phân tích một số trường hợp điển hình về chuyển giá của các mnc trên lãnh thổ việt nam

Các doanh nghiệpnày có những đóng góp quan trọng trong việc bổ sung nguồn vốn và thúc đẩyphát triển kinh tế của nước nhận đầu tư về nhiều mặt.. Chuyển giá transfer pricin

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TIỂU LUẬN

Đề tài:

Phân tích một số trường hợp điển hình về chuyển gia

của cac MNC trên lãnh thổ Việt Nam

MỤC LỤC

1.Chuyển giá và một số hình thức chuyển giá ở Việt Nam: 4

1.1.Chuyển giá là gì? 4

1.2.Tình hình chuyển giá hiện nay ở Việt Nam 4

1.3.Một số hình thức chuyển giá tiêu biểu ở Việt Nam 5

2.Những trường hợp điển hình về chuyển giá của các MNC trên lãnh thổ Việt Nam: 6

2.1.Tập đoàn British American Tobacco 6

2.2.Tập đoàn P&G 10

2.3.Metro Cash & Carry – Tập đoàn bán buôn hàng đầu thế giới 12

2.4.Tập đoàn nước giải khát Coca Cola 15

3.Một số bài học chuyển giá cho Việt Nam: 19

KẾT LUẬN 21

MỞ ĐẦU

Những năm gần đây, chuyển giá trở thành hiện tượng đáng lo ngại tronghoạt động thương mại toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng Nó tạo ranhững thất thoát lớn cho nền kinh tế và tạo ra môi trường cạnh tranh không lànhmạnh Không thể phủ nhận cùng với việc nguồn vốn FDI vào Việt Nam ngàycàng nhiều, vai trò của các doanh nghiệp FDI ngày càng lớn Các doanh nghiệpnày có những đóng góp quan trọng trong việc bổ sung nguồn vốn và thúc đẩyphát triển kinh tế của nước nhận đầu tư về nhiều mặt Tuy nhiên, doanh nghiệpFDI thường chỉ quan tâm đến mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, cố tình trốn thuế,tránh thuế bằng nhiều biện pháp tinh vi, trong đó một phương pháp được áp

dụng phổ biến là CHUYỂN GIÁ (transfer pricing)

Tuy chuyển giá vẫn còn là hiện tương khá mới mẻ nhưng nó đã nhanhchóng trở nên tinh vi và khó kiểm soát, nhất là ở Việt Nam – nơi mà những luậtđịnh về chống chuyển giá còn thiếu sót và nhiều bất cập Chính vì nguyên do đómà gần đây, các giao dịch có yếu tố nước ngoài ngày càng có nhiều dấu hiệu củahiện tượng chuyển giá Hiện tượng chuyển giá không chỉ gây thiệt hại cho chínhphủ nước chủ nhà do bị thất thu thuế, giảm phần lợi nhuận của bên góp vốn củanước chủ nhà do giá trị góp vốn của họ thấp mà còn ảnh hưởng tiêu cực đếnthương mại quốc tế Do các quy luật của thị trường tự do, đặc biệt là quy luậtcung cầu không hoạt động trong các tập đoàn đa quốc gia, nên gây ra nhiễu loạnquá trình lưu thông quốc tế Điều này dẫn đến tình trạng cạnh tranh không lànhmạnh

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, nhóm chúng em đã lựa chọn

nghiên cứu đề tài: “Phân tích một số trường hợp điển hình (case study) về chuyển gia của cac công ty Đa quốc gia trên lãnh thổ Việt Nam”

Vì trình độ còn non kém, và để tài nghiên cứu khá rộng, đòi hỏi sự đầu tư tỉ

mỉ, kĩ càng và các kiến thức chuyên ngành cụ thể, bài nghiên cứu của chúng emchắc chắn có nhiều thiếu sót Chúng em mong cô xem xét và góp ý cho nhóm

Chúng em xin chân thành cảm ơn cô!

