đời sống của người dân

Mặc dù chương trình MTQG xây dựng NTM được triển khai trên toàn quốc vào cuối năm 2010, nhưng thực tế những năm qua Vĩnh Phúc đã có nhiều chính sách, cơ chế về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn nhằm thúc đẩy phát triển vùng nông thôn trên địa bàn tỉnh Năm 2006, Tỉnh

uỷ Vĩnh Phúc đã ban hành Nghị quyết số 03/NQ về phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2006 - 2010, định hướng đến năm 2020 UBND tỉnh ban hành nhiều cơ chế, chính sách đầu tư, hỗ trợ cho lĩnh vực tam nông như: miễn thuỷ lợi phí cho sản xuất nông nghiệp; hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi; hỗ trợ vùng trồng trọt sản xuất hàng hoá; đầu tư, hỗ trợ cho lĩnh vực bảo vệ môi trường; an ninh trật tự trên địa bàn nông thôn…Việc sớm ban hành những cơ chế, chính sách đã làm tiền đề, cơ sở quan trọng cho việc triển khai chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh và thu được những kết quả khả quan

Để triển khai chương trình xây dựng NTM, từ tỉnh đến các thôn đã hoàn thành việc thành lập, kiện toàn bộ máy tổ chức chỉ đạo, quản lý, gồm: Ban chỉ đạo, Văn phòng điều phối, Tổ giúp việc, Ban phát triển nông thôn… Song song với công tác kiện toàn bộ máy tổ chức, công tác tuyên truyền về chương trình xây dựng NTM cũng được đẩy mạnh UBND tỉnh đã xây dựng

kế hoạch và thực hiện tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng chương trình và các tiêu chí xây dựng NTM đến từng thôn, xóm, hộ dân trên địa bàn toàn tỉnh; đã chỉ đạo các Sở, Ban, Ngành, Đoàn thể tích cực vào cuộc; tổ chức lễ phát động phong trào thi đua “Vĩnh Phúc chung sức xây dựng NTM”

Để hoàn thành các tiêu chí về nông thôn mới, UBND tỉnh Vĩnh Phúc xác định công tác quy hoạch và lập Đề án xây dựng NTM phải được tiến hành sớm Chính vì vậy, UBND tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt các cấp, các ngành, địa phương tích cực triển khai công tác quy hoạch và lập đề án xây dựng NTM và phải hoàn thành trước ngày 30/12/2011 Do có sự quyết tâm và phối hợp chặt chẽ giữa các Sở, Ngành, địa phương về công tác quy hoạch và lập đề án nên đến ngày 30/11/2011, đã có 112 xã (đạt 100%) hoàn thành việc lập, phê duyệt

đồ án quy hoạch xây dựng NTM Sau khi đã hoàn thành việc quy hoạch, lập

đề án, tỉnh đã chọn 20 xã làm điểm để rút kinh nghiệm về phương pháp triển khai, cách thức quản lý cũng như các hình thức huy động các nguồn lực Qua

đó sẽ tiến hành điều chỉnh cho phù hợp rồi nhân ra diện rộng Để tạo điều kiện cho các xã điểm sớm hoàn thành những tiêu chí cơ bản trong chương trình, UBND tỉnh đã quyết định, từ năm 2011-2013, ngân sách tỉnh trích hỗ trợ mỗi xã 5 tỷ đồng Riêng năm 2011, tỉnh cấp cho mỗi xã 2 tỷ đồng để xây dựng đường giao thông nông thôn, đồng thời cấp cho mỗi xã 700 triệu đồng

để làm nắp đậy rãnh thoát nước thải Đây cũng là một trong những giải pháp tích cực để thực hiện tiêu chí về môi trường nông thôn

Chính từ chủ trương đúng đắn, sự điều hành thống nhất từ cấp tỉnh đến cấp xã, nhân dân đồng thuận ủng hộ; đồng thời việc UBND tỉnh Vĩnh Phúc ban hành nhiều cơ chế, chính sách đầu tư, hỗ trợ cho chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh nên hiện nay chương trình xây dựng NTM tại Vĩnh Phúc đạt kết quả khá cao

Nguồn: Báo Nông thôn ngày nay (2012).

