một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên cho giáo dục thpt trên địa bàn thành phố hải phòng

Nhận thức rõ được tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo đối với sự nghiệp đổi mới đất nước, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã có sự đầu tư thích đáng từ NSNN cho sự nghiệp giáo

LỜI MỞ ĐẦU

V n ấ đề giáo d c là v n ụ ấ đề ủ c a m i th i ọ ờ đại, m i qu c gia dân t c vàọ ố ộ

c ng là c a m i nhà, m i ngũ ủ ọ ọ ười Không ch là chi n lỉ ế ược Qu c sách" mà cònố

là chuy n thệ ường ngày c a t ng gia ình ủ ừ đ

Tuy th vi c nh n th c và làm công tác giáo d c không ph i qu c giaế ệ ậ ứ ụ ả ố

nào c ng gi ng nhau Nh ng t t c cùng hũ ố ư ấ ả ướng v m t i u b t bi n ó làề ộ đ ề ấ ế đ

cho r ng "Ch có cái ch a bi t, ch không có cái không bi t" Còn V.I Lê-ằ ỉ ư ế ứ ế

Nin thì: "H c, h c n a, h c mãi" Ðây là m t m nh ọ ọ ữ ọ ộ ệ đề có tính chi n lế ược thể

hi n t tệ ư ưởng quan i m, t m quan tr ng c a giáo d c đ ể ầ ọ ủ ụ đố ới v i cách m ng Chạ ỉ

có h c m i có th gi i quy t ọ ớ ể ả ế đượ ọc m i chuy n c p bách và b o v v ng ch cệ ấ ả ệ ữ ắ

thành qu cách m ng m t cách t t nh t Vi t Nam ngay sau khi Cách m ngả ạ ộ ố ấ Ở ệ ạ

tháng Tám thành công Bác H ã coi "D t" là m t trong ba th gi c c c kồ đ ố ộ ứ ặ ự ỳ

nguy hi m c a dân t c c n ph i tiêu tr ngay D t là m t th gi c vô hình c nể ủ ộ ầ ả ừ ố ộ ứ ặ ả

tr cách m ng h t s c tai h i B i vì "M t dân t c d t là m t dân t c y u",ở ạ ế ứ ạ ở ộ ộ ố ộ ộ ế

Ngườ đi ã xác nh đị v trí, vai trò c a giáo d c ị ủ ụ và ào t o là b c uđ ạ ướ đầ

tiên c a s s ng còn cho m t qu c gia Ngay sau khi h n m t tháng ủ ự ố ộ ố ơ ộ đọ c

"Tuyên ngôn Ð c l p" Ngộ ậ ườ đi ã nói: "Nay chúng ta giành quy n ề độ ậc l p M tộ

trong nh ng công vi c ph i th c hi n c p t c trong lúc này là nâng cao dânữ ệ ả ự ệ ấ ố

trí" vì "Nước nhà c n ph i ki n thi t Ki n thi t c n ph i có nhân tài" Bácầ ả ế ế ế ế ầ ả

nh n m nh: "Bây gi xây d ng kinh t , không có cán b không làm ấ ạ ờ ự ế ộ đượ c.Không có giáo d c, không có cán b thì c ng không nói gì ụ ộ ũ đến kinh t , v nế ă

hóa Trong vi c ào t o cán b , giáo d c là bệ đ ạ ộ ụ ướ đầc u"

Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa phấn đấu đưa đất nước thoát khỏi tình trạng đói nghèo và lạc hậu, tiến lên một nước có nền công nghiệp hiện đại, nền văn hoá tiên tiến, gắn tăng trưởng kinh

tế với công bằng xã hội Muốn như vậy thì phải có đội ngũ tri thức, các nhà kinh doanh, quản lý, chuyên gia giỏi ở nhiều lĩnh vực mà nền tảng của điều

đó chính là giáo dục Giáo dục được coi là chìa khoá tiến vào tương lai

Nhận thức rõ được tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo đối với sự nghiệp đổi mới đất nước, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã có sự đầu tư thích đáng từ NSNN cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo, góp phần tạo

ra những thành tựu quan trọng về quy mô, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo và cơ sở vật chất …Tuy nhiên, việc quản lý các khoản chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục đào tạo còn nhiều bất cập làm ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động giáo dục đào tạo Vì vậy, việc nghiên cứu tìm tòi những ưu nhược điểm, từ đó đề ra các giải pháp khắc phục các nhược điểm, phát huy các ưu điểm trong công tác quản lý chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục đào tạo có ý nghĩa rất quan trọng thúc đẩy sự nghiệp giáo dục đào tạo phát triển

Do giới hạn về thời gian thực tập, kinh nghiệm thực tế và điều kiện hạn chế không thể nghiên cứu được toàn bộ vấn đề chi và quản lý NSNN cho giáo dục của toàn bộ các cấp học, em quyết định đi sâu vào vấn đề chi NSNN

cho giáo dục bậc THPT và chọn đề tài “Một số giải pháp nhằm hoàn thiện

công tác quản lý chi thường xuyên cho giáo dục THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng” để nghiên cứu và viết luận văn của mình

Kết cấu của đề tài gồm có 03 chương:

Chương 1: Giáo dục đào tạo và quản lý chi ngân sách cho giáo dục đào

tạo

Chương 2: Thực trạng quản lý chi NSNN cho giáo dục THPT trên địa

bàn thành phố Hải Phòng

Chương 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý chi NSNN cho

giáo dục THPT tại thành phố Hải Phòng trong thời gian tới

Do hiểu biết và kinh nghiệm còn hạn chế, nên bài luận văn không thể tránh được sai sót, vì vậy em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của toàn các thầy cô và các bạn

Cuối cùng em xin cảm ơn sự hướng dẫn nhiệt tình của thầy giáo, Tiến

sĩ Đặng Văn Du và các thầy cô khác trong khoa Tài Chính Công, các cô chú trong phòng Ngân sách và phòng Văn - xã, sở Tài chính Hải Phòng đã giúp

đỡ tận tình giúp em hoàn thành bài luận văn này

CHƯƠNG 1 GIÁO DỤC ĐÀO TẠO VÀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN

NGÂN SÁCH CHO GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

1.1 - Giáo dục đào tạo đối với sự phát triển kinh tế, xã hội

1.1.1 - Nhận thức chung về Giáo dục đào tạo

Theo nghĩa rộng, giáo dục là sự truyền đạt kinh nghiệm, trí tuệ của thế

hệ trước cho thế hệ sau những kinh nghiệm sản xuất, đời sống, sinh hoạt Theo nghĩa hẹp, giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người dạy và người học theo hướng tích cực Nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người học bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các nhu cầu tồn tại và phát triển của con người trong xã hội

Giáo dục đào tạo không chỉ bao gồm việc dạy và học mà còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn nhưng ít hữu hình hơn, đó là quá trình truyền thụ, phổ biến tri thức, những suy luận đúng đắn và sự hiểu biết Có thể nói rằng, giáo dục là nền tảng cho việc truyền thụ, phổ biến văn hóa từ thế hệ này đến thế hệ khác Giáo dục cũng là một phương tiện để đánh thức và khơi gợi khả năng, năng lực tiềm ẩn của chính mỗi cá nhân, đánh thức trí tuệ của mọi người Việc ứng dụng phương pháp giáo dục, nghiên cứu mối quan hệ giữa dạy và học giúp mang lại những rèn luyện về tinh thần, và làm chủ được các mặt như: ngôn ngữ, tâm lý, tình cảm, tâm thần, cách ứng xử trong xã hội

Hiện nay, hệ thống giáo dục đào tạo ở Việt Nam đang đi theo cách tiếp cận truyền thống, đây là cách tiếp cận phổ biến ở các nước phương đông và các nước thuộc khối Liên Xô cũ Theo cách tiếp cận này thì hệ thống giáo dục của Việt Nam được chia ra thành nhiều cấp độ phù hợp với từng đối tượng và loại hình đào tạo khác nhau Nhìn chung, có thể khái quát về hệ thống giáo dục ở Việt Nam như sau:

