CHÂU PHI – HƯỚNG ĐI MỚI CHO ĐẦU TƯ VÀ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

CHÂU PHI – HƯỚNG ĐI MỚI CHO ĐẦU TƯ VÀ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

LỜI MỞ ĐẦUChâu Phi – “lục địa đen” đã trở thành khu vực khá gần gũi vào thân thuộc với Việt Nam trong nhiều năm qua Thời kỳ thực dân, đế quốc thì đã từng là những người bạn kề vai sát cánh trong công cuộc giải phóng dân tộc, còn trong thời kỳ toàn cầu hóa ngày nay thì sao? Những người bạn cũ này đang cố gắng cùng nhau hợp tác, giúp đỡ để cùng phát triển, cùng thoát ra khỏi cảnh những nước nghèo của thế giới Và theo đánh giá của Bộ ngoại giao thì quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa nước ta với châu Phi đang phát triển, nhất là trong những năm gần đây.

Với diện tích lớn và dân số đông, mức thu nhập bình quân đầu người còn thấp, thị trường này còn khá mới mẻ và lạ lẫm với Việt Nam nhưng lại được xác định là thị trường đầy tiềm năng và hấp dẫn đối với ngành xuất khẩu và đầu tư của Việt Nam Vì sao vậy?

Với niềm đam mê của mình về châu lục tuy cũ nhưng thị trường khá mới mẻ này, em rất muốn có sự nghiên cứu sâu hơn về đề tài này Bài tiểu luận này em tập trung nghiên cứu về những vấn đề như: thị trường tiềm năng châu Phi, tại sao châu Phi lại là hướng đi mới cho xuất khẩu và đầu tư của Việt Nam? Những sự hợp tác

mà Việt Nam và châu Phi trong thời gian qua đã đạt được đồng thời nêu ra một số khó khăn trong đầu tư và xuất khẩu vào thị trường này và một số biện pháp giải quyết chứ không đi sâu vào những vấn đề như đầu tư như thế nào, cách thức xuất khẩu và đầu tư như thế nào là tối ưu?v v Được sự hướng dẫn tận tình của cô giáo - Thạc sỹ Trần Thị Ngọc Quyên về phương hướng và cách thức nghiên cứu đề tài đã giúp em rất nhiều trong thời gian làm bài tiểu luận này! Nhưng do thời gian nghiên cứu có hạn, tài liệu còn ít nên bài tiểu luận chắc chắn không tránh khỏi những sai sót!

Một lần nữa em xin cảm ơn cô Th.S Trần Thị Ngọc Quyên về sự quan tâm

và giúp đỡ chúng em để hoàn thành bài tiểu luận của mình Nếu có những thiếu sót

mong cô góp ý để em có thể rút kinh nghiệm cho những lần sau và đặc biệt nó sẽ là những kinh nghiệm quý báu cho em để viết khóa luận tốt nghiệp sau này!

Em xin chân thành cảm ơn cô!

NỘI DUNG

I MỘT VÀI NÉT VỀ CHÂU PHI

Vài nét về châu Phi: Châu Phi là châu lục lớn thứ 3 thế giới, có diện tích 31

triệu km2, dân số 800 triệu người với 54 quốc gia phần lớn là những nước đang

phát triển và chậm phát triển, được chia làm hai khu vực chính: Bắc Phi và Nam Phi Châu Phi có 8 ngôn ngữ Các ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi là tiếng ả Rập, Sawahilia, Al-hasa Ngôn ngữ châu Phi được chia làm 3 nhóm: Nhóm ngôn ngữ châu Phi có 290 triệu người sử dụng, sống tập trung ở miền Nam sa mạc tới Nam Suđăng; Nhóm ngôn ngữ á - Phi có 145 triệu người sử dụng gồm tiếng ả rập, tiếng Barbara và một số ngôn ngữ khác; Nhóm ấn-Âu có 3 triệu người sử dụng Ngoài ra,

có nhiều người châu Phi sử dụng ngôn ngữ châu Âu như tiếng Anh, Pháp, Bồ Đào Nha

Châu Phi có tiềm năng to lớn về tài nguyên với nhiều cao nguyên rộng lớn

và khu rừng ôn đới phía Tây và Trung Phi, nhiều đồng cỏ xanh tươi và nhiều loại động vật quý hiếm như hươu cao cổ, sư tử, hổ, voi Đặc biệt, có dòng sông Nile dài nhất thế giới đã đi vào lịch sử, các khu bảo tồn quốc gia tại một số nước như Kenya, Tanzania, Zimbabwe Ngoài ra, châu lục này có nhiều khoáng sản phong phú và đa dạng như đồng, kim cương, vàng, bôxít, sắt, dầu mỏ CH Nam Phi đứng đầu thế giới về khai thác vàng; Libya, Nigeria và Angeria là những nước hàng đầu thế giới về khai thác dầu mỏ