1.2.2.2 Chương trình xây dựng NTM tại tỉnh Quảng Ninh

Thực hiện chương trình xây dựng NTM trên phạm vi cả nước, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai đồng loạt công tác xây dựng NTM tới các cấp, các ngành, các địa phương trong tỉnh UBND tỉnh có chủ trương không làm thí điểm mà triển khai đồng bộ ở 125 xã nông thôn của 13 huyện, thị, thành phố (trừ thành phố Hạ Long vì không còn xã) và thực hiện đồng bộ tất cả các tiêu chí Trong đó, lựa chọn 2 xã ở 2 huyện Hoành Bồ và Đông Triều làm mẫu triển khai công tác lập, thẩm định, phê duyệt đồ án quy hoạch để cho các xã khác học tập và rút kinh nghiệm trước khi các huyện phê duyệt Theo báo cáo đánh giá thực trạng xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh, tính đến tháng 6/2011, công tác lập đề án được chính quyền cấp huyện và cấp xã tích cực thực hiện;

đã có 101 xã hoàn thiện đề án, 59 xã thông qua HĐND cùng cấp, 5 xã đã được UBND huyện phê duyệt; có 87/125 xã đã thông qua phương án quy hoạch tổng thể trung tâm xã lần 1 và quy hoạch phát triển mạng lưới điểm dân

cư nông thôn lần 2 Tính đến ngày 30/9/2011, tất cả các xã đã phê duyệt xong quy hoạch xây dựng NTM và quy hoạch trung tâm xã

Tỉnh Quảng Ninh được đánh giá là có phong trào xây dựng NTM đạt hiệu quả, nhưng hiện tại 50% số dân tỉnh Quảng Ninh sống ở nông thôn, miền núi, hải đảo, cho nên kinh phí đầu tư cho khu vực nông thôn tương đối lớn Nhận thức rõ những khó khăn nội tại, tỉnh đã tập trung mọi nguồn lực để đưa phong trào xây dựng NTM có sự thay đổi về chất Với phương châm: cùng với sự đầu tư lớn của nhà nước, các tổ chức, doanh nghiệp, phải huy động sức

mạnh tổng hợp của toàn thể nhân dân, dựa vào nội lực của cộng đồng dân

cư, mọi việc phải được dân biết, dân bàn, dân làm và dân hưởng thụ Do đó nguồn lực xây dựng NTM không thể trông chờ vào sự đầu tư của ngân sách nhà nước, sự góp sức của các doanh nghiệp, mà cần huy động tốt nguồn lực trong nhân dân Bằng cách làm này, nhiều địa phương của tỉnh Quảng Ninh

đã thành công trong xây dựng NTM bằng chính từ nội lực của nhân dân

Năm 2013, tỉnh Quảng Ninh đã phát động chương trình "Thành thị giúp đỡ nông thôn", "Công nông liên minh xây dựng NTM", "Nông dân tự lực sáng tạo trong xây dựng NTM" "Doanh nghiệp đồng hành xây dựng NTM" Thực hiện cuộc vận động đã có nhiều doanh nghiệp đã tham gia đầu

tư vào lĩnh vực nông nghiệp như các Công ty: Việt Long, Dũng Huy, Hợp Tiến, Long Hải, Tùng Thắng bước đầu có hiệu quả, góp phần chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông thôn ở các xã

