V§n · l tø th÷íng dòng º ch¿ nhúng m¥u thu¨n n£y sinh trong thüc ti¹n, âcâthº l mët c¥u häi, ho°c mët b ito¡n Problem vîimët h» thèngthæng tin gçm hai bë phªn luæn luæn m¥u thu¨n vîi nha
Trang 1SÛ DÖNG PH×ÌNG PHP NU VN
HNH THNH MÈI LIN H NH N QU ÀA L
TRONG CH×ÌNG I SCH GIO KHOA ÀA L LÎP 10
Vã Thà Vinh
Tr÷íng ¤i håc S÷ ph¤m H Nëi
Ð ¥ukhængcâmèili¶nh» th¼ð âkhængcâ àa l½ Kh£n«ngx¡c ànhmèi
li¶nh» nh¥n qu£ l th÷îc o tr¼nh ë ph¡t triºn t÷ duy cõa håc sinh (Baranxki)
¥y côngch½nhl c¡icèt cõakhoahåc àal½nâichungv nhi»mvö cõa àal½nh
tr÷íngnâiri¶ng Mèili¶nh» nh¥nqu£ àa l½l mët trongnhúng m£ngki¸n thùc l½
thuy¸t v còng quan trång trong ch÷ìng tr¼nh àa l½phê thæng i·u n y cán ÷ñc
nh§n m¤nhtrong ch¿ thà sè 8821/THPT ng y 14/10/1998 cõa Bë GD& T l t«ng
c÷íng d¤y håc àa l½ trong nh tr÷íng b¬ng vi»c ch trång d¤y håc àa l½ theo mèi
li¶nh» nh¥n qu£
º h¼nhth nh mèili¶nh»nh¥n qu£ àa l½chohåcsinh,gi¡ovi¶ncâthºdòng
nhi·uph÷ìngph¡p nh÷ gi£ng gi£i, mtho¤i, sos¡nh, b£n ç Méimët ph÷ìng
ph¡p ·ucâth¸m¤nhri¶ng.Songn¶uv§n · l ph÷ìngph¡pcânhi·u÷uth¸ trong
vi»ch¼nh th nh mèili¶nh» nh¥n qu£ V¼ th¸ gi¡ovi¶n câ nhi·u cìhëi º ÷a håc
sinh v o t¼nh huèng câ v§n ·, tø â k½ch th½ch t÷duy, gióp c¡c em i t¼m líi gi£i
chov§n · °t ra.S¡chgi¡okhoa àa l½lîp10hi»n h nh l mët ch÷ìng tr¼nh kh¡c
nhi·usovîich÷ìng tr¼nhcô, h» thèngki¸nthùc mîihìn, cªp nhªthìn v °c bi»t
t«ngc÷íngki¸nthùc àal½tünhi¶n. ºhåcsinhl¾nhhëi ¦y õv hiºuh¸tc¡c v§n
·, gi¡o vi¶n vîi vai trál ng÷íi têchùc, h÷îng d¨n c¡c emv o t¼nh huèng câ v§n
· º líigi£ichoc¡cv§n · ch½nh l s£n ph©mcõa c¡c em.Vîiþ t÷ðngn y t¡c gi£
÷a ra mët sè mèili¶n h» nh¥n qu£ àa l½ °c tr÷ng trong ch÷ìng I thuëcph¦n 1
- àa l½tünhi¶n cõa s¡chgi¡okhoa àa l½ lîp10 ÷ñcthüc hi»nb¬ng ph÷ìngph¡p
n¶u v§n ·
2 Nëi dung nghi¶n cùu
2.1 B£n ch§t cõa ph÷ìng ph¡p n¶u v§n ·
Ph÷ìngph¡pn¶uv§n · l ph÷ìngph¡pd¤yhåcdüatr¶nnhúngquiluªtcõa
sül¾nh hëitrithùc v c¡ch thùcho¤t ëngmët c¡chs¡ng t¤o, cânhúngn²t cìb£n
Trang 2câ v§n ·, t¼nh huèng håc tªp v i·u khiºn håc sinh gi£i quy¸t c¡c v§n · håc
tªp â iºm cètlãicõa ph÷ìngph¡pn y l ÷a qu¡tr¼nhhåctªpcõa håcsinh v·
g¦nvîiqu¡tr¼nh t¼mtái,ph¡thi»n,kh¡m ph¡ cõac¡c nh khoahåc,tùc l chuyºn
ho¡ süt¼m táith nh ph©m cõa c¡thº håcsinh theo con ÷íngtüa nh÷ con ÷íng
m lo ing÷íi ¢kh¡m ph¡, ki¸mt¼m v vªt ch§t hâa c¡c ph¡t ki¸n,ph¡t minh
