MẪU ĐỀ CƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TOÁN. Mã số: 62.14.1001

Điều 40, mục 4 chương II Luật Giáo dục năm 2005 quy định về phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng: “ Phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giá

MẫU Đề CƯƠNG LUậN áN TIếN Sĩ CHUYÊN NGàNH PHƯƠNG PHáP GIảNG DạY TOáN Mã số: 62.14.1001

Tên đề tài:

"rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm toán

thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp"

1 Lý do chọn đề tài

Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực là tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế, xã hội Nghị quyết Đại hội IX của Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định mục tiêu giáo dục của quốc gia: “ Đào tạo lớp người lao động có kiến thức cơ bản, làm chủ kỹ năng nghề nghiệp, quan tâm hiệu quả thiết thực, nhạy cảm với cái mới,

có ý thức vươn lên về khoa học công nghệ” Điều 39, mục 4 (chương II) Luật Giáo dục năm 2005 quy định rõ mục tiêu đào tạo đại học: “ Đào tạo trình độ đại học giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có kỹ năng thực hành thành thạo,

có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo và giải quyết những vấn đề thuộc chuyên ngành được đào tạo” Để đạt được mục đích đó, cần thiết phải đề cập tới phương thức đào tạo nguồn nhân lực Điều 40, mục 4 (chương II) Luật Giáo dục năm 2005 quy định về phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng: “ Phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện khả năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng.” Phù hợp với đường lối và quan điểm của Đảng về vấn đề giáo dục đại học, việc cải tiến phương pháp dạy học đại học là cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên trung học phổ thông (THPT)

Kỹ năng dạy học là một trong những nhân tố cốt lõi có tính chất quyết định tới sự phát triển năng lực sư phạm của giáo sinh, một yếu tố không thể thiếu để tạo

ra sự thành công trong sự nghiệp giáo dục nói chung của một quốc gia, sự thành công nói riêng trong sự nghiệp của những người làm nghề thày giáo Rèn luyện và phát triển kỹ năng dạy học cho sinh viên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm

của trường Sư phạm Đối với sinh viên đại học sư phạm toán (ĐHSPT), những kiến thức toán mà sinh viên được trang bị được chia thành hai khối: Khối kiến thức cơ bản và khối kiến thức nghề nghiệp Trong các kiến thức toán cơ bản đều chứa đựng các kiến thức nghề nghiệp và phần lớn các kiến thức toán mà sinh viên được trang

bị sẽ là kiến thức mà họ sẽ truyền thụ cho học sinh phổ thông sau này Hơn nữa, vốn kiến kiến thức chuyên sâu của các chuyên đề toán cơ bản chính là cái gốc quan trọng để hình thành, rèn luyện và phát triển kỹ năng dạy toán cho sinh viên ĐHSPT

Và thực tế cho thấy rằng một giáo viên dạy toán giỏi là giỏi cả hai khối kiến thức trên và thực hiện chúng một cách thống nhất trong các giờ lên lớp

Vấn đề rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT trong các trường đại học sư phạm (ĐHSP) không phải vấn đề hoàn toàn mới mẻ Rèn kỹ năng dạy học môn toán là một trong những hoạt động được qui định trong học phần Nghiệp vụ sư phạm của sinh viên ĐHSPT Tuy nhiên theo quan điểm của phần lớn các cán bộ giảng dạy và sinh viên sư phạm thì việc học nghiệp vụ sư phạm và học kiến thức toán cơ bản chuyên sâu là hai vấn đề không liên quan nhiều tới nhau bởi lẽ nhiệm

vụ của các môn toán cơ bản là đào sâu kiến thức của khoa học toán học còn nhiệm

vụ của môn nghiệp vụ sư phạm là hình thành tác phong của người thày giáo Và với quỹ thời gian dành cho vấn đề rèn kỹ năng dạy học rất hạn chế (thường là 10 đến 15 tiết) cho cả một quá trình đào tạo giáo viên Toán THPT như trong hầu hết các trường Sư phạm hiện nay thì kỹ năng dạy học của sinh viên ĐHSPT (đặc biệt là những sinh viên có lực học bình thường) phần lớn được hình thành và phát triển một cách tự nhiên chủ yếu dựa trên quá trình trải nghiệm của bản thân với việc học môn toán ở phổ thông và học hỏi kinh nghiệm của các thế hệ đi trước Như vậy, việc hình thành và rèn luyện kỹ năng dạy toán ở giáo sinh chưa thực sự đầy đủ cơ sở khoa học Do đó, việc thích ứng với những thay đổi về yêu cầu của môn toán trong chương trình giáo dục phổ thông đối với họ sẽ gặp nhiều trở ngại