Ðến nay, các tiêu chí xây dựng NTM tại Quảng Ninh đạt tương đối cao:

có 125/125 xã có đường ôtô đến trung tâm xã; đường trục xã, liên xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa, hệ thống thủy lợi nội đồng cơ bản được hoàn thiện Có 100% số xã hoàn thành phổ cập giáo dục THCS; 100% xã đạt chuẩn quốc gia về y tế; 123/125 xã có điểm bưu điện cấp xã; 100% xã hoàn thành việc xóa nhà tạm, dột nát; 91/125 xã có trên 20% người dân tham gia BHYT; 89/125 xã có tỷ lệ hộ dân sử dụng điện thường xuyên trên 95%; có 91% số dân cư khu vực nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh; 107/125 xã có an ninh, trật tự xã hội được giữ vững Toàn tỉnh có 28 xã đạt trên 20/39 chỉ tiêu NTM; 69 xã đạt từ 10-20/39 chỉ tiêu; 28 xã đạt dưới 10/39 chỉ tiêu

Như vậy, có thể khẳng định với sự quyết tâm cao, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận của các cấp các cấp, các ngành và nhân dân đã tạo sức mạnh tổng hợp của toàn dân tham gia thực hiện chương trình Chương trình xây dựng NTM trên địa bàn toàn tỉnh đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, tạo động lực để tỉnh Quảng Ninh về đích sớm so với cả nước

Nguồn: Báo Nông thôn ngày nay (2012).

1.2.2.3 Xây dựng NTM tại tỉnh Thái Bình

Thái Bình là tỉnh nông nghiệp nằm trong vùng đồng bằng châu thổ Sông Hồng, diện tích đất tự nhiên là 1.546 km2, dân số là 1,8 triệu người trong đó gần 90% là nông dân sống quần tụ thành thôn, làng, xã gắn kết rất chặt chẽ với đời sống sản xuất nông nghiệp Trước khi thực hiện chương trình xây dựng NTM, việc xây dựng trong khu dân cư đều mang tính tự phát, chưa

có xã nào được quy hoạch để xây dựng các công trình phục vụ chương trình xây dựng NTM theo Bộ tiêu chí quốc gia

Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Bình lần thứ XVIII (tháng 10/2010) đã đề ra mục tiêu, phương hướng đến năm 2020, Thái Bình phấn đấu đạt mục tiêu đến năm 2015 có hơn 20% số xã hoàn thành chương trình xây dựng NTM Triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết về “Xây dựng NTM giai đoạn 2011 - 2015, định hướng đến năm 2020” Mục tiêu cụ thể là đến năm 2015, phấn đấu tất cả các xã đạt 10 tiêu chí trở lên, trong đó 70 xã hoàn thành xây dựng NTM (8 xã làm điểm của tỉnh hoàn thành vào năm 2013); đến năm 2020, các xã còn lại đạt 15 tiêu chí trở lên, 6 huyện trở lên đạt tiêu chí nông thôn mới

Thực hiện Nghị quyết, UBND tỉnh đã chủ trì xây dựng Đề án “Xây dựng NTM tỉnh Thái Bình giai đoạn 2011 - 2015, định hướng đến năm 2020”

Đã thành lập, kiện toàn BCĐ các cấp và thành lập các tiểu ban thuộc BCĐ cấp tỉnh để triển khai thực hiện chương trình Đã ban hành Quy định “Một số

cơ chế chính sách hỗ trợ và quản lý đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng NTM giai đoạn 2011 - 2015” Chỉ đạo các xã căn cứ 19 tiêu chí để rà soát, đánh giá đúng thực trạng nông thôn; triển khai xây dựng quy hoạch NTM, trọng tâm là quy hoạch chung, quy hoạch chi tiết giao thông, thủy lợi nội đồng và quy hoạch chi tiết khu trung tâm xã, điểm dân cư nông thôn; hướng dẫn các xã lập đề án xây dựng NTM, lập và công khai quy hoạch, tổ chức lấy ý kiến nhân dân trước khi phê duyệt để tạo sự đồng thuận khi triển

khai thực hiện Ban hành và chỉ đạo thực hiện đề án “dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp” theo quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, gắn với xây dựng, chỉnh trang hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng phục vụ cơ giới hóa sản xuất cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp; phát triển chăn nuôi trang trại quy mô lớn, triển khai các đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đào tạo cán bộ xã Đã chỉ đạo tập trung nguồn vốn ngân sách nhà nước các cấp trước hết cho đầu tư phát triển sản xuất và xây dựng, nâng cấp các công trình, hạng mục công trình dân sinh cấp thiết; lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia cho xây dựng NTM Trong năm 2010, các cơ quan chuyên môn đã hoàn thành công tác điều tra đánh giá thực trạng nông thôn ở toàn bộ 267 xã, đây là

