Châu phi - Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam

Châu phi - Hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam

MỤC LỤC

Lời mở đầu

Nội dung

I Vài nét về châu Phi

II Châu Phi – hướng đi mới cho đầu tư và xuất khẩu

của Việt Nam 1 Sức hút từ thị trường tiềm năng

2 Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và châu Phi

3 Châu Phi – thành tựu cũ- Hướng đi mới

III Một số khó khăn và giải pháp

1 Một số khó khăn và vướng mắc

2 Một số giải pháp tháo gỡ

Kết luận

Tài liệu tham khảo

LỜI MỞ ĐẦU

với Việt Nam trong nhiều năm qua Thời kỳ thực dân, đế quốc thì đã từng là

những người bạn kề vai sát cánh trong công cuộc giải phóng dân tộc, còn trong

thời kỳ toàn cầu hóa ngày nay thì sao? Những người bạn cũ này đang cố gắng

cùng nhau hợp tác, giúp đỡ để cùng phát triển, cùng thoát ra khỏi cảnh những

nước nghèo của thế giới Và theo đánh giá của Bộ ngoại giao thì quan hệ hữu

nghị và hợp tác giữa nước ta với châu Phi đang phát triển, nhất là trong những

năm gần đây

Với diện tích lớn và dân số đông, mức thu nhập bình quân đầu người còn

thấp, thị trường này còn khá mới mẻ và lạ lẫm với Việt Nam nhưng lại được xác

định là thị trường đầy tiềm năng và hấp dẫn đối với ngành xuất khẩu và đầu tư

của Việt Nam Vì sao vậy?

Với niềm đam mê của mình về châu lục tuy cũ nhưng thị trường khá mới

mẻ này, em rất muốn có sự nghiên cứu sâu hơn về đề tài này Bài tiểu luận này

em tập trung nghiên cứu về những vấn đề như: thị trường tiềm năng châu Phi,

tại sao châu Phi lại là hướng đi mới cho xuất khẩu và đầu tư của Việt Nam?

Những sự hợp tác mà Việt Nam và châu Phi trong thời gian qua đã đạt được

đồng thời nêu ra một số khó khăn trong đầu tư và xuất khẩu vào thị trường này

và một số biện pháp giải quyết chứ không đi sâu vào những vấn đề như đầu tư

như thế nào, cách thức xuất khẩu và đầu tư như thế nào là tối ưu?v v Được sự

hướng dẫn tận tình của cô giáo - Thạc sỹ Trần Thị Ngọc Quyên về phương

hướng và cách thức nghiên cứu đề tài đã giúp em rất nhiều trong thời gian làm

bài tiểu luận này! Nhưng do thời gian nghiên cứu có hạn, tài liệu còn ít nên bài

tiểu luận chắc chắn không tránh khỏi những sai sót!

Một lần nữa em xin cảm ơn cô Th.S Trần Thị Ngọc Quyên về sự quan

tâm và giúp đỡ chúng em để hoàn thành bài tiểu luận của mình Nếu có những

thiếu sót mong cô góp ý để em có thể rút kinh nghiệm cho những lần sau và đặc

biệt nó sẽ là những kinh nghiệm quý báu cho em để viết khóa luận tốt nghiệp

Vài nét về châu Phi: Châu Phi là châu lục lớn thứ 3 thế giới, có diện tích 31

triệu km2, dân số 800 triệu người với 54 quốc gia phần lớn là những nước đang

phát triển và chậm phát triển, được chia làm hai khu vực chính: Bắc Phi và Nam

Phi Châu Phi có 8 ngôn ngữ Các ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi là tiếng ả Rập,