Một thực trạng thường gặp hiện nay trong vấn đề giảng dạy của một bộ phận không nhỏ những giáo viên Toán THPT là sự xa rời giữa những kiến thức toán cơ bản đã được học ở trường đại học với thực tế dạy học Điều đó thể hiện ở chỗ khả năng sử dụng phối hợp các kiến thức toán cơ bản với kiến thức toán của phổ thông trong các giờ lên lớp còn nhiều hạn chế Tình trạng lúng túng, thiếu chủ động khi giải quyết các vấn đề toán phổ thông cần phải sử dụng tới kiến thức toán cơ bản chuyên sâu vẫn thường xảy ra ở họ Do đó, để hình thành và phát triển năng lực dạy

toán cho sinh viên, phát triển ở họ khả năng tự vận dụng phối hợp những kiến thức toán học cơ bản với kiến thức nghề nghiệp trong dạy toán THPT, đào tạo ra những giáo viên toán có kỹ năng dạy học tốt, thích ứng được mọi yêu cầu, mọi chiến lược thay đổi trong chương trình giáo dục quốc gia thì nhất thiết trường ĐHSPT phải tích cực hơn nữa trong thực hiện mục tiêu rèn luyện và phát triển kỹ năng dạy học ở họ Trong đó, rèn luyện và phát triển kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp ở một số chuyên đề toán cơ bản là một trong những hướng tích cực thực hiện mục tiêu trên mà vẫn đảm bảo mức ổn định quỹ thời gian đào tạo của trường Sư phạm Đây là vấn đề rất cần thiết phải xem xét cả về mặt lí luận và thực tiễn

Vì những lý do trên đây chúng tôi chọn “ Rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên

đại học sư phạm Toán thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp” làm đề tài nghiên cứu

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy cao đẳng, đại học nói chung, đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường Sư phạm và nâng cao năng lực sư phạm cho giáo sinh nói riêng hiện nay đang thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ở Việt Nam một số tác giả đã có những công trình nghiên cứu xoay quanh vấn đề nâng cao chất lượng giảng dạy ở cao đẳng, đại học cho các bộ môn riêng như: “ Nâng cao chất lượng thực tập vật lý đại cương ở trường đại học Kỹ thuật bằng phương pháp tự học kỹ thuật bằng phương pháp dạy học có hướng dẫn theo mô đun ” – luận án tiến sỹ vật lý của Phạm Văn Lâm; “ Nội dung và biện pháp bồi dưỡng trình độ sư phạm cho giảng viên trường cao đẳng Kỹ thuật ở Việt Nam” – luận án tiến sỹ của Phạm Ngọc Anh (2004)

Những nghiên cứu về phương pháp giảng dạy Toán ở trường Sư phạm cũng

được một số tác giả đề cập đến như: “ Tăng cường định hướng sư phạm trong dạy học Đại số đại cương thông qua việc xây dựng một số chuyên đề cho sinh viên Toán cao đẳng Sư phạm” – luận án tiến sĩ Toán học của Đặng Quang Việt (2002); “Rèn luyện năng lực tự học cho sinh viên khoa Toán cao đẳng Sư phạm” – luận án tiến

sĩ Toán học của Lê Hiển Lương (2006) Nhìn chung, tổng quan hướng nghiên cứu

về phương pháp dạy Toán ở trường Sư phạm là nghiên cứu các phương pháp nhằm nâng cao chất lương giảng dạy, định hướng, rèn luyện và phát triển năng lực sư phạm cho giáo sinh Tuy nhiên, các nghiên cứu đó mới chỉ dừng lại ở mức độ nâng

cao chất lượng giảng dạy Toán hay phát triển phát các kỹ năng nghề nói chung Cho

đến nay, vấn đề rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học Sư phạm toán thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp ở một số chuyên đề toán cơ bản chưa có một công trình nào đề cập đến một cách có hệ thống và triệt để mặc dù đây là vấn đề rất cần thiết và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu quá trình tổ chức dạy học trên lớp đối với một số chuyên đề toán cơ bản nhằm rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Toán THPT