1 Chuyển giá và một số hình thức chuyển giá ở Việt Nam:

1.1 Chuyển giá là gì?

Chuyển giá (transfer pricing) là việc định giá quá cao hoặc quá thấp tronghoạt động thương mại giữa nội bộ công ty của các công ty đa quốc gia nhằmchuyển thu nhập và lợi nhuận từ nước có thuế cao sang nước có thuế thấp Đâylà một hình thức gian lận thương mại tinh vi nhằm tránh thuế, để tối đa hóa lợinhuận tổng thể

1.2 Tình hình chuyển giá hiện nay ở Việt Nam

Môi trường pháp lý:

Pháp luật về kiểm soát chuyển giá tại Việt Nam vẫn đang trong lộ trìnhhoàn thiện Chính phủ đã ban hành những quy định khá sát với các thông lệ vềchống chuyển giá của tổ chức Hợp Tác Kinh Tế và Phát Triển (OECD) đangđược nhiều nước trên thế giới áp dụng Những quy định này dựa trên nguyên tắccăn bản giá thị trường (ALP) và các phương pháp định giá chuyển giao mà tổchức OECD đưa ra

Năm 2005, Việt Nam mới bắt đầu có những quy định về việc chuyển giá,

đánh dấu bằng sự ra đời của Thông tư 117/2005/TT-BTC ngày 19/12/2005, quy

định việc xác định giá thị trường trong các giao dịch kinh doanh giữa các bên cóquan hệ liên kết Cùng với sự thay đổi của các luật thuế và những thay đổi rõràng trong quy trình quản lý, kiểm tra, thanh tra thuế trong vài năm gần đây,

ngày 22/04/2010, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 66/2010/TT-BTC, qua đó

cơ quan quản lý thuế Việt Nam sẽ có những quan tâm mạnh mẽ hơn, sẽ cónhững động thái tích cực hơn đối với sự gia tăng các hoạt động thanh, kiểm trađối với vấn đề chuyển giá

1.3 Một số hình thức chuyển giá tiêu biểu ở Việt Nam

1.3.1 Chuyển giá qua hình thức nâng chi phí đầu vào, hậ thấp chi phí

đầu ra:

Nhiều doanh nghiệp nước ngoài lợi dụng hình thức nâng chi phí đầu vào,

hạ thấp giá đầu ra để giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp Các tậpđoàn đa quốc gia thường áp dụng chiêu thức này tại các nước có mức thuế thunhập doanh nghiệp cao như Việt Nam (25%), Trung Quốc (30%),… nhằm nângkhống giá nguyên vật liệu, tăng khống chi phí quảng cáo tiếp thị, để giảm lợinhuận đến mức thấp nhất, thậm chí hạch toán ra những con số lỗ “ảo” để trốnthuế Khi tình trạng thua lỗ “ảo” của liên doanh kéo dài, các đối tác phía ViệtNam trong liên doanh sẽ không thể trụ nổi, đành ôm nợ, xin rút lui Lúc đó, công

ty liên doanh sẽ bị thôn tính thành doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài

1.3.2 Chuyển giá từ giai đoạn đầu của dự án đầu tư:

Trốn thuế qua chuyển giá có thể được thực hiện một cách bài bản ngay từgiai đoạn đầu tư thông qua việc tính giá trị công nghệ, thương hiệu, (vốn vôhình) cao Nhờ đó, phần vốn góp cao lên cùng tỉ lệ góp vốn cao làm tỷ lệ lợinhuận được chia cao hơn nhiều so với vốn thực Chưa hết, bằng cách tăng chiphí khấu hao (nghĩa là lợi nhuận giảm) sẽ khiến thu nhập chịu thuế giảm, đồngnghĩa với việc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp

1.3.3 Chuyển giá qua khâu xác định vốn góp trong các liên doanh:

Việc định giá cao thiết bị máy móc đầu tư ban đầu đã giúp cho các MNCchuyển một lượng tiền đi ngược trở ra cho công ty mẹ ngay từ lúc đầu tư vàthông qua chi phí khấu hao hàng năm sẽ làm cho nhà nước thất thu thuế

1.3.4 Chuyển giá với mục đích chiếm lĩnh thị trường:

Các MNC thực hiện chuyển giá để có thể bán sản phẩm với giá thấp hơngiá thị trường, khiến các doanh nghiệp trong nước không thể cạnh tranh được