V§n · l tø th÷íng dòng º ch¿ nhúng m¥u thu¨n n£y sinh trong thüc ti¹n,
âcâthº l mët c¥u häi, ho°c mët b ito¡n (Problem) vîimët h» thèngthæng tin
gçm hai bë phªn luæn luæn m¥u thu¨n vîi nhau Bë phªn thù nh§t câ t¶n l i·u
ki»n,bao gçmt§tc£nhúngthængtin ¢câmëtc¡chhiºnminhho°cti·m©n, ngh¾a
l s³hiºn di»n sau nhúng bi¸n êinh§t ành c¡c i·u ki»n li¶nquan ¸n b i to¡n
Bëphªn thù haigåil y¶u c¦u, gçmnhúng thængtinm b ito¡n áihäiph£it¼m
Trong d¤y håc àa l½ ð tr÷íng phê thæng, iºm m§u chèt cõa ph÷ìng ph¡p
n¶u v§n · l l mth¸ n o º xu§thi»n t¼nh huèngcâ v§n ·, tùc l l mth¸ n o º
t¤o ramët tr¤ng th¡i t¥m l½ m trong âhåc sinh ti¸p nhªn nh÷ l m¥u thu¨n nëi
t¤i cõa b£n th¥n (m¥u thu¨n ch quan) bà day dùt bði ch½nh m¥u thu¨n âv câ
ham muèn gi£iquy¸t Mët t¼nh huèng câ v§n · th÷ínghëitö ba i·u ki»n sau:
-L mxu§thi»ntr÷îchåc sinhm¥u thu¨n nhªnthùc, gióphåcsinh x¡c ành
rãnhi»m vö nhªn thùc v ti¸p nhªn nâ, tùc l t¤o ranhu c¦u nhªn thùc cõa HS
- K½ch th½ch ÷ñc hùng thó nhªn thùc cho håc sinh çng thíi l mcho hå tü
gi¡c trong ho¤t ëng nhªnthùc
-Ph£i phòhñp vîikh£n«ng cõa håcsinh, ngh¾al håcsinh câ thºgi£iquy¸t
÷ñcho°c bi¸t c¡chgi£iquy¸tdüa v ovèn ki¸nthùc nh§t ành ¢câv·v§n · â
b¬ng ho¤t ëng t÷ duy T¼nh huèng °t ra khæng qu¡ d¹ v công khæng qu¡ khâ,
c£ hai tr÷íng hñp n y ·u khæng ÷a l¤i ham muèn gi£i quy¸t v công v¼ th¸ nâ
khæng trðth nh t¼nh huèng câ v§n ·
2.2 Mèi li¶n h» nh¥n qu£ àa l½
Mèi li¶n h» nh¥n qu£ l nhúng mèi li¶n h» biºu hi»n mèi t÷ìng quan phö
thuëc mët chi·u giúa c¡c sü vªt, hi»n t÷ñng v qu¡ tr¼nh àa l½ Trong mèili¶n h»
nh¥n qu£ câ hai th nh ph¦n: mët b¶n l nh¥n, mët b¶n l qu£ Ch¿ câ nh¥n mîi
sinh raqu£, tr¡il¤i qu£khæng thº sinh ranh¥n
Theo Tri¸t håc M¡c-L¶ Nin, nguy¶n nh¥n - k¸t qu£ l c°p ph¤m trò ch¿ sü
t¡c ëngl¨nnhau giúac¡c m°t trongmët süvªtho°c giúa c¡csü vªtvîinhaug¥y
ramëtbi¸n êinh§t ành n o â Cánk¸tqu£l ph¤mtrò ch¿nhúngbi¸n êixu§t
hi»n do t¡c ëng l¨nnhau giúa c¡c m°t trong mët sü vªt ho°c giúa c¡c sü vªt vîi
nhau vîi nhau g¥y ra"
-Mèi quan h» giúa nguy¶n nh¥n v k¸t qu£:
+Nguy¶n nh¥n l c¡isinh rak¸tqu£,nguy¶n nh¥nbao giícôngcâtr÷îck¸t
qu£cánk¸tqu£baogiícôngxu§thi»n saunguy¶n nh¥nv donguy¶n nh¥n m câ
Tuyv y,khæng ph£ibao giícânguy¶n nh¥n,câk¸tqu£th¼ tagåi âl mèili¶nh»
nh¥nqu£.V½dö:Con ng÷íimuènph¡ttriºn s£nxu§tc¦n ¸n mæitr÷íngtünhi¶n,
Trang 3nh÷ngmæitr÷íng tünhi¶n khæng ph£i l nguy¶n nh¥n cõa s£n xu§t.