cơ sở để triển khai việc lập Đề án và triển khai chương trình

Qua 3 năm làm điểm ở 8 xã và gần 1 năm triển khai xây dựng NTM trên địa bàn toàn tỉnh, được sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, sự giúp đỡ, tạo điều kiện của các Bộ, Ban, Ngành, Đoàn thể Trung ương và sự nỗ lực phấn đấu của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể, các tầng lớp nhân dân Thái Bình đã đạt được một số kết quả quan trọng bước đầu Đến nay, toàn bộ các

xã đã hoàn thành việc lập, phê duyệt quy hoạch chung, trong đó 57 xã hoàn thành quy hoạch chi tiết khu trung tâm xã; 188 xã hoàn thành chi tiết giao thông, thủy lợi nội đồng; 134 xã đã cơ bản hoàn thành việc dồn điền, đổi thửa gắn với chỉnh trang đồng ruộng với bình quân 1,6 thửa/hộ; các hộ nông dân tự nguyện góp khoảng 1.500 ha đất để xây dựng kênh mương, bờ vùng, bờ thửa, đường giao thông nội đồng

Cùng với sự phát triển kinh tế, Thái Bình còn chú trọng đẩy mạnh phát triển y tế, giáo dục, xây dựng các thiết chế văn hóa ở nông thôn gắn với nâng cao dân chủ cơ sở, bảo đảm 100% số xã đạt chuẩn quốc gia về y tế, 100% số trường học ở tất cả các cấp học được xây dựng kiên cố Tất cả các thôn, làng trong tỉnh đều có nhà văn hóa, thư viện và khu vui chơi giải trí; đồng thời tích cực thực hiện xóa đói, giảm nghèo, giải quyết các vấn đề xã hội nhằm không ngừng nâng cao đời sống nhân dân

Được sự quan tâm của Trung ương, của các cấp trong tỉnh và sự hưởng ứng tích cực của nhân dân, nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM trong 3 năm qua

là gần 2.000 tỉ đồng, trong đó nhân dân tự nguyện đóng góp trên 84 tỉ đồng, chiếm 6,9%, chưa kể đóng góp bằng ngày công, vật tư, hiến đất để xây dựng đường làng, ngõ xóm, nhà văn hóa, mở mang hệ thống giao thông, thủy lợi đồng ruộng Kết quả, toàn bộ các xã cơ bản đạt từ 5 - 6 tiêu chí trở lên, trong

đó có 95 xã đạt từ 7- 12 tiêu chí, các xã còn lại phấn đấu hoàn thành dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp trong năm 2012

Sau 2 năm kể từ khi tỉnh Thái Bình triển khai xây dựng NTM, điều thay đổi nhận thấy rõ nhất là trên những cánh đồng ở Thái Bình giờ đây nhiều người dân đã được sản xuất ở những thửa ruộng to hơn, với bờ vùng bờ thửa được quy hoạch rộng rãi, khang trang Sản xuất nông nghiệp hàng hóa ở các

xã điểm có bước phát triển vượt bậc, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được nâng lên, bộ mặt thôn xóm và diện mạo đồng ruộng có bước đổi thay rõ nét Đó chính là kết quả của công tác dồn điền đổi thửa, một nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Thái Bình hiện nay

Nguồn: Báo Nông thôn ngày nay (2012).

