Những điều kiện cơ bản để thực hiện thành công giáo dục vì sự phát triển bền vững ở Việt Nam

Vîi c¡ch hiºu nh÷ v y æi khi ng÷íi ta °t v§n · l b£n th¥n cæng cuëc êi mîi phêthængv ¤ihåcng nhgi¡odöc ¢thºhi»n ¦yõ t÷t÷ðngcõa GDPTBVth¼ câc¦n thi¸t ph£i câmët ch÷ìngtr¼nh ri¶ng choGDPTB

NHÚNG I—U KI›N CÌ BƒN

Tr¦n ùc Tu§n

Tr÷íng ¤i håc S÷ ph¤m H  Nëi

1 °t v§n ·

Sau 15 n«m xu§t hi»n ch½nh thùc tr¶n di¹n d n cõa Li¶n Hñp Quèc v c¡c

quècgiatr¶nth¸ giîi,Gi¡odöcv¼ süph¡ttriºnb·n vúng (GDPTBV)¢trðth nh

mët l n sâng, mët tr o l÷u gi¡o döc mîi trong n·n gi¡odöc cõa th¸ giîi hi»n ¤i

Câ thº nâi, GDPTBV ng y c ng kh¯ng ành ÷ñc sùc sèng m¢nh li»t cõa nâ v

kh¡ini»m GDPTBV ng y c ng trð n¶n rãr ng hìn, cö thº hìn èivîi måing÷íi

GDPTBVm°cdò¢÷ñckh¯ngànhmëtc¡chm¤nhm³t¤iHëinghàTh÷ñng

¿nhv·Mæitr÷íngv Ph¡ttriºnðRiodeJaneron«m 1972nh÷ngph£i10n«msau

¸n Hëi nghà Th÷ñng ¿nh Tr¡i §t v· Ph¡t triºn b·n vúng ð Johanersberg, Nam

Phith¼cëng çngth¸giîimîith§y rãr¬ng,n¸uth¸ giîimuèn¤t ÷ñcnhúngti¸n

bëtheo h÷îngph¡ttriºn b·n vúng v cæng b¬ngx¢ hëith¼ gi¡odöcph£i ângmët

vaitrálînhìnnhi·usovîihi»nnay,bðiv¼gi¡odöccâ£nhh÷ðngtrücti¸p ¸nvi»c

thüchi»n nhúng k¸ ho¤ch ph¡ttriºn b·n vúng tr¶n c£3 ph÷ìngdi»n cìb£n l qu¡

tr¼nhraquy¸tành, qu¡tr¼nhthüc thiv ph¡t triºnch§tl÷ñng cuëc sèng(Rosalyn

Mc Keown, ESD Toolkit, 2000) Trong bèi c£nh â, nh¬m n¥ng cao nhªn thùc v

cam k¸tcõa gi¡odöc v¼ sü ph¡t triºn b·n vúng, n«m 2002 Li¶n Hñp Quèc¢ khði

x÷îng thüchi»n Thªp ni¶n GDPTBV cõa Li¶n Hñp Quèc (2005-2014)"tr¶n ph¤m

vi to n c¦u" [4]

Thªp ni¶n GDPTBV cõa Li¶n Hñp Quèc v· l  cì hëi lînº Vi»t Nam thüc

hi»n ch÷ìngtr¼nh h nh ëngcõa m¼nh nh¬m thóc ©y GDPTBV ðVi»tNam.Tuy

nhi¶n, th¡ch thùc °t ra khæng nhä v mët c¥u häi lîn l  trong nhúng i·u ki»n

n o th¼ chóng ta s³thüc hi»n câ k¸t qu£ GDPTBV ð Vi»tNam v c¦n ph£i l mg¼

º nhanhchângx¡c lªp÷ñcnhúng i·u ki»ncìb£n â? Trong b ib¡o n y chóng

2 Nhúng i·u ki»n cì b£n º thüc hi»n th nh cæng

GDPTBV

2.1 Ti¸n tîi mët quan ni»m thèng nh§t v· GDPTBV

ESD vèn l  mët kh¡i ni»m "ngo¤i nhªp" v o l¾nh gi¡o döc, câ nëi h m r§t

rëng, trøu t÷ñng v t½nh kh¡i qu¡t cao [3] ¥y công l  mët nguy¶n nh¥n khi¸n

chotrongnhªn thùccõa chóng ta,kh¡ini»mn y ÷ñchiºu theonhi·u gâcëkh¡c

nhau.Ch½nhv¼v y,trongthüc ti¹n¢n£ysinh tr÷ínghñp l cânhúngþki¸n¡nh

gi¡kh¡c nhau æi khitr¡ing÷ñc nhauvîi mët ho¤t ëng GDPTBV

èi vîi mët sèng÷íi, t§t c£ nhúng ho¤t ëng g­n li·nvîi qu¡ tr¼nh êimîi

v hi»n¤ihâagi¡odöc,eml¤inhúngbi¸nêicâþngh¾aph¡ttriºnb·n vúng·u

÷ñc xem l ho¤t ëng cõa GDPTBV Hå quan ni»m r¬ngtø c¡ilîncâ t¦m v¾ mæ

nh÷gi¡odöc chomåing÷íi,phêcªpgi¡odöctiºuhåc,gi¡odöcphángchèngc¡c t»