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.2.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề rèn các kỹ năng nghề cho sinh viên ĐHSPT thông qua qúa trình tổ chức giờ học trên lớp

3.2.2 Đề xuất một số biện pháp tổ chức các giờ dạy trên lớp đối với các môn toán cơ bản nhằm rèn các kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT

3.2.3 Thử nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức dạy học môn toán ở trường đại học sư phạm

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT

5 Giả thuyết khoa học

Nếu quá trình tổ chức giờ học ở trên lớp của một số chuyên đề toán cơ bản cho sinh viên ĐHSPT được thiết kế theo hướng tích hợp các kiến thức của bài học với việc chỉ ra tác dụng sử dụng của các kiến thức đó trong dạy toán phổ thông thì

kỹ năng dạy toán ở họ sớm được hình thành và phát triển một cách có hệ thống từ khi còn học tập trong trường đại học

6 Nội dung và phạm vi nghiên cứu

Vì các điều kiện khách quan và chủ quan còn nhiều hạn chế, chúng tôi giới hạn vấn đề nghiên cứu trong phạm vi sau:

6.1 Phạm vi của nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu các biện pháp tổ chức quá trình dạy học trên lớp nhằm rèn các kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT đối với một số phần thuộc một số chuyên đề

toán cơ bản: Giải tích toán; toán ứng dụng (dành cho sinh viên năm thứ 2 và thứ 3 ngành Toán) của trường ĐHSP

6.2 Địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại một số trường ĐHSP hoặc trường ĐH có khoa Sư phạm ở các tỉnh phía Bắc

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Tập hợp, đọc, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống các nguồn tài liệu có liên quan tới vấn đề rèn luyện các kỹ năng nghề cho sinh viên ĐHSP nói chung, sinh viên ĐHSPT nói riêng

7.2 Phương pháp điều tra, quan sát

• Mục đích: Xác định thực trạng nhận thức và năng lực của sinh viên SP Toán trong vấn đề rèn luỵên và phát triển kỹ năng dạy học ở các trường ĐHSP

• Đối tượng: Trường ĐHSP, Khoa (Bộ môn) Toán và sinh viên Toán của trường (chọn 2 trường ở các tỉnh phía bắc)

7.3 Phương pháp thử nghiệm sư phạm

• Mục đích: Bước đầu kiểm tra tính khả thi của các biện pháp tổ chức giờ dạy trên lớp đối với một số chuyên đề toán cơ bản nhằm rèn các kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT

• Đối tượng: Sinh viên thử nghiệm năm thứ 3 và thứ 4 của trường ĐH Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ

8 Nơi thực hiện đề tài nghiên cứu

Các trường đại học Sư phạm hoặc các trường đại học có khoa Sư phạm thuộc các tỉnh miền núi phía bắc

9 Dự kiến cấu trúc, bố cục của luận án

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản

1.2.2 Cơ sở và những tư tưởng chủ đạo nhằm rèn các kỹ năng nghề cho sinh viên ĐHSPT

1.2.3 Cơ chế hình thành và phát triển các kỹ năng dạy học cho sinh viên

ĐHSPT

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Vai trò của rèn luyện các kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp

1.3.2 Thực trạng nhận thức và năng lực của sinh viên SP Toán trong vấn đề rèn luỵên và phát triển kỹ năng dạy học ở các trường ĐHSP

1.3.3 Các nguyên nhân ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kỹ năng dạy học của sinh viên ĐHSPT

1.4 Kết luận chương

Chương 2 Một số biện pháp rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên

ĐHSPT thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp

2.1 Một số yêu cầu chung, các nguyên tắc thực hiện rèn kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT

2.2 Các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên ĐHSPT thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp

2.2.1 Nâng cao nhận thức của cán bộ giảng dạy toán và sinh viên ĐHSPT về vai trò của vấn đề rèn kỹ năng dạy học thông qua quá trình tổ chức giờ học trên lớp cho sinh viên

2.2.2 Thiết kế bài giảng theo mô hình rèn kỹ năng dạy toán

a) Xây dựng hệ thống yêu cầu của bài học theo quan điểm rèn kỹ năng dạy học và thể hiện hệ thống yêu cầu đó qua hệ thống các dạng bài tập

và câu hỏi

b) Tổ chức cho sinh viên tự nghiên cứu tài liệu

c) Tổ chức cho sinh viên thảo luận theo hệ thống yêu cầu bài học đã được xây dựng để giải quyết và kết luận vấn đề

d) Tổ chức cho sinh viên tự đánh giá và đánh giá những kết quả thu được trong vấn đề rèn kỹ năng dạy học thông qua giờ học

2.3 Các biện pháp hỗ trợ khác

2.3.1 Tạo môi trường dạy và học theo quan điểm rèn các kỹ năng nghề

nghiệp trong trường ĐHSP

2.3.2 Cần có sự phối hợp trong hoạt động quản lý điều hành và hoạt động

giảng dạy ở trường Sư phạm để tạo những chuẩn mực đánh giá mức độ kết quả rèn kỹ năng dạy học theo những thang bậc nhất định

2.4 Kết luận chương

Chương 3 Thử nghiệm các kết quả nghiên cứu

3.1 Mục đích thử nghiệm

3.2.Thời gian thử nghiệm

3.3 Đối tượng thử nghiệm

3.4 Nội dung và cách thức tiến hành thử nghiệm

3.5 Kết quả thử nghiệm

3.6 Kết luận chương

10 Dự kiến kế hoạch, tiến độ thực hiện luận án

STT Nội dung công việc Thời gian dự kiến Sản phảm

1 Tập hợp tài liệu Quí 1 năm 2009 Hệ thống tài liệu

2 Viết bản thảo chương 1 Quí 2,3,4 năm 2009 Bản thảo chương 1

3 Viết bản thảo chương 2 Quí 1,2,3,4 năm 2010 Bản thảo chương 2

4 Thử nghiệm Sư phạm Quí 1,2,3 năm 2011 Kết quả thử nghiệm

5 Hoàn chỉnh luận án và bảo vệ

luận án cấp cơ sở

Quí 4 năm 2011 Luận án chính thức

11 Tài liệu tham khảo

1.Tô Văn Ban (2005), Giải tích (những bài tập nâng cao) NXBĐHQG HN 2.Phí Mạnh Ban (2004), Bài tập quy hoạch tuyến tính, NXBĐHSP

3.Đặng Vũ Hoạt – Hà Thị Đức (2006), Lý luận dạy học Đại học, NXB

ĐHSP

4.Đặng Vũ Hoạt – Hà Thị Đức (1995), Giáo dục học đại cương II, NXB GD 5.Đặng Thành Hưng (2002), dạy học hiện đại – Lý luận – Biện pháp – Kỹ thuật, NXB GD Hà Nội

6.Đặng Thành Hưng (1994), Quan niệm và xu thế phát triển phương pháp dạy học trên thế giới, Viện khoa học giáo dục Hà Nội

7.Đặng Thành Hưng (2004), Hệ Thống kỹ năng học tập hiện đại, Viện chiến

lược và chương trình giáo dục, Tạp chí giáo dục số 7/2004 trang 25-27 8.Đào Hữu Hồ (1997), Xác suất thống kê, NXBGD