Một số bài học kinh nghiệm về xây dựng NTM của các tỉnh lân cận:

Trong quá trình nghiên cứu sự lãnh chỉ đạo, tổ chức triển khai xây dựng NTM ở một số tỉnh lân cận đã nêu trên tác giả đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm sau:

Một là, công tác tuyên truyền giữ vai trò quan trọng hàng đầu:

Công tác tuyên truyền cần tiến hành thường xuyên, sâu rộng, nhất là ở

cơ sở, để các cấp, các ngành, đoàn thể, các tầng lớp nhân dân trong tỉnh nhận thức sâu sắc việc xây dựng NTM là tất yếu, khách quan, hợp quy luật phát triển Là quá trình đổi mới sâu sắc, toàn diện trên mọi lĩnh vực ở nông thôn theo hướng CNH - HĐH nông thôn; mục tiêu của xây dựng NTM là nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn Xây dựng NTM là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa

có ý nghĩa chiến lược lâu dài; là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, được thực hiện đồng bộ trên cơ sở kế thừa và phát triển, có bước đi vững chắc, lộ trình phù hợp với đặc điểm của từng địa phương Là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị

và toàn xã hội, trong đó, người dân ở nông thôn là chủ thể trực tiếp Trên cơ

sở đó, xác định rõ trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của từng cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên, của mỗi người dân trong quá trình xây dựng NTM tại cơ sở

Hai là, công tác quy hoạch xây dựng NTM phải đi trước một bước:

Trong quá trình triển khai chương trình xây dựng NTM, có thể nói khó khăn và mất nhiều thời gian nhất là khâu lập quy hoạch xây dựng; do đây là nội dung quan trọng, ảnh hưởng và tác động rất lớn đến việc thực hiện các tiêu chí khác, do đó khi thực hiện quy hoạch xây dựng NTM, yêu cầu đặt ra là phải quy hoạch đồng bộ từ quy hoạch xây dựng đến quy hoạch sản xuất (chủ yếu là sản xuất nông nghiệp) và quy hoạch sử dụng đất; phải bám sát điều kiện thực tế các địa phương, vùng miền; phải bảo đảm tính lâu dài, bền vững,

kế thừa những yếu tố hợp lý, cảnh quan, nét đặc trưng văn hóa của từng địa phương, phải thuận tiện cho cuộc sống người dân cả trong sản xuất và sinh hoạt; phải nhằm mục tiêu tạo điều kiện cho cả người dân và chính quyền dễ thực hiện Do đó, phải lựa chọn đơn vị tư vấn có năng lực và kinh nghiệm thực hiện công tác lập quy hoạch; quy trình lập quy hoạch phải công khai, dân chủ; có sự tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến rộng rãi của nhân dân; nhân dân có đồng thuận thì quá trình tổ chức thực hiện xây dựng NTM mới thuận lợi và đạt hiệu quả cao

Ba là, xây dựng NTM cần có lộ trình và bước đi phù hợp:

Trước hết, ưu tiên thực hiện các tiêu chí phát triển sản xuất, giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập cho nhân dân và các nội dung cần ít vốn đầu tư; các tiêu chí khác sẽ thực hiện đầu tư trong thời gian thích hợp Trong quá trình xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, trình tự

ưu tiên đầu tư theo phương châm “từ ngoài đồng vào trong làng, từ ngõ xóm lên trung tâm xã” theo lộ trình phù hợp với điều kiện huy động các nguồn lực tại địa phương và sự hỗ trợ từ bên ngoài

Bốn là, phân cấp quản lý xây dựng công trình mạnh mẽ cho cấp xã, cấp

thôn và cộng đồng dân cư để chủ động huy động tối đa nguồn lực cho xây dựng NTM Đồng thời các cấp ủy đảng, chính quyền thường xuyên, kiểm tra, đôn đốc, uốn nắn những lệch lạc của cơ sở trong quá trình triển khai xây dựng NTM Trong đó cần đặc biệt chú ý phát hiện, ngăn chặn kịp thời những biểu hiện và việc làm thiếu dân chủ; huy động, đầu tư xây dựng cơ bản thiếu sự đồng thuận và quá khả năng của cộng đồng dân cư tại địa phương