1.3.5 Chuyển giá thông qua chuyển giao công nghệ:

Ngoài việc nâng giá trị tài sản vốn góp khi tiến hành liên doanh thì cáccông ty đa quốc gia còn thực hiện việc chuyển giá thông qua việc chuyển giaocông nghệ và thu phí tiền bản quyền, đây là một loại chi phí chiếm tỷ trọng lớn

do khấu hao giá trị tài sản cố định vô hình

1.3.6 Chuyển giá thông qua chênh lệch thuế suất:

Chuyển giá thông qua chênh lệch thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp haythuế tiêu thụ đặc biệt

2 Những trường hợp điển hình về chuyển giá của các MNC trên lãnh thổ Việt Nam:

2.1 Tập đoàn British American Tobacco

British American Tobacco, có trụ sở chính ở London, Vương quốc Anh, là

tập đoàn thuốc lá lớn thứ hai trên thế giới về thị phần toàn cầu với các nhãn hiệuđược tiêu thụ tại khoảng 180 thị trường khác nhau Tập đoàn có 46 nhà máy tại

39 quốc gia, chế biến khoảng 440,000 tấn lá thuốc và sản xuất 705 tỷ điếu

thuốc/năm British American Tobacco có hơn 55,000 nhân viên trên toàn cầu.

Danh mục sản phẩm của tập đoàn có trên 200 nhãn hiệu khác nhau bao gồm cảnhững nhãn hiệu quốc tế hàng đầu như Dunhill, Kent, Lucky Strike và Pall Mall

Mục tiêu của Tập đoàn British American Tobacco là đạt được vị trí dẫn đầu

trong ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu, theo đuổi chiến lược nhất quán tạo ragiá trị lâu dài cho cổ đông

Về British American Tobacco Việt Nam

British American Tobacco là một trong những công ty thuốc lá quốc tế

thành công nhất tại Việt Nam, có mặt trên thị trường Việt Nam từ những năm

1950 Các nhãn hiệu của BAT tại Việt Nam gồm có State Express 555, Dunhill,Kent, Craven A, White Horse, 7 Diamonds, Everest và Virginia Gold Với támnhãn hiệu đang cung cấp cho người tiêu dùng này, BAT đang có một vị trí vữngmạnh trên thị trường Việt Nam

Vào năm 2001, British American Tobacco đã thiết lập quan hệ đối tác với

Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) – đây là công ty thuốc lá quốcdoanh lớn nhất tại Việt Nam – hình thành nên Công ty Liên doanh BritishAmerican Tobacco – Vinataba, là một liên doanh hoạt động trong lĩnh vực trồngvà chế biến thuốc lá với số vốn đầu tư lên tới 65.000.000 USD (theo tỉ lệ 70/30).Công ty được cấp phép hoạt động với thời hạn 50 năm và là liên doanh có vốnđầu tư nước ngoài đầu tiên được cấp phép trong lĩnh vực này Là một phần củaCông ty Liên doanh, nhà máy chế biến sợi thuốc lá tại Khu công nghiệp BiênHòa, Đồng Nai đã đi vào hoạt động vào năm 2004, cung cấp sợi thuốc lá cho cácnhà sản xuất theo hợp đồng, theo giấy phép cũng như cho Vinataba Nhà máynày được công nhận là một trong những nhà máy chế biến sợi thuốc lá hiện đại

nhất của Tập đoàn British American Tobacco.

Là một tập đoàn lớn và là một trong số những công ty đa quốc gia làm ănthành công tại thị trường Việt Nam nhưng công ty BAT Việt Nam lại liên tụckhai báo lỗ từ năm 2004, có số lỗ rất lớn Năm 2008, số lỗ của công ty chiếmđến 95% doanh thu Năm 2009, con số này là 87%

Bảng thống kê doanh thu và số lỗ của một số MNC tại Việt Nam

giai đoạn 2004 - 2009

Với những con số như vậy, BAT Việt Nam đứng trước nghi án chuyển giá.