- Giáo dục mầm non bao gồm nhà trẻ, mẫu giáo: dành cho trẻ em từ

3 đến 5 tuổi với mục đích hình thành tư duy cho trẻ Tạo những thói quen, tập tính ngay trong giai đoạn này

- Giáo dục cơ bản: giáo dục cơ bản kéo dài 12 năm và được chia

thành 3 cấp

• Cấp tiểu học: cấp tiểu học hay còn gọi là cấp I, bắt đầu dành

cho các học sinh từ năm 6 tuổi Cấp I bao gồm 5 trình độ từ lớp 1 đến lớp 5 Đây là cấp học phổ cập, bắt buộc với mọi học sinh

• Cấp trung học cơ sở: cấp trung học cơ sở hay còn gọi là cấp

II, bao gồm 4 trình độ từ lớp 6 đến lớp 9 Hết cấp Trung học

cơ sở, học sinh được xét tốt nghiệp dựa trên thành tích học tập tích lũy trong bốn năm Muốn theo học tiếp trình độ cao hơn học sinh phải tham dự các kỳ thi tuyển sinh

• Cấp trung học phổ thông: cấp trung học phổ thong hay còn

gọi là cấp III, bao gồm 3 trình độ từ lớp 10 đến lớp 12 Để tốt nghiệp cấp III, học sinh phải tham gia kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trung học của bộ giáo dục và đào tạo Học sinh muốn được theo học tại các trường trung học phổ thông công lập phải dự một kỳ thi Tuyển sinh Các kỳ thi này được tổ chức hàng năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo các địa phương chủ trì

- Giáo dục chuyên biệt:

• Trung học phổ thông chuyên, năng khiếu: Từ năm 1966, hệ

thống trung học phổ thông chuyên được lập ra, bắt đầu với những lớp chuyên Toán tại các trường đại học lớn về khoa học cơ bản, sau đó các trường chuyên được thiết lập rộng rãi tại tất cả các thành phố thành Để được vào học tại các trường chuyên, học sinh tốt nghiệp cấp II phải thoả mãn các điều kiện về học lực, hạnh kiểm ở cấp II và đặc biệt là phải vượt

qua các kỳ thi tuyển chọn đầu vào tương đối khốc liệt của các trường này.

• Trường phổ thông dân tộc nội trú: Đây là các trường nội trú

dặc biệt, có thể là cấp II hoặc có thể là cấp III Các trường này dành cho con em các dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn về kinh tế - xã hội nhằm bồi dưỡng nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ cho các địa phương này

• Trường giáo dưỡng: Đây là loại hình trường đặc biệt dành

cho các thanh thiếu niên hư hỏng, phạm tội Trong trường, các học sinh này được học văn hoá, được dạy nghề, giáo dục đạo đức để có thể ra trường, về địa phương sau một vài năm Các năm trước, các trường loại này do Bộ Công an quản lý, nhưng bây giờ, Bộ Lao động - Thương binh - xã hội quản lý

- Chương trình sau phổ thông:

• Dự bị đại học: Các học sinh dân tộc ít người nếu không trúng

tuyển vào đại học có thể theo học tại các trường dự bị đại học Sau một năm học tập, các học sinh này có thể chọn một trong các trường đại học trong cả nước để theo học (Trừ Đại học Ngoại thương và các trường thuộc ngành quân sự)

• Trung cấp, dạy nghề.

• Cao đẳng: Sinh viên phải tham gia kỳ thi tuyển sinh trực tiếp

vào cao đẳng hoặc điểm thi vào đại học thấp hơn điểm quy định nhưng lại đủ để vào cao đẳng thì đăng ký vào học cao đẳng Chương trình cao đẳng thông thường kéo dài 3 năm Tuy nhiên, một số trường cao đẳng có thể kéo dài đến 3,5 năm hoặc 4 năm để phù hợp với chương trình học

• Đại học: Học sinh tốt nghiệp cấp ba muốn vào các trường đại

học phải tham gia kỳ thi tuyển sinh đại học Hệ thống đại học của Việt Nam bao gồm 4 - 6 năm 2 năm đầu là chương trình đại học đại cương, 2 năm sau là chương trình chuyên ngành

Sau khi tốt nghiệp, sinh viên được cấp bằng đại học với các chức danh như: cử nhân, kỹ sư, kiến trúc sư, bác sĩ

- Giáo dục sau đại học:

• Cao học: các cá nhân sau khi tốt nghiệp đại học, có nhu cầu

học cao học, vượt qua được kỳ thi tuyển sinh cao học hằng năm sẽ được tham dự các khoá đào tạo cao học Thời gian đào tạo thường là 3 năm, có thể dài hơn hoặc ngắn hơn phụ thuộc vào ngành và trường quy định Các cá nhân đi học cao học có thể theo hai diện: tự đi học thì phải trang trải toàn bộ chi phí học tập; cơ quan cử đi học thì sẽ được cơ quan chi trả chi phí học tập, tuy nhiên, các đối tượng này khi đi học phải

có sự đồng ý của cơ quan cử đi học Sau khi tốt nghiệp, các học viên cao học được cấp bằng Thạc sĩ

• Nghiên cứu sinh: đây là bậc đào tạo cao nhất ở Việt Nam

hiện nay Tất cả các cá nhân tốt nghiệp từ đại học trở lên đều

có quyền làm nghiên cứu sinh với điều kiện phải vượt qua kỳ thi tuyển nghiên cứu sinh hàng năm Hiện nay Bộ Giáo dục

và Đào tạo Việt Nam có dự định thay đổi trong cách tuyển chọn nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu sinh Thời gian làm nghiên cứu sinh thường là 4 năm với người có bằng cử nhân, kỹ sư và 3 năm với người có bằng thạc sĩ Tuy nhiên, thời gian làm nghiên cứu sinh còn phụ thuộc vào ngành học

và loại hình học (học tập trung hay không tập trung) Sau khi hoàn thành thời gian và bảo vệ thành công luận án, các nghiên cứu sinh sẽ được cấp bằng Tiến sĩ

1.1.2 - Vai trò của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế, xã hội

Trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay, giáo dục đào tạo có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của xã hội và tăng trưởng kinh tế của đất nước Một đất nước sẽ không thể đạt được nền kinh tế vững mạnh và xã hội văn minh nếu không có một nguồn nhân lực phát triển

cả về thể lực lẫn trí lực Quốc gia nào có nền giáo dục hiện đại và phát triển

thì đồng nghĩa với việc quốc gia đó có tầng lớp trí thức đông đảo, tạo điều kiện thuận lợi để tiến sâu vào nền khoa học kỹ thuật đang phát triển của thế giới, không ngừng đưa nền kinh tế phát triển.

Nhìn chung, sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã và mang lại những lợi ích trên nhiều khía cạnh, đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, cụ thể như:

Giáo dục đào tạo có tác dụng tích cực trong việc giúp cho người lao động có năng lực tự giải quyết công ăn việc làm Khả năng giải quyết việc làm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhưng trí tuệ, hiểu biết có vai trò quan trọng nhất hình thành năng lực tự giải quyết việc làm của người lao động Thông thường, những người được đào tạo tốt, có trình độ học vấn, có hiểu biết khoa học, kỹ thuật, kinh tế, có trình độ chuyên môn và tay nghề cao dễ tìm được việc làm cho mình hơn những người không được đào tạo hay đào tạo kém, thậm chí những người được đào tạo tốt còn có thể tạo ra việc làm cho nhiều người khác

Bên cạnh đó, giáo dục đào tạo giúp tạo ra đội ngũ công nhân lành nghề, các chuyên gia công nghệ, những nhà quản lý giỏi, hay nói cách khác là giúp tạo ra những con người lao động với hàm lượng trí tuệ ngày càng cao Đội ngũ những con người này đóng góp to lớn vào thành tựu chung của đất nước trong sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần quan trọng phát triển giáo dục, đào tạo nhân lực; chăm sóc sức khỏe nhân dân, xóa đói giảm nghèo; phát triển kinh tế-xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng - trật tự

an toàn xã hội… làm nòng cốt trong công tác phổ biến kiến thức khoa học kỹ thuật, giúp nông dân tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao thu nhập; tham gia nghiên cứu nhiều đề tài, dự án khoa học mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội cao, thiết thực giải quyết các vấn đề bức xúc của đất nước Những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, báo chí có thể sáng tạo nhiều tác phẩm mang hơi thở thời đại có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, tác động sâu sắc đến đời sống tinh thần của xã hội, đạt các giải thưởng cao trong nước và quốc tế Bộ phận trí thức làm công tác lãnh đạo, quản lý sẽ phát huy tốt vai trò, khả năng, góp phần nâng cao chất

lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, trình độ quản lý của Nhà nước.