Năm là, thường xuyên quan tâm xây dựng tổ chức cơ sở đảng và các tổ

chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị ở cơ sở; công tác này được thực hiện tốt sẽ là cơ sở để triển khai tổ chức thực hiện mạnh chương trình xây dựng NTM, đồng thời cũng là 1 trong 19 tiêu chí các địa phương cần đạt được

Những bài học kinh nghiệm về xây dựng NTM của các tỉnh lân cận nêu trên là hết sức quan trọng, là cơ sở để BCĐ các cấp rút ra những kinh nghiệm thực tế, nắm được những hạn chế cần khắc phục, trên cơ sở đó sẽ đề ra những chủ trương và giải pháp hữu hiệu nhằm đẩy mạnh chương trình xây dựng NTM tại Bắc Ninh

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra nêu trên, nếu cấp uỷ Đảng, chính quyền các cấp và nhân dân vùng nông thôn nắm chắc và đồng thuận với những quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng ta về xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay; nắm chắc nguyên tắc về xây dựng NTM và kinh nghiệm thực tiễn về tình hình tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM trên phạm vi cả nước cũng như một số tỉnh lân cận Đồng thời, có sự chỉ đạo đúng đắn kịp thời, phù hợp với điều kiện thực tế thì chắc chắn quá trình tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh sẽ có nhiều thuận lợi

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Những nội dung đặt ra cần giải quyết

2.1.1 Những câu hỏi đặt ra khi nghiên cứu đề tài

Khi thực hiện nghiên cứu đề tài, một số câu hỏi đã được đặt ra như sau:

- Trong quá trình tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM giai đoạn 1 theo bộ tiêu chí tại 8 xã điểm còn gặp những khó khăn, vướng mắc gì cần khắc phục?

- Bài học kinh nghiệm rút ra từ giai đoạn 1 của chương trình xây dựng NTM tỉnh Bắc Ninh là gì?

- Đề xuất giải pháp mới nào nhằm đẩy mạnh chương trình xây dựng NTM giai đoạn 2 và giai đoạn 3 để tỉnh Bắc Ninh hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM vào năm 2020?

2.1.2 Những nội dung đặt ra cần giải quyết

Những vấn đề (câu hỏi) được đặt ra từ thực tiễn nêu trên chính là những nội dung cần giải quyết khi nghiên cứu đề tài, cụ thể gồm:

- Công tác tổ chức lập và thực hiện quy hoạch xây dựng nông NTM

giai đoạn 1 tại các xã điểm trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Công tác tổ chức triển khai thực hiện các tiêu chí xây dựng nông

NTM giai đoạn 2 và giai đoạn 3 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Công tác huy động các nguồn lực để đầy mạnh chương trình xây dựng NTM tỉnh Bắc Ninh

2.2 Phương pháp nghiên cứu

- Để có cơ sở khoa học đánh giá tác động tích cực và những mặt hạn chế của chương trình xây dựng NTM ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội tại vùng nông thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, tác giả phải sử dụng kết hợp cả hai phương pháp nghiên cứu, đó là: phương pháp định lượng và phương pháp định tính Hai phương pháp nghiên cứu, phân tích này sẽ hỗ trợ

tích cực cho nhau trong việc làm sáng tỏ cơ sở khoa học về lý luận và thực tiễn khi đánh giá mức độ ảnh hưởng và hiệu quả của vấn đề nghiên cứu

- Nguồn số liệu phục vụ cho nghiên cứu đánh giá được thu thập từ hai nguồn chính là: Nguồn số liệu sơ cấp được thu thập thông qua công tác điều tra, khảo sát trực tiếp cán bộ xã, người nông dân về chương trình xây dựng NTM tại xã Nguồn số liệu thứ cấp được thu thập từ các kết quả nghiên cứu

đã công bố, các báo cáo tổng hợp từ các nguồn, các số liệu đã được công bố chính thức của UBND tỉnh và các cơ quan chuyên môn, các tổ chức liên quan,

cụ thể như sau:

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin số liệu (phương pháp định lượng)

