Bản chất và vai trò của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia

Bản chất và vai trò của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia

Ngày nay, các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia tồn tại dưới hình thứcmới, các công ty xuyên quốc gia Các công ty này có vai trò quan trọng trongđời sống kinh tế thế giới và ngày càng trở thành lực lượng cơ bản vận hành nềnkinh tế thế giới Chính vì vậy các công ty xuyên quốc gia đã trở thành chủ đề thuhút sự quan tâm của không chỉ các học giả, mà cả các doanh nhân và giới chínhkhách của hầu hết các quốc gia.

Các công ty xuyên quốc gia của chủ nghĩa tư bản hiện đại được xem như

là một hình thức vận động mới của độc quyền tư bản chủ nghĩa Việc nghiêncứu các công ty xuyên quốc gia nhằm hiểu rõ thêm đặc điểm của chủ nghĩa tưbản ngày nay

Xét ở góc độ rộng hơn các công ty xuyên quốc gia chính là hình thức vậnđộng của quan hệ sản xuất quốc tế Việc nghiên cứu các công ty xuyên quỗc gia

sẽ giúp ta hiểu rõ sự tác động của chúng tới nền kinh tế Việt Nam và qua đó cócác giải pháp đúng đắn để phát triển nền kinh tế nước ta Chính vì vậy, trong

phạm vi một bài đề án kinh tế chính trị, đề tài “ Bản chất và vai trò của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia” nhằm có được cái nhìn đúng đắn hơn về các

công ty xuyên quốc gia

cơ bản sau:

- Về mặt xuất xứ là các công ty tư bản độc quyền

- Hầu hết chúng có tầm cỡ quốc tế

- Có chi nhánh nước ngoài

- Hình thành từ các công ty quốc gia ( tức mang một quốc tịch nếu xemxét ở công ty mẹ )

- Có cơ cấu hai bộ phận chủ yếu : công ty mẹ và công ty chi nhánh

Như vậy có thể định nghĩa các công ty xuyên quốc gia của chủ nghĩa tưbản hiện đại như sau : “ Các công ty xuyên quốc gia, về xuất xứ, là những công

ty tư bản độc quyền của một quốc gia, thực hiện việc bành trướng quốc tế bằnghình thức thiết lập một hệ thống chi nhánh ở nước ngoài nhằm phân chia thịtrường thế giới và tìm kiếm lợi nhuận độc quyền”

Ngày nay xuyên quốc gia hoá trong sản xuất kinh doanh trở thành xuhướng chung của thời đại Vì vậy không chỉ những nước tư bản phát triển mới

có các công ty xuyên quốc gia mà hầu hết các quốc gia đều có công ty xuyênquốc gia Vì vậy có thể đưa ra định nghĩa chung như sau: “ Các công ty xuyênquốc gia hiện đại là những công ty của một quốc gia thực hiện việc sản xuấtkinh doanh quốc tế thông qua việc thiết lập hệ thống chi nhánh ở nước ngoàinhằm thực hiện việc mở rộng thị trường và nguồn thu lợi nhuận”

b Một số nét chung về các công ty xuyên quốc gia trên thế giới

Cho đến nay, toàn thế giới có khoảng 60 nghìn công ty xuyên quốc gia mẹ

và trên 500 nghìn công ty con (chi nhánh của các công ty mẹ) Theo báo cáo củaLiên Hợp Quốc cho thấy trong số 53.607 công ty xuyên quốc gia mẹ trên thếgiới các nền kinh tế phát triển có 43.442 công ty tức là chiếm hơn 4/5 tổng sốcông ty xuyên quốc gia mẹ trên thế giới Trong số 500 công ty lớn nhất thế giới,các nước G7 chiếm phần lớn số công ty này Mỹ là nước có nhiều công ty nhấttrong danh sách này với 175 công ty đồng thời tổng thu nhập và lợi nhuận củacác công ty Mỹ cũng là lớn nhất

c Quá trình hình thành và phát triển của các công ty xuyên quốc gia

Xét cả về logic và lịch sử, sự ra đời của các công ty xuyên quốc gia trênthế giới gắn liền với sự ra đời và phát triển của sản xuất lớn tư bản chủ nghĩa

Về thực chất chúng là sự phát triển cao của chế độ xí nghiệp tư bản chủ nghĩa, là

sự vận động mở rộng và sâu sắc hơn của các quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa,khi các mối quan hệ kinh tế vượt dần ra khỏi phạm vi quốc gia và gia nhập vàoguồng máy sản xuất kinh doanh quốc tế ngày càng phát triển

Khi nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, C.Mác và P.Ăngghen đã dự đoán rằng; tích tụ và tập trung tư bản thông qua hiệp tác giảnđơn và công trường thủ công, cùng với sự phân công lao động ngày một hoànthiện tất yếu sẽ dẫn đến sự ra đời những xí nghiệp tư bản chủ nghĩa có quy môlớn và sự cạnh tranh của những xí nghiệp này ngày càng trở nên gay gắt Sựcạnh tranh giữa các xí nghiệp tất yếu sẽ đưa đến kết quả là các xí nghiệp nhỏ vàvừa bị phá sản hoặc sáp nhập với nhau để thành những xí nghiệp lớn hơn vàtheo đó, quá trình tập trung tư bản được đẩy mạnh hơn một bước

Hình thức hiệp tác giản đơn và công trường thủ công là những hình thức

tổ chức sản xuất đầu tiên của chế độ xí nghiệp tư bản chủ nghĩa Những ngườithợ thủ công được tổ chức, sắp xếp vào dây chuyền sản xuất bằng hai cách: liênkết theo chiều ngang và liên kết theo chiều dọc qua đó thực hiện chuyên mônhoá sản xuất và thực hiện phân công lao động Việc quản lý trong công trườngthủ công do người sở hữu xí nghiệp gánh vác Tuy tính chất và quy mô của loại

xí nghiệp như vậy còn hết sức đơn giản và nguyên thủy nhưng nó đã trở thành

cơ sở để công trường thủ công thay thế cho cơ chế trao đổi của thị trường Chế

độ công trường thủ công là hình thức phôi thai tế bào của xí nghiệp hiện đại và

đi cùng với nó, quá trình tích tụ và tập trung sản xuất dưới tác động của quy luậtthị trường cũng diễn ra ngay thời kì đầu xuất hiện của các hình thức sản xuất tưbản chủ nghĩa

Chế độ xí nghiệp là chế độ điển hình sinh ra trong cuộc cách mạng côngnghiệp lần thứ nhất Cùng với chế độ tự do cạnh tranh của thị trường phát triểnlên đã điều tiết sự phân công và trao đổi của xã hội, xí nghiệp nhà máy cũngnhanh chóng trở thành hình thức tổ chức sản xuất điển hình để tổ chức sự phâncông lao động xã hội Đồng thời, nhờ sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sảnxuất chế độ xí nghiệp nhà máy đã mở rộng phạm vi lĩnh vực phân công xã hội từnội bộ quốc gia sang địa bàn quốc tế Và do vậy, phân công lao động và trao đổiquốc tế giữa các nước ngày càng phát triển Như vậy, cạnh tranh tự do không chỉlàm cho quá trình tích tụ và tập trung sản xuất tăng lên, mà còn là nguyên nhâncho sự ra đời của nền sản xuất dựa trên máy móc và theo đó, chế độ xí nghiệp tưbản chủ nghĩa xuất hiện và ngày càng hoàn thiện Đến lượt nó, chế độ xí nghiệp

ra đời lại thúc đẩy phân công lao động mở rộng từ nội bộ quốc gia sang địa bànquốc tế đồng thời làm cho tích tụ và tập trung tư bản, sản xuất tăng lên cao độ vàtheo đó các tổ chức độc quyền bắt đầu xuất hiện

Một đặc trưng nổi bật trong giai đoạn độc quyền là sự cùng tồn tại đanxen nhau giữa độc quyền quốc gia và quốc tế Cùng với sự phát triển quan hệbuôn bán quốc tế làm cho các công ty tư bản ở các nước liên minh với nhau sảnxuất và phân phối hàng hóa trên thị trường thế giới, đã hình thành nên các công

ty độc quyền quốc tế Các tổ chức độc quyền quốc tế trong thời đại đế quốc chủnghĩa có một đặc trưng cơ bản là sự đấu tranh để phân chia thế giới về mặt kinh

tế Vì vậy khi nghiên cứu sự hình thành và phát triển của các tổ chức độc quyềnquốc tế nói chung và các tổ chức độc quyền quốc tế xuyên quốc gia nói riêngphải xuất phát từ sự tích tụ và tập trung sản xuất Tích tụ và tập trung sản xuất

đạt đến một độ nhất định làm cho các nhà độc quyền quốc gia vươn ra khỏi biêngiới quốc gia hoạt động trên phạm vi quốc tế, thực hiện phân chia thế giới vềmặt thị trường.

Xí nghiệp hiện đại là hình thức phát triển tiếp theo của các xí nghiệptruyền thống Các xí nghiệp hiện đại được hình thành bởi sự kết hợp giữa quátrình sản xuất quy mô lớn và quá trình phân phối quy mô quốc tế vào trong mộtcông ty đơn nhất, nghĩa là trong xí nghiệp bao gồm cả các hoạt động sản xuấtcông nghiệp, lẫn thương mại, dịch vụ, tài chính và chúng được gọi là xí nghiệpcông thương hiện đại Xí nghiệp công thương hiện đại đã từng bước thay thế cho

tổ chức xí nghiệp đơn nhất truyền thống và trở thành hình thức điển hình, thíchứng với sự phát triển kĩ thuật hiện đại và đặc điểm thị trường được quốc tế hóangày càng mở rộng Đến những thập kỉ 50, 60 một loạt các xí nghiệp hiện đạikhổng lồ đã khống chế các ngành kinh tế then chốt và trở thành các tập đoàn độcquyền quốc gia Chúng trở thành lực lượng chủ yếu chi phối nền kinh tế rhếgiới

Các xí nghiệp công thương hiện đại có quy mô, mức độ phức tạp trongquản lý và phạm vi phân công trong nội bộ cực kì lớn mà không có bất kì một xínghiệp nào trước đây có thể sánh kịp Mức tiêu thụ hàng năm của một xí nghiệpcông thương hiện đại thậm chí còn vượt tổng giá trị thu nhập quốc dân của một

số nước vừa và nhỏ Phạm vi phân công lao động của nó ngày càng mở rộng Vàđến khi phạm vi địa lý của sự phân công nội bộ xí nghiệp công thương hiện đạivượt quá biên giới quốc gia thì các công ty xuyên quốc gia hình thành Có thểnói, các công ty xuyên quốc gia là tổ chức độc quyền quốc tế kiểu mới, là hìnhthức độc quyền quốc tế chủ yếu ngày nay

Ngày nay các công ty xuyên quốc gia xuất hiện ở mọi lĩnh vực trong đờisống con người Chúng ta có thể bắt gặp những thương hiệu của các công tyxuyên quốc gia ở mọi nơi như Microsoft, Coca-Cola, hay Honda…Chúng đãthâm nhập mạnh mẽ vào đời sống kinh tế của hầu hết các quốc gia trên thế giới

và có những ảnh hưởng nhất định Chúng đã trở thành một nhân tố quan trọngtrong sự phát triển của nền kinh tế thế giới

1.2 Bản chất và đặc trưng của các công ty xuyên quốc gia

a Bản chất của công ty độc quyền xuyên quốc gia

Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, tưbản ở các nước tư bản phát triển đã dẫn đến những biến đổi quan trọng về lượng

và chất trong các mặt quan hệ sản xuất, mà khâu quan trọng nhất là các quan hệ

sở hữu Vì vậy khi nghiên cứu bản chất các công ty xuyên quốc gia trên thế giớicần xuất phát từ những vấn đề này

Quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, tư bản đã dẫn đến sự ra đời của các

xí nghiệp khổng lồ có khả năng thâu tóm nhiều ngành công nghiệp khác nhau, từ

đó ra đời các tổ chức độc quyền, các tổ chức này sử dụng cơ chế độc quyền, tức

là cơ chế vận động dựa trên giá cả độc quyền, thay cho cơ chế tự do cạnh tranhdựa trên giá cả thị trường để thu lợi nhuận độc quyền cao Do vậy có thể coi các

tổ chức độc quyền là hình thức mà trong đó quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩavận động và tồn tại dưới dạng sở hữu độc quyền Khi các tổ chức độc quyềnquốc gia mở rộng phạm vi hoạt động ra khỏi biên giới một quốc gia đồng thờidưới sự thúc đẩy của quá trình tích tụ và tập trung sản xuất trên quy mô quốc tếthì các hình thức siêu độc quyền, tức là công ty xuyên quốc gia xuất hiện Khi

đó nền sản xuất sẽ đòi hỏi những nguồn lực khổng lồ đặc biệt là vốn và côngnghệ làm cho khả năng tài chính của một số công ty không thể đáp ứng được.Đồng thời quá trình cổ phần hóa mở rộng và sự gia tăng quá trình huy động vốnthông qua thị trường tài chính làm cho số lượng các chủ đồng sở hữu trong cáccông ty xuyên quốc gia tăng lên Và như vậy sở hữu tư bản cổ điển truyềnthống nảy sinh và phát triển trong cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và thứhai mất dần vai trò điều tiết trong cơ cấu của công ty xuyên quốc gia Đối tượngtham gia góp vốn ngày càng được mở rộng tuy nhiên không ai trong số họ có đủ

số vốn để kiểm soát hay can thiệp nhiều vào hoạt động quản lý của công ty Kếtquả là tài sản đã trở thành vốn đầu tư Đồng thời do sự cạnh tranh với các công

ty khác, công ty xuyên quốc gia không có sự lựa chọn nào khác trong việc dùngcác vốn đầu tư đó vào đảm bảo tối đa hoạt động đổi mới, hoàn thiện kĩ thuật,công nghệ, tổ chức sản xuất với tư cách người chủ theo những phương thức,hành vi kinh tế khác nhau tùy thuộc vào thành phần ban quản lý của chúng.Trong quá trình đó, người công nhân hiện đại, từ đối tượng bị bóc lột trở thànhchủ thể sở hữu kinh tế đầy tiềm năng do họ đã có trong tay phương tiện sản xuấtmới- đó là tri thức và các kĩ năng có chuyên môn riêng cao của họ, và họ ngàycàng được thu hút với tư cách đồng sở hữu.

Như vậy, dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, bảnchất của các công ty xuyên quốc gia đựoc thể hiện qua hai thay đổi lớn trong cácquan hệ sở hữu:

Một là, sở hữu độc quyền siêu quốc gia là hình thức sở hữu hỗn hợp đã

được quốc tế hóa Đây là một hình thức sở hữu mang tính khách quan tạo nênbởi quá trình tích tụ, tập trung hóa và xã hội hóa sản xuất trên quy mô quốc tếcủa chủ nghĩa tư bản dưới sự tác động mạnh mẽ và sâu sắc của cuộc cách mạngkhoa học công nghệ và của các quy luật cạnh tranh, quy luật kinh tế cơ bản củachủ nghĩa tư bản Tồn tại dưới hình thức các tổ hợp đa ngành khác nhau nhưconcern và conglomerate, hiện nay có tới trên 70% các xí nghiệp chi nhánh củachúng là các xí nghiệp liên doanh với số lượng các chủ đồng sở hữu từ 2 tới 4nước hoặc nhiều hơn nữa với những tỉ lệ góp vốn khác nhau Điều này phản ánhtính chất đa dạng phức tạp và tính chất hỗn hợp của loại hình sở hữu xuyên quốcgia

Hai là, sở hữu hỗn hợp, được tạo ra do sự thay đổi về căn bản địa vị, vai

trò của người công nhân, trí thức, những người làm việc trực tiếp trong cácngành nghề khác nhau, nhất là những ngành có hàm lượng khoa học và côngnghệ cao, là những người quyết định chất lượng của lao động và sản xuất Loạihình này diễn ra theo hướng tăng đáng kể số người có cổ phần trong công tynhưng tỉ trọng sở hữu cổ phần trong tổng số vốn kinh doanh không lớn

Như vậy, sự biến đổi của hình thức sở hữu trong công ty xuyên quốc gia

là thay đổi rất căn bản đặc trưng của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa trongchủ nghĩa tư bản hiện đại Có thể thấy rằng, các công ty xuyên quốc gia khôngcòn là sở hữu của một người hay một nước nữa, mà là sở hữu hỗn hợp quốc tếnhưng vẫn có một quốc tịch nhất định

Về thực chất, việc xuất hiện các loại hình sở hữu trên là kết quả của sựbiến đổi dưới sự tác động của quy luật về sự phù hợp giữa sự phát triển lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất mà C.Mác đã vạch ra ở thế kỉ trước Tuyngười công nhân đã trở thành một chủ sở hữu kinh tế trong các công ty xuyênquốc gia nhưng sở hữu của các nhà tư bản vẫn giữ vị trí trọng yếu, còn sở hữucủa người lao động chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ, không đáng kể và còn được các nhà

tư bản sử dụng như là một biên pháp trong quản lý để thu hút sự quan tâm củangười lao động Dù “ hệ thống tham dự mới về sở hữu” có cả sự tham gia củacác công nhân làm thuê, nhưng đây chỉ là sự biến đổi trong cách thức tổ chứcquản lý doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu suất của tư bản do tác động của quátrình xã hội hóa quy định, chứ không có nghĩa là người công nhân đã thực sự trởthành chủ sở hữu về tư liệu sản xuất hay chủ sở hữu tư bản bởi vì tổng giá trị cổphiếu mà họ sở hữu thấp hơn nhiều so với số cổ phiếu mà các nhà tư bản nắmgiữ

Về mặt quản lý, việc tổ chức hoạt động quản lý sản xuất và các hoạt độngkinh tế đã dịch chuyển từ kiểu đại trà, được tiêu chuẩn hóa theo hàng loạt lớnsang kiểu sản xuất loạt nhỏ và linh hoạt theo đơn đặt hàng, cũng như dịchchuyển từ các tổ chức có quy mô lớn được liên kết theo chiều dọc sang phi liênkết kiểu mạng lưới theo chiều ngang giữa các đơn vị kinh tế trong nước và ngoàinước Sự dịch chuyển này trong điều kiện đổi mới công nghệ như vũ bão đã làmnổi bật vai trò năng động của các doanh nghiệp, xí nghiệp có quy mô nhỏ và vừa

so với các tập đoàn lớn mang nặng tính chất quan liêu hóa, buộc công ty xuyênquốc gia phải tự tách mình ra thành các nhân tố của cạnh tranh nhằm tạo ra sựnăng động và linh hoạt trong sản xuất kinh doanh Điều đó dẫn đến sự xuất hiện

liên kết công ty xuyên quốc gia kiểu mới, kiểu các công ty vệ tinh hoạt độngxoay quanh một công ty mẹ tạo nên một mạng lưới phủ lên thị trường các nước.Đây là sự chuyển hóa về mặt tổ chức quản lý của mọi hoạt động kinh tế để tăngcường tính linh hoạt và khả năng thích ứng với thị trường đang được đa dạnghóa và biến đổi từng ngày, từng giờ Nhờ các đột phá của công nghệ thông tin,công nghệ tự động hóa, phương thức tổ chức quản lý sản xuất vật chất của xãhội hiện đại bắt đầu thay đổi ngược lại với phương thức tổ chức quản lý sản xuấttrong xã hội công nghiệp theo xu thế:

- Phi hàng loạt hóa và đa dạng hóa các sản phẩm : có nghĩa là việc tổ chứcquản lý sản xuất các sản phẩm được tiến hành theo loạt nhỏ hay đơn chiếc theođúng yêu cầu và thị hiếu đa dạng của khách hàng

- Phi chuyên môn hóa : tức là việc sản xuất sản phẩm được tổ chức quản

lý theo phương thức chế tạo tổ hợp các khối cấu kiện, phụ kiện, chứ không từhàng trăm hàng ngàn cấu kiện, phụ kiện được sản xuất chuyên môn hóa nhưtrước

- Phi tập trung hóa : là quá trình sản xuất được phân bố và tổ chức quản lýtrên diện rộng trong các chi nhánh đơn vị sản xuất vừa và nhỏ, với các nguồnnhân lực, vật lực và tài lực phân tán trên quy mô quốc gia và quốc tế Với mụctiêu không chỉ sản xuất ra các sản phẩm với giá thành thấp trong phạm vi mộtnước mà với giá thành thấp trên phạm vi toàn cầu, các công ty xuyên quốc gia

đã tiến hành tổ chức và quản lý việc phân công lao động và sản xuất vượt quacác đường biên giới giữa các quốc gia

- Tổ chức quản lý từ xa: là việc tổ chức quản lý đồng thời và rộng rãi cùng

ở một nơi nhiều loại hình sản xuất và dịch vụ khác nhau Hoạt động từ xa sẽđược tăng cường mạnh mẽ và những cản trở của hàng rào không gian và khoảngcách giữa nơi làm việc và nơi ở, thời gian làm việc và giải trí đang và sẽ đượcphá bỏ hoàn toàn

- Quốc tế hóa và toàn cầu hóa hoạt động tổ chức quản lý: trong nền kinh

tế mới mang tính chất toàn cầu, tất cả các yếu tố như vốn tư bản, các thị trường,

lao động, thông tin và công nghệ đều được tổ chức quản lý xuyên qua các đườngbiên giới quốc gia Cái mới không phải chỉ ở chỗ thương mại quốc tế là một bộphận quan trọng của nền kinh tế một nước, mà là ở chỗ nền kinh tế đó bắt đầuhoạt động với tư cách thực sự là một đơn vị ở cấp toàn cầu Việc tổ chức vàquản lý các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại và dịch vụ không những

đã được quốc tế hóa, mà còn đang được toàn cầu hóa trong quá trình thâm nhậpqua lại giữa các hoạt động kinh tế và nền kinh tế của các quốc gia trên quy môthế giới Trong đó, các công ty xuyên quốc gia có vai trò và lợi thế to lớn, dochúng có nhiều ưu thế về nguồn lực và các tri thức, thông tin cần thiết đối vớiviệc tổ chức quản lý sản xuất và tiêu thụ các hàng hóa và dịch vụ trên quy môquốc tế

Như vậy quan hệ sở hữu hỗn hợp, phức tạp và được quốc tế hóa thể hiệnbản chất sâu xa của hình thức tổ chức sản xuất xã hội quốc tế phát triển nhấthiện nay, đó là công ty xuyên quốc gia

b Các đặc trưng cơ bản của công ty xuyên quốc gia

Một đặc trưng cơ bản mà bất kì một công ty xuyên quốc gia nào cũngphải có là đặc trưng cắm nhánh nước ngoài Để thực hiện cắm nhánh, các công

ty xuyên quốc gia thường sử dụng nhiều hình thức khác nhau, song chủ yếu làcác hình thức sau:

- Hình thức đầu tư 100% vốn : Đây là hình thức đã có ngay từ thời kì đầutiên khi các công ty xuyên quốc gia thâm nhập vào nền kinh tế các nước Đây làhình thức cắm nhánh cổ truyền, trong đó công ty xuyên quốc gia được hoàn toàn

tự chủ trong kinh doanh theo luật đầu tư của nước chủ nhà mà không sợ thấtthoát về bí quyết công nghệ và quản lý hoặc chia sẻ bạn hàng Tuy nhiên cáccông ty xuyên quốc gia phải chịu sự kiểm soát của nước chủ nhà, sự kiểm soát

đó cũng theo những phương thức và mức độ khác nhau, đồng thời cũng đưa lạinhững hậu quả không giống nhau Mặt khác với xí nghiệp 100% vốn của mình,các công ty xuyên quốc gia không tránh khỏi những khó khăn trong việc khaithông các mối quan hệ với các cơ quan quản lý, cũng như việc tìm hiểu thị

trường nước chủ nhà Ngoài ra một số công ty còn gặp khó khăn trong việctuyển dụng công nhân Chính vì một số khó khăn này nên một số công ty đã lựachọn hình thức liên doanh.

- Hình thức liên doanh : Đây là một trong những hình thức phổ biến tronggiai đoạn hiện nay mà các công ty xuyên quốc gia đã và đang sử dụng Để thựchiện liên doanh, các công ty xuyên quốc gia thường sử dụng một số biện phápnhư tham gia cổ phần đối với xí nghiệp mới xây dựng, lập ra xí nghiệp mới có

sự tham gia của đối tác nước chủ nhà, mà công ty mẹ nắm giữ số cổ phần khốngchế, hoặc mua cổ phiếu của công ty đang hoạt động Có thể lấy một ví dụ :trường hợp liên doanh giữa công ty GMC (Mỹ) với công ty Isuzu (Nhật Bản)vào thập kỉ 80 : Isuzu bán 34% cổ phần của mình cho GMC, vì đang gặp khókhăn trong việc chuyển từ sản xuất xe tải, xe buýt sang xe con Còn với GMCnếu mua được cổ phần của Isuzu sẽ giúp cho việc thâm nhập vào thị trườngNhật Bản, củng cố được mặt hàng của mình Hiện nay hình thức liên doanhthường chiếm tỷ trọng lớn (60-70%, thậm chí có trường hợp 85% tổng số dự ánđầu tư nước ngoài), vì hình thức này có nhiều nhân tố làm tăng hiệu suất của tưbản

Ngoài hai hình thức chủ yếu trên, các công ty xuyên quốc gia còn thựchiện các hình thức khác, như thông qua các hợp đồng gia công để chuyển giaomột số công đoạn sản xuất ra nước ngoài nhằm thực hiện chuyên môn hóa sảnphẩm, tận dụng các lợi thế như giá lao động, giá nguyên vật liệu rẻ, tiết kiệm chiphí vận chuyển, khắc phục khó khăn về thuế quan…Hiện nay hầu hết các công

ty xuyên quốc gia đều thực hiện cách này Ví dụ như công ty Ford Motor có tới25.000 đơn vị sản xuất gia công ở khắp các nước trên thế giới

Để thực hiện cắm nhánh ngoại quốc các công ty xuyên quốc gia thường

sử dụng một số hình thức nêu trên đồng thời với chiến lược hết sức linh hoạt, màđáng chú ý là một số chiến lược sau:

- Chiến lược đối với khu vực địa lý : Nhìn chung các công ty xuyên quốcgia tập trung vào các nước tư bản phát triển nhiều hơn so với các nước đang phát

triển Sở dĩ có xu hướng như vậy là vì trong điều kiện tác động của cuộc cáchmạng khoa học công nghệ đã xuất hiện nhiều ngành mới, trong khi đó các nướcđang phát triển (trừ các nước công nghiệp mới) do trình độ lạc hậu nên không đủđiều kiện tiếp nhận đầu tư Hầu hết các ngành được chuyển dịch sang các nướcđang phát triển là các ngành đã hao mòn vô hình, giá trị thấp cũng góp phần làmcho tỉ trọng vốn giảm đi Mặt khác, trong điều kiện hiện nay lĩnh vực cạnh tranh

là những ngành hiện đại, trong khi đó các nước đang phát triển không phải là đốithủ cạnh tranh, hơn nữa mức thu nhập thấp làm cho mức tiêu thụ sản phẩm caocấp còn hạn chế Điều đó đã làm thay đổi hướng đầu tư của các công ty xuyênquốc gia

- Chiến lược đối với các ngành kinh doanh : Từ sau chiến tranh thế giớithứ hai đến nay việc đầu tư cắm nhánh của các công ty xuyên quốc gia đã có sựthay đổi Đó là tỉ trọng vốn đầu tư vào các ngành công nghiệp khai khoáng có xuhướng giảm Thay vào đó là các ngành sản xuất hàng hóa công nghệ cao nhưsản xuất ôtô, hàng điện tử… và đặc biệt là các ngành dịch vụ Chính xu hướngđầu tư cắm nhánh của các công ty xuyên quốc gia đối với các ngành trên đã gópphần thúc đẩy sự biến đổi cơ cấu ngành của nền kinh tế thế giới trong nhữngthập kỉ gần đây

- Chiến lược thôn tính và sáp nhập của các công ty xuyên quốc gia : Cùngvới xu hướng trên, các công ty xuyên quốc gia đã thực hiện chiến lược sáp nhập

và thôn tính lẫn nhau Hiện nay các vụ sáp nhập có đặc điểm là quy mô rất lớn

Ví dụ như số vụ trị giá trên 1 tỉ USD tăng từ 35 vụ năm 1995 lên 45 vụ năm

1996 và 58 vụ năm 1997 với giá trị lần lượt là 59 tỷ, 86 tỷ và 161 tỷ USD vàdiễn ra ở tất cả các ngành Trong ngành sản xuất ôtô năm 1999 đã diễn ra sự sápnhập của 9 tập đoàn hàng đầu thế giới gồm Ford, GMC, BMW, Volswagen,Daimler Benz, Chrysler, Volvo, Mazda, Toyota hình thành một liên minh khổng

lồ Chính sự thôn tính và sáp nhập của các công ty xuyên quốc gia đã tạo ranhững công ty có quy mô khổng lồ Theo thống kê quốc tế, vào cuối thập kỉ 90,

số công ty có vốn trên 60 tỷ USD là 50 công ty, trong đó có 14 công ty có số

vốn trên 100 tỷ USD Đồng thời bằng sự sáp nhập, thôn tính như vậy, cạnh tranh

sẽ diễn ra một cách gay gắt hơn, mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoa sản xuất vàchế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa càng gay gắt và mang tính toàn cầu

Ngoài ra mỗi công ty xuyên quốc gia còn có chiến lược riêng của mình.Chẳng hạn một số công ty xuyên quốc gia có xu hướng đầu tư cắm nhánh tạivùng trung tâm của mỗi quốc gia chủ nhà Song lại có công ty thực hiện chiếnlược cắm nhánh ở những vùng biên giới giữa các nước vì từ đó có thể mở rộnghoạt động đối với các quốc gia lân cận Về chiến lược thị trường, sản phẩm cũngvậy, có công ty thực hiện chiếm lĩnh thị trường ngách với sản phẩm độc đáotrong khi hầu hết các công ty có xu hướng đa dạng hóa sản phẩm, thực hiệnchuyên môn hóa

Ngoài đặc trưng cắm nhánh kể trên, do trình độ phát triển sản xuất kinhdoanh tư bản chủ nghĩa, nhất là trình độ quản lýkinh doanh và một số đặc điểmriêng, như văn hóa, tập quán và truyền thống… mà các công ty xuyên quốc giacủa các nước có những nét đặc trưng khác nhau nhất định Thực ra, sự khácnhau này trong hệ thống quản lý, hay cơ chế quản lý của các công ty xuyên quốcgia của các nước là có tính tương đối

Mỗi nước khác nhau thì cơ chế hoạt động và quản lý của các công tyxuyên quốc gia ở những nước này cũng có những nét khác nhau nhất định do sựkhác biệt về truyền thống, văn hóa…Nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới đã đưa

ra một số đặc trưng chủ yếu về quản lý của các công ty xuyên quốc gia phươngĐông và phương Tây như sau :

- Các công ty phương Tây :

+ Không có xu hướng sử dụng lao động dài hạn

+ Sự thăng tiến của người lao động chủ yếu dựa trên cơ sở khả năng của

cá nhân

+ Nhấn mạnh vai trò của cá nhân, cá nhân ra quyết định là chủ yếu

+ Chú trọng đến lợi nhuận ngắn hạn, trên cơ sở chiến lược phát triển dàihạn

+ Cởi mở hơn, sẵn lòng đương đầu với khó khăn.

- Các công ty phương Đông:

+ Có xu hướng sử dụng lao động dài hạn thậm chí cả cuộc đời làm việcgắn với một công ty

+ Sự thăng tiến của người lao động chủ yếu dựa trên thâm niên công tác.+ Nhấn mạnh vai trò trách nhiệm tập thể và phương thức ra quyết địnhquản lý chủ yếu là tập thể

+ Có xu hướng chú trọng đến khối lượng hơn là chất lượng

+ Coi trọng kinh nghiệm, mối quan hệ và liên hệ gia đình

2 Vai trò của các công ty xuyên quốc gia

Với khoảng 60.000 công ty mẹ và 500.000 công ty chi nhánh, các công ty

xuyên quốc gia đóng vai trò quan trong trong nền kinh tế thế giới Hiện nay chúng đang kiểm soát 40% sản lượng công nghiệp, 60% ngoại thương, 80% kĩ

thuật mới của thế giới tư bản chủ nghĩa Có thể nói các công ty xuyên quốc gia

là lực lượng cơ bản của chủ nghĩa tư bản hiện đại Chúng tác động mạnh mẽ đếnđời sống kinh tế - xã hội của thế giới Vai trò của các công ty xuyên quốc gia thểhiện trên các mặt cơ bản sau :

2.1 Vai trò thúc đẩy thương mại thế giới

Ngày nay, với mạng lưới chi nhánh dày đặc, các công ty xuyên quốc gia

đã khai thác được mọi nguồn hàng tiềm tàng của thế giới và có thể nói mọi sảnphẩm của thế giới được chúng cuốn vào thị trường và cùng với việc phân côngchuyên môn hóa, các công ty xuyên quốc gia đã khai thác được thị trường tạichỗ, giảm chi phí vậ chuyển, hạ giá thành Cùng với những sản phẩm hàng hóathông thường mang tính truyền thống, thế giới hàng hóa được bổ sung hàng loạtcác mặt hàng mới dưới tác động của các công ty xuyên quốc gia Ngay cả tri

thức con người được thể hiện trong những phát minh sáng chế cũng được traođổi dưới hình thức hàng hóa Có thể nói các công ty xuyên quốc gia thực hiện “hàng hóa hóa” mọi sản phẩm, tạo ra sự đa dạng trong trao đổi trên phạm vi quốc

tế Bằng cách đó chúng đã phá bỏ những hàng rào biên giới quốc gia vốn đãtừng kìm hãm quá trình quốc tế hóa lưu thông Điều đó còn góp phần thúc đẩylực lượng sản xuất phát triển và nâng cao trình độ xã hội hóa

Tổng giá trị thương mại của các công ty xuyên quốc gia trên thế giới ngàycàng tăng Ví dụ như năm 1995 tổng giá trị thương mại của 100 công ty xuyênquốc gia lớn nhất thế giới đã đạt tới 2000 tỷ USD tăng 26% so với năm 1993.Điều này chứng tỏ các công ty xuyên quốc gia đã đóng vai trò rất to lớn đối vớithúc đẩy thương mại thế giới Hay như ở Việt Nam, mức độ gia tăng kim ngạchxuất khẩu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường cao hơn nhiều

so với các doanh nghiệp nội địa Nếu như năm 1992, các doanh nghiệp có vốnđầu tư nước ngoài mới xuất khẩu được 52 triệu USD thì đến năm 1995, con sốnày đã lên tới 352 triệu USD và năm 1997 là 1500 triệu USD Trong 10 thángđầu năm 1998, mặc dù gặp nhiều khó khăn nhưng các doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài đã xuất khẩu được 1625 triệu USD, chiếm gần 22% tổng kimngạch xuất khẩu của cả nước

Tuy có một số đóng góp đáng kể đối với việc thúc đẩy thương mại thếgiới nhưng các công ty xuyên quốc gia cũng có những mặt trái không thể tránhkhỏi Đó là do quá chạy theo mục đích lợi nhuận, các công ty xuyên quốc gia đãlàm biến dạng mối quan hệ hàng hóa tiền tệ, gây ra những hiện tượng tiêu cựcvới quy mô thế giới Cụ thể là dựa vào tiềm lực kinh tế to lớn, với hàng trăm tỷđôla trong tay, với những nguồn nguyên liệu, nhiên liệu dồi dào đặt dưới sựkiểm soát của mình, các công ty xuyên quốc gia đã thực hiện những hoạt độngđầu cơ, nâng giá, trao đổi nội bộ giữa các chi nhánh mà khối lượng trao đổi nàythường rất lớn, có khi chiếm tới 60% tổng khối lượng hàng hóa luân chuyển củacác công ty xuyên quốc gia Điều đó gây nên tình hình mất ổn định trong lưuthông hàng hóa, cũng như nền tài chính – tiền tệ của thế giới Người ta có thể

thấy là các cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ, như khủng hoảng thị trườngchứng khoán, cũng như sự bùng nổ về nợ nần của thế giới thứ ba… đều cónguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp từ sự lũng đoạn của các công ty xuyênquốc gia Đặc biệt là trong điều kiện nền kinh tế mở cửa, việc tự do đầu tư vàothị trường cổ phiếu, một mặt giúp cho các nước chủ nhà có thêm nguồn vốn đầu

tư lớn, song cũng có thể khiến cho các nước này bị một số công ty xuyên quốcgia sử dụng các hành vi mờ ám để kiếm lời Chính vì vậy không chỉ những nướcđang phát triển mà ngay cả các nước tư bản phát triển đều hết sức quan tâm đếnviệc đưa ra những luật lệ ngăn cấm sự lộng hành của các công ty xuyên quốcgia, trong đó lĩnh vực lưu thông hàng hóa và tiền tệ được nhấn mạnh nhiều nhất

Như vậy, vai trò của các công ty xuyên quốc gia đối với thương mại thếgiới có thể tóm tắt như sau:

- Tỷ trọng trao đổi của các công ty xuyên quốc gia ngày càng lớn trongtổng giá trị thương mại thế giới Sản phẩm trao đổi của công ty xuyên quốc giaphần lớn là hàng chế tạo và hướng vào xuất khẩu do các công ty xuyên quốc gia

có tiềm lực to lớn về vốn, công nghệ, khoa học, nên chúng đã tập trung vào lĩnhvực này là chính Vì vậy đối với các nước đang phát triển nên chú trọng thu hútcác công ty xuyên quốc gia vào các ngành công nghiệp chế tạo và hướng sảnphẩm của họ vào xuất khẩu Điều này vừa có lợi cho các công ty xuyên quốc gialại vừa có lợi đối với quá trình công nghiệp hóa ở các nước đang phát triển

- Cần tăng cường kiểm soát để hạn chế các công ty xuyên quốc gia sửdụng các biện pháp cạnh tranh không lành mạnh như giá chuyển giao và giá độcquyền.Thực tế cho thấy, phần lớn các nguyên liệu sử dụng trong các chi nhánhcủa công ty xuyên quốc gia ở các nước đang phát triển là nhập khẩu từ các chinhánh của họ ở nước ngoài (trao đổi nội bộ trong công ty xuyên quốc gia), vì thếkhả năng các công ty xuyên quốc gia áp dụng giá chuyển giao là khó tránh khỏi.Điều này đồng nghĩa với việc cần có luật chống độc quyền, luật cạnh tranh,chống bán phá giá… đặc biệt là ở Việt Nam để chống lại những tiêu cực mà cáccông ty xuyên quốc gia đem lại

- Cần gắn các khuyến khích đầu tư và phát triển dịch vụ trong thu hút cáccông ty xuyên quốc gia Trong thực tế, phần lớn các hoạt động thương mại đềugắn với các hoạt động đầu tư và cung cấp dịch vụ Bởi vậy, nếu áp dụng chínhsách bảo hộ đầu tư và các dịch vụ sản xuất chất lượng thấp thì khó khuyến khíchđược các công ty xuyên quốc gia đầu tư hướng vào xuất khẩu Trong trường hợpnày, các công ty xuyên quốc gia thường hướng vào thị trường nội địa, vì thế ítkhai thác được vai trò thúc đẩy thương mại của các công ty xuyên quốc gia.

2.2 Vai trò thúc đẩy đầu tư quốc tế

Trên thực tế, hầu hết các hoạt động đầu tư nước ngoài đều thực hiện thôngqua các công ty xuyên quốc gia Với lợi thế của mình về vốn, kĩ thuật hiện đại,quản lý tiên tiến và mạng lưới thị trường rộng lớn, các công ty xuyên quốc gialuôn tích cực đầu tư ra nước ngoài nhằm tối đa hóa lợi nhuận trên phạm vi toàncầu Năm 1999 các chi nhánh công ty xuyên quốc gia trên thế giới đã đầu tư ranước ngoài lượng FDI là 644 tỷ USD trên phạm vi rộng hơn 100 nước

Các công ty xuyên quốc gia là lực lượng cơ bản trong việc thực hiện đầu

tư trực tiếp nước ngoài Hiện nay chúng chiếm tới 90% lượng vốn FDI, mặc dù

tỷ lệ đầu tư trực tiếp trong tổng vốn đầu tư của từng nước chủ nhà không cao(khoảng 5%) Song đây là nguồn vốn quan trọng và khó có thể thay thế vì nó tạo

ra những kết quả phát sinh khác, như chuyển giao công nghệ, tạo thêm việc làm,phát triển dịch vụ và các nguồn thu phụ thêm (thuế các loại, sản phẩm đượcphân chia theo hợp đồng, và các khoản thu khác) Tuy nhiên cũng phải thấy tínhchất hai mặt của đầu tư trực tiếp mà các công ty xuyên quốc gia thực hiện Mộtmặt, tăng thêm nguồn vốn cho nước chủ nhà và các hệ quả lợi ích khác, songmặt khác nếu không quản lý giỏi thì sẽ để lại nhiều hậu quả không mong muốn

Các công ty xuyên quốc gia thúc đẩy nhanh tiến trình tự do hóa đầu tưnước ngoài thông qua tham gia sâu rộng vào quá trình quốc tế hóa sản xuất.Việc tháo bỏ những cản trở về đẩy mạnh tự do hóa đầu tư đã được nhiều quốcgia hưởng ứng và ngày càng trở thành hiện thực Chính nhờ những chính sách tự

do hóa FDI này nên trong hơn thập kỉ trở lại đây, luồng FDI trên thế giới đã tănglên nhanh chóng.

Các công ty xuyên quốc gia ngày càng đóng vai trò quan trọng đối vớiviệc thúc đẩy dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển Nếu như trước đây,các nước đang phát triển không phải là nơi thuận lợi cho việc đầu tư trực tiếp donền kinh tế kém phát triển, công nghệ và phương thức quản lý lạc hậu, thì giờđây, các nước đang phát triển lại là thị trường đầy tiềm năng do giá nguyên vậtliệu, giá nhân công rẻ đồng thời lại có các chính sách ưu tiên mà chính phủ cácnước này dành cho các công ty xuyên quốc gia Ngày nay có thể thấy các công

ty xuyên quốc gia lớn trên thế giới đều có chi nhánh của mình ở các nước đangphát triển, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á và Trung Quốc Các công ty xuyênquốc gia đã có đóng góp đáng kể đối với nền kinh tế các nước đang phát triểntrong thời gian qua

Cơ cấu dòng vốn đầu tư nước ngoài đã thay đổi lớn do sự điều chỉnhchiến lược kinh doanh của các công ty xuyên quốc gia Vào những năm sauchiến tranh thế giới thứ II, hầu hết các công ty xuyên quốc gia trên thế giới hoạtđộng có tính chuyên doanh cao, tập trung chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệpkhai thác và chế tạo Do vậy, hình thức FDI chiếm ưu thế trong tổng dòng lưuchuyển vốn quốc tế Trong những thập kỉ gần đây, các công ty xuyên quốc gia

đã chuyển sang hoạt động ở phạm vi rất rộng cả về tính chất kinh doanh và khuvực lãnh thổ Thêm vào đó, cùng với sự phát triển mạnh của thị trường tài chínhquốc tế, hình thức đầu tư gián tiếp ngày càng gia tăng Những ngành chế tạo vớicông nghệ hiện đại, các ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm rất được chú ýphát triển

Nhìn chung, xu hướng đầu tư có sự biến đổi như sau : đầu tư vào cácngành dịch vụ tăng lên tương đối và tuyệt đối, đầu tư vào công nghiệp chế biếntăng lên tuyệt đối và có chiều hướng giảm nhẹ về tương đối, còn đầu tư vàonông nghiệp tăng tuyệt đối nhưng giảm đi tương đối Việc biến đổi đó đã dẫnđến làm biến đổi tỷ trọng và giá trị của các ngành trong nền kinh tế của nước

chủ nhà Đồng thời sự tập trung cao vốn đầu tư vào các ngành công nghiệp chếbiến đã tác động dây chuyền đến các ngành khác theo mối quan hệ liên ngành,làm tăng tỷ trọng của xuất khẩu và làm cơ cấu nhập khẩu thay đổi theo.

Cùng với sự biến đổi cơ cấu ngành, cơ cấu lao động, cơ cấu vùng cũng có

sự thay đổi, trong đó có việc hình thành các trung tâm thương mại, công nghiệp

kĩ thuật cao, đồng thời đội ngũ lao động và cơ cấu nghề nghiệp cũng biến đổitheo Sự biến đổi cơ cấu kinh tế có tác động lớn đối với quá trình tăng trưởngcủa các nước chủ nhà và nếu các nước này có chiến lược đúng đắn sử dụng đượclợi thế của mình sẽ có thể thúc đẩy sự phát triển cơ cấu theo hướng tiến bộ màcuộc cách mạng khoa học công nghệ tạo ra

Ở Việt Nam, vốn đầu tư nước ngoài là một nguồn lực quan trọng để tiếnhành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trong 10 năm thực hiệnluật FDI, vốn đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 28,5% tổng nguồn vốn đầu tưtoàn xã hội Năm 2004 này, dự đoán luồng FDI đầu tư vào Việt Nam vàokhoảng 4 tỉ USD chiếm tỉ trọng cao trong tổng nguồn vốn đầu tư xã hội Chính

vì vậy, Đảng và Nhà nước đã có những chính sách để thu hút nguồn vốn này vàluật đầu tư nước ngoài đang ngày càng được hoàn thiện Tuy nhiên, mức độ tácđộng tích cực của các công ty xuyên quốc gia đối với thúc đẩy dòng FDI vào cácnước đang phát triển phụ thuộc rất nhiều vào chính sách và môi trường thu hútcác công ty xuyên quốc gia của nước chủ nhà Đây là đặc điểm đáng lưu ý trongxây dựng chính sách thu hút FDI ở nước ta

2.3 Vai trò phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm

Việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn kĩ thuật nghiệp vụ hay làtay nghề là vấn đề tất yếu đối với mọi doanh nghiệp, vì người lao động là mộtyếu tố cần thiết của quá trình sản xuất Thiếu yếu tố đó hoặc có nhưng chấtlượng kém thì hoặc là không có quá trình sản xuất diễn ra, hoặc là sản phẩm sẽ

có chất lượng kém và không có sức cạnh tranh Do vậy các công ty xuyên quốcgia luôn luôn quan tâm đến tay nghề của người lao động thông qua các hình thứcđào tạo dài hạn, ngắn hạn, chính quy hoặc tại chức

Các công ty xuyên quốc gia tác động đến phát triển nguồn lực lao độngtheo hai cách trực tiếp và gián tiếp Cách trực tiếp là thông qua các dự án đầu tư.Các công ty xuyên quốc gia đào tạo lực lượng lao động địa phương để phục vụcho nhu cầu hoạt động của dự án Trong khi đó, cách gián tiếp là tạo ra các cơhội (thông qua các liên kết kinh tế, cung cấp dịch vụ…), động lực (cạnh tranh)cho sự phát triển của lực lượng lao động theo đuổi mục tiêu thu nhập cao Ở cácnước đang phát triển, các tác động này có vai trò rất lớn đối với phát triển nguồnlực lao động, đặc biệt là đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn kĩ thuật vàquản lý Đây chính là tiền đề quan trọng để nâng cao năng suất lao động ở cácnước này.

Các công ty xuyên quốc gia thường có các hoạt động trợ giúp tài chínhcho các chương trình nghiên cứu và đào tạo nghề, quản lý Đồng thời, các công

ty xuyên quốc gia còn cung cấp các thiết bị khoa học cho các trường đại học,viện nghiên cứu Chẳng hạn, các công ty xuyên quốc gia của Anh và Mỹ thườngtrợ giúp đào tạo các nhà quản lý chuyên nghiệp trong các hoạt động kinh doanhquốc tế Các công ty xuyên quốc gia Nestle và Alcan đã xây dựng các trung tâmđào tạo quản lý lớn như IMEDE và IMI ở châu Âu Các trung tâm đào tạo củacác công ty xuyên quốc gia còn phát triển hình thức đào tạo từ xa trên tất cả cácchâu lục Ví dụ, trung tâm đào tạo quản lý Henley đã có nhiều chương trình liênkết đào tạo với các trung tâm đào tạo quản lý ở châu Âu và các nước khu vựcchâu Á - Thái Bình Dương

Một vai trò khác cũng phải nói tới là các công ty xuyên quốc gia tạo ranhiều cơ hội việc làm cho lực lượng lao động phụ nữ ở các nước đang phát triển.Việc xây dựng các xí nghiệp mới trong các ngành dệt may, chế biến thựcphẩm… đã thu hút được nhiều lao động phụ nữ ở các nước đang phát triển nhưMalaixia, Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam… Hơn nữa, tiền lương và điều kiệnlao động ở các chi nhánh của các công ty xuyên quốc gia thường cao hơn tiềnlương và điều kiện làm việc ở các công ty nội địa