Kinh nghiệm quốc tế trong việc áp dụng chính sách thuế đối với thị trường chứng khoán và những bài học cho Việt Nam

Chính sách thuế là công cụ của Chỉnh Phủ Điều tiết thu nhập và điều chỉnh hành vi của các đối tượng nộp thuế. Làm giảm thu nhập, điều chỉnh hành vi đối tượng chịu thuế Luật thuế (Tax Law), văn bản hướng dẫn thực hiện (Rule) và án lệ.

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

Kinh nghiệm quốc tế trong việc áp dụng chính sách thuế

đối với thị trường chứng khoán

và những bài học cho Việt Nam

Báo cáo viên: PGS.TS.Trần Đăng Khâm

Hà Nội, 2011

 Chính sách thuế là công cụ của

Chỉnh Phủ

 Điều tiết thu nhập và điều chỉnh

hành vi của các đối tượng nộp thuế

 Làm giảm thu nhập, điều chỉnh

hành vi đối tượng chịu thuế

 Luật thuế (Tax Law), văn bản

hướng dẫn thực hiện (Rule) và án lệ

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

 Tăng thu ngân sách Nhà Nước; đảm bảo

công bằng xã hội; chuyển hành vi của các

nhà đầu tư từ đầu tư ngắn hạn sang đầu tư

dài hạn, làm tăng tính ổn định của thị

trường; v.v…

 Tăng chi phí vốn của nền kinh tế, buộc

các đối tượng huy động vốn trên thị

trường phải đầu tư vào các dự án có mức

sinh lời cao hơn, từ đó, làm tăng rủi ro đối

với nền kinh tế

Đối tượng chịu thuế: nhà đầu tư, thương

gia, công ty chứng khoán, các quỹ đầu tư

chứng khoán và các tổ chức cung cấp dịch

vụ chứng khoán khác

 Các sắc thuế điều tiết thu nhập trong lĩnh

vực chứng khoán bao gồm: thuế thu nhập

(Income Tax, thuế thu nhập doanh nghiệp và

thuế thu nhập cá nhân); Thuế lãi vốn (Capital

Gain Tax); Thuế giá trị gia tăng (VAT) và

các sắc thuế khác

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

 Thu nhập (Income) là chênh lệch giữa doanh

thu và chi phí

 Đối với hoạt động đầu tư chứng khoán, thu

nhập của nhà đầu tư là cổ tức (Dividents), trái

tức (Interests) và lãi vốn (Gains) sau khi giảm

trừ các chi phí phát sinh liên quan

 Đối với hoạt động cung cấp dịch vụ chứng

khoán, thu nhập là chênh lệch giữa phí nhận

được từ hoạt động cung cấp dịch vụ với các

khoản chi phí phát sinh liên quan tới hoạt động

cung cấp dịch vụ

Thu nhập: Những khoản thu nhập có tính đều đặn, thường xuyên như lãi trái phiếu, cổ tức là đối tượng tính thuế thu nhập (Income Tax), bao gồm Thuế thu nhập cá nhân và Thuế thu nhập doanh

nghiệp Thuế suất thuế thu nhập là lũy tiến (Từng phần, hoặc kết

hợp giữa luỹ tiến từng phần và luỹ tiến toàn phần)

 Australia, thu nhập tới 6.000 USD một năm không phải chịu thuế

Từ đô la tiếp theo, người nộp thuế phải chịu thuế suất luỹ tiến từng phần với thuế suất thấp nhất 17,5% và lên tới cao nhất 48,5% Sau khi tính thuế với mức cao nhất, thu nhập của mỗi cá nhân còn trên 50.000 USD (hoặc mỗi hộ gia đình còn trên 100.000 USD), chịu

thuế thu nhập bổ sung với thuế suất 1,5% trên tổng thu nhập còn lại

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

 Lãi vốn sẽ chịu điều tiết của Thuế lãi vốn (Capital Gains

Tax) Lãi vốn được xác định theo nhiều phương pháp khác

nhau: Điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát hoặc nguyên tắc 1/3

 Tại Hoa Kỳ, nhà đầu tư có thể hạch toán theo 4 phương pháp khác nhau: Phương pháp kế toán chi phí thực tế cho từng giao dịch; phương pháp nhập trước xuất trước; phương pháp chi phí trung bình đơn; hoặc chi phí trung bình theo hai phương pháp thứ nhất và thứ hai

 Nhà đầu tư sẽ lựa chọn phương pháp kế toán có lợi thuế nhất cho họ

 Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thuế

 Bóc tách rõ thu nhập chịu thuế, tạo sự rõ ràng, minh bạch

 Tác động tích cực lên chính sách phân phối cổ tức của công ty

cổ phần: Tăng giữ lại lợi nhuận tái đầu tư

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

Phân biệt giữa thương gia chứng khoán (Trader) và nhà đầu tư chứng khoán (Invester)

 Có hoạt động kinh doanh chứng khoán thường xuyên, thường được đo lường bằng tần suất giao dịch hàng ngày, hàng tuần và doanh số giao dịch lớn