Hầu hết các nước châu Phi đều có nền kinh tế đang phát triển, thu nhập bình quân tính theo đầu người ở nhiều nước chưa đạt tới 400 USD/ người/năm

Nông nghiệp: Với 70% dân số sống ở nông thôn, vì vậy nông nghiệp vẫn

được coi là hoạt động kinh tế hàng đầu ở châu Phi, chủ yếu là chăn nuôi, săn bắn và khai thác nguồn tài nguyên sẵn có Khoảng 3/5 diện tích đất trồng trọt được sử dụng để sản xuất lương thực Sản lượng nông nghiệp còn thấp vì đất đai có diện tích canh tác hẹp, bị phân tán, kỹ thuật canh tác chưa cao lại bị hạn hán, bão lụt đe dọa

Công nghiệp: Nền công nghiệp của châu Phi còn nhiều hạn chế do thiếu

vốn, lao động không được đào tạo Mặc dù các nước châu Phi có nhiều nguyên liệu, nhưng đến nay vẫn chưa có ngành công nghiệp quan trọng vì không đủ vốn để

xây dựng nhà máy, thiếu lực lượng lao động lành nghề, người quản lý, kỹ thuật viên nên không đủ sức cạnh tranh với nền công nghiệp của Mỹ và châu Âu Đến đầu thế kỷ XX, châu Phi chỉ có một số ngành công nghiệp tiêu dùng quy mô nhỏ như công nghiệp dệt, thuốc lá, nước giải khát, giầy dép và sản xuất linh kiện ô tô

Ngoại thương: Ngoại thương đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Châu

Phi, có khoảng 1/4 sản phẩm của châu lục này được xuất khẩu, trong đó, dầu khí chiếm hơn 1/2 giá trị xuất khẩu của châu lục Tiếp đến là cà phê, cacao, bông, khí đốt tự nhiên

Với những đặc điểm trên đây thì châu Phi đang là thị trường đầy tiềm năng

và hấp dẫn thu hút rất nhiều nhà đầu tư và các nhà xuất khẩu trên thế giới và cả ở Việt Nam chúng ta Hiện châu Phi đang được đánh giá là thị trường xuất khẩu và đầu tư trọng điểm của Việt Nam ở thế kỷ 21 này trong khi các thị trường ở Mỹ và

EU đầy cạnh tranh và khốc liệt thì thị trường châu Phi lại tương đối đơn giản và có

vẻ dễ dàng hơn

II CHÂU PHI – HƯỚNG ĐI MỚI CHO ĐẦU TƯ VÀ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

1 Sức hút của thị trường tiềm năng

Do nhu cầu nội tại của hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra khi VN chính thức trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới, những thị trường truyền thống dẫn bị bão hòa và cạnh tranh ngày càng gay gắt buộc các DN phải tìm thị trường mới cho sản phẩm dịch vụ của mình Trong bối cảnh ấy, Châu Phi được đánh giá là một thị trường giàu tiềm năng

Nếu như trước đây thế mạnh xuất khẩu lớn nhất của VN vào thị trường châu Phi là gạo (khoảng gần 1 triệu tấn/năm) thì hiện nay, mặc dù Chính phủ có chủ trương ngừng xuất khẩu gạo, nhiều DN vẫn cho rằng đây vẫn là một thị trường hấp dẫn

Tuy quan hệ chính trị hữu hảo, song với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, châu Phi vẫn là địa bàn còn nhiều mới mẻ và lạ lẫm Ngoài các lý do về khoảng cách địa

lý, không có quan hệ buôn bán truyền thống…, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tình hình chính trị có nhiều xáo trộn của châu lục này

Nhưng châu Phi của thế kỷ XXI đang thay đổi

Môi trường kinh doanh ở châu Phi đang được cải thiện Nhìn chung, chính quyền nhiều nước châu Phi đang tăng cường các nỗ lực thúc đẩy thị trường vốn, đầu tư tư nhân và thương mại Và hiện các vấn đề chính trị, các cuộc xung đột tại châu Phi ngày càng lắng dịu và dần đi vào thế ổn định Với 53 quốc gia và vùng lãnh thổ, châu Phi đang chứng minh tiềm năng to lớn của mình mới bắt đầu "thức giấc" Đặc biệt, một thị trường tiêu thụ rộng lớn đang trong giai đoạn tái thiết với