Sawahilia, Al-hasa Ngôn ngữ châu Phi được chia làm 3 nhóm: Nhóm ngôn ngữ

châu Phi có 290 triệu người sử dụng, sống tập trung ở miền Nam sa mạc tới Nam

Suđăng; Nhóm ngôn ngữ á - Phi có 145 triệu người sử dụng gồm tiếng ả rập, tiếng

Barbara và một số ngôn ngữ khác; Nhóm ấn-Âu có 3 triệu người sử dụng Ngoài ra,

có nhiều người châu Phi sử dụng ngôn ngữ châu Âu như tiếng Anh, Pháp, Bồ Đào

Nha

Châu Phi có tiềm năng to lớn về tài nguyên với nhiều cao nguyên rộng lớn và

khu rừng ôn đới phía Tây và Trung Phi, nhiều đồng cỏ xanh tươi và nhiều loại động

vật quý hiếm như hươu cao cổ, sư tử, hổ, voi Đặc biệt, có dòng sông Nile dài

nhất thế giới đã đi vào lịch sử, các khu bảo tồn quốc gia tại một số nước như

Kenya, Tanzania, Zimbabwe Ngoài ra, châu lục này có nhiều khoáng sản phong

phú và đa dạng như đồng, kim cương, vàng, bôxít, sắt, dầu mỏ CH Nam Phi đứng

đầu thế giới về khai thác vàng; Libya, Nigeria và Angeria là những nước hàng đầu

thế giới về khai thác dầu mỏ

Hầu hết các nước châu Phi đều có nền kinh tế đang phát triển, thu nhập bình

quân tính theo đầu người ở nhiều nước chưa đạt tới 400 USD/ người/năm

Nông nghiệp: Với 70% dân số sống ở nông thôn, vì vậy nông nghiệp vẫn

được coi là hoạt động kinh tế hàng đầu ở châu Phi, chủ yếu là chăn nuôi, săn bắn và

khai thác nguồn tài nguyên sẵn có Khoảng 3/5 diện tích đất trồng trọt được sử

dụng để sản xuất lương thực Sản lượng nông nghiệp còn thấp vì đất đai có diện

tích canh tác hẹp, bị phân tán, kỹ thuật canh tác chưa cao lại bị hạn hán, bão lụt đe

dọa

Công nghiệp: Nền công nghiệp của châu Phi còn nhiều hạn chế do thiếu

vốn, lao động không được đào tạo Mặc dù các nước châu Phi có nhiều nguyên

liệu, nhưng đến nay vẫn chưa có ngành công nghiệp quan trọng vì không đủ vốn để

xây dựng nhà máy, thiếu lực lượng lao động lành nghề, người quản lý, kỹ thuật

viên nên không đủ sức cạnh tranh với nền công nghiệp của Mỹ và châu Âu Đến

đầu thế kỷ XX, châu Phi chỉ có một số ngành công nghiệp tiêu dùng quy mô nhỏ

như công nghiệp dệt, thuốc lá, nước giải khát, giầy dép và sản xuất linh kiện ô tô

Ngoại thương: Ngoại thương đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Châu

Phi, có khoảng 1/4 sản phẩm của châu lục này được xuất khẩu, trong đó, dầu khí

chiếm hơn 1/2 giá trị xuất khẩu của châu lục Tiếp đến là cà phê, cacao, bông, khí

đốt tự nhiên

Với những đặc điểm trên đây thì châu Phi đang là thị trường đầy tiềm năng

và hấp dẫn thu hút rất nhiều nhà đầu tư và các nhà xuất khẩu trên thế giới và cả ở

Việt Nam chúng ta Hiện châu Phi đang được đánh giá là thị trường xuất khẩu và

đầu tư trọng điểm của Việt Nam ở thế kỷ 21 này trong khi các thị trường ở Mỹ và

EU đầy cạnh tranh và khốc liệt thì thị trường châu Phi lại tương đối đơn giản và có

vẻ dễ dàng hơn

II CHÂU PHI – HƯỚNG ĐI MỚI CHO ĐẦU TƯ VÀ XUẤT

KHẨU CỦA VIỆT NAM

Do nhu cầu nội tại của hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra khi VN chính thức trở

thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới, những thị trường truyền thống

dẫn bị bão hòa và cạnh tranh ngày càng gay gắt buộc các DN phải tìm thị trường

mới cho sản phẩm dịch vụ của mình Trong bối cảnh ấy, Châu phi được đánh giá là

một thị trường giàu tiềm năng

Nếu như trước đây thế mạnh xuất khẩu lớn nhất của VN vào thị trường châu

Phi là gạo (khoảng gần 1 triệu tấn/năm) thì hiện nay, mặc dù Chính phủ có chủ

trương ngừng xuất khẩu gạo, nhiều DN vẫn cho rằng đây vẫn là một thị trường hấp

dẫn

Tuy quan hệ chính trị hữu hảo, song với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, châu