1.2 - Quản lý chi Ngân sách Nhà nước cho Giáo dục đào tạo

1.2.1 - Chi Ngân sách Nhà nước cho Giáo dục đào tạo

Tại nước ta hiện nay, các khoản chi cho phát sự nghiệp triển kinh tế, xã hội của đất nước được lấy từ nhiều nguồn khác nhau, tuy nhiên chủ yếu vẫn xuất phát từ hai nguồn chính đó là nguồn vốn từ Ngân sách nhà nước và nguồn vốn ngoài Ngân sách nhà nước (gồm các khoản như biếu, tặng, viện trợ…)

Theo điều 1 của Luật NSNN được Quốc hội khóa XI nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua tại kì họp thứ hai, năm 2002:

“NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.

Ngân sách nhà nước bao gồm hai hoạt động chủ yếu đó là thu NSNN

và chi NSNN Nói về hoạt động chi NSNN thì: “chi NSNN là quá trình phân

phối, sử dụng quỹ NSNN do quá trình thu tạo lập nên nhằm duy trì sự tồn tại, hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước và thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước” Hoạt động chi NSNN phản ánh mục tiêu hoạt động

của ngân sách, đó là đảm bảo về mặt vật chất (tài chính) cho hoạt động của Nhà nước, với tư cách là chủ thể của NSNN trên hai phương diện:

- Duy trì sự tồn tại và hoạt động bình thường của bộ máy Nhà nước

- Thực hiện chức năng nhiệm vụ mà Nhà nước phải gánh vác

Các khoản chi NSNN rất đa dạng và có nhiều cách phân loại khác nhau

- Phân loại theo ngành kinh tế quốc dân (giúp so sánh chi ngân sách

được thuận lợi theo Hệ thống tài khoản quốc gia và cẩm nang Thống kê Tài chính của Chính phủ)

- Phân loại theo nội dung kinh tế, chi NSNN được chia thành bốn nhóm đó là:

• Chi thường xuyên

• Chi đầu tư phát triển

• Chi cho vay hỗ trợ quỹ và tham gia góp vốn của Chính phủ

• Chi trả nợ gốc và các khoản vay của Nhà nước

- Phân loại theo tính chất các khoản chi thì chi NSNN được chia

thành chi thường xuyên (những khoản chi phát sinh tương đối đều

đặn cả về mặt thời gian và quy mô các khoản chi) và chi không

thường xuyên (những khoản chi ngân sách phát sinh không đều

đặn, bất thường như chi đầu tư phát triển, viện trợ, trợ cấp thiên tai, địch họa…)

Chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục đào tạo, là khoản chi thuộc nhóm chi hoạt động sự nghiệp cho lĩnh vực văn – xã, thuộc phạm vi chi thường xuyên của NSNN Đây là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền

tệ từ quỹ Ngân sách Nhà nước nhằm duy trì và phát triển sự nghiệp giáo dục theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp

Vai trò của chi ngân sách không chỉ đơn thuần là cung cấp nguồn lực tài chính để duy trì, củng cố các hoạt động giáo dục đào tạo mà còn có tác dụng định hướng, điều chỉnh các hoạt động giáo dục đào tạo phát triển theo đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước Đây là khoản chi có tính chất tích luỹ đặc biệt bởi khoản chi này là một trong những nhân tố quyết định tới

tỷ lệ thất nghiệp cũng như tỷ lệ tăng trưởng kinh tế trong tương lai Chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục bao gồm những bốn nhóm nội dung đó là:

- Các khoản chi cho con người:

Đây là nội dung chi quan trọng chi cho con người thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo, nhằm đáp ứng nhu cầu về đời sống vật chất, sinh hoạt cho cán

bộ, giáo viên giúp bù đắp được sức lực đã bỏ ra và đảm bảo cho quá trình tái

sản xuất sức lao động của họ, tạo điều kiện cho quá trình tái sản xuất xã hội diễn ra một cách bình thường Các khoản chi của NSNN thuộc nhóm chi này bao gồm các khoản:

o Lương, phụ cấp lương

o Tiền công

o Tiền thưởng

o Học bổng học sinh, sinh viên

o Chi lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội

o Phúc lợi tập thể cho giáo viên, cán bộ công nhân viên chức

o Các khoản thanh toán cho cá nhân khác (tiền ăn, trợ cập, phụ cấp, )

Nhóm chi này chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi NSNN cho hệ thống giáo dục Nó đáp ứng được nhu cầu về đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ giáo viên nhằm tái sản xuất sức lao động của họ, từ đó kích thích động viên tinh thần giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục

- Các khoản chi về nghiệp vụ chuyên môn:

Bao gồm các khoản chi mua sắm sách giáo khoa, đồ thí nghiệm, các

mô hình, đồ dùng cho hoạt động giảng dạy như: sách giáo khoa, tài liệu tham khảo cho giáo viên, đồ dung học tập, phấn viết, bảng đen, vật liệu hóa chất thí nghiệm, thước kẻ…

Đây là khoản chi có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục vì vậy cần phải được chú trọng để có mức đầu tư thích hợp nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác giáo dục

- Các khoản chi mua sắm tài sản, sửa chữa lớn, xây dựng nhỏ:

Đây là khoản chi không diễn ra thường xuyên hàng ngày, hàng tháng,

do vậy khi có nhu cầu thì khoản chi thường rất lớn Bao gồm các khoản chi

về mua sắm, sửa chữa có tính ổn định không cao phụ thuộc vào tình trạng nhà

cửa và trang thiết bị của nhà trường nên không thể định mức chi được Khoản chi này thường diễn ra hàng năm do trong quá trình sử dụng bàn ghế, bảng, trường lớp xuống cấp, hỏng hóc, vì vậy cần có một khoản kinh phí đảm bảo cho việc tu bổ xây dựng mới, nhằm phục vụ tốt cho công tác giảng dạy Mức chi cho công tác sửa chữa lớn và xây dựng nhỏ được thiết lập dựa trên tình hình tài sản, khả năng tài chính và khâu dự tính mức chi cho mua sắm, sửa chữa lớn và xây dựng nhỏ

- Các khoản chi quản lý hành chính:

Đây là khoản chi nhằm đảm bảo nhu cầu vật chất phục vụ cho hoạt động của nhà trường Bao gồm các khoản như: thanh toán dịch vụ công cộng, chi trả tiền điện, nước; Chi phí văn phòng phẩm tại các phòng làm việc, dịch

vụ bưu điện, tiền công tác phí, hội phí,… các khoản này tương đối ổn định và

có thể định lượng được Do đó khi xây dựng dự toán thường lấy chỉ tiêu chuẩn định mức chi làm căn cứ

1.2.2 - Vai trò của chi NSNN cho giáo dục đào tạo:

Các khoản chi cho giáo dục đào tạo chủ yếu được lấy từ nguồn vốn NSNN vừa có vai trò cung cấp nguồn tài chính vừa có vai trò điều chỉnh, định hướng phát triển đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo Vai trò của chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục được thể hiện qua các khía cạnh:

- NSNN là nguồn chủ yếu cung cấp nguồn tài chính để duy trì, định hướng sự phát triển của hệ thống giáo dục quốc dân theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước Đảng ta đã xác định giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc, đưa đất nước ta thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu Do đó phần lớn nguồn kinh phí cho giáo dục được đảm bảo từ nguồn cấp phát của NSNN bởi việc duy trì, củng cố và phát triển các hoạt động thuộc lĩnh vực này là nhiệm vụ và mục tiêu mà nhà nước phải thực hiện trong quá trình xây dựng và phát triển kinh

tế Nhà nước quyết định mức chi cho sự nghiệp giáo dục chi tiết theo từng mục, tiểu mục chi cụ thể nhằm đảm bảo chi theo đúng dự toán, kế hoạch

- Chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục là khoản đầu tư chiếm tỷ trọng lớn nhất tạo ra cơ sở vật chất, mua sắm, sửa chữa trang thiết bị, đồ dùng giảng dạy Đây là khoản chi hết sức cần thiết và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục Nếu coi đội ngũ giáo viên là lực lượng lao động, học sinh là đối tượng lao động thì trang thiết bị, cơ sở vật chất chính là những công cụ lao động Chúng gắn liền với nhau tạo thành một quy trình hoàn chỉnh không thể tách rời nhau.