 Dành phần lớn thời gian giao dịch chứng khoán, chủ yếu là

kinh doanh ngắn hạn

 Chi phí liên quan có thể được giảm trừ, như: chi phí mua

thông tin chứng khoán, chi phí khấu hao tài sản phục vụ kinh

doanh chứng khoán như khấu hao máy tính, một phần tiền thuê nhà, chi phí đi lại, một phần chi phí lãi vay ký quỹ

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

 Không phải tính thuế lãi vốn, đồng thời, có thể thông qua báo cáo lãi lỗ có thể giảm thu nhập chịu thuế hàng năm một lượng

tiền nhất định do lỗ vốn

 Ví dụ, ở Mỹ, thương nhân có thể giảm thu nhập chịu thuế tới 3.000 USD nếu thực hiện báo lãi lỗ hàng năm, hoặc giảm tới

1.500 USD nếu thực hiện các bản kê khai thuế riêng biệt

 Nếu thương gia thực hiện hạch toán theo giá thị trường (Mark – to - Market Traders), họ được miễn trừ quy tắc bán hàng rửa (Wash – sale Rule)

 Kinh doanh chứng khoán không thường xuyên, hoặc đầu tư

dài hạn với mục đích hưởng cổ tức và lãi vốn

 Không được khấu trừ các chi phí liên quan tới hoạt động đầu

tư chứng khoán

 Giảm trừ tối đa thu nhập chịu thuế tương ứng 2% thu nhập từ kinh doanh chứng khoán Nếu nhà đầu tư sử dụng phương thức bán rửa nhằm giảm thuế, chẳng hạn bán toàn bộ chứng khoán

vào thời điểm cuối năm tài chính khi chứng khoán giảm giá và mua lại vào thời điểm đầu năm tài chính, họ sẽ đối mặt với các

án phạt theo quy tắc bán rửa

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

Khuyến khích các nhà đầu tư chuyên nghiệp, từ đó, tăng mức

độ chuyên môn hoá, chuyên nghiệp hoá và tăng tính thanh khoản cho thị trường

 Tạo nên sự phức tạp về thuế: Khó xác định ranh giới giữa hai đối tượng và thường được xác định nhờ án lệ, đồng thời, làm

tăng chi phí thuế đối với thương gia do phải thuê tư vấn thuế,

hoặc mua các phần mềm tính thuế và các chi phí lưu trữ hoá đơn, giấy tờ thuế

 Áp dụng thuế suất cho các thời kỳ khác nhau, các phương

thức kinh doanh khác nhau là khác nhau

 Ở Hoa Kỳ, sau khủng hoảng tài chính, Chính Phủ đã áp dụng thuế suất thuế lãi vốn 0% cho các nhà đầu tư từ năm 2008 Thuế suất đối với thu nhập từ cổ tức cũng được giảm xuống còn 15% cho tới hết năm 2011

 Thuế suất trong trường hợp nắm giữ dài hạn sẽ thấp hơn nắm giữ ngắn hạn (dưới 1 năm) Giả sử nhà đầu tư đang ở mức thu

nhập chịu thuế suất 25%, nhà đầu tư chỉ phải chịu thuế suất 15% cho lãi vốn nếu nắm giữ trên 1 năm Nếu nắm giữ dưới 1 năm,

họ sẽ phải chịu thuế suất 25%

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

nước và doanh nghiệp ngoài nước Với cổ tức được trả từ các doanh nghiệp Hoa Kỳ và các doanh nghiệp nước ngoài có đủ điều kiện, thuế suất 15%

 Mặt khác, đầu tư cổ phiếu của doanh nghiệp nhỏ sẽ được ưu đãi thuế hơn Thu nhập từ cổ phiếu của các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn hoặc bằng 50 triệu đô sẽ được áp dụng thuế suất 28% và các khoản lỗ phát sinh có thể được xác định là khoản giảm trừ thu nhập chịu thuế Điều này sẽ không được áp dụng đối với các cổ

đông của doanh nghiệp lớn

Chính sách thuế các nước phần lớn cũng có sự phân biệt giữa nhà đầu tư trong nước với nhà đầu tư nước ngoài

khoán đối với nền kinh tế

 Thứ hai, cần xem lại tác động thực sự của giảm thuế tới phục

hồi thị trường:

trong ngắn hạn

động huy động vốn, đồng thời, tăng tiết kiệm và đầu tư từ khu vực tư nhân Chính yếu tố này làm giảm rủi ro của nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn

PGS.TS Trần Đăng Khâm 2011

trường chứng khoán, từ đó, có cải cách thuế một cách đồng bộ

 Nguyên tắc rõ ràng và minh bạch

 Chưa phân biệt rõ giữa thu nhập và lãi vốn, thậm chí khái niệm thu nhập cũng chưa được phân định rõ nét với doanh thu, do vậy, các chi phí liên quan chưa được giảm trừ, tạo gánh nặng thuế cho các nhà đầu tư và khó so sánh khi bàn tới khái niệm công bằng so với các loại thuế khác

 Việc phân định rõ nét giữa đầu tư theo tổ chức với đầu tư cá nhân, giữa thương gia với nhà đầu tư, giữa đầu tư trong nước và đầu tư ra nước ngoài, đầu tư dài hạn và ngắn hạn cũng là yếu tố cần xem xét khi cải cách hệ thống thuế

chịu trách nhiệm về thuế