n¤nx¢hëi,êimîigi¡odöcphêthængv ¤ihåc chotîinhúngc¡inhähìnnh÷

êimîiph÷ìngph¡pd¤y håctheoquaniºm l§yng÷íihåcl mtrungt¥m, êimîi

ch÷ìng tr¼nh v s¡ch gi¡o khoa h¸t th£y ·u n¬m trong kh¡i ni»m GDPTBV

Vîi c¡ch hiºu nh÷ v y æi khi ng÷íi ta °t v§n · l  b£n th¥n cæng cuëc êi mîi

phêthængv ¤ihåcng nhgi¡odöc ¢thºhi»n ¦yõ t÷t÷ðngcõa GDPTBVth¼

câc¦n thi¸t ph£i câmët ch÷ìngtr¼nh ri¶ng choGDPTBV ðtrong nh  tr÷íng hay

khæng?Thüc t¸ ¢cho th§y khæng ph£i b§t cù ho¤t ëng gi¡odöc n o nh¥n danh

êimîiv hi»n¤ihâa·u ÷ñccoil ho¤tëngGDPTBV, n¸unh÷ nâkhængt¤o

ra cì hëi tèt v b¼nh ¯ng º ng÷íi håc, ng÷íi ÷ñc gi¡odöc ph¡t triºn c¡c n«ng

lücsèngv l mvi»c mëtc¡chb·n vúng.Mët ch÷ìngtr¼nh êimîiv hi»n¤igi¡o

döc phê thæng m  qu¡ t£i v khæng em l¤i ni·m vui v nhúng ham muèn, ëng

lücs¡ngt¤o tronghåc tªp s¡ngt¤o chohåcsinh th¼ khâ câthº xeml mët ch÷ìng

tr¼nh GDPTBV

Cho ¸n nay câ khæng ½t ng÷íi v¨n xu§t ph¡t tø nhúng kinh nghi»m trong

gi¡odöc mæi tr÷íng º ti¸p cªn nëidung v thi¸t k¸ c¡c ch÷ìng tr¼nh GDPTBV

i·un ycâc«nnguy¶ncõanâ.Ðc¡cn÷îcph¡ttriºnGDPTBV÷ñccoil süph¡t

triºn mîi v· ch§t cõa gi¡o döc mæi tr÷íng v gi¡o döc ph¡t triºn cán ð c¡c n÷îc

angph¡ttriºni·u n y÷ñcxeml süti¸p nèicât½nh tênghñpv li¶nk¸tnhúng

tr ol÷u, s¡ng ki¸ngi¡odöc ¢tçn t¤itr÷îcâl gi¡odöc mæitr÷íng(GDMT) v

gi¡odöc d¥nsè(GDDS).GDMTv GDPTBVðmët mùcënh§tành r§tg¦n gôi

nhaunh÷ngtuy»t nhi¶nkhæng thº çngnh§t nëidunghaikh¡ini»m n y l mmët

Tr¶n thüc t¸ gi¡o döc v¼ sü ph¡t triºn b·n vúng câ nëi h m rëng hìn so vîi

gi¡o döc mæi tr÷íng Kh¡c vîi gi¡o döc mæi tr÷íng v ph¡t triºn, gi¡o döc v¼ sü

ph¡t triºn b·n vúng ÷a ra mët ti¸p cªp rëng hìn, mët nhªn thùc ¦y õ hìn v·

li¶n k¸t c¡c m°t mæi tr÷íng, kinh t¸, x¢ hëi ÷ñc gåi l  tam gi¡c ph¡t triºn b·n

vúng Gi¡odöc v¼ süph¡t triºn b·n vúng ph£i gâp ph¦n v o vi»cthüc hi»n nhúng

möc ti¶u ÷u ti¶n cõa ph¡t triºn b·n vúng ¢÷ñc x¡c ành trong Agenda 21.Möc

ti¶u ch½nh cõa gi¡odöc v¼ sü ph¡t triºn b·n vúng l  ÷a con ng÷íi v o và tr½ âng

vai trá t½ch cüc trong vi»c t¤o ra mët hi»u qu£ b·n vúng v· m°t sinh th¡i kinh t¸

v t¤o n¶n mëtmæitr÷íngx¢ hëicæng b¬ng,trong khiv¨nduytr¼÷ñctr¶n ph¤m

vito n c¦u B¬ngc¡chsû döngnhúngt¼nh huèng, nhúngph÷ìngph¡p v c§u tróc

håctªp th½ch hñp,gi¡odöc ph¡ttriºn b·n vúng cânhi»mvöêimîiqu¡tr¼nh håc

tªp ð t§t c£ l¾nh vüc v c§p bªc gi¡o döc m  nâ gióp cho c¡c c¡ nh¥n chi¸m l¾nh

÷ñcc¡ck¾n«ngph¥nt½ch,¡nhgi¡v n«nglüch nhëngm ph¡ttriºnb·nvúng

áihäi[1;4]