- NSNN chính là nguồn tài chính cơ bản đảm bảo đời sống đội ngũ cán

bộ giảng dạy, đội ngũ cán bộ quản lý hành chính của toàn bộ hệ thống giáo dục NSNN ngoài việc đảm bảo tiền lương hàng tháng cho cán bộ, giáo viên thì còn dành một phần ưu đãi riêng cho sự nghiệp giáo dục như: phụ cấp giảng dạy, phụ cấp ưu đãi, phụ cấp dạy thêm giờ Đây cũng là những yếu tố khích lệ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

- Nguồn vốn NSNN là nguồn duy nhất đảm bảo kinh phí để thực hiện các chương trình - mục tiêu quốc gia về giáo dục như: Chương trình phổ cập giáo dục tiểu học và chống mù chữ, chương trình tăng cường cơ sở vật chất trường học, chương trình đầu tư cho giáo dục vùng cao…

- Đầu tư của NSNN tạo điều kiện ban đầu để khuyến khích nhân dân đóng góp xây dựng, tăng cường cơ sở vật chất để phục vụ cho công tác giảng dạy được tốt hơn, thu hút các nguồn nhân lực, tài lực trong xã hội cùng tham gia chăm lo sự nghiệp giáo dục

- Thông qua cơ cấu, định mức ngân sách cho giáo dục có tác dụng điều chỉnh cơ cấu, quy mô giáo dục trong toàn ngành Trong điều kiện đa dạng hóa giáo dục đào tạo như hiện nay thì vai trò định hướng của Nhà nước thông qua chi ngân sách để điều phối quy mô, cơ cấu giữa các cấp học, ngành học, giữa các vùng là hết sức quan trọng, đảm bảo cho giáo dục đào tạo phát triển cân đối, theo đúng định hướng đường lối của Đảng và Nhà nước

- Sự đầu tư của NSNN có tác dụng hướng dẫn, kích thích thu hút các nguồn vốn khác đầu tư cho giáo dục đào tạo Nhà nước đầu tư hình thành nên các trung tâm giáo dục có tác dụng thu hút sự đầu tư của các tổ chức, cá nhân phát triển các loại dịch vụ phục vụ cho trung tâm giáo dục đó Mặt khác trong

điều kiện các tổ chức, cá nhân chưa có đủ tiềm lực đầu tư độc lập cho các dự

án giáo dục thì sự đầu tư vốn của NSNN là số vốn đối ứng quan trọng để thu hút các nguồn lực khác cùng đầu tư cho giáo dục Thông qua sự đầu tư của Nhà nước vào cơ sở vật chất và một phần kinh phí hỗ trợ đối với các trường bán công, tư thục, dân lập có tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ phong trào xã hội hóa giáo dục đào tạo

1.2.3 - Quản lý chi NSNN cho giáo dục đào tạo

Với mục tiêu nhằm sử dụng tiết kiệm và hiệu quả kinh phí NSNN đầu

tư cho sự nghiệp giáo dục thì chi NSNN nhà nước cho sự nghiệp giáo dục đòi hỏi phải tuân theo một quy trình chặt chẽ bao gồm 3 khâu đó là:

Lập dự toán chi NSNN cho giáo dục đào tạo:

Khâu lập dự toán chi NSNN cho giáo dục đào tạo là khâu đầu tiên và

có ý nghĩa rất quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc chấp hành và thực hiện quyết toán chi NSNN cho giáo dục đào tạo Vì thế khi thực hiện khâu này phải dựa trên các căn cứ sau:

o Chủ trương, phương hướng của Đảng và nhà nước về duy trì và phát triển sự nghiệp giáo dục trong từng thời kỳ Dựa vào căn cứ này sẽ giúp cho việc xây dựng dự toán chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục có sự cân đối với dự toán chi ngân sách cho các lĩnh vực khác

o Chỉ tiêu, kế hoạch phát triển sự nghiệp giáo dục về các mặt có liên quan trực tiếp đến việc cấp, phát của ngân sách trong kỳ

o Dựa vào khả năng nguồn vốn ngân sách có thể chi cho sự nghiệp giáo dục

o Các chính sách, chế độ, định mức chỉ tiêu sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước

o Kết quả, phân tích đánh giá về tình hình sử dụng kinh phí của sự nghiệp giáo dục đã thực hiện trong những năm qua

- Quy trình lập dự toán chi NSNN cho giáo dục đào tạo:

Bước 1: Căn cứ vào mức chi dự kiến cơ quan tài chính phân bổ cho

ngành giáo dục và các văn bản hướng dẫn lập dự toán, ngành giáo dục giao chỉ tiêu và hướng dẫn cho sự nghiệp giáo dục lập dự toán chi

Bước 2: Sự nghiệp giáo dục căn cứ vào chỉ tiêu được giao và văn bản

hướng dẫn của cấp trên để lập dự toán kinh phí của đơn vị mình gửi cơ quan quản lý cấp trên hoặc cơ quan tài chính Cơ quan tài chính xét duyệt tổng thể

dự toán chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục vào dự toán chi NSNN nói chung để trình cơ quan chính quyền và cơ quan quyền lực nhà nước xét duyệt

Bước 3: Căn cứ vào dự toán chi đã được cơ quan quyền lực nhà nước

thông qua, cơ quan tài chính sau khi xem xét điều chỉnh lại cho phù hợp sẽ chính thức phân bổ theo dự toán cho sự nghiệp giáo dục thông qua hệ thống kho bạc nhà nước (KBNN)

Chấp hành dự toán chi NSNN cho giáo dục đào tạo:

Thực hiện kế hoạch chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục cần chú ý đến các yêu cầu sau:

o Đảm bảo việc phân phối nguồn vốn một cách hợp lý, có trọng điểm dựa trên cơ sở dự toán chi đã có

o Thực hiện việc cấp phát kinh phí một cách kịp thời, chặt chẽ, tránh lãng phí cho ngân sách nhà nước

o Trong quá trình sử dụng các khoản chi ngân sách phải đảm bảo tính tiết kiệm, hiệu quả trong quản lý chi, đúng với chinh sách chế độ

Trong công tác điều hành, cấp phát và sử dụng các khoản chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục phải dựa trên các căn cứ sau:

o Dựa vào mức chi đã được duyệt của từng chỉ tiêu trong dự toán Đây là căn cứ tác động có tính chất bao trùm đến việc cấp phát và sử dụng các khoản chi bởi vì mức chi của từng chi tiêu là cụ thể hoá mức chi tổng hợp

đã được cơ quan quyền lực nhà nước phê duyệt

o Dựa vào thực lực nguồn kinh phí NSNN đáp ứng chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục trong quản lý và điều hành NSNN phải quán triệt quan điểm: lường thu mà chi Mức chi trong dự toán mới chỉ là con số dự kiến, khi thực hiện phải căn cứ vào điều kiện thực tế của năm kế hoạch thì mới chuyển hoá được chỉ tiêu dự kiến thành hiện thực.

o Dựa vào định mức, chế độ chỉ tiêu sử dụng kinh phí NSNN hiện hành Đây là căn cứ có tính pháp lý bắt buộc quá trình cấp phát sử dụng các khoản chi phải tuân thủ, là căn cứ để đánh giá tính hợp lệ, hợp pháp của việc cấp phát và sử dụng các khoản chi