9.Nguyễn Thừa Hợp (2004), Giải tích tập I và II, NXBĐHQGHN

10 Nguyễn Bá Kim (2006), Phương pháp day học môn Toán, NXB ĐHSP

11 Nguyễn Bá Kim, Vũ Dương Thuỵ, Phạm Văn Kiều (1997), Phát triển lí luận dạy học môn Toán, NXBGD

12 Phạm Văn Kiều (1993), Lý thuyết xác suất và thống kê toán học, NXBĐHSPHN

13 Nguyễn Văn Khuê, Phạm Ngọc Thao, Lê Mậu Hải, Nguyễn Đình Sang(1998), Toán cao cấp (Phần giải tích), NXBGD

14 Nguyễn Viết Phú – Nguyễn Duy Tiến (2004), Cơ sở lý thuyết xác suất, NXBĐHQGHN

15 Doãn Châu Long, Nguyễn Huy Hùng (19823), Quy hoạch tuyến tính và lý thuyết đồ thị hữu hạn, NXBGD

16 Nguyễn Đức Nghĩa (1996), Tối ưu hoá, (Quy hoạch tuyến tính và rời rạc), NXBGD

17 Phạm Trung Thành, Nguyễn Thị Lý (2004), Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên, NXBĐHSP

18 Vũ Tuấn, Phan Đức Thành, Ngô Xuân Sơn (1988), Giải tích toán học, NXBGD

19 Trần Anh Tuấn (1996), Xây dựng qui trình tập luyện hình thành các kỹ năng giảng dạy cơ bản trong các hình thức thực hành, thực tập sư phạm, luận án tiến sĩ giáo dục học, ĐHSPHN

20 Trịnh Quang Từ (1995), Những phương hướng tổ chức hoạt động dạy học của sinh viên các trường quan sự, luận án tiến sĩ giáo dục học, Hà Nội

21 Nguyễn Ngọc Thắng, Nguyễn Đình Hoá (2004), Quy hoạch tuyến tính, NXBĐHQGHN

22 Phạm Viết Vượng, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXBĐHQGHN

23 Thái Duy Tuyên (1993), Tìm hiểu bản chất quá trình dạy học, Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 10

24 Thái Duy Tuyên (1998), Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại, NXBGD Hà Nội

25 X.I Kixegôv (1973), Hình thành các kỹ năng và kỹ xảo sư phạm cho sinh viên trong điều kiện của nền giáo dục đại học, LGU Lêningrat (Bản chép tay, Tổ tư liệu thư viện trường ĐHSP Hà Nội)

26 Wilbert J Mckeachie (1999), Những thủ thuật trong dạy học, dự án Việt –

Bỉ đào tạo giáo viên, Hà Nội 2003

12 Phụ lục

Đề cương luận án tiến sĩ

Mô hình tổ chức dạy học lý thuyết xác suất và thống kê toán cho sinh viên Đại học sư phạm toán theo quan điểm

sư phạm tương tác

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực là tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế, xã hội Điều 39, mục 4 (chương II) Luật Giáo dục năm 2005 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định về mục tiêu đào tạo đại học (ĐH): “ Đào tạo trình độ ĐH giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có kỹ năng thực hành thành thạo, có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo và giải quyết những vấn

đề thuộc chuyên ngành được đào tạo” Để đạt được mục đích đó, cần thiết phải đề cập tới phương thức đào tạo nguồn nhân lực Điều 40, mục 4 (chương II) Luật Giáo dục năm 2005 quy định về phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng: “ Phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện khả năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng.” Phù hợp với đường lối và quan điểm của Đảng về vấn đề giáo dục ĐH, việc cải tiến phương pháp dạy học ĐH là cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên trung học phổ thông (THPT)

Trong những thập kỷ gần đây, với xu hướng cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học ĐH trong quá trình dạy học hiện đại, nhiều phương pháp dạy học mới đã ra

đời Tư tưởng của phương pháp sư phạm tương tác được ra đời trong hoàn cảnh như vậy bởi hai tác giả người Canađa là Jean – Mare Denomme và Madeleine Bản chất của phương pháp sư phạm tương tác là vấn đề học của chủ thể nhận thức cần phải được quan tâm, tìm hiểu và được tạo những điều kiện tốt nhất cho sự lĩnh hội tri thức, phát huy năng lực chủ động, sáng tạo, tự đặt ra và tự giải quyết các vấn đề trong hoạt động học tập của họ