Phi vẫn là địa bàn còn nhiều mới mẻ và lạ lẫm Ngoài các lý do về khoảng cách địa

lý, không có quan hệ buôn bán truyền thống…, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ

tình hình chính trị có nhiều xáo trộn của châu lục này

Nhưng châu Phi của thế kỷ XXI đang thay đổi

Môi trường kinh doanh ở châu Phi đang được cải thiện Nhìn chung, chính

quyền nhiều nước châu Phi đang tăng cường các nỗ lực thúc đẩy thị trường vốn,

đầu tư tư nhân và thương mại Và hiện các vấn đề chính trị, các cuộc xung đột tại

châu Phi ngày càng lắng dịu và dần đi vào thế ổn định Với 53 quốc gia và vùng

lãnh thổ, châu Phi đang chứng minh tiềm năng to lớn của mình mới bắt đầu "thức

giấc" Đặc biệt, một thị trường tiêu thụ rộng lớn đang trong giai đoạn tái thiết với

800 triệu dân là hấp lực mạnh mẽ, thu hút nhiều doanh nghiệp trên thế giới, trong

đó có Việt Nam

Theo nhận định của các chuyên gia, tuy đời sống còn nhiều khó khăn (GDP

đầu người từ 210-300 USD) nhưng mức cầu của thị trường châu Phi rất cao Mức

chi tiêu gia đình để giải quyết các nhu cầu tối thiểu chiếm tỷ lệ lớn so với thu nhập,

bình quân 82% tại Mozambique, 85% tại Uganda, thậm chí lên đến 91% ở Zambia

Sức tiêu thụ lớn còn thể hiện qua giá trị thương mại hàng hóa khá cao ở hầu hết các

nước châu Phi như Morocco nhập mỗi năm 10 tỷ USD hàng hoá, Nam Phi 29 tỷ

USD, ngay nước mới trải qua nội chiến như Angola cũng phải nhập đến 3 tỷ USD

hàng hóa một năm ( nguồn: báo Quốc Tế điện tử) Sức mua lớn nhưng các yêu cầu

về chất lượng, mẫu mã của người châu Phi lại vừa phải, không quá khắt khe như

các thị trường EU, Mỹ, Nhật

Châu Phi cũng là thị trường nhập khẩu gạo nhiều tiềm năng cho Việt Nam Ví

dụ như hàng năm, Angola nhập 400 ngàn tấn gạo từ Việt Nam, trong đó, gạo Việt

Nam đạt được tiêu chuẩn quốc tế với giá rẻ, chi phí thấp, phù hợp với thị trường

châu Phi

Các hoạt động xúc tiến thương mại giữa Việt Nam - châu Phi luôn được đẩy

mạnh và củng cố thông qua các hội chợ quốc tế Châu Phi cũng đã giúp tên tuổi

Việt Nam được nhiều nước trên thế giới biết đến về thế mạnh xuất khẩu gạo, để từ

đó mở rộng thị truờng sang các nước lớn

Mọi doanh nghiệp đều có thể xuất sang thị trường Châu Phi

Bên cạnh các mặt hàng xuất khẩu truyền thống là dệt may, giày dép, hạt tiêu,

cao su Các sản phẩm điện - điện tử, cơ khí, đồ nhựa, sản phẩm gỗ, xe máy và linh

kiện, phụ tùng xe máy, thuốc lá điếu, hàng rau quả, bột gia vị, bột ngọt, đồ chơi trẻ

em, mỳ ăn liền, sữa và sản phẩm sữa, xe đạp cũng đã khẳng định được vị trí của

mình tuy giá trị xuất khẩu chưa cao Nhiều chuyên gia nhận định: Mọi lĩnh vực sản

xuất của VN đều có thể xuất sang thị trường Châu Phi và những mặt hàng Châu phi

cần nhập khẩu, VN đều có thể đáp ứng

Có thể nói, châu Phi là thị trường khá lý tưởng, phù hợp với trình độ sản xuất

và khả năng của các nước đang phát triển như Việt Nam Vấn đề cốt yếu là giá cả

Theo một số doanh nhân từng "lăn lộn" trên thị trường châu Phi, hầu như hàng gì từ