Một số biện pháp nhằm tăng cường công tác cấp phát và sử dụng các khoản chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục:

o Hướng dẫn các cơ sở, đơn vị thuộc sự nghiệp giáo dục thực hiện tốt chế độ hạch toán kế toán áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp hành chính Hạch toán đầy đủ, rõ ràng các khoản chi cho từng loại hoạt động

o Quy định rõ ràng trình tự cấp phát, trách nhiệm và quyền hạn của mỗi

cơ quan trong quá trình cấp phát, sử dụng các khoản chi NSNN

o Thường xuyên kiểm tra tình hình nhận và sử dụng vốn kinh phí NSNN

ở các cơ sở, đơn vị thuộc sự nghiệp giáo dục, đảm bảo đúng dự toán, phù hợp với định mức chế độ chi NSNN hiện hành

o Cụ thể hoá dự toán chi tổng hợp cả năm thành dự toán chi hàng quý, hàng tháng để lam căn cứ quản lý cấp phát

Quyết toán chi NSNN cho giáo dục đào tạo:

Quyết toán là quá trình kiểm tra rà soát, chỉnh lý lại các số liệu đã được phản ánh sau một kỳ hạch toán và chấp hành dự toán nhằm, phân tích, đánh giá kết quả chấp hành dự toán để rút kinh nghiệm cho các kỳ chấp hành dự toán tiếp theo Trong quá trình quyết toán phải chú ý đến những yêu cầu cơ bản sau:

o Phải lập đầy đủ các loại báo cáo tài chính và gửi kịp thời các loại báo cáo đó cho các cơ quan có thẩm quyền xét duyệt theo đúng chế độ đã qui định.

o Số liệu trong các báo cáo phải đảm bảo tính chính xác, trung thực Nội dung các báo cáo tài chính phải theo đúng các nội dung trong dự toán được duyệt và theo đúng mục lục NSNN đã qui định

o Báo cáo quyết toán năm của các đơn vị dự toán các cấp và của ngân sách các cấp chính quyền trước khi trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê chuẩn phải có xác nhận của Kho bạc nhà nước đồng cấp

o Báo cáo quyết toán của các đơn vị dự toán không được để xảy ra tình trạng quyết toán chi lớn hơn thu

o Thủ trưởng các đơn vị dự toán cấp trên có trách nhiệm kiểm tra và duyệt quyết toán thu, chi ngân sách của các đơn vị trực thuộc, chịu trách nhiệm theo dõi các khoản chi thường xuyên của NSNN đảm bảo được tiến hành thuận lợi, có như vậy mới tạo được cơ sở vững chắc cho việc phân tích, đánh giá quá trình chấp hành dự toán một cách chính xác, trung thực và khách quan

Chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục đào tạo được thực hiện tại các đơn

vị cụ thể Do đó việc quyết toán chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục đào tạo

là trách nhiệm của các đơn vị dự toán và cơ quan tài chính

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO GIÁO

DỤC THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

2.1 - Khái quát một số nét cơ bản về tình hình kinh tế và văn hóa xã hội trên địa bàn thành phố Hải Phòng

Hải Phòng là một thành phố ven biển, thuộc vùng Đồng bắng sông Hồng và vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, cách thủ đô Hà Nội 102km Tổng diện tích tự nhiên của Hải Phòng là 1507,57km2 chiếm khoảng 0,4% diện tích của cả nước Dân số Hải Phòng vào khoảng 1.884.685 người chiếm 2,17% dân số cả nước và 13,29% dân số vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, thu nhập bình quân đầu người đạt 5,469 triệu đồng Thành phố gồm có 7 quận nội thành, 8 huyện ngoại thành, 70 phường, 10 thị trấn và 143 xã Hải Phòng có trên 100.000km2 thềm lục địa về ranh giới hành chính, Hải Phòng tiếp giáp Quảng Ninh ở phía Bắc, Hải Dương ở phía Tây, Thái Bình ở phía Nam và với biển Đông ở phía Đông Hải Phòng nằm trên nhiều trục giao thông đường bộ, đường sắt và đường biển quan trọng của cả nước và quốc tế, có cảng biển, sân bay và mạng lưới giao thông khá đồng bộ Các quốc lộ 5, 10, đường sắt và các tuyến đường biển là những mạch máu chính gắn kết quan hệ toàn diện của Hải Phòng với các thành phố khác trong cả nước và quốc tế

2.1.1 - Khái quát tình hình kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng

* Về tăng trưởng kinh tế:

Kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng khá cao, năm sau cao hơn năm trước Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của thành phố ước tăng bình quân 11,1%/năm (kế hoạch tăng 10-11%/năm) gấp 1,5 lần mức tăng chung của cả nước Tốc độ tăng trưởng GDP các nhóm ngành công nghiệp, nông-lâm-thủy sản, dịch vụ của Hải Phòng đều cao hơn trung bình của cả nước, từng bước xứng đáng với vị trí là cực tăng trưởng của kinh tế trọng điểm Bắc bộ Quy

mô và cơ sở vật chất của kinh tế thành phố được tăng cường đáng kể Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và khai thác

có hiệu quả tiềm năng, lợi thế của Hải Phòng Cơ cấu kinh tế ngành đã từng

bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ, làm tăng giá trị kinh tế, hiệu quả và chất lượng phát triển kinh tế.

* Sản xuất công nghiệp:

Công nghiệp phát triển nhanh, giữ vai trò quan trọng thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế của thành phố GDP của nhóm ngành công nghiệp xây dựng tăng bình quân 14,4%/năm Giá trị sản xuất công nghiệp tăng 19,9%/ năm, cơ cấu khu vực sản xuất trong nước tăng lên, đặc biệt là khu vực ngoài nhà nước Một số ngành đã có sự đầu tư teo hướng từng bước đổi mới thiết bị công nghệ Tỷ lệ vốn đầu tư trực tiếp vào khâu đổi mới thiết bị công nghệ chiếm khoảng 33% tổng số vốn đầu tư cho sản xuất công nghiệp

Cơ cấu ngành đã có sự chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp chế tác, các sản phẩm có giá trị gia tăng cao; sản phẩm xuất khẩu, sản phẩm truyền thống đã được chú trọng đầu tư, áp dụng kỹ thuật và công nghệ khá hiện đại, đạt tốc độ tăng trưởng cao Kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng công nghiệp tăng nhanh, đạt tốc độ bình quân 20,1%/năm và chiếm khoảng 83% tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố

Các khu công nghiệp đã được quan tâm phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng theo đúng kế hoạch, đến nay diện tích đất công nghiệp của thành phố được quy hoạch tăng lên 4.700 ha Việc thu hút các dự án vào khu công nghiệp ngày càng tốt hơn

Chương trình phát triển các ngành công nghiệp trên địa bàn nông thôn được quan tâm Tỷ lệ cơ giới hóa được tăng lên đáng kể, làm đất 68%, tưới tiêu 85%, tuốt đập lúa 90%, xay xát thóc, nghiền 100% Công nghiệp chế tạo máy diezen dưới 40 mã lực cung cấp 50% nhu cầu tiêu dung trên địa bàn thành phố và 35% nhu cầu các thành phố đồng bằng sông Hồng Từng bước

đã và đang hình thành các cụm công nghiệp trên địa bàn nông thôn, góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

* Sản xuất nông nghiệp, thủy sản

Nông nghiệp, nông thôn tiếp tục phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa GDP của nhóm ngành nông-lâm-thủy sản tăng bình quân 4,7%/năm, giá trị sản xuất tăng 6,3%/năm.