M°c dò tr¶n b¼nh di»n l½ thuy¸t måi ng÷íi ·u thøa nhªn r¬ng GDPTBV

l  sü k¸t hñp h i háa cõa c£ 3 m°t l  gi¡o döc sinh th¡i (GDMT), gi¡odöc cæng

b¬ng x¢ hëi v gi¡o döc ph¡t triºn kinh t¸ b·n vúng, nh÷ng trong thüc ti¹n triºn

khai GDPTBV vi»c g­n k¸t c¡c ho¤t ëng mang t½nh GDPTBV nh÷ gi¡odöc mæi

tr÷íng,gi¡odöc d¥n sè,gi¡odöc du làch,gi¡odöcpháng chèng c¡ct»n¤n x¢hëi

côngcán nhi·u h¤n ch¸ v ch÷a ¤t tîimùc ëmong muèn GDPTBV v· b£n ch§t

l  ho¤t ëng li¶n mæn, xuy¶n mæn trong khi â ch÷ìng tr¼nh gi¡o döc phê thæng

hi»nnay ÷ñc thi¸tk¸ theokiºu c ngl¶n c¡c bªc håccaoth¼ t½nhph¥nhâac ng cao

V¼ v y, t¤o rasü thèng nh§t trong a d¤ng,sü li¶n k¸t g­n bâ c¡c ho¤t ëng kh¡c

nhau cõa GDPTBV tr¶n thüc t¸gi¡odöc ðc¡c tr÷íngphê thængl  cæng vi»c khâ

kh«n, phùc t¤p v hi»n ang nêi l¶n nh÷ mët th¡ch thùc to lîn èi vîi vi»c thüc

hi»nGDPTBV.i·un ykhængch¿óngvîic¡cn÷îcangph¡ttriºnm cánóng

vîi c¡c n÷îc ph¡t triºn

Câ l³ khæng n¶n ch¿ b¬ng láng vîi nhúng ành ngh¾a v· GDPTBV ¢ ÷ñc

Li¶n Hñp Quèc v UNESCO khuy¸n nghà, m°c dò chóng nhªn ÷ñc sü t¡n th nh

cõanhi·uquècgiatr¶nth¸giîi.Dokh¡ini»mv·GDPTBV trøut÷ñng,cât½nhkh¡i

qu¡t cao v bao chùa mët nëi h m r§t rëng n¶n trong thüc t¸ ¢ thº hi»n nhúng

quan ni»m khæng thèng nh§t khi triºn khai v ¡nh gi¡ c¡c ho¤t ëng GDPTBV

V¼v y, r§tc¦n thi¸tph£i nhªpnëi v nëi àa hâanëih mcõa kh¡ini»mGDPTBV

saochonâth½chhñpvîiho nc£nhcõan÷îcta.âl c¡chl mcâþngh¾anh¬mt¤o

ra mët cæng cö ành h÷îng v ¡nh gi¡ óng ­n c¡c ho¤t ëng GDPTBV ð Vi»t

Nam.Theoquan ni»mcõa chóng tæi,trongc¡c ànhngh¾av·GDPTBV,nhúng°c

t½nh b£n ch§t cõa GDPTBV d÷îi ¥y c¦n ÷ñc biºu ¤t mët c¡chng­n gån:

- GDPTBV v· b£n ch§t l  mët tr o l÷u gi¡o döc hi»n ¤i m  cèt lãi cõa nâ

l  qu¡ tr¼nh êi mîi v hi»n ¤i hâa gi¡o döc theo nhúng ành h÷îng cõa sü ph¡t

triºnb·n vúng nh¬m bi¸n gi¡odöc trðth nhmët cæng cö ch chèt cõa GDPTBV

-GDPTBV cânhi»m vötrång y¸u l  t¤o ra nhúngcì hëib¼nh ¯ng chomåi

ng÷íi h¼nh th nhv ph¡t triºn c¡c n«ng lüc, c¡c c¡ch sèng b·n vúng cõa m¼nh

-GDPTBV cánthüchi»nmëttrångtr¡chkh¡cnúal khuy¸n kh½ch,thóc©y

vi»c t¤o lªpmët m¤ng l÷îi rëng kh­p ð c¡c khæng gian l¢nh thê kh¡c nhau nh¬m

li¶nk¸t nhúng con ng÷íi câmong muèn v n«ng lücph¡t triºn b·n vúng tham gia

t½chcüc v o vi»cx¥y düng v ph¡t triºn khæng ngøng ph¤m vi khæng gian cõa c¡c

lo¤imæitr÷íng(sinh th¡i, kinh t¸, x¢ hëi) ph¡t triºn b·n vúng

Quan ni»m n y v· GDPTBV ÷ñctr¼nh b y kh¡i qu¡tð hëp 1 d÷îi ¥y

Hëp 1: Quan ni»m v· GDPTBV

GDPTBV l  qu¡ tr¼nh êi mîi v  hi»n ¤i hâa gi¡o döc theo nhúng ành h÷îng

cõa sü ph¡t triºn b·n vúng nh¬m t¤o ra nhi·u cì hëi b¼nh ¯ng cho c¡c c¡ nh¥n

v  cëngçng câ ho nc£nhkh¡c nhau h¼nhth nh v ph¡t triºnnhúng phongc¡ch

sèng b·n vúng v  nhúng n«ng lüc h nh ëng c¦n thi¸t º ki¸n t¤o c¡c qu¡ tr¼nh

ph¡t triºn b·n vúng v  mæi tr÷íng sèng b·n vúng trong c¡c khæng gian l¢nh thê

kh¡c nhau

Gi¡o

döc v¼

sü ph¡t

triºn

b·n

vúng

=

êi mîi v hi»n

¤i hâa gi¡o döc

theo nhúng ành

h÷îng cõa sü

ph¡t triºn b·n

vúng

−→

Nhúng con ng÷íicâ:

- kh£ n«ng ki¸n t¤o cuëc sèng

mët c¡ch b·n vúng

- n«ng lüc x¥y düng v ph¡t

triºn c¡c qu¡ tr¼nh v c¡c mæi

tr÷íng b·n

2.2 X¥y düng c¡c ti¶u ch½ cì b£n º ¡nh gi¡ c¡c ho¤t ëng

GDPTBV

i k±m theo vi»cx¥y düngv ph¡t triºn c¡c ànhngh¾a v·GDPTBV r§tc¦n

thi¸tph£ix¥ydüng mëth»thèngc¡cti¶u ch½º theodãiv ¡nh gi¡c¡cho¤tëng

GDPTBV.Xu§tph¡ttøquan ni»mn¶utr¶n v·GDPTBVv c¡c°c t½nhb£n ch§t

cõa GDPTBV chóng tæi ph¡c håa mët sè ti¶u ch½ cì b£n º ¡nh gi¡ ch§t l÷ñng

mët ch÷ìng tr¼nh hay mët ho¤t ëng GDPTBV Ð ¥y c¡c ti¶u ch½ cì b£n ÷ñc

xem l  nhúng c«n cù, cì sð quan trång º theo dãi v ¡nh gi¡ li»u mët ch÷ìng

tr¼nhhaymët ho¤tënggi¡odöccâthücsü÷ñccoil ho¤t ëngGDPTBV D÷îi

¥y l mët sè ti¶u ch½ quan trång:

- T½nh êi mîi v  hi»n ¤i: ¥y l  ti¶u ch½ quan trång h ng ¦u cõa

GDPTBV Vi»cnhªn bi¸t v ¡nh gi¡nhúng °c t½nh n y cõa GDPTBV düa tr¶n

nhúngc«n cù v nhúngc¥u häich½nh sau ¥y:

+ êi mîi v  hi»n ¤i hâa möc ti¶u d¤y håc: B¶n c¤nh vi»c truy·n thö ki¸n

thùc v k¾ n«ng, vi»c h¼nh th nhph÷ìng ph¡p håc tªp, h nh vi -th¡i ë v gi¡trà

v«nhâa câ÷ñc coitrång khæng?

+ êi mîi v  hi»n ¤i hâa nëi dung d¤y håc: C¡c nëi dung mîi, quan trång

cõa PTBV câ ÷ñc t½ch hñp, lçng gh²p v o ch÷ìng tr¼nh gi¡o döc khæng v ðmùc

ën o?

+ êi mîi v  hi»n ¤i hâa ph÷ìng ph¡p v  h¼nh thùc tê chùc d¤y håc: C¡ch

ti¸p cªn v c¡c ph÷ìng ph¡p v h¼nh thùc d¤y håc mîi nh÷ d¤y håc l§y håc sinh

l m trung t¥m, d¤y håc hñp t¡c, d¤y håc ki¸n t¤o, d¤y håc tr£i nghi¶m, d¤y håc

theo dü ¡n, sû döng ICTtrong gi¡odöc câ÷ñc quan t¥m thüc hi»n khæng?

-T½nh li¶n töc: GDPTBV l mët qu¡tr¼nh ph¡t triºn li¶ntöc theo nguy¶n

l½süt½chlôyv·l÷ñngs³d¨n¸n süph¡t triºnv· ch§t.V¼v y,vi»ctêchùc c¡cho¤t

ëng GDPTBV mët c¡chng¨u hùng, nh§t thíi ho°c ùt o¤n khæng nhúngkhæng

em l¤i nhúng k¸t qu£ nh÷ mong muèn m cán l¢ng ph½ v· thíi gian, cæng sùc v

kinhph½ cõa cì sð gi¡odöc công nh÷ cõa ng÷íi håc Câ thº x¡cành t½nh li¶ntöc

cõa ho¤t ëng GDPTBV tr¶n cì sðnhúng c«n cù v nhúng c¥u häisau ¥y:

+ ë li¶n töc: Sü ph¡t triºn cõa ho¤t ëng GDPTBV mang t½nh nh§t thíi

ho°c ùt o¤n hay khæng?

+ Sü ph¥n chia giai o¤n: Sü ph¡t triºn cõa ho¤t ëng GDPTBV câ ÷ñc

ph¥n th nhc¡c giaio¤n vîi c¡c mèc thíi gian nh§t ành khæng?

+Sü k¸ ti¸p: Giaio¤nsau cõa ho¤t ëng GDPTBV câph£il  süph¡ttriºn

mîiv·ch§t cõa giaio¤n tr÷îc hay khæng?

-T½nh b·n vúng:T½nhb·n vúngthº hi»nðëb·n cõaho¤tëngGDPTBV

tr÷îc nhúngt¡c ëngti¶u cüc cõa b¶n ngo i.ë b·n cõa ho¤tëng GDPTBV thº

hi»ntªptrungðchéli»un·nmângchosüph¡ttriºnGDPTBV câ÷ñcx¥ydüngv

giacè ¸n mùc c¦n thi¸t khæng? V¼ v y, khi xem x²t t½nh b·n vúng cõa GDPTBV

c¦n ch þ ¸n nhúng iºm quan trång sau ¥y:

+ T¤o cì hëi ph¡t triºn: ho¤t ëng GDPTBV câ t¤o n¶n cì hëi cæng b¬ng

cho süph¡t triºn cõa c¡c c¡ nh¥n v c¡c cëng çng khæng?

+Mùc ë li¶n töc: ho¤tëng GDPTBV câ di¹n rali¶ntöc trongkhæng gian

v thíi gian khæng?

+Mùc ë li¶n k¸t cõa c¡c y¸u tè c§u th nh: ho¤t ëngGDPTBV cât¤o n¶n

÷ñc sü thèng nh§t trong a d¤ng cõa c¡c lo¤i h¼nh GDPTBV (GDMT, GDDS,

Gi¡odöc ph¡t triºn) hay khæng?

-T½nh hi»u qu£: Hi»u qu£cõa GDPTBV l  mët trong nhúngti¶u ch½ quan

trångnh§tº ¡nh gi¡ch§t l÷ñngcõa mët ho¤tëngGDPTBV v ph£i ÷ñc¡nh

gi¡b¬ng ch§t l÷ñngc¡c s£nph©m m GDPTBV tr¶ncìsðt½nh to¡n¸n nhúngchi

ph½v·nh¥nlücv vªtlüc V¼v y,khi xemx²t°c t½nhn y cõaGDPTBV c¦nph£i

ch þ ¸n nhúng iºm quan trång sau ¥y:

+ S£n ph©m m  GDPTBV t¤o ra: S£n ph©m â l  sü thay êi t½ch cüc cõa

c¡nh¥n hay cëng ëng v· mët ph÷ìng di»n nh÷ ki¸n thùc, k¾ n«ng, ph÷ìng ph¡p,

h nh vi -th¡i ë li¶nquan ¸n PTBV tr¶n têng háa c¡c ph÷ìngdi»n â)

+ Nhúng chiph½ v· nh¥nlüc, vªt lüc v  t i lüc:Nhúng chi ph½â câphòhñp

ho nc£nh thüc t¸ ðàa ph÷ìngv câ ch§p nhªn ÷ñckhæng?

2.3 X¡cànhrãnhúngcon÷íng,nëidungcì b£ncõaGDPTBV

Cho ¸n nay, tr¶n b¼nh di»n l½ thuy¸t chóng ta ¢ thèng nh§t vîi nhau v·

nhúngnëi dung cì b£n cõa kh¡i ni»m GDPTBV theo nhúng ành h÷îng gñi þ cõa

UNESCO th¸ giîi v khu vüc º ti¸n h nh triºn khai c¡c ho¤t ëng GDPTBV ð

Vi»tNam Tuy nhi¶n, khitriºn khai tr¶n thüc t¸ c¡c ho¤t ëng GDPTBV th¼ mët

lo¤tc¥u häi÷ñc °t ra m ch÷a câ c¥u tr£líi x¡c ¡ng v thuy¸t phöc: N¶n ti¸n

h nh GDPTBV nh÷ th¸ n o cho câ hi»u qu£? C¡c c¡ch ti¸p cªn v ph÷ìng ph¡p

ti¸n h nh GDPTBV câ g¼ kh¡c so vîi vi»c ti¸n h nh c¡c ho¤t ëng gi¡o döc mæi

tr÷íng v gi¡o döc d¥n sè khæng? Câ ph£i cù ti¸n h nh song song c¡c ho¤t ëng

GDMT, GDDS v têng cëng l¤i l  chóng ta câ ÷ñc mët bùc tranh ho n ch¿nh v·

GDPTBV hay khæng? Nhúng nëi dung v ch · n o l  thi¸t thüc nh§t v c¦n

÷ñc ÷u ti¶n t½ch hñp, lçng gh²pv otrong ch÷ìng tr¼nhgi¡odöc phê thængv ¤i

håc v.v Ð ¥y, chóng tæi khæng câ i·u ki»n º ti¸p töc i s¥u ph¥n t½ch v gi£i

¡pnhúng c¥uhäin¶u tr¶n m ch¿tªp trung· cªp ¸n nhúngành h÷îngcât½nh

nguy¶n t­c l c¡c con ÷íng, c¡c c¡ch ti¸p cªn v c¡c ch · quan trång c¦n ÷ñc

quan t¥m ch þ khi ti¸n h nh GDPTBV trong nh  tr÷íng phê thæng ðVi»t Nam

Con÷íngv ànhh÷îngcât½nhnguy¶nt­cºthüchi»nth nhcængGDPTBV

ð Vi»t Naml  êi mîi v  hi»n ¤i hâa s¥u s­c, to n di»n, çng bë ð c£ ba m°t cì

b£n (thº ch¸, cæng ngh» v  nhªn thùc, h nh vi - th¡i ë) ð t§t c£ c¡c chõ thº cõa

GDPTBV, °c bi»t l  ð c¡c cì quan tê chùc v  qu£n l½ gi¡o döc êi mîi, hi»n ¤i

hâa khæng ph£i l möc ½chtü th¥n m ph£i h÷îng tîisü ph¡t triºn câch§t l÷ñng

v b·n vúng cõa con ng÷íi v mæi tr÷íng Hìn th¸ núa, GDPTBV c¦n ph£i "mð

racho måing÷íi cìhëi÷ñc h÷ðngmët n·n gi¡odöc câ ch§t l÷ñng, ÷ñc ti¸p thu

nhúngtrithùc v c¡c gi¡trà, c¡chùng xû, lèisèng phò hñp º b£o £m mëtt÷ìng

laib·n vúng v süchuyºn dàchx¢hëit½chcüc" [4], çngthíi x¥y düngc¡c quan h»

hñp t¡c li¶n k¸t º ph¡t triºn ¥y ÷ñc xem l  i·u ki»n ti¶n quy¸t º thüc hi»n

th nhcængGDPTBV.Khængcâsüêimîiv hi»n ¤ihâa GDPTBV th¼khæng câ

t÷ìng lai Tuy nhi¶n, sü êi mîi, nhúng cam k¸t m¤nh m³ v sü tham gia câ hi»u

qu£ cõa c¡ nh¥n v cëng çng trong c¡c qu¡ tr¼nh ph¡t triºn b·n vúng khæng thº

tünhi¶n câ÷ñc m ph£i l k¸t qu£cõa mët qu¡tr¼nh gi¡odöc [2]

Khi t¼m hiºu nhúng i·u ki»n cì b£n º t«ng c÷íng GDPTBV ð Vi»t Nam

chóng tæichor¬ng GDPTBV c¦n ÷ñc coi l  mët tri¸t l½ gi¡o döc hìn l  mët tr o

l÷u ch½nh tràc¦n ÷ñc du nhªp v o trong gi¡odöc Theo quan ni»m n y,GDPTBV

vøal ng÷íib¤n çngh nh,vøal cæng cöhi»u nghi»mº êimîiv hi»n ¤in·n

gi¡odöchi»n nay v¼ nhúngt÷t÷ðng,c¡ch ti¸pcªn, chõ·, nëidung,ph÷ìngph¡p

cõa GDPTBV câ £nh h÷ðng s¥u rëng v ang x¥m nhªp mët c¡ch m¤nh m³ v o

n·n gi¡odöc hi»n ¤i V½ dö: khi thüc hi»n quan iºm l§y håc sinh l mtrung t¥m

trong êi mîi gi¡o döc th¼ v· thüc ch§t chóng ta cö thº hâa mët c¡ch sinh ëng

nhúngnguy¶nt­c cõasüph¡ttriºnb·n vúng nh÷k¸thñp ti¸pcªntop downv ti¸p

cªn bottom, t«ng c÷íngsü tham gia v sü hñp t¡c cõa c¡c ch thº trong qu¡tr¼nh

÷a ra quy¸t ành v thüc thi quy¸t ành ¡ng ti¸c l  cho ¸n nay GDPTBV ð

nhi·unìich÷a÷ñcnh¼n nhªnnh÷mët tri¸tl½gi¡odöcv mët cængcö quan trång

º êimîi v hi»n ¤i hâa gi¡odöc

Mët trong nhúng mèi quan t¥m h ng ¦u cõa chóng ta hi»n nay l  l m sao

tr¶n cìsðnghi¶ncùu, t¼m hiºu nhúngv§n· cèt lãicõa GDPTBV ð khu vücch¥u

 v Th¡i B¼nh D÷ìng m  UNESCO khuy¸n nghà v thüc ti¹n sinh ëng cõa gi¡o

döc n÷îc ta, chóng ta câ thº x¡c ành v cö thº hâa nhúng v§n · GDPTBV c¦n

÷ñc ÷u ti¶n thüc hi»n Trong i·u ki»n c¡c nguçn lüc (nh¥n lüc, vªt lüc, t i lüc)

chovi»ctriºn khaiGDPTBV ð Vi»tNamcâh¤n th¼ t¼m ramët sìçìn gi£nthº

hi»n ÷ñc nhúng v§n·, ch ·, ch iºm quan trång cõa GDPTBV v phõ kh­p

c¡c vòng mi·n l¢nh thê iºn h¼nh ð n÷îc ta l  vi»c l m r§t c¦n thi¸t Theo ành

h÷îngâ, chóng tæi¢· xu§tmët mæh¼nh ìn gi£nd÷îi ¥y(B£ng1)nh¬m x¡c

ành c¡c nëi dung GDPTBV c¦n ÷ñc ti¸n h nh trong c¡c tr÷íng li¶n k¸t v c¡c

trung t¥m håctªp cëng çngð Vi»t Nam

B£ng 1: Lüa chån nëi dung º bi¶n so¤n t i li»u iºn cùu

phöc vö GDPTBV ð trung t¥m cëng çng

v  c¡c tr÷íng li¶n k¸t ð Vi»t Nam

TT

V§n ·

C¡c vòng mi·n

Th nh

thà Næng

thæn

Mi·n

nói

1

Ph¡t

triºn

b·n

vúng

Ph¡t triºn æ

thà b·n vúng

An to n giaothæng x

Ænhi¹mkhængkh½r¡c

th£i

x

Ph¡t triºn næng

thæn b·n vúng

Xâa âi, gi£m ngh±o

x

Ph¡ttriºntiºuthõCN x

Ph¡t triºn mi·n

nói b·n vúng

Hétrñph¡ttriºnvòng

s¥u, vòng xa

x

Ph¡t

triºn b·n

vúng mæi

tr÷íng tü

nhi¶n

B£o v» a d¤ng

sinh håc

Ph¡ttriºnc¡ckhub£o

tçn v c¡c v÷ín quèc

gia

x

Khai th¡c c¡c

nguçn t i

nguy¶n thi¶n

nhi¶n

Khai th¡c v sû döng

hñp l½ t i nguy¶n

kho¡ng s£n

x

Khai th¡c v sû döng

hñp l½ t inguy¶n biºn

3

Ph¡t

triºn

b·n

vúng

kinh t¸

Ph¡t triºn du

làch b·n vúng

Ph¡ttriºndulàchsinh

th¡i

x

Ph¡t triºn du làch

cëng çng

x

Ph¡t triºnnæng

nghi»pb·n vúng

Ph¡t triºn næng s£n

nghi»p s¤ch

x

Ph¡t triºn n«ng l÷ñng

kh½ sinh håc trong

ch«n nuæi

x

4

Ph¡t

triºn

b·n

vúng x¢

hëi

V«nhâa

Phong c¡chsèng

x

B£otçnc¡cgi¡tràv«n

hâa truy·n thèng

x

B¼nh ¯ng giîi

àa và ng÷íi phö nú

trong gia ¼nh v x¢

hëihi»n ¤i

x

Háa b¼nh v an

ninh

An ninh håc÷íng x

2.4 p döng nhúng ti¸p cªn c¦n thi¸t º ki¸n t¤o v  ti¸n h nh

GDPTBV

Sau khi¢x¡cànhrãnhúngmöcti¶uv nëidungcìb£n cõaGDPTBV,vi»c

l ms¡ng tä ti¸p cªn v nhúng ph÷ìngph¡p th½ch hñp º hi»n thüc hâa b¬ng ho¤t

ëng nhúng nëi dung cõa GDPTBV ¢ lüa chån l  v§n · quan trång câ þ ngh¾a

thüc ti¹n lîn lao c¦n ÷ñc quan t¥m Xu§t ph¡t tø b£n ch§t cõa GDPTBV công

nh÷ möc ti¶u m GDPTBV c¦n ph£i ¤t tîi,câthº v c¦n ph£i ch þ ¸n c¡c ti¸p

cªnsau ¥y trongkhiti¸n h nhx¥y düngv thüchi»n c¡cch÷ìngtr¼nhGDPTBV:

- Ti¸p cªn li¶n mæn: ¥y câ thº xem l  mët ti¸p cªn quan trång thº hi»n

rãn²t °c t½nh li¶nmæncõa GDPTBV Ti¸p cªn n y ÷ñcsûdöng t¤o ramèili¶n

h» thüc sü giúa GDMT, GDDS vîi möc ½ch c£i thi»n mët thüc t¸ l  GDMT v

GDDS¢v ang ti¸ptöc ÷ñcthüc hi»ntheo ph÷ìngthùc songsong trong ph¤m

vi mët mæn håcho°c trong ph¤m vi mët cìsð gi¡odöc

- Ti¸p cªn t½ch hñp v  lçng gh²p: ¥y câ thº xem l  chi¸n l÷ñc h¸t sùc

c¦n thi¸t º ÷a nëidung GDPTBV v och÷ìng tr¼nh gi¡odöc ch½nh quiv khæng

ch½nh qui Nhúng ti¸p cªn n y khæng xa l¤ vîi chóng ta v¼ ¢ ÷ñc sû döng khi

GDMTv GDDS÷ñcthüchi»ntrongch÷ìngtr¼nh gi¡odöcphêthængv ¤ihåc

V§n · °t ra l  t½ch hñp c¡i g¼ v t½ch hñp v o nhúng bë mæn n o trong ch÷ìng

tr¼nh gi¡odöc phê thæng GDPTBV ái häi lçng gh²p, t½ch hñp 5 th nh ph¦n cì

b£n cõa nëi dung GDPTBV (ki¸n thùc, k¾ n«ng ph÷ìng ph¡p, v§n · v gi¡ trà)

(McKeown, 2001) v otrong ch÷ìng tr¼nh gi¡odöc cõa t§tc£ c¡c bë mæn i·u â

cângh¾a l  vi»c t½ch hñp v lçng gh²p nëi dung GDPTBV khæng cán l  °c quy·n

cõa mët sè bë mæn nh÷ tr÷îc ¥y (gi¡o döc cæng d¥n, àa l½, sinh håc ) m  câ

thº mðrëngrat§tc£c¡c bë mænkh¡c trong nh  tr÷íngnh÷ v«nhåc,làchsû, to¡n

håc,vªtl½,hâa håc,cæng ngh» Tuý theo°c tr÷ngnëidung cõa bëmæn m x¡c

ànhmüc ët½ch hñpv lçng gh²pth½ch hñpsao chot¼nh tr¤ngqu¡t£i khængdi¹n

rakhi thüc hi»n GDPTBV trong c¡c mæn håc

-Ti¸pcªn v«nhâa:X²tv·b£nch§t GDPTBV"ch½nhl qu¡tr¼nhthóc©y

c¡c gi¡ trà m  trong âtæn trång ÷ñc °t ð và tr½ trung t¥m" [4] Công c¦n ph£i

nh§nm¤nh r¬ng nhúnggi¡tràùng xû theo quan iºmph¡t triºn b·n vúng công câ

nhúngkh¡cbi»t ¡ngkºtrongc¡c mæitr÷íngv«nhâa kh¡c nhau.V¼v y,xu§thi»n

nhu c¦u ph£i t½nh ¸n nhúng y¸u tè v«n hâa khi thüc hi»n chuyºn giao c¡c th nh

tüuGDPTBV ðc¡c n÷îcph¡ttriºn ph÷ìngT¥ sangc¡c n÷îcch¥u, nìim ¤o

Khêng câ mët £nh h÷ðng khæng nhä trong íi sèng v«n hâa x¢ hëi Mët sè cæng

tr¼nhnghi¶ncùu v·d¤yhåchñpt¡ctrongbèic£nhcõav«nhâach¥u vîic¡cthüc

nghi»mcængphuðH Nëi,Vi»tNaml mëtminhchùngsinh ëngchov§n· n y

-Ti¸pcªn qu¡tr¼nh:T½nhqu¡tr¼nhcõaGDPTBVc¦n ph£i÷ñccoitrång

mët c¡chóng mùc trong qu¡ tr¼nh têchùc v triºn khaic¡c qu¡tr¼nh GDPTBV

Tr¶n thüc t¸ GDPTBV thº hi»n ra nh÷ mët qu¡ tr¼nh li¶n töc chuyºn êi cõa x¢

hëili¶nquan ¸n vi»chåc tªp suèt íicõa måing÷íi.V¼ v y, c¦n ph£i têchùc c¡c

ho¤tëng GDPTBV sao chonâkhæng ph£i l nhúngho¤t ëng gi¡odöc nh§tthíi

di¹n ratrongmët thíi iºm hay mëtthíi gian ng­n ngõim ph£i l mët qu¡tr¼nh

håc tªp suèt íi nh¬m t¤o ra nhúng cæng d¥n câ hiºu bi¸t, câ n«ng lüc tham gia

gi£iquy¸tv§n·mët c¡chs¡ng t¤o,camk¸tthamgiamët c¡chcâtr¡chnhi»mv o

c¡c ho¤t ëng c¡ nh¥n v tªp thº nh¬m £m b£o cho mët t÷ìng lai l nh m¤nh v·

mæitr÷íng v thành v÷ñng v· kinh t¸ Vi»c x¥y düng v ph¡t triºn c¡c chi¸n l÷ñc

d ih¤n v nhúng ch÷ìngtr¼nh h nh ëngv·GDPTBV trong c¡c giaio¤n5n«m,

10n«ml nhúng k¸tqu£ cö thºcõa vi»cthüc hi»nti¸p cªn qu¡tr¼nh trongtêchùc

c¡c ho¤t ëng GDPTBV

- Ti¸p cªn tr£i nghi»m: Ti¸p cªn n y tr¶n thüc t¸ ¢ ÷ñc ¡pdöng trong

gi¡odöcðn÷îctatuych÷a mangt½nhphêbi¸n v ch÷a÷ñcl mrãv·m°t l½luªn

Süc¦n thi¸tph£isûdöngti¸p cªnn y trongnghi¶ncùul½thuy¸tv triºn khaithüc

hi»n GDPTBV l  ð ché GDPTBV n¸u ÷ñc thüc hi»n theo ti¸p cªn n y (tùc l  tê

chùc v t¤o cì hëi º håc sinh tr£i nghi»m cuëc sèng thüc khi trüc ti¸p ti¸p xóc,

quan s¡t v xû l½ nhúng v§n · thüc ti¹n cö thº, câ thüc, li¶n quan ¸n sü ph¡t

triºn b·n vúng ð àa ph÷ìng) cho ph²p t¡c ëng m¤nh m³¸n ëng cì, hùng thó,

t¼nh c£mngh¾a l câ t¡c ëng¸n l¾nh vüc h nhvi - th¡i ëcõa håcsinh, i·u m 

GDPTBV ÷ñc thüc hi»n vîi c¡c t¼nh huèng håc tªp mæ phäng thüc t¸ khæng thº

câ ÷ñc C¡c dü ¡n "B n tay n°n bët" (li¶n k¸t v t i trñ bði mët sè tr÷íng ¤i

håcPh¡p) cõa Tr÷íng HSP H  Nëiv dü ¡n "Thuy·n du làchsinh th¡i" cõa Qu¾

ëng vªt hoang d¢ th¸ giîi ð H¤ Long, Qu£ng Ninh ÷ñc thi¸t k¸ v tê chùc düa

tr¶nti¸pcªn n y.¥ycâthº xeml nhúngmæh¼nh tèt,ho¤tëngcâhi»uqu£tr¶n

thüc t¸v·GDPTBV ÷ñcthi¸t k¸v têchùc thüc hi»n theo ti¸p cªn tr£inghi»m

- Ti¸p cªn cæng ngh»: Cæng ngh»thængtinv truy·n thænghi»n¤i(ICT)

câthº ÷ñc xeml mët cæng cö húu hi»uv khæng thº thi¸u÷ñc trongGDPTBV

n¸u nh÷GDPTBV muèn thüchi»n möc ti¶ulînlao l t¤o racìhëichot§tc£måi

ng÷íi câcì hëi b¼nh ¯ng tham gia v h÷ðng thö mët n·n gi¡o döc câ ch§t l÷ñng

Vîi ICTvi»c ti¸n h nh GDPTBV câthº di¹n ra ð måilóc, måinìi v ¸n vîi måi

ng÷íi còng mët lóc Hìn núa, vîi ICT GDPTBV câ cì hëi º êi mîi, hi»n ¤i

hâa, ad¤ng hâa c¡c ph÷ìngph¡p v c¡c h¼nh thùc têchùc d¤y v håcc¡c v§n·

GDPTBV Vîi ICT, °c bi»t l  internet chóng ta câ thº ph¡t triºn d¤y håc, gi¡o

döc tø xa v t¤o cì hëi º nhúng ng÷íi ð nhúng vòng s¥u, vòng xa cõa §t n÷îc

ti¸p cªn vîi nhúng th nh tüu mîi nh§t v· GDPTBV ð c¡c trung t¥m gi¡o döc ð

c¡c æthà lîncõa §t n÷îc

3 K¸t luªn

Gi¡odöc Vi»tNam angùng tr÷îcnhúng vªnhëiv th¡ch thùc mîi.Thªp

k¿ GDPTBV (2005-2014) do Li¶n Hñp Quèc · x÷îng l  cì hëi tuy»t víi º Vi»t

Nam còng vîi c¡c n÷îc kh¡c tr¶n th¸ giîi t«ng c÷íng nhªn thùc v h nh ëng v·

GDPTBV.Hi»nnay,Vi»tNamangt½chcüc triºnkhainhi·uho¤t ëngcâþngh¾a

nh¬mt«ngc÷íngGDPTBVðVi»tNam,m süraíiÕybanquècgiav·GDPTBV

v vi»c x¥y düng ch÷ìng tr¼nh h nh ëng quèc gia v· GDPTBV trong khuæn khê

Thªp k¿ GDPTBV (2005-2014) cõa Li¶n Hñp Quèc l  nhúng minh chùng rã r ng

cho i·u â Th¡ch thùc khæng nhä èi vîi chóng ta hi»n nay l  ph£i x¡c ành v

thi¸t lªpnhúng i·u ki»ncìb£n º ti¸n h nh GDPTBV ð Vi»t Nam.Ti¸p töc êi

mîinhªn thùc v h nh ëng, x¥y düng v triºn khainhúng ch÷ìngtr¼nh, k¸ ho¤ch

theo nhúng ti¸p cªn hi»n ¤içng thíi x¥y düng v ph¡t triºn mët m¤ng l÷îihñp

t¡c nghi¶n cùu v triºn khai GDPTBV ÷ñc xem l nhúng i·u ki»n ti¶n quy¸t º

thüc hi»n th nhcæng GDPTBV ðVi»t Nam