Việt Nam mang qua cũng bán được: giày dép, quần áo, đồ nhựa gia dụng… miễn là

giá "mềm"

2 Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và châu Phi

Việt Nam và châu Phi cách xa nhau hàng vạn dặm nhưng xuất phát từ nhiều

điểm tương đồng trong lịch sử như từng giúp đỡ, ủng hộ nhau trong cuộc đấu tranh

chống chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc,t ừng bị các nước đế quốc đô hộ,

cùng là thành viên của các phong trào Không liên kết, Cộng đồng Pháp ngữ quan

hệ Việt Nam - châu Phi có những thuận lợi cơ bản để cùng hợp tác trên bình diện

rộng Ngay từ những năm 1970, các chuyên gia và lao động Việt Nam đã có mặt tại

nhiều nước châu Phi, hợp tác trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, giáo dục…

Thuận lợi từ hai phía

Việt Nam có thế mạnh là tạo dựng được quan hệ chính trị - ngoại giao

truyền thống hữu nghị, đoàn kết với các nước châu Phi Ta đã ký một số hiệp định

thỏa thuận, biên bản ghi nhớ về thương mại và đầu tư, về trao đổi đoàn cấp Nhà

nước, về hợp tác chuyên gia tạo nền tảng pháp lý cho hợp tác giữa hai bên

Chuyển đổi sang kinh tế thị trường tự do, nền kinh tế Việt Nam đã có những

bước cải tiến rõ rệt Nông nghiệp đã đạt những kết quả khả quan Cơ chế thị trường

tự do đã tác động đến bốn khía cạnh trong sản xuất nông nghiệp như: quá trình sở

hữu đất đai, sản xuất lúa gạo, đa dạng hoá sản phẩm nông nghiệp, kinh doanh các

sản phẩm nông nghiệp trong nước và quốc tê.ë Từ một nước phải nhập khẩu gạo,

hiện Việt Nam đang đứng ở vị trí "top" trong số các nước xuất khẩu gạo trên thế

giới Sự thay đổi này ảnh hưởng sâu sắc tới một số nước có nền nông nghiệp kém

phát triển, đặc biệt là châu lục có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam như châu

Phi Trải qua nhiều biến động lịch sử, mối quan hệ chính trị giữa Việt Nam và châu

Phi vẫn dựa trên tiêu chí hợp tác, phát triển

Các chính phủ châu Phi luôn quan tâm tới việc áp dụng các tiến bộ khoa học

kỹ thuật làm thay đổi diện mạo và cách nhìn về một châu Phi nghèo đói và bệnh tật

Theo thống kê của Bộ Thương mại Việt Nam, kinh tế châu Phi hàng năm vẫn duy

trì ở tốc độ tăng trưởng 3% Nhờ thành công trong cải cách kinh tế trong mấy năm

gần đây, các nước như Mozambique, Tanzania… vẫn giữ tốc độ tăng trưởng từ

5-8% Riêng Nam Phi, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn giữ vị trí hàng đầu Dồi dào về

nhân lực, phong phú về tài nguyên, khoáng sản… châu Phi hiện đang là "tầm

ngắm" của các nhà đầu tư thế giới Nhiều dự án nông nghiệp được ký kết sau khi

các chuyên gia Việt Nam sang đối thoại, hợp tác

Những thành tựu và kinh nghiệm phát triển kinh tế của Việt Nam được các

bạn châu Phi đánh giá rất cao và bày tỏ mong muốn được cùng hợp tác, chia sẻ

.Trong những năm gần đây, quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại trên nhiều lĩnh

vực như: nông nghiệp, lao động, y tế, giáo dục giữa Việt Nam và các nước châu Phi