Sản xuất nông nghiệp, mặc dù mỗi năm diện tích đất canh tác đều giảm

hàng ngàn hec-ta do tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa, nhưng nhờ áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật nên sản lượng lương thực quy thóc hàng năm vẫn tăng trên 1%; giá trị sản xuất tăng trung bình 4,03%/năm Đã hình thành một số vùng sản xuất nông sản tập trung tạo sản lượng hàng hóa lớn, cho thu nhập cao Sản xuất giống cây trồng được ưu tiên, kỹ thuật canh tác được cải tiến, từng bước tiếp thu công nghệ mới

Ngành chăn nuôi mặc dù gặp nhiều khó khăn do dịch bệnh song số lượng tổng đàn tăng nhanh, khối lượng sản phẩm tăng trưởng ở mức cao và

ổn định, giá trị sản xuất tăng bình quân 8,72%/năm Chăn nuôi gia súc, gia cầm phát triển ổn định với quy mô ngày càng lớn, đặc biệt là chăn nuôi lợn với trên 250 trang trại chăn nuôi trên địa bàn thành phố

Thủy sản được xác định là ngành kinh tế truyền thống có nhiều lợi thế,

ngành mũi nhọn của thành phố đã có bước phát triển toàn diện nhờ đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, đẩy nhanh chuyển đổi diện tích sản xuất nông nghiệp tăng năng suất và sản lượng thấp sang nuôi trồng thủy sản, tăng cường nuôi thâm canh, phát triển mạnh nuôi cá biển Giá trị sản xuất tăng bình quân 17,38%/năm Sản lượng thủy sản ước tình tăng bình quân 12,93%/năm

Cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn có sự chuyển dịch theo hướng giảm dần tỷ trọng ngành nông-lâm-thủy sản, tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng,

cơ cấu nông, lâm, thủy sản, công nghiệp - xây dựng ước đạt là 54% - 26 %- 20%

* Phát triển các ngành dịch vụ:

Kinh tế dịch vụ đã có bước phát triển nhanh và đa dạng do những ngành dịch vụ nhiều lợi thế được đầu tư đúng hướng, phát triển có hiệu quả, đưa tốc độ tăng trưởng GDP của nhóm ngành đạt bình quân 10,4%/năm và có

xu hướng dần cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP chung, góp phần quan trọng vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Vận tải, kho bãi tiếp tục phát triển nhanh, ổn định, đa dạng, đáp ứng

được nhu cầu ngày càng lớn của thị trường và là ngành dịch vụ chủ yếu, hàng năm đóng góp trên 16% GDP thành phố Tổng lượng hàng hóa thông qua các cảng trên địa bàn tăng bình quân 14,85%/năm

Du lịch, khách sạn nhà hàng mặc dù giá trị đóng góp trong GDP còn

nhỏ bé (khoảng 2,5%) song được đầu tư khá lớn, nhất là tại 2 khu vực trọng điểm Đồ Sơn và Cát Bà, nên đã có bước phát triển mới; tổng lượt khách tăng bình quân 27,7%/năm

Hoạt động thương mại phát triển khá mạnh và toàn diện, tổng mức bán

lẻ hàng hóa xã hội tăng ở mức khá cao, bình quân 23,6%/năm, tỷ trọng trong GDP của thành phố liên tục tăng

Bưu chính viễn thông tiếp tục phát triển nhanh với công nghệ hiện đại,

đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và đời sống nhân dân; điện thoại (cố định và di động thuê bao cước phí trả sau) đạt mật độ bình quân trên 18 máy/100 dân (tiêu chí đề ra là 9-10 máy/100 dân)

Hoạt động dịch vụ tài chính là lĩnh vực có nhiều tiềm năng đang có

chiều hướng phát triển tốt trên nhiều mặt

Một số các hoạt động dịch vụ như giáo dục và đào tạo, y tế, thể dục thể

thao, các hoạt động công ích, dịch vụ tư vấn… đang trên đà phát triển Xu thế

xã hội hóa các hoạt động dịch vụ này được mở rộng và đạt được kết quả bước

đầu Các dịch vụ như kinh doanh tài sản, kinh doanh bất động sản, cung cấp

phần mềm… đã hình thành và từng bước phát triển.

2.1.2 - Khái quát tình hình văn hóa xã hội trên địa bàn thành phố Hải Phòng

* Giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực

Giáo dục và đào tạo có bước tiến bộ và phát triển khá toàn diện, được công nhận trong tốp dẫn đầu toàn quốc Quy mô giáo dục ổn định và phát triển Giữ vững kết quả phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và đạt chuẩn

quốc gia về phổ cập giáo dục trung học cơ sở Hệ thống giáo dục thường xuyên được củng cố, hiệu quả hoạt động được nâng lên Đội ngũ giáo viên hầu hết đạt chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Chất lượng giảng dạy

và học tập có chuyển biến tiến bộ Cơ sở vật chất, thiết bị trường học được tăng cường, 157 trường đạt chuẩn quốc gia Đầu tư cho giáo dục tăng nhanh

Xã hội hóa giáo dục được đẩy mạnh đúng hướng, đạt hiệu quả rõ nét; triển khai xây dựng các trung tâm học tập cộng đồng, bước đầu hình thành xã hội học tập…

Quy mô đào tạo đại học, cao đẳng, trung học dạy nghề tiếp tục được

mở rộng Hiện nay trên địa bàn thành phố có 04 trường đại học, 02 trường cao đẳng và 04 viện nghiên cứu đã đóng góp đáng kể về đào tạo lực lượng cán bộ khoa học kỹ thuật Đa dạng hóa ngành nghề đào tạo ở các trường trung học chuyên nghiệp Mạng lưới cơ sở dạy nghề được tăng lên, mở rộng theo hướng xã hội hóa, cơ sở vật chất từng bước được tăng cường với trên 50 cơ

sở dạy nghề Bình quân hàng năm có trên 1,75 vạn lao động được đào tạo, năm 2005 ước tính có khoảng 39% tổng số lao đọng (trong độ tuổi lao động) qua đào tạo ở các trình độ

* Sức khỏe, dân số và kế hoạch hóa gia đình

Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân được quan tâm, nâng cao chất lượng trên các mặt như: y tế dự phòng, y tế cộng đồng, khám chữa bệnh và quản lý nhà nước về y tế Mạng lưới y tế cơ sở được tăng cường đầu tư về cơ

sở vật chất, có nhiều cố gắng trong việc nâng cao chất lượng hoạt động Hơn 60% xã, trong đó 3 huyện An Dương, An Lão, Thủy Nguyên có 100% xã đạt chuẩn quốc gia về y tế Tỷ lệ số giường bệnh/vạn dân đạt 29,4 giường vào năm 2005; số bác sỹ/vạn dân tương ứng là 6,9; tỷ lệ tử vong của trẻ sơ sinh giảm xuống còn 0,48%; tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng giảm còn 18,5% Chất lượng khám chữa bệnh, dịch vụ y tế có tiến bộ Bảo hiểm y tế phát huy tác dụng tốt và được mở rộng

Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên cơ bản giữ ổn định ở mức 1% Công tác gia đình và bảo vệ chăm sóc trẻ em đạt kết quả bước đầu trong thực hiện mục tiêu

“gia đình ít con, no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững”

Cơ cấu dân số đã có sự thay đổi đáng kể, dân số thành thị đã tăng thêm 2,6%/năm Tỷ lệ dân số sinh sống, làm các công việc phi nông nghiệp đã tăng thêm gần 1,2%/năm Chất lượng dân số ngày càng được cải thiện: trí lực của dân số cao, tỷ lệ huy động học sinh các cấp đạt 78,2%, chỉ số giáo dục 0,9 đứng thứ 3 cả nước, tỷ lệ biết chữ của người lớn là 95,4% chỉ xếp sau Hà Nội; tuổi thọ trung bình đạt 73,4 tuổi.