800 triệu dân là hấp lực mạnh mẽ, thu hút nhiều doanh nghiệp trên thế giới, trong

đó có Việt Nam

Theo nhận định của các chuyên gia, tuy đời sống còn nhiều khó khăn (GDP đầu người từ 210-300 USD) nhưng mức cầu của thị trường châu Phi rất cao Mức chi tiêu gia đình để giải quyết các nhu cầu tối thiểu chiếm tỷ lệ lớn so với thu nhập, bình quân 82% tại Mozambique, 85% tại Uganda, thậm chí lên đến 91% ở Zambia Sức tiêu thụ lớn còn thể hiện qua giá trị thương mại hàng hóa khá cao ở hầu hết các nước châu Phi như Morocco nhập mỗi năm 10 tỷ USD hàng hoá, Nam Phi 29 tỷ USD, ngay nước mới trải qua nội chiến như Angola cũng phải nhập đến 3 tỷ USD hàng hóa một năm ( nguồn: báo Quốc Tế điện tử) Sức mua lớn nhưng các yêu cầu

về chất lượng, mẫu mã của người châu Phi lại vừa phải, không quá khắt khe như các thị trường EU, Mỹ, Nhật

Châu Phi cũng là thị trường nhập khẩu gạo nhiều tiềm năng cho Việt Nam

Ví dụ như hàng năm, Angola nhập 400 ngàn tấn gạo từ Việt Nam, trong đó, gạo Việt Nam đạt được tiêu chuẩn quốc tế với giá rẻ, chi phí thấp, phù hợp với thị trường châu Phi

Các hoạt động xúc tiến thương mại giữa Việt Nam - Châu Phi luôn được đẩy mạnh và củng cố thông qua các hội chợ quốc tế Châu Phi cũng đã giúp tên tuổi Việt Nam được nhiều nước trên thế giới biết đến về thế mạnh xuất khẩu gạo, để từ

đó mở rộng thị truờng sang các nước lớn

Mọi doanh nghiệp đều có thể xuất sang thị trường Châu Phi

Bên cạnh các mặt hàng xuất khẩu truyền thống là dệt may, giày dép, hạt tiêu, cao su Các sản phẩm điện - điện tử, cơ khí, đồ nhựa, sản phẩm gỗ, xe máy và linh kiện, phụ tùng xe máy, thuốc lá điếu, hàng rau quả, bột gia vị, bột ngọt, đồ chơi trẻ

em, mỳ ăn liền, sữa và sản phẩm sữa, xe đạp cũng đã khẳng định được vị trí của mình tuy giá trị xuất khẩu chưa cao Nhiều chuyên gia nhận định: Mọi lĩnh vực sản xuất của VN đều có thể xuất sang thị trường Châu Phi và những mặt hàng Châu Phi cần nhập khẩu, VN đều có thể đáp ứng

Có thể nói, châu Phi là thị trường khá lý tưởng, phù hợp với trình độ sản xuất

và khả năng của các nước đang phát triển như Việt Nam Vấn đề cốt yếu là giá cả Theo một số doanh nhân từng "lăn lộn" trên thị trường châu Phi, hầu như hàng gì từ Việt Nam mang qua cũng bán được: giày dép, quần áo, đồ nhựa gia dụng… miễn là giá "mềm"

2 Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Châu Phi

Việt Nam và châu Phi cách xa nhau hàng vạn dặm nhưng xuất phát từ nhiều điểm tương đồng trong lịch sử như từng giúp đỡ, ủng hộ nhau trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc,t ừng bị các nước đế quốc đô hộ, cùng là thành viên của các phong trào Không liên kết, Cộng đồng Pháp ngữ quan

hệ Việt Nam - châu Phi có những thuận lợi cơ bản để cùng hợp tác trên bình diện rộng Ngay từ những năm 1970, các chuyên gia và lao động Việt Nam đã có mặt tại nhiều nước châu Phi, hợp tác trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, giáo dục…

Thuận lợi từ hai phía

Việt Nam có thế mạnh là tạo dựng được quan hệ chính trị - ngoại giao truyền thống hữu nghị, đoàn kết với các nước châu Phi Ta đã ký một số hiệp định thỏa thuận, biên bản ghi nhớ về thương mại và đầu tư, về trao đổi đoàn cấp Nhà nước,

về hợp tác chuyên gia tạo nền tảng pháp lý cho hợp tác giữa hai bên

Chuyển đổi sang kinh tế thị trường tự do, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước cải tiến rõ rệt Nông nghiệp đã đạt những kết quả khả quan Cơ chế thị trường

tự do đã tác động đến bốn khía cạnh trong sản xuất nông nghiệp như: quá trình sở hữu đất đai, sản xuất lúa gạo, đa dạng hoá sản phẩm nông nghiệp, kinh doanh các sản phẩm nông nghiệp trong nước và quốc tê.ë Từ một nước phải nhập khẩu gạo, hiện Việt Nam đang đứng ở vị trí "top" trong số các nước xuất khẩu gạo trên thế giới Sự thay đổi này ảnh hưởng sâu sắc tới một số nước có nền nông nghiệp kém phát triển, đặc biệt là châu lục có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam như châu Phi Trải qua nhiều biến động lịch sử, mối quan hệ chính trị giữa Việt Nam và châu Phi vẫn dựa trên tiêu chí hợp tác, phát triển

Các chính phủ châu Phi luôn quan tâm tới việc áp dụng các tiến bộ khoa học

kỹ thuật làm thay đổi diện mạo và cách nhìn về một châu Phi nghèo đói và bệnh tật Theo thống kê của Bộ Thương mại Việt Nam, kinh tế châu Phi hàng năm vẫn duy trì ở tốc độ tăng trưởng 3% Nhờ thành công trong cải cách kinh tế trong mấy năm gần đây, các nước như Mozambique, Tanzania… vẫn giữ tốc độ tăng trưởng từ 5-8% Riêng Nam Phi, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn giữ vị trí hàng đầu Dồi dào về nhân lực, phong phú về tài nguyên, khoáng sản… châu Phi hiện đang là "tầm ngắm" của các nhà đầu tư thế giới Nhiều dự án nông nghiệp được ký kết sau khi các chuyên gia Việt Nam sang đối thoại, hợp tác

Những thành tựu và kinh nghiệm phát triển kinh tế của Việt Nam được các bạn châu Phi đánh giá rất cao và bày tỏ mong muốn được cùng hợp tác, chia sẻ Trong những năm gần đây, quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại trên nhiều lĩnh vực như: nông nghiệp, lao động, y tế, giáo dục giữa Việt Nam và các nước châu Phi có

những bước phát triển mới Năm 1991, trao đổi thương mại hai chiều mới chỉ đạt

15 triệu USD thì đến nay, đã đạt trên 200 triệu USD và đang tiếp tục trong chiều hướng phát triển Hàng hóa Việt Nam đã có mặt tại thị trường 44 nước khu vực với nhiều sản phẩm có thế mạnh như gạo, nông sản, hàng may mặc, giầy dép, hàng gia dụng Với mong muốn tăng cường và mở rộng hợp tác, Việt Nam và các nước châu Phi đã trao đổi và ký nhiều thỏa thuận, hiệp định song phương trong khuôn khổ pháp lý thúc đẩy hợp tác Đến nay, Việt Nam đã ký với các nước châu Phi 15 hiệp định khung về hợp tác kinh tế, thương mại, văn hóa và khoa học kỹ thuật, 14 hiệp định thương mại, 4 hiệp định khuyến khích, bảo hộ đầu tư và Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, Uỷ ban hỗn hợp về hợp tác với 8 nước châu Phi cũng được thành lập

Từ năm 1997, dưới sự tài trợ của FAO, Việt Nam và các nước châu Phi như Xênêgan, Bênanh, Mađagaxca, CH Công Gô đã triển khai thực hiện có hiệu quả chương trình hợp tác nông nghiệp theo mô hình 2+1, giúp các nước châu Phi giải quyết vấn đề an ninh lương thực Hàng trăm chuyên gia nông nghiệp Việt Nam đang có mặt tại các nước này để giúp đỡ về các lĩnh vực như: thâm canh lúa, kỹ thuật chăn nuôi, tạo giống mới, chế biến nông sản Nhiều doanh nghiệp Việt Nam

đã ký hợp đồng trực tiếp cung ứng lao động cho lĩnh vực xây dựng, công nghiệp tại các nước Libi, Angiêri và Nam Phi Từ những năm 90 đến nay, Việt Nam đã cử hàng nghìn chuyên gia y tế, giáo dục, nông nghiệp, tài chính sang làm việc tại các nước Ăngôla, Công Gô, Mađagasca, Modămbích nhằm giúp đào tạo các thế hệ cán bộ, góp phần giúp các nước châu Phi giải quyết những khó khăn về kinh tế-xã hội

Hiện Việt Nam đã ký Hiệp định thương mại với 14 nước châu Phi như Guinea, Ai Cập, Algeria, Guinea Xích đạo, Mozambique, Angola, Morocco, Tunisia, Zimbabwe, Nam Phi, Libya, Nigeria, Tanzania, CH Congo Với các nước châu Phi còn lại, Việt Nam cũng đang tiến hành trao đổi dự thảo thương mại và

mong muốn đạt được các Hiệp định Chính phủ về thương mại, bảo hộ đầu tư, tránh đánh thuế hai lần… Hầu hết các Hiệp định đã ký đều có những điều khoản dành cho nhau chế độ tối huệ quốc và các ưu đãi thuế quan

Như vậy, quan hệ Việt Nam – châu Phi đang được xây đắp trên một nền tảng hữu nghị truyền thống mà ở đó "những người bạn cũ" đang tạo mọi điều kiện tối đa

để có thể trở thành những đối tác kinh tế quan trọng của nhau

Nước ta đã mở bảy sứ quán và năm cơ quan thương vụ tại châu Phi hiện đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, xúc tiến thương mại, thâm nhập và

mở rộng thị trường Hàng hóa nước ta bước đầu đã có chỗ đứng tại thị trường lục địa này Người tiêu dùng châu Phi đã bắt đầu có thói quen dùng hàng Việt Nam Cơ cấu thị trường và mặt hàng buôn bán cũng ngày càng đa dạng

Từ chỗ chỉ xuất một số mặt hàng nông sản, đến nay nước ta đã xuất thêm hàng dệt-may, giày dép, các sản phẩm điện, cơ khí, hàng tiêu dùng Số đông người dân châu Phi không đòi hỏi chất lượng hàng hóa cao như các nước châu Âu Các hàng rào kỹ thuật chưa có nhiều Hơn thế nữa, châu lục này cũng lại là nơi cung cấp nguyên, nhiên liệu, khoáng sản, trong đó có nhiều loại mang tính chiến lược mà nước ta có thể khai thác phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - châu Phi đã đi vào hoạt động từ đầu năm

2005, là kênh quan trọng để đưa kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam vào châu Phi đạt 1 tỷ USD trong năm

2010, trong đó xuất khẩu đạt 700 triệu USD

Theo ''Chương trình hành động quốc gia thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam - châu Phi, giai đoạn 2004-2010'', Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) được giao chủ trì thành lập Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - châu Phi Mục tiêu là nhằm thúc đẩy và phát triển quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với các nước châu Phi nói chung, mà đặc biệt

là một số nước châu Phi trọng điểm như: Nam Phi, Ai Cập, Maroc, Angola,

Tanzania, Senegal VCCI phối hợp với đại sứ quán các nước châu Phi tại Việt Nam

và Phòng Thương mại các nước châu Phi mà VCCI đã ký thỏa thuận hợp tác, tổ chức cho doanh nghiệp gặp gỡ, giao lưu, giới thiệu tiềm năng hợp tác đầu tư, giúp doanh nghiệp tìm đối tác làm ăn Ngoài ra là hoạt động khảo sát các thị trường trọng điểm (Algieri, Maroc, Angola, Tanzania, Senegal, Nam Phi ), tổ chức hội chợ triển lãm trong nước và tại các nước châu Phi, tổ chức các khóa đào tạo, cung cấp thông tin phục vụ doanh nghiệp về thủ tục pháp lý, thủ tục hải quan, cơ chế tài chính, bảo hộ thương hiệu, cũng như những quy định cần thiết khi xuất khẩu hàng vào các nước châu Phi và nhiều hoạt động khác

Trở thành thành viên đầy đủ của WTO, thuận lợi cơ bản nhất trong đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi là hàng hoá được hưởng thuế suất MFN Hiện tại, Việt Nam mới có MFN với 13/54 nước châu Phi Như vậy, Việt Nam đã

có thêm được 37 thị trường mới được hưởng thuế suất ưu đãi của MFN (vì có sáu nước châu Phi chưa là thành viên của WTO, trong đó đã có hai nước đã dành MFN cho Việt Nam)

Hơn nữa, với thị trường tương đối khó khăn và nhiều rủi ro như châu Phi thì

cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO sẽ là một biện pháp tương đối hữu hiệu để

xử lý những vụ kiện thương mại Vì vậy, cơ hội cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường châu Phi tương đối lớn.<nguồn : Thời báo kinh tế Việt Nam

Vn Economy>

Một số ví dụ hợp tác điển hình

Với Nam Phi - đầu tàu kinh tế của châu Phi -

đang được coi là thị trường nhiều tiềm năng cho các

doanh nghiệp (DN) Việt Nam Trong chiến lược đẩy

mạnh xuất khẩu đến 2010, Nam Phi được xác định là

thị trường mới, cần được đẩy mạnh công tác tìm hiểu

thông tin và xúc tiến thương mại để mở rộng xuất khẩu

Theo Bộ thương mại, trong vài năm gần đây Nam Phi luôn là bạn hàng lớn của Việt Nam ở châu Phi Buôn bán hai chiều đã tăng đáng kể, đặc biệt là xuất khẩu từ Việt Nam sang Nam Phi tăng nhanh từ 1,2 triệu USD năm 1992 lên 55,5 triệu USD vào năm 2004 Mặt hàng buôn bán giữa Việt Nam và Nam Phi khá phong phú và đa dạng Việt Nam xuất khẩu sang Nam Phi gạo, giày dép, than, các sản phẩm nhựa, dệt may Trong đó, mặt hàng gạo luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, chiếm tới 50 - 60% kim ngạch xuất khẩu Điều đáng nói là gạo Việt Nam xuất khẩu vào Nam Phi chủ yếu để tái xuất đi các nước châu Phi khác Gần đây, Việt Nam bắt đầu đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm điện - điện tử, dụng cụ cơ khí, đồ gia dụng, hàng thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ sang Nam Phi Ngược lại Việt Nam nhập khẩu từ nước bạn các loại hóa chất Máy móc thiết bị, hạt nhựa và đặc biệt là sắt thép chiến hơn 90% kim ngạch nhập khẩu

Doanh nghiệp Việt Nam bước đầu đã tiến hành thăm dò khảo sát thị trường, tìm kiếm cơ hội kinh doanh tại Nam Phi Các hội chợ lớn của nước này, trong đó

có Hội chợ Saitex, đã thu hút được rất nhiều DN Việt Nam tham dự Bên cạnh đó, một số DN Việt Nam đang tiến hàng mở chi nhánh hoạt động tại Nam Phi như: Công ty tổng hợp Sài Gòn, Tổng công ty đầu tư phát triển công nghệ và du lịch, Công ty đầu tư phát triển công nghiệp tàu thủy phía nam Số lượng các DN này sẽ còn tăng lên trong thời gian tới vì hiện đã có rất nhiều DN đang hoàn tất các thủ tục

để mở chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Nam Phi

Quan hệ Việt Nam - Nam Phi đang có nhiều thuận lợi vì hai bên đã ký kết Hiệp định thương mại vào tháng 4-2004 và thỏa thuận dành cho nhau Quy chế tối huệ quốc trong buôn bán hai chiều Hai nước cũng đã ký tuyên bố chung về quan

hệ đối tác và hợp tác phát triển, thành lập Diễn đàn đối tác liên Chính phủ về nợp tác Kinh tế thương mại, khoa học kỹ thuật và văn hóa Bên cạnh đó, sự phát triển tốt đẹp trong quan hệ ngoại giao của hai nước đã tạo nền tảng cho quan hệ kinh tế hai nước có điều kiện phát triển mạnh mẽ

Với Mozambique: Mặc dù vẫn còn nhiều trở ngại về địa lý, vận tải và

phương thức thanh toán… nhưng Châu Phi nói chung và Mozambique nói riêng vẫn là "vùng đất hứa" đối với các doanh nghiệp Việt Nam

Mozambique hiện ưu đãi về thuế cho những lĩnh vực như: nông nghiệp, du lịch và khách sạn, khai mỏ, xăng dầu và những dự án lớn với khoản đầu tư thấp nhất là 500 triệu USD trong đó, có quy chế ưu đãi đặc biệt về đầu tư trong nông nghiệp với mức thuế DN giảm tới giảm tới 80% Ngoài ra, doanh nghiệp đầu tư vào các khu chế xuất cũng được giảm thuế với điều kiện, phải xuất khẩu đạt 85% sản lượng, thuê tối thiểu 20% công nhân bản địa sẽ được giảm tới 60% thuế doanh nghiệp, miễn thuế chuyển giao tài sản, không phải chịu thuế giá trị gia tăng trong tất cả các giao dịch

Nhiều lĩnh vực hợp tác với Mozambique:

Việt Nam và Mozambique là hai nền kinh tế có thể bổ sung tốt cho nhau, cụ thể là Việt Nam có thể xuất khẩu các mặt hàng như: gạo, dệt may, máy móc công nghiệp - những mặt hàng mà Mozambique có nhu cầu nhập khẩu rất cao.Trong khi đó, Việt Nam lại có thể nhập các mặt hàng từ Mozambique như: bông, gỗ, hạt điều, phụ liệu thuốc lá Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, hai nước có thể hợp tác rất tốt, Việt Nam có thể giúp Mozambique các kỹ thuật phát triển trồng lúa và xuất khẩu gạo sang thị trường này

Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư Mozambique (CPI) đã cho biết rằng hiện nay Mozambique dành rất nhiều ưu đãi cho các nhà đầu tư nói chung trong đó

có các doanh nghiệp Việt Nam Hiện có nhiều cơ hội đầu tư cho các doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực: nông nghiệp, dệt may, công nghiệp thuộc da, sản xuất kính gương, xi măng, đồ gốm, du lịch Ông cũng nhấn mạnh, có 5 lý do để các nhà đầu tư VN nên đầu tư vào Mozambique như nền chính trị ổn định; cơ sở hạ tầng cải thiện rất lớn; tài nguyên thiên nhiên phong phú; hướng ra thị trường Nam Châu Phi (235 triệu dân); nguồn nhân lực dồi dào và rất dễ đào tạo

Còn tại một cuộc Hội thảo “ Việt Nam – Châu Phi” đã diễn ra vào năm 2005, đại diện các nước châu Phi giới thiệu hàng loạt lĩnh vực mà Việt Nam có thể khai thác để hợp tác đầu tư Namibia mong muốn hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp, du lịch, chuyển giao công nghệ; Xuđăng hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, thủy lợi CH Nam Phi mong muốn xây dựng quan

hệ chặt chẽ với Việt Nam thông qua nỗ lực thúc đẩy giao lưu văn hóa, giáo dục, du lịch; Ai Cập mong muốn hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp, đầu tư, thương mại, thủy sản, văn hóa Cũng nhân dịp này, Việt Nam đã ký kết 5 hiệp định với 3 quốc gia châu Phi gồm Hiệp định thương mại và Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam và Namibia; Hiệp định hợp tác nông nghiệp

và Hiệp định nghề cá giữa Việt Nam và Suđăng; Hiệp định hợp tác kinh tế, thương mại, văn hóa và công nghệ giữa Việt Nam và Xi-ê-ra Lê-ôn

Có thể nói, với Việt Nam, châu Phi hiện nay không chỉ là bạn bè truyền thống mà còn là một thị trường đầy tiềm năng và triển vọng Kim ngạch buôn bán hai chiều đã tăng từ 360 triệu USD vào năm 2003 lên 918,6 triệu USD vào năm

2005 và đạt 1 tỷ USD năm 2006 Hiện tại, trình độ phát triển của Việt Nam rất phù hợp với tình hình và nhu cầu của các nước châu Phi nên việc đẩy mạnh hợp tác có lợi cho cả hai phía Xét trên bình diện rộng, hợp tác Việt Nam, châu Phi còn có ý nghĩa tăng cường hợp tác Nam - Nam, thể hiện mong muốn cùng giúp nhau phát

triển Bên cạnh những thành tích đạt được, quan hệ giữa Việt Nam với các nước châu Phi còn gặp không ít khó khăn, trở ngại do khoảng cách về địa lý, nền kinh tế còn nghèo, thiếu vốn, thiếu công nghệ, môi trường cạnh tranh cao Đây là hạn chế khiến việc biến cơ hội, tiềm năng thành hiện thực không phải dễ dàng Hiện tại, các nước châu Phi có nhu cầu mua hàng của Việt Nam, nhưng do tài chính eo hẹp, nên thường thanh toán chậm Còn các doanh nghiệp Việt Nam lại hạn hẹp về nguồn vốn, nên khó chấp nhận phương thức bán hàng trả chậm Đây cũng là nhược điểm của doanh nghiệp Việt Nam Cho nên, tuy có những điều kiện thuận lợi, bước phát triển như đã nói ở trên nhưng đến nay trao đổi kim ngạch hai chiều Việt Nam - châu Phi vẫn dừng ở mức khiêm tốn Theo số liệu của Bộ Công thương, năm 2007, Việt Nam XK sang Châu Phi lượng hàng hóa trị giá 685 triệu USD, tập trung chủ yếu tại vài thị truờng chính như: Ai Cập, Nam Phi, Marốc… Con số này thấp hơn nhiều so với tiềm năng của thị trường này

Trên nền tảng hợp tác sẵn có, chúng ta tin tưởng rằng, triển vọng hợp tác trong tất cả các lĩnh vực đặc biệt là đầu tư và xuất khẩu giữa Việt Nam với các nước châu Phi trong những năm tới sẽ có thêm bước phát triển mới, đáp ứng nguyện vọng và lợi ích của nhân dân hai nước

3 Châu Phi – Thành tựu cũ - Hướng đi mới của Việt Nam

Thời gian qua, doanh nghiệp Việt Nam đã phát triển thị trường Châu Phi chủ yếu từ 2 hướng: Thứ nhất, từ Bắc Phi thông qua thị trường Ai Cập, Libi và thứ hai,

từ Cộng hoà Nam Phi để thâm nhập các quốc gia phía Nam và Trung Phi Nam Phi

và Ai Cập cũng là 2 thị trường lớn nhất của Việt Nam ở Châu Phi

Theo Tham tán Thương mại tại Ai Cập cho biết: Ai Cập năm 2007 đã nhập khẩu thủy sản của Việt Nam với trị giá tới hơn 20 triệu USD (gấp 5 lần so với năm 2006) Thêm vào đó, cà phê, cơm dừa… của Việt Nam cũng được thị trường Ai Cập ưa chuộng Ngoài ra, XK sang một số thị trường mới như Bê-nanh, Marốc, Nigeria… cũng có bước tiến đáng kể Năm 2007, các DN Việt Nam đã XK sang thị

trường Bê-nanh (Benin) 15,4 triệu USD hàng hoá các loại, tăng 152% so với năm

2006 Các mặt hàng XK chính gồm dệt may, gạo, thuốc lá và nguyên phụ liệu thuốc lá, sản phẩm chất dẻo Với thị trường Marốc, năm 2007 Việt Nam đã XK sang thị trường này hơn 46 triệu USD hàng hoá, tăng khoảng 110% so với cùng kỳ năm trước Các mặt hàng XK chủ yếu là cà phê, tivi màu, giày dép, linh kiện máy tính, cao su, xăm lốp xe đạp, xe máy, quần áo, cơm dừa

Đặc biệt, hiện nay cà phê là sản phẩm đứng đầu trong cơ cấu hàng XK của Việt Nam vào thị trường Marốc, chiếm 41% tổng giá trị XK Dự báo, nếu hoạt động xúc tiến thương mại được triển khai tốt, XK cà phê của chúng ta vào Marốc

có thể đạt khối lượng 13.000 - 14.000 tấn mỗi năm

Căn cứ vào tình hình thực hiện 2007, dự kiến xuất khẩu năm 2008 sang khu vực Châu Phi – Trung Đông – Nam Á đạt 2,3 tỷ USD, tăng 33% so với năm 2007, trong đó với các thị trường chính ở châu Phi như sau: Ai Cập đạt khoảng 141 triệu USD (cà phê, thuỷ sản, hạt tiêu, than đá, linh kiện điện tử, cơm dừa, giày dép, nội thất, săm lốp); Nigeria đạt khoảng 47,7 triệu USD (phụ tùng ôtô, linh kiện phụ tùng

xe máy, dệt may, thuỷ sản, bột ngọt, dược phẩm); Nam Phi đạt 184,9 triệu USD (giày dép, cà phê, dệt may, gạo)

Nếu nói đến mặt hàng xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam sang châu Phi trong thời gian qua thì phải kể đến là mặt hàng gạo, xuất phát từ thực tế rằng có nhiều nước châu Phi thường xuyên bị thiếu lương thực và hàng năm các nước này

có nhu cầu cần nhập khẩu một lượng lương thực rất lớn

Theo Hiệp hội Phát triển gạo Tây Phi, nhu cầu tiêu thụ gạo tại riêng khu vực Tây và Trung Phi vào khoảng 4 triệu tấn/năm, tương đương 1 tỷ USD, trong đó gạo phải nhập khẩu khoảng 3 triệu tấn/năm Còn khu vực Nam Phi không sản xuất gạo, toàn bộ lượng tiêu dùng đều phải nhập khẩu, khối lượng khoảng 500 - 600 ngàn tấn/năm Các thị trường này thường có nhu cầu gạo với phẩm cấp trung bình, giá