có những bước phát triển mới Năm 1991, trao đổi thương mại hai chiều mới chỉ

đạt 15 triệu USD thì đến nay, đã đạt trên 200 triệu USD và đang tiếp tục trong

chiều hướng phát triển Hàng hóa Việt Nam đã có mặt tại thị trường 44 nước khu

vực với nhiều sản phẩm có thế mạnh như gạo, nông sản, hàng may mặc, giầy dép,

hàng gia dụng Với mong muốn tăng cường và mở rộng hợp tác, Việt Nam và các

nước châu Phi đã trao đổi và ký nhiều thỏa thuận, hiệp định song phương trong

khuôn khổ pháp lý thúc đẩy hợp tác Đến nay, Việt Nam đã ký với các nước châu

Phi 15 hiệp định khung về hợp tác kinh tế, thương mại, văn hóa và khoa học kỹ

thuật, 14 hiệp định thương mại, 4 hiệp định khuyến khích, bảo hộ đầu tư và Hiệp

định tránh đánh thuế hai lần, Uỷ ban hỗn hợp về hợp tác với 8 nước châu Phi cũng

được thành lập

Từ năm 1997, dưới sự tài trợ của FAO, Việt Nam và các nước châu Phi như

Xênêgan, Bênanh, Mađagaxca, CH Công Gô đã triển khai thực hiện có hiệu quả

chương trình hợp tác nông nghiệp theo mô hình 2+1, giúp các nước châu Phi giải

quyết vấn đề an ninh lương thực Hàng trăm chuyên gia nông nghiệp Việt Nam

đang có mặt tại các nước này để giúp đỡ về các lĩnh vực như: thâm canh lúa, kỹ

thuật chăn nuôi, tạo giống mới, chế biến nông sản Nhiều doanh nghiệp Việt Nam

đã ký hợp đồng trực tiếp cung ứng lao động cho lĩnh vực xây dựng, công nghiệp tại

các nước Libi, Angiêri và Nam Phi Từ những năm 90 đến nay, Việt Nam đã cử

hàng nghìn chuyên gia y tế, giáo dục, nông nghiệp, tài chính sang làm việc tại các

nước Ăngôla, Công Gô, Mađagasca, Modămbích nhằm giúp đào tạo các thế hệ

cán bộ, góp phần giúp các nước châu Phi giải quyết những khó khăn về kinh tế-xã

hội

Hiện Việt Nam đã ký Hiệp định thương mại với 14 nước châu Phi như

Guinea, Ai Cập, Algeria, Guinea Xích đạo, Mozambique, Angola, Morocco,

Tunisia, Zimbabwe, Nam Phi, Libya, Nigeria, Tanzania, CH Congo Với các nước

châu Phi còn lại, Việt Nam cũng đang tiến hành trao đổi dự thảo thương mại và

mong muốn đạt được các Hiệp định Chính phủ về thương mại, bảo hộ đầu tư, tránh

đánh thuế hai lần… Hầu hết các Hiệp định đã ký đều có những điều khoản dành

cho nhau chế độ tối huệ quốc và các ưu đãi thuế quan

Như vậy, quan hệ Việt Nam – châu Phi đang được xây đắp trên một nền tảng

hữu nghị truyền thống mà ở đó "những người bạn cũ" đang tạo mọi điều kiện tối đa

để có thể trở thành những đối tác kinh tế quan trọng của nhau

Nước ta đã mở bảy sứ quán và năm cơ quan thương vụ tại châu Phi hiện

đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, xúc tiến thương mại, thâm nhập và

mở rộng thị trường Hàng hóa nước ta bước đầu đã có chỗ đứng tại thị trường lục

địa này Người tiêu dùng châu Phi đã bắt đầu có thói quen dùng hàng Việt Nam Cơ

cấu thị trường và mặt hàng buôn bán cũng ngày càng đa dạng

Từ chỗ chỉ xuất một số mặt hàng nông sản, đến nay nước ta đã xuất thêm

hàng dệt-may, giày dép, các sản phẩm điện, cơ khí, hàng tiêu dùng Số đông

người dân châu Phi không đòi hỏi chất lượng hàng hóa cao như các nước châu Âu

Các hàng rào kỹ thuật chưa có nhiều Hơn thế nữa, châu lục này cũng lại là nơi

cung cấp nguyên, nhiên liệu, khoáng sản, trong đó có nhiều loại mang tính chiến

lược mà nước ta có thể khai thác phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - châu Phi đã đi vào hoạt động từ đầu năm 2005, là kênh quan trọng để đưa kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam vào châu Phi đạt