* Hoạt động thể dục thể thao

Hoạt động thể dục thể thao phát triển ổn định và đạt những tiến bộ mới phù hợp với phát triển kinh tế - xã hội thành phố Tiếp tục thực hiện cuộc vận động toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại Công tác giáo dục thể chất trong trường học được quan tâm hơn

Thể thao thành tích cao tiếp tục được đầu tư, giữ vững vai trò là một trong những trung tâm thể thao mạnh của cả nước Thành phố đã đóng góp nhiều vận động viên vào các đội tuyển quốc gia Công tác xã hội hóa thể thao được quan tâm đạt kết quả tích cực

* Các chính sách xã hội, những vấn đề xã hội đáng quan tâm

Trong thời gian qua đã giải quyết được 18,83 vạn lao động, tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị giảm dần, còn 6% vào năm 2005; tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn được tăng lên đáng kể, đạt 78,7% vào năm 2005

Cơ cấu lao động từng bước có sự chuyển biến phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Tỷ trọng lao động trong nông nghiệp giảm xuống còn 43,5%, tỷ trọng lao động trong công nghiệp - xây dựng tăng lên 26,6%

Tỷ lệ hộ nghèo đã giảm, ước còn 3% vào năm 2005, vượt xa so với kế hoạch đề ra Hoàn thành chương trình hỗ trợ nghèo xóa nhà tranh vách đất với hơn 6.500 ngôi nhà Thực hiện tốt các chính sách xã hội, nhất là đối với những người có công với nước, phong trào đền ơn, đáp nghĩa phát triển sâu rộng, tạo được sự đồng thuận, tham gia tích cực của nhân dân Bảo hiểm xã hội tiếp tục phát triển, số người tham gia bảo hiểm xã hội hàng năm tăng gần 10%; thực hiện tốt công tác bảo hiểm y tế, quan tâm mua bảo hiểm y tế cho người nghèo, phát triển các loại hình bảo hiểm y tế tự nguyện Công tác

phòng chống các tệ nạn xã hội được thực hiện tích cực, tạo được chuyển biến mới, nhất là ở những địa bàn trọng điểm Mô hình xây dựng cụm dân cư, phường, xã không có ma túy và tệ nạn xã hội được nhiều cơ sở hướng ứng tích cực.

2.2 - Thực trạng về tình hình giáo dục THPT tại thành phố Hải Phòng

Trong những năm qua giáo dục THPT Hải Phòng vẫn tiếp tục nằm trong tốp dẫn đầu toàn quốc được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng cờ đơn vị thi đua xuất sắc và rất nhiều phần thưởng cao quí của Đảng và nhà nước, Chính phủ trao tặng cho các đơn vị, cá nhân xuất sắc Mặc dù còn khó khăn về nhiều mặt, song nhờ sự cố gắng, nỗ lực phấn đấu, vượt qua khó khăn của toàn Đảng

bộ, quân và dân thành phố, đặc biệt là với sự giúp đỡ của Đảng, nhà nước và các bộ ngành Trung ương, sự nghiệp giáo dục THPT ở thành phố Hải Phòng

đã hoàn thành được nhiều chương trình, mục tiêu sát hợp với thực tiễn, góp phần phát triển mạnh cả về quy mô lẫn chất lượng của giáo dục THPT của thành phố Kết quả là hệ thống các trường thuộc khối THPT trên địa bàn thành phố được mở rộng; các loại hình đào tạo được đổi mới, đa dạng hoá, phù hợp và đáp ứng được nhu cầu của mọi người dân Điều này được thể hiện

một phần ở bảng tổng hợp dưới đây:

Bảng 1: thống kê số trường, lớp, học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hải

Phòng (nguồn: Sở Giáo dục và đào tạo Hải Phòng)

Trong năm học 2005-2006 toàn thành phố có 58 trường THPT với tổng

số học sinh là 73.957 học sinh Trong đó có 33 trường công lập, số trường dân lập và tư thực là 20 trường, và có 5 trường là các trường bán công Tương ứng theo đó thì có 42.380 học sinh học tại các trường công lập, tại các trường dân lập và tư thục là 26.003 học sinh, số học sinh ở các trường bán công là 5.574 học sinh Bước sang năm học 2006-2007, việc các trường THPT đầu tư

mở rộng trường lớp đã làm số học sinh THPT tăng lên đáng kể, tổng số học sinh THPT là 77.922 học sinh, tăng 3.965 học sinh tương đương với mức tăng 5.36% so với năm học 2005-2006, trong đó tăng nhiều nhất là khối các trường công lập với mức tăng 2.004 học sinh, số học sinh các trường bán công tăng ít nhất 73 học sinh Thành phố có thêm 1 trường THPT công lập nâng tổng số trường THPT lên 59 trường Năm học 2007-2008, số trường THPT công lập tăng lên 38 trường do việc chuyển đổi 4 trường THPT bán công sang THPT công lập cụ thể là các trường THPT Nguyễn Khuyến, THPT Nhữ Văn Lan, THPT Thủy Sơn và THPT Lê Chân, tuy nhiên tổng số trường THPT trên toàn thành phố vẫn không đổi giữ nguyên là 59 trường Tổng số học sinh THPT của năm học này là 77.522 học sinh, giảm 400 học sinh so với năm học 2006-2007 tương ứng với tỷ lệ giảm là 5.1% Mức giảm này là

do các trường THPT bán công khi chuyển đổi sang thành THPT công lập còn

gặp những trở ngại về mặt cơ chế, trên thực tế thì điều này đã trở thành những khó khăn, thách thức mà tự thân các trường chưa thể giải quyết được Tuy nhiên, một khi những khó khăn này được giải quyết thì sẽ mang lại lợi ích lớn, tạo điều kiện cho mọi người nhân có nhu cầu được học.

Theo dự báo phát triển quy mô học sinh thì trong các năm tới, số lượng học sinh các cấp toàn thành phố nói chung và số học sinh THPT nói riêng sẽ giảm về số tuyệt đối tuy nhiên vẫn ở mức tăng nếu tính theo tỷ lệ dân số trong

độ tuổi đi học Cụ thể như sau:

Bảng 2: Dự báo phát triển quy mô học sinh THPT đến năm 2010

(nguồn: Sở Giáo dục và đào tạo Hải Phòng)

Năm học Số lượng học sinh (người)

So với dân số trong độ tuổi đi học (%)

Như vậy, theo dự báo thì số học sinh THPT năm học 2008-2009 sẽ là khoảng 74.168 học sinh, nếu so sánh với năm học 2007-2008 thì là giảm 3.354 học sinh Tuy nhiên, số học THPT năm học 2007-2008 khi so sánh với tổng dân số trong độ tuổi đi học thì chỉ chiếm 67.1% trong khi ở năm học 2008-2009 là 67.25% như vậy trên thực tế thì số học sinh học ở bậc THPT là không giảm mà vẫn tăng nhẹ so với năm trước, và tương ứng theo dự báo sẽ tăng lên 67.40% vào năm học 2009-2010

Cùng với việc mở rộng về quy mô và số lượng học sinh ở các trường THPT trên địa bàn thành phố, để đáp ứng được nhu cầu giảng dạy, đào tạo của người dân, trong những năm qua số lượng cán bộ giáo viên ở các trường THPT cũng đã tăng lên một cách tương xứng cả về số lượng lẫn trình độ Theo số liệu thống kê các năm học gần đây:

Bảng 3: đội ngũ giáo viên ở các trường THPT qua các năm học

(đơn vị: người - nguồn: Niên giám thống kê)

Bảng 3: đội ngũ giáo viên ở các trường THPT qua các năm học

(đơn vị: người - nguồn: Niên giám thống kê)

Năm học 2005-2006 2006-2007 2007-2008

Số lượng giáo viên 3.475 3.619 3.738

Số lượng giáo viên qua các năm học đều tăng dần qua các năm Năm học 2005-2006 tổng số giáo viên THPT chỉ là 3.475 thì đến năm học 2006-

2007 đã tăng lên 3.619 giáo viên, và năm học 2007-2008 đội ngũ giáo viên THPT của toàn thành phố đạt mức 3.738 giáo viên Bên cạnh đó, công tác bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị đối với các giáo viên luôn được coi trọng Hầu hết các giáo viên đều đạt theo chuẩn quy định, nhiều giáo viên đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi, có thành tích xuất sắc, tận tụy với nghề

Chất lượng đào tạo của các trường THPT cũng có sự tiến bộ rõ rệt, thể hiện ở xếp loại học lực, xếp loại hạnh kiểm ở các trường khối THPT trong thành phố Chi tiết về tỷ lệ xếp loại ở các trường được biểu thị trong bảng dưới đây:

Bảng 4: xếp loại học lực học sinh THPT qua các năm học

(đơn vị: % - nguồn: Sở Giáo dục và đào tạo Hải Phòng)