2.2.1.1 Thu thập số liệu sơ cấp

Để có được số liệu khảo sát đánh giá khách quan thực trạng trước khi xây dựng NTM, nhận thức của nhân dân về chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và những khó khăn vướng mắc khi thực hiện nhằm đạt được 19 tiêu chí Tác giả cùng Tổ công tác tiến hành điều tra mẫu như sau:

- Xây dựng phương án điều tra: Phương án điều tra gồm những nội dung cơ bản liên quan đến cuộc điều tra đã được thống nhất trước và trong khi điều tra như: mục đích, nội dung, phương pháp điều tra; phạm vi, đối tượng, lực lượng tiến hành điều tra; thời điểm, thời gian điều tra; kinh phí và các điều kiện vật chất đảm bảo thực hiện; trách nhiệm của các tổ chức và cá nhân liên quan; tổng hợp, phân tích và công bố kết quả điều tra

- Xác định khối lượng mẫu và phương pháp chọn mẫu: Căn cứ vào mục tiêu, đối tượng nghiên cứu và số dân sống tại địa bàn nông thôn trên toàn tỉnh,

Tổ công tác chọn phương pháp điều tra trực tiếp ngẫu nhiên trên 120 mẫu (trung bình mỗi xã 15 mẫu), bao gồm cán bộ xã, cán bộ thôn và đại diện hộ dân, ngoài ra còn tham khảo, xin ý kiến các chuyên gia về lĩnh vực quy hoạch xây dựng nông thôn

- Thiết kế phiếu điều tra: Mỗi thành viên trong Tổ công tác tự xây dựng nội dung phiếu điều tra, sau đó cả Tổ họp để thống nhất lựa chọn phiếu điều

tra hoàn chỉnh nhất (xem phụ lục 2.1, 2.2)

- Tổ chức tập huấn điều tra cho thành viên Tổ công tác, các nội dung tập huấn gồm: giới thiệu phương án điều tra; giải thích mẫu phiếu điều tra và

kỹ thuật phỏng vấn; giải thích hệ thống mã hoá được sử dụng trong phiếu điều tra, phương pháp ghi mã; giới thiệu nội dung và kỹ thuật tổng hợp nhanh kết quả điều tra

- Lựa chọn địa bàn điều tra: Để phục vụ cho việc nghiên cứu khách quan những nhân tố ảnh hưởng đến chương trình xây dựng NTM, Tổ công tác tiến hành điều tra khảo sát tại 8 xã thuộc 8 huyện, thị xã, thành phố được chọn là

các xã xây dựng điểm (xem bảng 2.1.)

Bảng 2.1 Phân bổ mẫu điều tra, khảo sát

Số

TT

Địa điểm điều tra Số lượng đối tượng

được điều tra Huyện, thị xã,

Cán bộ thôn (người)

Hộ dân (hộ)

- Đối với cán bộ xã, thôn:

+ Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM ? nội dung, nguyên tắc xây dựng NTM? + Vị trí, vai trò, chức năng của BQL xã, Ban phát triển thôn?

+ Tầm quan trọng của việc lập đề án và lập quy hoạch xây dựng NTM? + Vận động, tuyên truyền nhân dân xây dựng NTM?

+ Việc thu hút các nguồn lực trong xây dựng NTM?

+ Công tác giám sát thực hiện các tiêu chí?

- Đối với các hộ dân:

+ Nhận thức của người dân nông thôn đối với chương trình?

+ Vai trò chủ thể của người dân khi tham gia vào đề án xây dựng NTM

và đồ án quy hoạch của địa phương?

+ Nội dung xây dựng NTM theo 19 tiêu chí?

+ Nguồn lực trong xây dựng NTM; khả năng, sẵn sàng đóng góp?

+ Lợi ích thiết thực từ chương trình xây dựng NTM?