1 tỷ USD trong năm 2010, trong đó xuất khẩu đạt 700 triệu USD

Theo ''Chương trình hành động quốc gia thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam - châu

Phi, giai đoạn 2004-2010'', Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)

được giao chủ trì thành lập Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - châu Phi Mục tiêu

là nhằm thúc đẩy và phát triển quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa

Việt Nam với các nước châu Phi nói chung, mà đặc biệt là một số nước châu Phi

trọng điểm như: Nam Phi, Ai Cập, Maroc, Angola, Tanzania, Senegal VCCI phối

hợp với đại sứ quán các nước châu Phi tại Việt Nam và Phòng Thương mại các

nước châu Phi mà VCCI đã ký thỏa thuận hợp tác, tổ chức cho doanh nghiệp gặp

gỡ, giao lưu, giới thiệu tiềm năng hợp tác đầu tư, giúp doanh nghiệp tìm đối tác làm

ăn Ngoài ra là hoạt động khảo sát các thị trường trọng điểm (Algieri, Maroc,

Angola, Tanzania, Senegal, Nam Phi ), tổ chức hội chợ triển lãm trong nước và tại

các nước châu Phi, tổ chức các khóa đào tạo, cung cấp thông tin phục vụ doanh

nghiệp về thủ tục pháp lý, thủ tục hải quan, cơ chế tài chính, bảo hộ thương hiệu,

cũng như những quy định cần thiết khi xuất khẩu hàng vào các nước châu Phi và

nhiều hoạt động khác

Trở thành thành viên đầy đủ của WTO, thuận lợi cơ bản nhất trong đẩy mạnh

xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi là hàng hoá được hưởng thuế suất MFN

Hiện tại, Việt Nam mới có MFN với 13/54 nước châu Phi Như vậy, Việt Nam đã

có thêm được 37 thị trường mới được hưởng thuế suất ưu đãi của MFN (vì có sáu

nước châu Phi chưa là thành viên của WTO, trong đó đã có hai nước đã dành MFN

Hơn nữa, với thị trường tương đối khó khăn và nhiều rủi ro như châu Phi thì

cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO sẽ là một biện pháp tương đối hữu hiệu để

xử lý những vụ kiện thương mại Vì vậy, cơ hội cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt

Nam vào thị trường châu Phi tương đối lớn.<nguồn : Thời báo kinh tế Việt Nam

Vn Economy>

Một số ví dụ hợp tác điển hình

Với Nam Phi - đầu tàu kinh tế của châu Phi -

đang được coi là thị trường nhiều tiềm năng cho các

doanh nghiệp (DN) Việt Nam Trong chiến lược đẩy

mạnh xuất khẩu đến 2010, Nam Phi được xác định là

thị trường mới, cần được đẩy mạnh công tác tìm hiểu

thông tin và xúc tiến thương mại để mở rộng xuất khẩu

Theo Bộ thương mại, trong vài năm gần đây Nam Phi luôn là bạn hàng lớn

của Việt Nam ở châu Phi Buôn bán hai chiều đã tăng đáng kể, đặc biệt là xuất

khẩu từ Việt Nam sang Nam Phi tăng nhanh từ 1,2 triệu USD năm 1992 lên 55,5

triệu USD vào năm 2004 Mặt hàng buôn bán giữa Việt Nam và Nam Phi khá

phong phú và đa dạng Việt Nam xuất khẩu sang Nam Phi gạo, giày dép, than, các

sản phẩm nhựa, dệt may Trong đó, mặt hàng gạo luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất,

chiếm tới 50 - 60% kim ngạch xuất khẩu Điều đáng nói là gạo Việt Nam xuất khẩu

vào Nam Phi chủ yếu để tái xuất đi các nước châu Phi khác Gần đây, Việt Nam bắt

đầu đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm điện - điện tử, dụng cụ cơ khí, đồ gia dụng,

hàng thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ sang Nam Phi Ngược lại Việt Nam nhập khẩu từ

nước bạn các loại hóa chất Máy móc thiết bị, hạt nhựa và đặc biệt là sắt thép chiến

hơn 90% kim ngạch nhập khẩu

Doanh nghiệp Việt Nam bước đầu đã tiến hành thăm dò khảo sát thị trường,

tìm kiếm cơ hội kinh doanh tại Nam Phi Các hội chợ lớn của nước này, trong đó

có Hội chợ Saitex, đã thu hút được rất nhiều DN Việt Nam tham dự Bên cạnh đó,

một số DN Việt Nam đang tiến hàng mở chi nhánh hoạt động tại Nam Phi như:

Công ty tổng hợp Sài Gòn, Tổng công ty đầu tư phát triển công nghệ và du lịch,

Công ty đầu tư phát triển công nghiệp tàu thủy phía nam Số lượng các DN này sẽ

còn tăng lên trong thời gian tới vì hiện đã có rất nhiều DN đang hoàn tất các thủ tục

để mở chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Nam Phi

Quan hệ Việt Nam - Nam Phi đang có nhiều thuận lợi vì hai bên đã ký kết

Hiệp định thương mại vào tháng 4-2004 và thỏa thuận dành cho nhau Quy chế tối

huệ quốc trong buôn bán hai chiều Hai nước cũng đã ký tuyên bố chung về quan

hệ đối tác và hợp tác phát triển, thành lập Diễn đàn đối tác liên Chính phủ về nợp

tác Kinh tế thương mại, khoa học kỹ thuật và văn hóa Bên cạnh đó, sự phát triển

tốt đẹp trong quan hệ ngoại giao của hai nước đã tạo nền tảng cho quan hệ kinh tế

hai nước có điều kiện phát triển mạnh mẽ.

Với Mozambique: Mặc dù vẫn còn nhiều trở ngại về địa lý, vận tải và

phương thức thanh toán… nhưng Châu Phi nói chung và Mozambique nói riêng

vẫn là "vùng đất hứa" đối với các doanh nghiệp Việt Nam

Mozambique hiện ưu đãi về thuế cho những lĩnh vực như: nông nghiệp, du

lịch và khách sạn, khai mỏ, xăng dầu và những dự án lớn với khoản đầu tư thấp

nhất là 500 triệu USD trong đó, có quy chế ưu đãi đặc biệt về đầu tư trong nông

nghiệp với mức thuế DN giảm tới giảm tới 80% Ngoài ra, doanh nghiệp đầu tư vào

các khu chế xuất cũng được giảm thuế với điều kiện, phải xuất khẩu đạt 85% sản

lượng, thuê tối thiểu 20% công nhân bản địa sẽ được giảm tới 60% thuế doanh

nghiệp, miễn thuế chuyển giao tài sản, không phải chịu thuế giá trị gia tăng trong

tất cả các giao dịch

Nhiều lĩnh vực hợp tác với Mozambique:

Việt Nam và Mozambique là hai nền kinh tế có thể bổ sung tốt cho nhau, cụ

thể là Việt Nam có thể xuất khẩu các mặt hàng như: gạo, dệt may, máy móc công

nghiệp - những mặt hàng mà Mozambique có nhu cầu nhập khẩu rất cao.Trong

khi đó, Việt Nam lại có thể nhập các mặt hàng từ Mozambique như: bông, gỗ, hạt

điều, phụ liệu thuốc lá Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, hai nước có thể hợp

tác rất tốt, Việt Nam có thể giúp Mozambique các kỹ thuật phát triển trồng lúa và

Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư Mozambique (CPI) đã cho biết rằng

hiện nay Mozambique dành rất nhiều ưu đãi cho các nhà đầu tư nói chung trong đó

có các doanh nghiệp Việt Nam Hiện có nhiều cơ hội đầu tư cho các doanh nghiệp

Việt Nam trong các lĩnh vực: nông nghiệp, dệt may, công nghiệp thuộc da, sản xuất

kính gương, xi măng, đồ gốm, du lịch Ông cũng nhấn mạnh, có 5 lý do để các

nhà đầu tư VN nên đầu tư vào Mozambique như nền chính trị ổn định; cơ sở hạ

tầng cải thiện rất lớn; tài nguyên thiên nhiên phong phú; hướng ra thị trường Nam

Châu Phi (235 triệu dân); nguồn nhân lực dồi dào và rất dễ đào tạo

Còn tại một cuộc Hội thảo “ Việt Nam – Châu Phi” đã diễn ra vào năm 2005,

đại diện các nước châu Phi giới thiệu hàng loạt lĩnh vực mà Việt Nam có thể khai

thác để hợp tác đầu tư Namibia mong muốn hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực

công nghiệp, du lịch, chuyển giao công nghệ; Xuđăng hợp tác với Việt Nam trong

lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, thủy lợi CH Nam Phi mong muốn xây dựng quan

hệ chặt chẽ với Việt Nam thông qua nỗ lực thúc đẩy giao lưu văn hóa, giáo dục, du

lịch; Ai Cập mong muốn hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp, đầu tư,

thương mại, thủy sản, văn hóa Cũng nhân dịp này, Việt Nam đã ký kết 5 hiệp

định với 3 quốc gia châu Phi gồm Hiệp định thương mại và Hiệp định khuyến

khích và bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam và Namibia; Hiệp định hợp tác nông nghiệp

và Hiệp định nghề cá giữa Việt Nam và Suđăng; Hiệp định hợp tác kinh tế, thương

mại, văn hóa và công nghệ giữa Việt Nam và Xi-ê-ra Lê-ôn

thống mà còn là một thị trường đầy tiềm năng và triển vọng Kim ngạch buôn bán

hai chiều đã tăng từ 360 triệu USD vào năm 2003 lên 918,6 triệu USD vào năm

2005 và đạt 1 tỷ USD năm 2006 Hiện tại, trình độ phát triển của Việt Nam rất phù

hợp với tình hình và nhu cầu của các nước châu Phi nên việc đẩy mạnh hợp tác có

lợi cho cả hai phía Xét trên bình diện rộng, hợp tác Việt Nam, châu Phi còn có ý

nghĩa tăng cường hợp tác Nam - Nam, thể hiện mong muốn cùng giúp nhau phát

triển Bên cạnh những thành tích đạt được, quan hệ giữa Việt Nam với các nước

châu Phi còn gặp không ít khó khăn, trở ngại do khoảng cách về địa lý, nền kinh tế

còn nghèo, thiếu vốn, thiếu công nghệ, môi trường cạnh tranh cao Đây là hạn chế

khiến việc biến cơ hội, tiềm năng thành hiện thực không phải dễ dàng Hiện tại, các

nước châu Phi có nhu cầu mua hàng của Việt Nam, nhưng do tài chính eo hẹp, nên

thường thanh toán chậm Còn các doanh nghiệp Việt Nam lại hạn hẹp về nguồn

vốn, nên khó chấp nhận phương thức bán hàng trả chậm Đây cũng là nhược điểm

của doanh nghiệp Việt Nam Cho nên, tuy có những điều kiện thuận lợi, bước phát

triển như đã nói ở trên nhưng đến nay trao đổi kim ngạch hai chiều Việt Nam -

châu Phi vẫn dừng ở mức khiêm tốn Theo số liệu của Bộ Công thương, năm 2007,

Việt Nam XK sang Châu Phi lượng hàng hóa trị giá 685 triệu USD, tập trung chủ

yếu tại vài thị truờng chính như: Ai Cập, Nam Phi, Marốc… Con số này thấp hơn

nhiều so với tiềm năng của thị trường này

trong tất cả các lĩnh vực đặc biệt là đầu tư và xuất khẩu giữa Việt Nam với các

nước châu Phi trong những năm tới sẽ có thêm bước phát triển mới, đáp ứng

nguyện vọng và lợi ích của nhân dân hai nước

3 Châu Phi – Thành tựu cũ - Hướng đi mới của Việt Nam

Thời gian qua, doanh nghiệp Việt Nam đã phát triển thị trường Châu Phi chủ

yếu từ 2 hướng: Thứ nhất, từ Bắc Phi thông qua thị trường Ai Cập, Libi và thứ hai,

từ Cộng hoà Nam Phi để thâm nhập các quốc gia phía Nam và Trung Phi Nam Phi

và Ai Cập cũng là 2 thị trường lớn nhất của Việt Nam ở Châu Phi

Theo Tham tán Thương mại tại Ai Cập cho biết: Ai Cập năm 2007 đã nhập

khẩu thủy sản của Việt Nam với trị giá tới hơn 20 triệu USD (gấp 5 lần so với năm