Có thể thấy, tỷ lệ học sinh khá và giỏi tăng dần qua các năm học, từ 4,5% năm học 2005 -2006 lên 4,8% năm học 2007 – 2008, song song với đó

là sự giảm dần của tỷ lệ học sinh trung bình, học sinh học lực yếu và kém, đặc biệt là số học sinh lưu ban đã giảm đáng kể, từ 0.25% (184 học sinh) năm học 2005-2006 xuống còn 0.1% (77 học sinh) trong năm học 2007 – 2008 Đạt được thành công này là nhờ vào sự cỗ gắng, nỗ lực vượt bậc của ngành giáo dục Hải Phòng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cũng như hiện đại hóa trang thiết bị dạy học, cơ sở vật chất tại các trường

Ngoài ra, chất lượng đào tạo ở các trường THPT cũng được thể hiện thông qua tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp trong kì thi tốt nghiệp THPT diễn ra hàng năm trên cả nước:

Bảng 5: tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT tại Hải Phòng

Năm học 2005-2006 2006-2007(*) 2007-2008

Tỷ lệ học sinh đỗ

tốt nghiệp THPT

(* ~ tính chung cả 2 đợt thi - nguồn: niên giám thống kê)

Nhìn chung, qua các năm tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT ở Hải Phòng đều đạt tỷ lệ khá cao và nằm trong danh sách đứng đầu của các địa phương có tỷ

lệ học sinh đỗ tốt nghiệp THPT cao trong cả nước Tuy nhiên, nếu chỉ tính riêng đợt thi THPT lần 1 thì trong năm học 2006-2007 tỷ lệ tốt nghiệp THPT

ở Hải Phòng chỉ đạt trên 74%, đây là một con số phải nói là thấp so với mặt bằng chung của mọi năm nhưng phản ánh đúng tình hình ở địa phương và đây cũng là tình hình chung của cả nước Nguyên nhân cơ bản là do kỳ thi năm học 2006-2007 là kỳ thi đầu tiên thực hiện cuộc vận động Hai không của Bộ Giáo dục và Đào tạo; do vậy, nơi nào thực hiện nghiêm chỉnh, chặt chẽ Quy chế thi nơi

đó tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp không cao so với các năm trước; có 3 trên 6 môn thi theo hình thức trắc nghiệm khách quan, mặc dù đã có sự chuẩn bị từ trước, nhưng

do đây là hình thức thi mới nên nhiều học sinh chưa quen và còn lúng túng trong quá trình làm bài, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng bài làm; các trường ngoài công lập do chất lượng tuyển sinh đầu vào là chưa cao và trong quá trình đào tạo còn những bất cập nên kết quả đỗ tốt nghiệp của các trường này là tương đối thấp, từ đó

làm ảnh hưởng đến kết quả chung của thành phố Bước sang năm học 2007-2008, nhờ sự nỗ lực của các trường cũng như sự quan tâm lãnh đạo của thành phố, những khó khăn đã được giải quyết khá triệt để kết quả là tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT của Hải Phòng năm học này đã tăng hơn 16% lên 90,5% trong đợt 1 của kì thi tốt nghiệp THPT.

Số học sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn tiếp tục tăng, giữ vững phong trào của thành phố, trong năm học 2007-2008, thành phố được mùa với 48 giải quốc gia nâng tổng số giải quốc gia lên 932 giải, với 2 giải Hoá học đạt huy chương bạc quốc tế nâng tổng số giải quốc tế lên 36 giải, tiếp tục khẳng định là địa phương có phong trào bồi dưỡng học sinh giỏi

ở tốp đầu của cả nước Trường trung học phổ thông Chuyên Trần Phú tiếp tục khẳng định vị trí dẫn đầu về học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, 2 địa phương Vĩnh Bảo và Lê Chân dẫn đầu về học sinh giỏi thành phố Trong kì thì học sinh giỏi năm học 2008-2009 vừa qua, đội tuyển học sinh giỏi Hải Phòng có

80 học sinh dự thi đã đoạt 68 giải, gồm 3 giải nhất, 30 giải nhì, 24 giải ba và

11 giải khuyến khích, xếp thứ 5 toàn đoàn, sau thành phố Nam Định, thành phố Đà Nẵng, Đại học Quốc gia Hà Nội và thành phố Hải Dương Trong đó, Trường THPT chuyên Trần Phú có 71 học sinh dự thi, đoạt 63 giải Trong đó

3 giải nhất của đoàn học sinh giỏi Hải Phòng gồm 2 giải nhất môn vật lý và 1 giải nhất môn tiếng Anh đều thuộc về học sinh Trường THPT chuyên Trần Phú So với năm học 2007-2008, năm học này đoàn học sinh giỏi Hải Phòng đạt kết quả cao hơn

Nhìn chung, sự nghiệp giáo dục THPT ở thành phố đã đạt được thành tích lớn qua các năm, đóng góp một phần đáng kể vào sự nghiệp giáo dục và đào tạo chung của Hải Phòng Tuy nhiên, bên cạnh những mặt được, vẫn còn

có những mặt hạn chế, tiêu cực cần phải giải quyết mới có thể nâng cao được hiệu quả và chất lượng của giáo dục THPT thành phố Có thể kể ra một số khó khăn, hạn chế như:

Đối với các trường bán công, do sự biến động của thị trường và cơ chế chính sách thay đổi và do những yêu cầu cao hơn trong dạy và học, nguồn kinh phí tự chủ của các trường không đủ đáp ứng 50% yêu cầu cần có trong khi hỗ trợ của nhà nước mỗi năm thì còn thấp Tỷ lệ hỗ trợ cho XDCB chỉ

bằng 40% và hỗ trợ cho thiết bị chỉ bằng 20% so với các trường công lập cùng cấp Tỷ lệ đầu tư cho một học sinh THPT bán công (bao gồm cả 2 nguồn tự chủ và ngân sách) chỉ gần bằng 50% cho một học sinh công lập mặc

dù các mục tiêu và nội dung giáo dục vẫn phải thực hiện như nhau

Một điều cần phải kể đến đó là nhiều trường nằm ở vùng nông thôn nghèo xa trung tâm thành phố, khả năng huy động nguồn lực tài chính rất yếu Chính vì vậy đã dẫn đến xảy ra tình trạng học sinh bỏ học, tỷ lệ tuyển sinh đầu vào mỗi năm học có trường giảm đến 30-40% và cũng có trường hợp các giáo viên bỏ hợp đồng, kể cả những giáo viên đã nằm trong diện biên chế của các trường

2.3 - Thực trạng quản lý chi NSNN cho giáo dục THPT trên địa bàn

thành phố Hải Phòng trong thời gian qua

2.3.1 - Một số nét khái quát về chi NSNN cho giáo dục THPT

Trong thời gian qua, nhờ việc tăng cường các biện pháp tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện doanh nghiệp và nhân dân đẩy mạnh sản xuất, tiết kiệm chi phí đầu vào, cải tiến kỹ thuật công nghệ giảm định mức tiêu hao, thực hiện tiết kiệm điện, xăng dầu, chi phí quản lý Cùng với việc nghiên cứu và

áp dụng các biện pháp kiên quyết để giải quyết, xử lý các vấn đề tồn đọng về thu nộp của các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân thuộc đối tượng thu nộp ngân sách theo quy đinh; tăng cường các biện pháp đôn đốc thu ngân sách, chống thất thu Thành phố đã đạt được những tiến bộ lớn trong thu nộp NSNN đảm bảo thu đúng, thu đủ theo tiến độ phát sinh của các khoản thu theo luật định Các khoản chi NSNN đều được thực hiện theo đúng mục đích, đảm bảo chi đúng và hiệu quả, tạo điều kiện để thúc đẩy phát triển kinh tế của tất cả các ngành, các lĩnh vực, thúc đẩy đổi mới cơ cấu kinh tế, cơ cấu đầu tư, đảm bảo sự ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, từng bước nâng cao đời sống của nhân dân Theo thống kê về việc thực hiện thu chi NSNN qua các năm ở thành phố thì:

Bảng 6: Tình hình thu chi NSNN trên địa bàn thành phố Hải Phòng

(đơn vị: triệu đồng - nguồn: phòng Ngân sách Sở Tài chính Hải Phòng)