Những nội dung trên được cụ thể hoá bằng các câu hỏi phỏng vấn trực

tiếp theo thiết kế sẵn trong phiếu điều tra

2.2.1.2 Thu thập số liệu thứ cấp

Các số liệu này được thu thập từ các tài liệu đã công bố tại các cơ quan trong tỉnh và các huyện như: Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Giáo dục, Sở Y tế, Cục Thống kê, BCĐ… gồm: Kết quả điều tra thực trạng tại các xã trên địa bàn 8 huyện, thị xã, thành phố thuộc địa bàn tỉnh; các báo cáo tổng hợp của UBND tỉnh, các Sở, Ngành liên quan về chương trình chung tay xây dựng NTM; ngoài ra, các báo cáo khoa học của các Bộ, Ngành liên quan, niên giám thống kê, tài liệu khoa học đã nghiên cứu về nông thôn ở Việt Nam và trên thế giới, các bài viết trên tạp chí,

Internet, cũng được sử dụng làm nguồn tài liệu thứ cấp

2.2.1.3 Xử lý số liệu thu thập

Từ các số liệu điều tra thu thập được, Tổ công tác sẽ xây dựng hệ thống bảng biểu để xử lý, phân tích số liệu bằng phần mềm Excel; trên cơ sở đó sẽ đối chiếu với các tiêu chí để đánh giá tình hình xây dựng NTM qua các năm; đồng thời căn cứ vào mục tiêu, nội dung chương trình chung của cả nước để

đề xuất giải pháp, kế hoạch tổ chức triển khai thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh nhằm đạt được 19 tiêu chí định sẵn

2.2.2 Phương pháp phân tích, đánh giá thông tin số liệu (phương pháp định tính)

2.2.2.1 Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích

Sử dụng phương pháp phân tổ thống kê để hệ thống hóa và phân tích các số liệu thu thập được từ điều tra Từ đó tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng, những thuận lợi, khó khăn khi tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM theo các tiêu chí; trên cơ sở đó sẽ đề xuất các giải pháp mới để tổ chức triển khai nhanh chương trình xây dựng NTM cho phù hợp với điều kiện thực tế tại Bắc Ninh trong giai đoạn tới

2.2.2.2 Phương pháp chuyên gia

Tổ công tác phân tích, đánh giá thông tin số liệu trên cơ sở tham khảo,

lấy ý kiến về chuyên môn và kinh nghiệm của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu và giáo viên hướng dẫn đề tài; đồng thời thường xuyên trao đổi với các cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ có kinh nghiệm thuộc các Sở, Ngành, Chi cục Phát triển nông thôn, cán bộ trong BCĐ và điều hành, cán bộ Tổ giúp việc BCĐ chương trình xây dựng NTM (đặc biệt là các cán bộ quản lý quy hoạch và quản lý dự án đầu tư xây dựng) để hoàn thiện nội dung nghiên cứu cũng như

kiểm chứng kết quả nghiên cứu (xem bảng 2.2.)

Bảng 2.2 Tổng hợp kết quả điều tra, khảo sát

Số

Số người nắm được nội dung

Tỷ lệ (%)

1 Đối với cán bộ xã, thôn

a) Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM? nội dung, nguyên tắc

b) Vị trí, vai trò, chức năng của BQL xã, Ban phát triển

2 Đối với các hộ dân

b) Vai trò chủ thể của người dân khi tham gia vào đề án

Trên cơ sở các phương pháp nghiên cứu nêu trên, chúng ta thấy rằng nếu Tổ công tác áp dụng phương pháp nghiên cứu phù hợp với mục tiêu và nội dung nghiên cứu thì số liệu điều tra, khảo sát sẽ phản ánh chính xác tình hình thực tế; kết quả công tác điều tra, khảo sát sẽ phản ánh trung thực, khách quan nội dung cần nghiên cứu; từ đó sẽ đề xuất các giải pháp thực hiện có tính hiệu quả cao Ngược lại, nếu áp dụng phương pháp nghiên cứu không phù hợp thì số liệu điều tra, khảo sát sẽ phản ánh không chính xác tình hình thực tế; kết quả công tác điều tra, khảo sát sẽ không đạt hiệu quả theo yêu cầu Do vậy, lựa chọn phương pháp và đối tượng nghiên cứu phù hợp là một

khâu rất quan trọng trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài