Tìm hiểu mức sống của người dân trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 TPHCM

TÌM HIỂU MỨC SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN TRONG CÁC KHU Ổ CHUỘT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 8 TP HỒ CHÍ MINH Trương Thị Diễm My, Lê Quang Trực SV năm 3, Khoa Địa lý GVHD: ThS.. Đồng thời, là những sinh vi

TÌM HIỂU MỨC SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN

TRONG CÁC KHU Ổ CHUỘT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 8 TP HỒ CHÍ MINH

Trương Thị Diễm My, Lê Quang Trực

(SV năm 3, Khoa Địa lý)

GVHD: ThS Bùi Vũ Thanh Nhật

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, bên cạnh những khu đô thị mới, những tòa nhà chọc trời, những cao ốc khang trang, vẫn còn tồn tại nhiều khu ổ chuột Chúng đã và đang ảnh hưởng rất lớn đến mỹ quan đô thị cũng như đặt ra nhiều vấn đề xã hội cần phải giải quyết Vừa qua, chúng tôi đã hoàn thành môn

“Địa lý Đô thị” Qua môn học này, vấn đề chúng tôi lưu tâm đến là sự tác động của các khu ổ chuột đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Đồng thời, là những sinh viên đang trọ học trên địa bàn quận 8, chúng tôi hàng ngày trực tiếp chứng kiến cuộc sống của người dân nơi đây Do đó, chúng tôi quyết định nghiên cứu

đề tài này

1.2 Mục đích nghiên cứu

Qua đề tài này, chúng tôi mong muốn tìm hiểu hiện trạng mức sống của người dân trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 – TP HCM Trên cơ sở đó,

sẽ đề ra biện pháp thích hợp, hướng giải quyết cho đời sống của người dân cũng như vấn đề quy hoạch đô thị

Đồng thời chúng tôi cũng hy vọng rằng đề tài này sẽ được dùng làm tài liệu tham khảo cho một số môn học Địa lý như: Địa lý Đô thị, Địa lý Kinh tế - Xã hội,… Bên cạnh đó, đề tài nghiên cứu này cũng giúp nâng cao khả năng nghiên cứu của bản thân

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của đề tài này là mức sống của người dân trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 – TP HCM

1.4 Phạm vi nghiên cứu

Có thể nói quận 8 là nơi điển hình nhất của TP HCM về các khu ổ chuột, do

đó phạm vi của chúng tôi gói gọn trong địa bàn này Trong đó, chúng tôi tập trung khảo sát chủ yếu tại các phường 1, phường 4, phường 11 Tại các phường

này, chúng tôi tiến hành khảo sát và tìm hiểu hiện trạng về mức sống của người dân nơi đây

1.5 Phương pháp nghiên cứu

– Phương pháp thống kê, phân loại

– Phương pháp so sánh

– Phương pháp khảo sát thực tế

– Phương pháp phỏng vấn

2 Nội dung

2.1 Các khái niệm liên quan

Khu ổ chuột

Theo Liên Hợp Quốc, định nghĩa khu ổ chuột chứa một vài yếu tố, gồm kiểu xây nhà, mức dịch vụ mà chính quyền cung cấp, sở hữu đất đai, tỷ lệ phạm tội, đói nghèo Như vậy, khu ổ chuột là một khái niệm để chỉ những nơi có điều kiện sống tồi tàn và nhiều vấn đề xã hội phức tạp

Mức sống

Mức sống là một khái niệm liên quan đến sự phát triển và thỏa mãn nhu cầu của xã hội nói chung và nhu cầu của con người nói riêng Hiện nay, tồn tại rất nhiều định nghĩa về mức sống Nhìn chung, giữa các nhà nghiên cứu có hai cách tiếp cận đối với khái niệm này Cách thứ nhất, lấy mức thỏa mãn nhu cầu của con người làm cơ sở xem xét Cách thứ hai, chọn tập hợp các điều kiện sống làm đối tượng nghiên cứu, trong đó bao gồm điều kiện xã hội, chính trị, mức sản xuất chung, môi trường…

2.2 Tìm hiểu địa bàn nghiên cứu

Điều kiện tự nhiên

Quận 8 là một trong 19 quận nội thành của Thành phố Hồ Chí Minh, nằm ở

vị trí Tây Nam thành phố

Quận 8 có hình dáng thon dài theo hướng Đông Bắc-Tây Nam vì bị chia cắt mạnh bởi một hệ thống kênh rạch chằng chịt

 Phía Bắc giáp quận 5 và quận 6 với ranh giới tự nhiên là kênh Tàu Hũ và kênh Ruột Ngựa

 Phía Đông giáp quận 4 và quận 7 với ranh giới tự nhiên là rạch Ông Lớn

 Phía Tây giáp quận Bình Tân

 Phía Nam giáp huyện Bình Chánh, ranh giới không rõ ràng vì đây là vùng trũng và nhiều đồng ruộng

Các sông ở quận 8 bị nhiễm phèn nặng do chế độ bán nhật triều, ảnh hưởng

từ gió mùa Đông Nam thổi từ biển Đông Tuy nhiên, quận cũng có tới 1/2 diện tích là đất nông nghiệp vì được phù sa của các con sông bồi đắp

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ nóng ẩm, nhìn chung thuận lợi cho định

cư và phát triển nông nghiệp

Điều kiện kinh tế - xã hội

Quận 8 được chia làm 16 phường Cư dân của quận 8 đông nhất là người Việt chiếm khoảng 85,4%, người Hoa cũng có mặt ở quận 8 từ rất sớm với tỷ lệ khoảng hơn 11%; ngoài ra còn có người Chăm, Khơ-me chiếm khoảng hơn 0,3% Các tầng lớp dân cư ở quận 8 phần lớn theo đạo Phật (35%) với 52 chùa được xây dựng khắp nơi Một số tôn giáo khác cũng không ít tín đồ như: Đạo Thiên Chúa (11,5%) với 12 nhà thờ, Tin Lành (0,4%) có 5 nhà thờ, Cao Đài (0,48%) có 2 thánh thất, Đạo Hồi (0,52%) có 2 thánh đường…

Về kinh tế, quận 8 đa dạng về nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, công nghiệp-xây dựng đến du lịch, tài chính Cơ cấu kinh tế theo thành phần của quận: khu vực nhà nước chiếm 33,3%, ngoài quốc doanh chiếm 44,6%, phần còn lại là khu vực có vốn đầu tư nước ngoài Về các ngành kinh tế, dịch vụ chiếm tỷ trọng cao nhất: 50,3% Phần còn lại, công nghiệp và xây dựng chiếm 47,6%, nông -lâm-ngư nghiệp chỉ chiếm 2,1%

2.3 Tìm hiểu mức sống của người dân trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 TP Hồ Chí Minh

2.3.1 Việc làm và thu nhập

Trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8, ngoài những người dân có hộ khẩu thường trú hoặc KT3 thì đa phần là những người dân lao động đến từ các tỉnh miền Tây Nam Bộ như Vĩnh Long, Long An, Bến Tre… và các tỉnh miền

Hình 1: Bản đồ hành chính quận 8

Trung như Bình Định, Quảng Ngãi, Bình Thuận… Họ kiếm sống bằng các nghề như bán hàng rong bằng xe 3 bánh (rau, củ, quả, đồ biển…) và làm trong các xí nghiệp gia đình (may, làm giày dép…) Một bộ phận là học sinh, sinh viên đang trọ học Đa số họ có việc làm nhưng không ổn định, lương thấp không đủ chi tiêu

Đối với công nhân, lương chỉ từ

800.000 – 1.500.000 đồng/tháng; những

người bán hàng rong thì thu nhập từ

100.000 – 150.000đ/ngày, nhưng có khi từ

4 – 5 ngày không có thu nhập vì không có

hàng để bán Như vậy, thu nhập của họ chỉ

khoảng 2.000.000 đồng/tháng Với mức

thu nhập này, họ phải chi tiêu nhiều

khoảng, trong đó tiền nhà từ 200.000 –

400.000 đ/tháng, tiền điện nước từ 60.000 –

100.000 đ/tháng, ăn uống và chi tiêu khác từ

600.000 – 1.000.000 đ/tháng; còn lại gửi về quê để phụ giúp gia đình Riêng đối với công nhân, với mức thu nhập trên thì chỉ đủ chi tiêu trong một tháng, đôi lúc thiếu hụt

Một bộ phận chưa có việc làm thì tìm những công việc tạm thời để kiếm sống như giúp việc nhà, đan giỏ lát… Đối với những người đan giỏ trung bình làm được 100 cái/ngày với giá 300đ/cái, như vậy thu nhập chỉ khoảng 30.000đ/ngày Đặc biệt, hiện nay, Nhà nước cấm xe 3 bánh lưu thông làm cho đời sống người dân đã khó khăn nay càng thêm bấp bênh hơn nữa Họ phải chuyển sang làm công việc mới nên thu nhập thấp hơn so với trước đây

2.3.2 Nhà ở

Hiện nay trên địa bàn quận 8 có trên

10.615 căn nhà, khu đất ven kênh rạch và gần

16.000 căn nhà lụp xụp cấp 3, cấp 4, tạm bợ,

chắp vá, manh mún không bảo đảm điều kiện

sinh hoạt của người dân, dễ gây tai nạn và cháy

nổ Vật liệu làm nhà có khi chỉ là những tấm

ván trôi sông được vớt lên hoặc là những miếng

tôn cũ, miếng gỗ ép được nhặt từ bãi rác

Không gian sinh hoạt chật chội với diện tích từ 8 – 20m2, mật độ trung bình là 2,6m2/người, có gia đình gồm 4 thành viên cùng chen chúc trong ngôi nhà chỉ

Hình 2: Phương tiện kiếm sống

Hình 3: Khu ổ chuột phường 1

với 8m2 Thậm chí có những ngôi nhà siêu mỏng với chiều rộng chỉ khoảng 1m Bên cạnh đó, do người dân tùy ý chọn hướng dựng nhà cho mình nên nhà cửa được dựng lên lộn xộn không theo bất kì một trật tự nào cả

2.3.3 Nhà vệ sinh

Theo quan sát và tìm hiểu của chúng tôi,

trong các khu ổ chuột này có tới 68,3% nhà ở

không có nhà vệ sinh tự hoại Đối với những

ngôi nhà ven sông thì hầu hết đều vệ sinh trực

tiếp xuống sông Đa phần những nhà vệ sinh ở

đây không đảm bảo về mặt an toàn và sức khỏe

Nói là nhà vệ sinh nhưng thật ra chỉ là nơi

được che chắn bởi những miếng tôn cũ hoặc những tấm nilông Có khi cả một dãy nhà trọ chỉ có duy nhất 1 nhà vệ sinh như vậy, vừa là nơi để vệ sinh, vừa là nơi để tắm giặt

2.3.4 Vấn đề điện nước

Vấn đề điện nước đã và đang là vấn

đề nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến đời sống sinh hoạt và sản xuất nơi đây Đối với những người sống trong các dãy nhà trọ thì giá điện trung bình là 3500đ/kwh

và hiện nay giá điện sắp tăng lên 4000 đ/kwh Đây là một giá khá đắt, làm tăng thêm chi phí sinh hoạt của người dân lao động Giá điện đắt đỏ nhưng việc sử dụng nguồn điện của người dân thì gặp nhiều khó khăn Nhiều hộ phải mở công tắc điện từ 15h mới mong có điện sinh hoạt vào buổi tối

Bên cạnh đó, hiện tượng cúp nước xảy ra thường xuyên gây ra tình trạng thiếu nước trầm trọng, có khi hiện tượng này kéo dài đến nửa tháng Đây là nỗi lo lớn nhất, lớn hơn cả nỗi lo về cơm áo Giá nước cũng khá đắt: 18.000đ/m3 Thêm vào đó, vì thường xuyên bị cúp nước nên người dân phải mua nước ở bên ngoài với giá 1.500đ/can/20lít, hoặc phải sử dụng nước giếng Tuy nhiên, do nhu cầu quá lớn nên nhiều lúc không có cả nước giếng để sử dụng

2.3.5 Môi trường và sức khỏe

Hình 4: Nhà vệ sinh

Hình 5: Mua nước sinh hoạt

Tất cả các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 mà chúng tôi tìm hiểu thì hầu hết môi trường đều bị ô nhiễm nghiêm trọng Người dân phải sống chung với các bãi rác Nguyên nhân do nước và rác thải sinh hoạt được đổ trực tiếp xuống sông và vứt bừa bãi Đặc biệt, khi thủy triều rút, đáy sông phơi lên ngổn ngang các loại rác thải sinh hoạt như bao nilông, chai lọ, các hộp đựng thức ăn…

Chính vì môi trường tự nhiên bị ô nhiễm, vấn đề nhà ở, nhà vệ sinh còn khó khăn, chưa đảm bảo nên đã trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe người dân Họ thường xuyên mắc các chứng bệnh như ghẻ lở, sốt xuất huyết, cảm cúm, viêm mũi…Ngoài ra, người dân còn mắc phải những bệnh khác như tiểu đường, tim mạch, ung thư…

Về môi trường an ninh thì khá phức tạp do có nhiều thành phần cùng sinh sống Ở đây thường xảy ra các vụ trộm cắp, đá gà, đánh đề, đánh bài…Tuy nhiên, cũng không có những vụ việc xảy ra nghiêm trọng vì đa số là những người lao động bận rộn làm ăn kiếm sống Ngoài một số ít có hộ khẩu thường trú và KT3 thì đa số là ở bất hợp pháp, không có tạm trú, tạm vắng

2.3.6 Giáo dục

Hầu hết những người dân lao động ở đây đều biết đọc, biết viết nhưng với trình độ thấp

Đối với con em của những người có hộ khẩu thường trú thì được đến trường đúng tuổi quy định, song việc học cũng không được quan tâm Đa số chỉ dừng lại ở bậc Phổ thông, ngoại lệ có một vài em được học lên Đại học, Cao đẳng hoặc Trung cấp chuyên nghiệp; phần còn lại chủ yếu được định hướng học nghề

Hình 6: Ngổn ngang rác thải

Bên cạnh đó, con em của những người nhập cư thì không được đến trường đúng tuổi quy định do hoàn cảnh kinh tế, phải phụ giúp gia đình từ rất sớm như bán vé số, đánh giày, phụ quán ăn…Một số em được đi học ở những trường tình thương nhưng cũng chỉ theo học được một thời gian ngắn

2.3.7 Tiện nghi sinh hoạt

Đời sống kinh tế khó khăn nên tiện

nghi sinh hoạt của người dân không cao

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy có 29%

gia đình có ti vi, trong đó có những ti vi cũ

được mua lại, thiếu an toàn, hình ảnh

không rõ nét; 97% không có máy giặt, tủ

lạnh Như vậy bên trong những ngôi nhà

lụp xụp, tồi tàn không có nhiều vật dụng

đáng giá

Bên cạnh đó mức độ hưởng thụ các giá trị văn hóa, tinh thần khác cũng hạn chế Trong những người chúng tôi khảo sát thì có tới 98,2% là không bao giờ đi xem phim ở rạp, nghe ca nhạc ở các sân khấu; chỉ có 1,8% có điều kiện hưởng thụ các giá trị văn hóa, tinh thần đó

2.4 Định hướng và giải pháp

Các khu ổ chuột đã và đang tác động đến đời sống kinh tế - xã hội và mỹ quan của quận 8 cũng như của TP Hồ Chí Minh Do đó, chúng ta cần phải có các biện pháp trong công tác quy hoạch Thật ra, việc tồn tại các khu ổ chuột là một đặc điểm chung của các nước đang phát triển, ngay cả các nước phát triển như Hoa Kỳ, Đức, Úc vẫn có các khu ổ chuột trong các thành phố lớn Không riêng

gì quận 8 mà ở các quận 1, quận 3, quận 5 vẫn còn xuất hiện các khu ổ chuột Chúng tôi nhận thấy rằng nguyên nhân của sự bất cập, lộn xộn trong các khu ổ chuột này là do chính quyền chưa có sự quan tâm đúng mức và quy hoạch không hợp lý Một số khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 đã có sự quy hoạch, di dời song cách làm chưa triệt để, giữa người dân và chính quyền địa phương chưa tìm được tiếng nói chung trong công tác đền bù, giải tỏa Từ đó, dẫn đến việc di dời chậm chạp, có khi kéo dài nhiều năm vẫn chưa giải quyết được, chẳng hạn như các hộ dân ở phường 11, một số đã đồng ý chuyển đi nơi khác nhưng một số vẫn còn ở lại do chưa nhận được tiền đền bù thỏa đáng

Các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 như quả bom nổ chậm mà sức công phá của nó rất lớn Chính vì vậy, ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải tiến hành

Hình 7: Trong nhà không có vật gì đáng giá

quy hoạch Việc quy hoạch có thể tiến hành bằng nhiều cách, phụ thuộc vào tình hình thực tế Việc giải quyết các khu ổ chuột không khó nhưng không thể diễn ra một sớm, một chiều Chúng ta phải xác định đây là hướng lâu dài và phải có kế hoạch, chiến lược cụ thể Chúng ta phải có sự tính toán để có thể giải quyết ổn thỏa và tránh những hệ lụy về sau

Khi tiến hành quy hoạch trước hết phải đảm bảo đời sống của người dân Bởi lẽ khi người dân được tạo công ăn, việc làm ổn định thì họ sẽ có thu nhập trang trải cho cuộc sống của mình Khi đó, họ có điều kiện để sửa chữa và nâng cấp nhà cửa Chúng ta cứ tưởng tượng xem, nếu như tất cả mọi gia đình trong các khu ổ chuột đều xây dựng nhà cửa thì sẽ không còn là một khu ổ chuột lụp xụp

mà thay vào đó là những khu phố khang trang, đảm bảo các điều kiện của cuộc sống Đồng thời, khi đời sống vật chất của người dân được cải thiện thì ý thức bảo vệ môi trường của họ được nâng cao, nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa tinh thần, chăm sóc sức khỏe, giáo dục được nảy sinh và quan tâm

Để tạo công ăn việc làm cho người dân có thể thực hiện bằng nhiều biện pháp, đầu tiên là thu hút đầu tư trong và ngoài nước để thành lập các khu công nghiệp, khu chế xuất; tiếp theo là đa dạng hóa các thành phần kinh tế Quận 8 cần phải phối hợp với các địa phương khác, đặc biệt là đầu tư vào các làng nghề để người dân có công ăn việc làm tại chỗ, tránh tình trạng xuất hiện hoặc làm trầm trọng thêm các khu ổ chuột Ngoài ra, chúng ta cần phải chú ý đến vấn đề giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân trong vấn đề xóa các khu ổ chuột Chúng tôi đã tìm hiểu kinh nghiệm giải quyết vấn đề các khu ổ chuột trên thế giới Qua đó chúng tôi thấy mô hình giải quyết của Thái Lan là hiệu quả và thiết thực mà chúng ta có thể áp dụng Để giải quyết, chính quyền Thái Lan xây dựng dự án Bann Mankong (An cư), biến khu “ổ chuột” thành khu nhà ở tươm tất cho người nghèo

Dự án Bann Mankong do Viện Phát triển cộng đồng Thái Lan (CODI) thành lập năm 2000 Nhiệm vụ chính của CODI là đàm phán với chủ đất những khu nhà ổ chuột để thuê lâu dài cho người dân CODI còn cung cấp nhiều khoản cho vay hỗ trợ để người dân có tiền xây nhà mới và cải thiện hạ tầng cơ sở Cái hay của dự án này là dựa trên niềm tin: người nghèo cũng có tiềm lực

để phát triển và thoát nghèo, nếu cơ hội đến với họ Cách làm là khuyến khích các cộng đồng cùng hợp tác với chính quyền các thành phố một cách bình đẳng nhằm đạt được một quy hoạch tổng thể về nâng cấp, giải quyết các vấn đề giải tỏa Đối với mỗi khu “ổ chuột” khác nhau, dự án sẽ có những cách giải quyết

khác nhau Một số sẽ nâng cấp, xây dựng lại trên chính khu vực đó Số khác sẽ phải dỡ bỏ hoàn toàn để chuyển sang khu vực khác thuận tiện hơn Theo số liệu của dự án, từ năm 2004 đến 2008 ở Thái Lan có 703 dự án được duyệt với gần 77.000 hộ được hỗ trợ

Thành công của dự án Bann Mankong là kinh nghiệm đáng tham khảo để giải quyết vấn đề nhà “ổ chuột’ nhằm nâng cấp đời sống người dân và chỉnh trang đô thị ở Việt Nam Có ba bài học được rút ra từ dự án Bann Mankong: cách làm này ít xáo trộn đời sống người dân vì ít phải di dời; chi phí để người dân nâng cấp nhà cửa thấp vì cộng đồng có thể chia sẻ với nhau; chính quyền cũng ít nhọc công vì công việc đã được người dân tham gia gánh vác

Theo chúng tôi được biết thì một số thành phố của Việt Nam như Việt Trì, Vinh, Cà Mau đang thực hiện xóa nhà ổ chuột theo mô hình Bann Mankong Tại Cà Mau, dự án “Thiết kế, chỉnh trang tuyến dân cư ven sông rạch trung tâm thành phố Cà Mau” đã khởi động từ tháng 12-2006

Hy vọng rằng với sự thành công của Cà Mau trong việc chỉnh trang các khu nhà ổ chuột ven sông rạch theo mô hình Bann Mankong, Việt Nam sẽ có một mô hình chung để chỉnh trang những tuyến dân cư đang sống trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 nói riêng và Việt Nam nói chung nhằm đem lại lợi ích cho hàng triệu người dân

3 Kết luận

Chúng tôi nhận thấy rằng mức sống của người dân trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 còn rất thấp, cuộc sống của họ còn gặp nhiều khó khăn Họ

đã và đang phải chống chọi với những nỗi lo về vật chất, thiếu thốn về tinh thần, đặc biệt là những điều kiện thiết yếu của cuộc sống Chính vì những khó khăn như thế nên môi trường ở đây không được quan tâm Đây là nguyên nhân làm cho môi trường bị ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân

Qua khảo sát nguyện vọng của người dân trong các khu ổ chuột này thì hầu hết họ đều mong muốn có sự quan tâm và giúp đỡ của chính quyền địa phương Trước tiên là có công ăn việc làm ổn định, có nước sạch để phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày Một số người dân mong muốn được giúp đỡ trực tiếp về vật chất cũng như được Nhà nước tạo điều kiện cho con em họ được đến trường Đây là những nhu cầu chính đáng của người dân

Đây chỉ là quan điểm của những sinh viên buổi đầu làm nghiên cứu khoa học, có thể nó không được trau chuốt về mặt từ ngữ Song, chúng tôi đưa ra

những ý kiến ở vị trí là một người dân, một sinh viên quan tâm tới vấn đề này, hy vọng có thể góp một ý tưởng nhỏ để các nhà quy hoạch đô thị quận 8 và TP Hồ Chí Minh tham khảo Chúng tôi mong muốn việc quy hoạch các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 diễn ra sớm và triệt để, nhanh chóng, góp phần cải thiện mức sống của người dân Đây là nội dung trọng tâm mà chúng tôi muốn hướng đến trong bài nghiên cứu này

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Phạm Thị Xuân Thọ (2008), Địa lý Đô thị, NXB Giáo dục

[2] Nguyễn Viết Thịnh, Đỗ Thị Minh Đức (2009), Địa lý kinh tế xã hội Việt Nam, NXB Giáo dục

[3] Bùi Thị Hải Yến (2007), Địa lý kinh tế xã hội thế giới, NXB Giáo dục

[4] Website Bách khoa toàn thư Wikipedia

[5] http://vi.wikipedia.org/wiki/Quận_8,_Thành_phố_Hồ_Chí_Minh

[6] http://www.diaoconline.vn/tinchitiet/59/16976/xoa-nha-o-chuot-khong-kho/

[7] http://www.tinmoi.vn/O-chuot-giua-long-TP-HCM-1176067.html