+ K¸tqu£ l c¡i ½chcuèi còng,l c¡ibi¸n êitræng th§y dosü t¡c ëng l¨n
nhau c¡c m°t cõa sü vªt,hi»n t÷ñng
+ Nguy¶n nh¥n v k¸tqu£câthº thay êivàtr½ chonhau. i·u n ycângh¾a
l mët sü vªt, hi»n t÷ñng n o â trong mèi quan h» n y l nguy¶n nh¥n, nh÷ng
trong mèi quan h» kh¡c l¤i l k¸t qu£ v ng÷ñc l¤i V½ dö: æ thà ho¡ qu¡ mùc l
nguy¶n nh¥n d¨n ¸n thi¸u vi»c l m ðc¡c th nh phè, thi¸u vi»c l ml¤i l nguy¶n
nh¥n g¥y rac¡c hi»n t÷ñng ti¶u cüc cõa x¢hëi
- T½nh ch§t cõa mèi li¶n h» nh¥n - qu£
+ C¡c mèili¶nh» cât½nh kh¡ch quan v phê bi¸n
+ C¡c mèili¶nh» di¹n ratrong khæng gian v thíi gian
+ C¡c mèili¶nh» cât½nh a d¤ng
- Ph¥n lo¤i c¡c mèi li¶n h» nh¥n - qu£
+ Mèi li¶nh» nh¥n - qu£ ìn gi£n v mèi li¶nh» nh¥n - qu£phùc t¤p
+ Mèi li¶nh» nh¥n - qu£trüc ti¸p v mèi li¶nh» nh¥n - qu£gi¡n ti¸p
Trong v½ dö: Do Tr¡i §t câ d¤ng h¼nh c¦u (nguy¶n nh¥n), n¶n ¡nh s¡ng
M°tTríichi¸u s¡ng ÷ñcmëtnûa (k¸tqu£),th¼ mèili¶nh» giúah¼nhc¦ucõa Tr¡i
§t v ¡nh s¡ng M°t Tríi ch¿ chi¸u s¡ng ÷ñc mët núa l mèi li¶nh» nh¥n qu£
àa l½ ìn gi£n (mëtnguy¶n nh¥n sinh ra mët k¸t qu£)
Trong v½ dö: Do Tr¡i §t câ d¤ng h¼nh c¦u (nguy¶n nh¥n 1) v do sü tü
quay cõa nâ xung quanh tröc cõa Tr¡i §t (nguy¶n nh¥n 2)n¶n ð khp nìi tr¶n
Tr¡i §t ·u câhi»n t÷ñng ng y ¶m (k¸t qu£), th¼ mèili¶nh» giúa câd¤ng h¼nh
c¦u v sütü quay cõa nâ xung quanh tröc cõa Tr¡i §t vîi hi»n t÷ñng câng y
¶mð khp nìitr¶n Tr¡i §t l mët mèili¶nh» nh¥n -qu£phùc t¤p (hai nguy¶n
nh¥nsinh ramëtk¸tqu£) Trong àa l½cán cânhi·umèili¶nh» phùct¤p, trong â
hai, ba, ho°c bèn nguy¶n nh¥n mîisinh ra mët k¸t qu£
Hai v½ dö tr¶n công l nhúng mèi li¶n h» nh¥n - qu£ trüc ti¸p bði v¼ ch½nh
nhúngnguy¶n nh¥n âtrüc ti¸p sinh ra c¡c k¸tqu£ â
Trong mèi li¶n h» nh¥n - qu£ gi¡n ti¸p th¼ mèi li¶n h» giúa nguy¶n nh¥n v
k¸tqu£khæng d¹d ng nhªnthùc ÷ñc.V½dö: khic¡ckhèikh½dichuyºn (nguy¶n
nh¥n)th¼ thíi ti¸t ðnhúng nìichóng i quathay êi (k¸tqu£) Muèn hiºu ÷ñc
mèili¶nh»n y c¦nph£i nm ÷ñcmët sèmèili¶nh» trunggian Taph¥nt½chnh÷
sau: Thíi ti¸t l k¸t qu£ têng hñp cõa c¡c y¸u tè nhi»t ë, giâ, ë ©m Méi khèi
kh½ ·u câmët °c iºmri¶ng v· nhi»t ë, kh½ ¡pv ë©m Vª khikhèikh½ âdi
chuyºn, nhúng °c t½nh cõa nâs³ £nh h÷ðng tîim°t §t ti¸p xóc l mcho c¡c ch¸
ënhi»t, giâ,m÷a thay êi(tùc l thíi ti¸t thay êi)
Trang 42.3 Kh£ n«ng cõa ph÷ìng ph¡p n¶u v§n · trong vi»c h¼nh
th nh mèi li¶n h» nh¥n - qu£ àa l½
Vi»ch¼nhth nhmèili¶nh» nh¥nqu£tronggi£ngd¤y ch÷ìngtr¼nh àal½phê
thæng nâi chung v ch÷ìng tr¼nh àa l½ lîp 10 nâi ri¶ng ÷ñc ti¸n h nh vîi nhi·u
ph÷ìngph¡p H¦u nh÷ sû döng ph÷ìng ph¡p d¤y håc n o công câthº h¼nh th nh
mèi li¶n h» nh¥n - qu£ àa l½ cho håc sinh Tø tr÷îc ¸n nay gi¡o vi¶n th÷íng sû
döngc¡cph÷ìngph¡pnh÷ gi£nggi£i, m tho¤i,b£n ç Vîinhúngph÷ìngph¡p
n y gi¡ovi¶n mîi ch¿ døng l¤i ð mùc ëminh ho¤, gi£ith½ch Vi»c t¼m ra nguy¶n
nh¥n hay k¸t qu£ l ð ch½nh ð gi¡ovi¶n Công vîi mèi li¶nh» nh¥n - qu£ àa l½ §
n¸u ta dòng ph÷ìng ph¡p n¶u v§n · th¼ k¸t qu£ s³ kh£ quan hìn Ph÷ìng ph¡p
n¶u v§n · l mët ph÷ìng ph¡p câ t¡c döng trong vi»c ph¡t huy t½ch cüc, tü gi¡c
cõa håc sinh trong håc tªp, læi cuèn c¡c em v o ch½nh cuëc t¼m tái, kh¡m ph¡ m
gi¡o vi¶n °t ra.V½ dö: Ta th§y c¡c th nh ph¦n àa l½ v c£nh quan àa l½ ·u thay
êi câ qui luªt tø x½ch ¤o v· hai cüc (theo v¾ ë), nguy¶n nh¥n cõa nâ ch½nh l
d¤ngc¦u cõa Tr¡i §t v sübùcx¤ cõa M°t Tríi.Th¸nh÷ng l¤icâ süthay êi theo
qui luªtkh¡c cõa mët sè y¸u tè àa l½ trong còng mët îi nh÷ c¡cæ àa l½, c¡c s÷ín
nói cao C¡c th nh ph¦n n y kh¡c nhau ho n to n chù khæng çng nh§t nh÷ trong
qui luªt àa îi Vªy nguy¶n nh¥n n o sinh ra hi»n t÷ñng â?
Tr÷îc nhúng v§n · n y håc sinh s³ khæng thö ëng ngçi nghe m d÷îi sü
h÷îngd¨n,gñimðcõagi¡ovi¶nc¡c ems³t¼mtái,ph¡thi»nranhúngnguy¶nnh¥n
cõa v§n · tr¶n º l½ gi£i M°t ÷u th¸ thù hai cõa ph÷ìng ph¡p n¶u v§n · trong
vi»c h¼nh th nh mèi li¶n h» nh¥n qu£ â l èi vîi àa l½ lîp 10 ch y¸u l h¼nh
th nhc¡c kh¡i ni»mchung, c¡c mèili¶nh» nh¥n- qu£ àa l½ C¡cmèili¶nh» nh¥n
- qu£ àa l½ ð ¥y ch½nh l mèi li¶n h» giúa c¡c ìn và ki¸n thùc, giúa kh¡i ni»m
chung v kh¡i ni»m ri¶ng, giúa c¡c m£ng àa l½ kinh t¸ v àa l½ tü nhi¶n Nhúng
mèili¶n h» n y t÷ìng èi trøu t÷ñng èi vîi håc sinh, °c bi»t l håc sinh lîp10,
vøa mîi ti¸p xóc vîi mæi tr÷íng THPT C¡c mèi li¶n h» nh¥n - qu£ àa l½ n y s³
r§t khâ ång l¤i trong c¡c em n¸u nh÷ ta cù ph¥n t½ch, gi£i th½ch rã mçn mët v·
nguy¶n nh¥n ho°c k¸t qu£ cõa v§n · tr¶n, ho°c ta cho c¡c em l¾nh hëi qua vi»c
gi¡ovi¶nch¿l¶nb£n ç, ho°cch¿døngl¤iðc¡c c¥u häimang t½nhch§t gñinhî,t¡i
hi»n Khængcán c¡chn o tèthìn l ÷a c¡c em v o t¼nh huèng câ v§n ·, c¡c em
s³tüm¼nh °t ranhúnggi£thi¸t, sau â it¼m líigi£i.Nh÷th¸c¡c ems³r§thùng
thótrong vi»cl¾nhhëitrithùc, khæng nhúngc¡c emh«ngsayð tr¶nlîpm cán tü
m¼nh gi£iquy¸t ðnh nhúngv§n · m gi¡ovi¶nn¶u ra,nhúngnguy¶n nh¥n ho°c
k¸t qu£ håcsinh ph£i t¼m hiºu
Mèi li¶n h» nh¥n qu£ àa l½ câ thº xu§t hi»n r§t rã nh÷ng công câ thº trøu
t÷ñng,câthº l nhúngki¸nthùc mîihay nhúngm¥u thu¨n, i·u n y r§tthuªn lñi
cho vi»cdòng ph÷ìng ph¡p n¶u v§n · º d¤y tèt mèili¶nh» nh¥n qu£ àa l½lîp
10b¬ng ph÷ìngph¡p n¶u v§n · gi¡ovi¶n c¦n nghi¶ncùu k¾ l½ thuy¸t c¡c c°p li¶n
h» nh¥n - qu£, x¡c ành èi t÷ñng n o l nguy¶n nh¥n, l nguy¶n ìn hay nguy¶n
phùc; nguy¶n nh¥n â sinh ra k¸t qu£ g¼? k¸t qu£ n y câ thº l nguy¶n nh¥n sinh
ra k¸t qu£ n o kh¡c? k¸t qu£ â thuëc l¾nh vüc tü nhi¶n hay kinh t¸ - x¢ hëi? Tø
Trang 5âx¡clªpmèili¶nh» giúa c¡c èit÷ñng àa l½chùa nguy¶n nh¥nv k¸t qu£. çng
thíi dòng ph÷ìng ph¡p n¶u v§n · k¸t hñp vîi c¡c ph÷ìng ph¡p kh¡c h÷îng d¨n
håcsinh vªndöng c¡c thao t¡c t÷ duy º gi£iquy¸tv§n ·
2.4 H¼nh th nh mèi li¶n h» nh¥n qu£ àa l½ trong ch÷ìng II
- àa l½ lîp 10 b¬ng ph÷ìng ph¡p n¶u v§n ·
2.4.1 Möc ½ch, y¶u c¦u cõa ch÷ìng tr¼nh àa l½ lîp 10
Ch÷ìng tr¼nh àa l½ lîp10 nh¬m cung c§p cho håc sinh nhúng ki¸n thùc ¤i
c÷ìngnh§t v· àa l½ tünhi¶n, àa l½kinh t¸- x¢hëi Tø vi»c nm vúng nhúng ki¸n
thùc chung § gi¡o vi¶n gióp håc sinh ph¥n t½ch, gi£i th½ch nhúng hi»n t÷ñng tü
nhi¶n, kinh t¸ - x¢ hëi ang di¹n ra tr¶n th¸ giîi v Vi»t Nam º h¼nh th nh cho
c¡c emth¸ giîiquan duy vªtbi»n chùng, nh¢n quan ph¡nx²t sü vªt,hi»n t÷ñng
2.4.2 Và tr½ cõa ch÷ìng I (Vô trö H» qu£ c¡c chuyºn ëng cõa Tr¡i
§t) trong ch÷ìng tr¼nh SGK àa l½ lîp 10
Ch÷ìng I (Vô trö, H» qu£ c¡c chuyºn ëng cõa Tr¡i §t) tø trang 18 ¸n
trang24, gçm 2b i:
B i 5: Vô trö H» M°t Tríi v Tr¡i §t H» qu£ chuyºn ëng tü quay quanh
tröc cõa Tr¡i §t
B i 6: H» qu£ chuyºn ëng xung quanh M°t Tríi cõa Tr¡i §t
Ch÷ìng n ycâr§tnhi·umèili¶nh»nh¥n-qu£ àal½v ch y¸u l nhúngmèi
li¶n h» nh¥n qu£ àa l½ phùc t¤p Vîi nhúng mèi li¶n h» nh¥n - qu£ àa l½ § gi¡o
vi¶n t¤o th nh nhúng v§n · thüc sü, nhúng b ito¡n t÷ðng chøng r§tm¥u thu¨n
º læi cuèn c¡c em v o v§n · Gi¡o vi¶n vîi vai trá h÷îng d¨n, tê chùc, thi¸t k¸
c¡c m¥u thu¨n, c¡c t¼nh huèng câ v§n · v chuyºn t£i vi»cthi cæng ¸n håc sinh
b¬ngph÷ìng ph¡p n¶u v§n ·
Ch÷ìng I trong SGK àa l½ lîp 10 l mët ch÷ìng v còng quan trång trong
c£qu¡tr¼nh nhªnthùcv·ki¸nthùc àal½cõa håcsinh.Nâkhæng ch¿câþ ngh¾avîi
håc sinh trong thíi gian cán ngçi tr¶n gh¸ nh tr÷íng m câ thº nâi l chi¸c ch¼a
kho¡, c©m nang º c¡c emcâ thº gi£ith½ch v y¶u th½ch hìn c¡c v§n · li¶n quan
¸n Tr¡i §t, h» M°t Tríi m c¡c em th÷íng g°p trong íi sèng h ng ng y, l m
c¡c emth¶m y¶u qu¶ h÷ìng §t n÷îc v Tr¡i §t -qu¶ h÷ìng cõa lo ing÷íi
Vîi sè l÷ñng trang b i r§t ½t nh÷ng ki¸n thùc cõa ch÷ìng I ch y¸u l c¡c
mèi li¶n h» nh¥n - qu£ do hi»n t÷ñng tü quay v quay xung quanh M°t Tríi cõa
Tr¡i §t mang l¤i Trong ch÷ìng I câ t§tc£ 16mèi li¶nh» nh¥n qu£ àa l½,trong
âch y¸u l c¡c mèili¶nh» nh¥nqu£ àa l½phùc t¤p(10 mèili¶nh»nh¥n qu£ àa
l½)v 11 mèili¶n h» nh¥n qu£ àa l½ câ thº h¼nh th nhb¬ng ph÷ìngph¡p n¶u v§n
· Méi mèi li¶n h» nh¥n qu£ àa l½ trong ch÷ìng I l mët ìn và ki¸n thùc nhä
trongc¡c möc ki¸nthùc c¦n ÷ñc h¼nh th nhcho håcsinh C¡c mèili¶nh» nh¥n
-qu£ àa l½ n y l ki¸nthùc trång t¥m cõa ch÷ìng v l mët m£ngki¸n thùc cìb£n
trongh» thèng ki¸nthùc àa l½ ð ch÷ìng tr¼nh phê thæng
Trang 62.5 Mët sè v½ dö minh ho¤
B i 5: Vô trö H» M°t Tríi v Tr¡i §t H» qu£ chuyºn ëng tü quay quanh
tröc cõa Tr¡i §t
*N¶u v§n · cho mèi li¶n h» nh¥n qu£ àa l½ 1: ¥y l mët v§n · ÷ñc x¥y
düng gièngnh÷ mët nghàch l½
- Qua håc tªp v nhi·u thæng tin tabi¸t Tr¡i §t tü quay, song chóng ta l¤i
khæng c£m nhªn ÷ñc.Em h¢yn¶u nhúng hi»n t÷ñng º qua âchùng täTr¡i §t
ang tüquay?
¥y l mët v§n · câ v´ nh÷ mët nghàch l½ v håc sinh s³ tü °t c¥u häi
chuyºn ëngl mët tr¤ngth¡i nh¼nr§trãnh÷ngt¤isao Tr¡i §ttüquay m tal¤i
khæng th§y, b¬ng c¡ch n o º chùng minh ÷ñc i·u â Tø m¥u thu¨n ki¸n thùc
trðth nh m¥uthu¨nnhªn thùccõa c¡nh¥nhåcsinh v buëcc¡cemph£isuy ngh¾
º tr£ líi
*N¶u v§n · cho mèi li¶n h» nh¥n qu£ àa l½ 2: ¥y l c¡c mèi li¶nh» nh¥n
qu£ àa l½ li¶nquan ¸n hi»n t÷ñng gií tr¶n Tr¡i §t v ÷íng chuyºn ng y quèc
t¸ Nhúngmèili¶nh» n y ÷ñcx¥y düngth nh c¡ct¼nh huèng câv§n ·, âl c¡c
m¥u thu¨n
-V¼sao c¡cnìitr¶nth¸giîil¤ivøacâgiígècvøacâgiíri¶ngcho àaph÷ìng
m¼nh?C«n cùv o ¥u ºx¥ydüng gií àa ph÷ìng?V¼sao l¤il§y ÷íngkinhtuy¸n
180
0
ð giúa Th¡i B¼nhD÷ìng l m ÷íng êi ng y quèc t¸?
Magenllanv nhúngng÷íi k¸ töc cõa æng m§t g¦n 3 n«m gian khêmîi ho n
th nh chuy¸n iváng quanh th¸ giîi ¦u ti¶n Khi b÷îc l¶nbí biºn T¥ Ban Nha
hå ph¡t hi»n sü vi»c l¤ lòng: tr¶n nhªt kþ h ng h£i ghi rã r ng hæm â l ng y
6/9/1922, cán tr¶n làch ðT¥ Ban Nhal¤i l ng y 7/9/1522
-V¼ sao l¤icâchuy»n â Rètcuëc, mët ng y âch¤y i ¥u m§t?
-Côngl n«mnhuªnc£nh÷ngt¤isao n«mnhuªnd÷ìnglàchch¿th¶m 1ng y
nh÷ngn«m nhuªn cõa ¥mlàch l¤ith¶m ¸n 1 th¡ng?
B i 6.H» qu£ chuyºn ëng xung quanh M°t Tríi cõa Tr¡i §t
*N¶u v§n · cho mèi li¶n h» nh¥n - qu£ àa l½ 3:
-M°t Tríil vªt thº trung t¥m cõa H» M°tTríiv nâluæn luæn ÷ñc coil
ùng y¶n nh÷ngta l¤ith§y lócth¼ M°t Tríin¬m tr¶n v¾ ë21
0
B lócl¤ixuèng tªn
v¾ ë23
0
27' Nam.Vª nguy¶n nh¥n n o l¤icâ hi»n t÷ñng tr¶n
- Ng y nay th¡ng 2 ch¿ câ 28 ho°c 29 ng y (th¡ng 2/2008 câ 29 ng y) Th¸
nh÷ng thíi x÷a ¢ câ làch Ph¡p th¡ng 2 câ 30 ng y Vª v¼ sao l¤i câ sü thay êi
n y?
-Mët ng÷íingçi tr¶n m¡y bay bay quanh Tr¡i §t vîivªn tècgâc b¬ng vªn
tèc gâctü quay cõa Tr¡i §t.Li»u ng÷íi § câ tr´ m¢ikhæng gi ?
- Em h¢y gi£i th½ch c¥u töc ngú: ¶m th¡ng n«m ch÷a n¬m ¢ s¡ng, ng y
th¡ng m÷íich÷a c÷íi ¢tèi
Trang 73 K¸t luªn
Vi»c chuyºn m¼nh cõa n·n gi¡o döc n÷îc nh ph£i ÷ñc ti¸n h nh çng bë
bðic¡c y¸u tè.Trong â êimîinëidung v ph÷ìng ph¡p ·u l nhúng nhi»mvö
quan trång º n¥ng cao ch§t l÷ñng gi¡o döc Trong h» thèng ph÷ìng ph¡p gi£ng
d¤y àa l½,méimët ph÷ìngph¡p ·u câ nhúng÷u, nh÷ñc iºm ri¶ng, c¦n lüachån
c¡cph÷ìngph¡p phòhñpvîitøng nëidung b id¤y Gi¡ovi¶nch½nhl ng÷íiph¥n
lo¤iki¸nthùc, thi¸t k¸ ch÷ìng tr¼nh, b ihåc v lüachån ph÷ìngph¡p phò hñp º
chuyºn t£i ¸n vîi håc sinh º b igi£ng ÷ñc th nh cæng gi¡o vi¶nph£i l ng÷íi
h÷îngd¨n, têchùc.Ch÷ìng tr¼nhSGK àa l½lîp10 ¢t¤ocìhëithuªn lñichovi»c
sûdöngph÷ìngph¡pn¶u v§n · bðiv¼c¡c ìnvàki¸nthùcch½nhl c¡cv§n ·,c¡c
mèili¶n h» nh¥n - qu£ àa l½ Håc sinh lîp10, ð lùa tuêi câ t¥m l½ r§t th½ch kh¡m
ph¡,t¼m táinhúng i·umîil¤,h«ngh¡ivîinhúng i·u l½thóv r§tmuèn ëclªp
Vîi °c iºm n y gi¡o vi¶n c¦n nm bt º thi¸t k¸ v gi£ng nhúng b i gi£ng ¤t
k¸t qu£cao Gi¡ovi¶ncâ thº lüachån, ph¥n lo¤inhúngmèili¶nh» nh¥n -qu£ àa
l½trong to n bë ch÷ìng tr¼nh SGK àa l½ lîp10v vªndöng ph÷ìngph¡p n¶u v§n
· º gi£ng d¤y, nh¬m n¥ngcao n«ng lücnhªn thùc ki¸nthùc àa l½cho håc sinh
TI LIU THAM KHO
[1] °ngV«n ùc, Nguy¹n ThuH¬ng, 2003.Ph÷ìng ph¡p d¤y håc àa l½ theo
h÷îng t½ch cüc Nxb ¤i håc S÷ ph¤m
[2]Tr¦n B¡Ho nh, 2007. êimîi ph÷ìng ph¡pd¤y håc,ch÷ìng tr¼nh v s¡ch
gi¡okhoa Nxb ¤i håc S÷ ph¤m
[3] Nguy¹n D÷ñc, Nguy¹n Trång Phóc, 2004 L½ luªn d¤y håc àa l½ Nxb ¤i
håcS÷ ph¤m
[4]N N Barenxki,1972.Ph÷ìng ph¡p gi£ngd¤y àa l½kinh t¸.Nxb Gi¡odöc
[5] Nguy¹n D÷ñc, Mai Xu¥n San, 1983 Ph÷ìng ph¡p gi£ng d¤y àa l½ (dòng
choc¡c tr÷íngC SP) Nxb Gi¡o döc
[7]Ng÷íidàchPh¤mV«nB¼nh,1995.10v¤n c¥u häi v¼ sao NxbKhoahåcv
K¾thuªt H Nëi
[8] Di¶u ¤i Qu¥n, 2000 àa l½ â ¥y Nxb Tuêi tr´
ABSTRACT
Using problem-raising method in order to create
geographic cause and effect relations
To find the best scientific teaching methods of high effectiveness and
qual-ity has been spinning in teachers' minds Each teaching method has its own good
pointsmaking fulluse of and activelybeingappliedbyteachers That isalsoanew
requirement of the teaching methodology renovation This report mentioned some
issuesrelatedtopossitiveissue-proposed-methods Inaddition,itselects
geographi-calcauseand effect connections inchapter I (Universe, Earth MotionEffects) and
appliesthis methodto formthem