Năm 2010, cơ quan công an đã tiến hành điều tra làm rõ hành vi chuyển giákhống của công ty này Trong sai phạm của BAT – Vinataba, Cục thuế ĐồngNai đã ra quyết định truy thu, xử phạt trên 350 tỉ đồng (gồm truy thu thuế trong

ba năm, từ năm 2006 – 2008 số tiền hơn 264 tỉ đồng và phạt hành chính gần 92

tỉ đồng) Theo đó, công ty liên doanh BAT – Vinataba được miễn thuế thu nhậpdoanh nghiệp (TNDN) trong 2 năm kể từ khi kinh doanh có lãi và giảm 50%thuế TNDN cho 3 năm tiếp theo Để được hưởng ưu đãi này, theo giấy phép củaBộ Kế hoạch – Đầu tư về điều kiện, bao gồm: Xây dựng và vận hành nhà máychế biến thuốc lá sợi từ nguồn nguyên liệu trong nước và nhập khẩu, trong đóđảm bảo đến năm thứ 7 (kể từ ngày nhà máy đi vào sản xuất) sử dụng ít nhất40% nguyên liệu từ nguồn thuốc lá trong nước; đồng thời đào tạo hỗ trợ và giúp

đỡ nông dân Việt Nam trồng thuốc lá trên cơ sở hợp đồng ký kết giữa doanhnghiệp với hộ nông dân,

Trên thực tế, Thanh tra của Cục Thuế Đồng Nai đã phát hiện công ty không

đáp ứng các điều kiện trên Thứ nhất, công ty không mua lại nguyên liệu thuốc

lá trên cơ sở hợp đồng ký kết giữa doanh nghiệp với các hộ nông dân mà chủ

yếu mua từ các công ty chuyên kinh doanh nguyên liệu thuốc lá trong nước Thứ

hai, công ty cũng không trực tiếp đào tạo, hỗ trợ và giúp nông dân trồng thuốc lá

theo phương pháp hiện đại (chỉ có năm 2008 chi 2,7 tỉ đồng thực hiện chươngtrình đào tạo cho kỹ thuật viên và nông dân) Các hỗ trợ khác đều mang tínhgián tiếp thông qua các công ty kinh doanh mua thuốc lá nguyên liệu

Sản lượng nguyên liệu mua từ các công ty kinh doanh thuốc lá trong nước

so với tổng nguyên liệu thuốc lá sử dụng hàng năm cũng không đạt 40% theogiấy phép (năm 2008 giá trị mua trong nước chỉ đạt 126 tỉ/2.879 tỉ đồng, bằng4,4%) Chính vì vậy, theo Cục Thuế Đồng Nai, BAT – Vinataba không đượchưởng ưu đãi thuế TNDN theo như giấy phép và bị truy thu thuế trong 3 năm(năm 2006, 2007 và 2008)

Ngoài ra, thanh tra cục Thuế phát hiện, từ tháng 1/2006, BAT – Vinataba

có ký hợp đồng với công ty BAT Marketing – Singapore (BAT-MS) về cungcấp một số dịch vụ hỗ trợ, cụ thể như: Quản lý cấp loại, chất lượng và tính ổnđịnh của nguyên liệu thuốc lá; Kế hoạch nhu cầu và thay thế lá thuốc lá (baogồm cả việc quản lý nguyên liệu lá thuốc và gia liệu từ nhà cung cấp trong nộibộ tập đoàn BAT hay các bên cung cấp thứ ba); Duy trì công thức pha trộn baogồm cả việc quản lý và giám sát các công thức thuốc lá, gia liệu,…Giá cả chi phídịch vụ được thanh toán là: 0,25 USD/1 kg thuốc lá sợi để sản xuất các loạithuốc lá mang nhãn hiệu BAT trong hai năm đầu) và 0,50 USD/kg cho các nămtiếp theo

BAT – Vinataba đã hạch toán chi phí này vào giá vốn hàng bán để giảmthu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong bốn năm tổng cộnghơn 217 tỉ đồng (năm 2005 hơn 1,3 tỉ đồng; 2006 hơn 54,7 tỉ đồng; 2007 trên80,7 tỉ đồng và 2008 hơn 80.2 tỉ đồng)

Tuy nhiên, BAT – Vinataba đã không chứng minh được các chứng từ thểhiện BAT-MS đã thực hiện các dịch vụ này Đồng thời khoản chi phí này đã làmgia tăng thêm khoản chi cho nhà cung cấp nguyên liệu nước ngoài là BAT-MSngoài giá bán nguyên liệu thuốc lá nhập khẩu Đây là khoản công ty cố tìnhchuyển thu nhập từ công ty chịu thuế suất cao sang công ty liên kết có thu nhậpchịu thuế suất thấp ở nước ngoài, nên không thể chấp nhận là khoản chi phí hợp

lý, hợp lệ để xác định thu nhập chịu thuế

Dù xác định đây là khoản chuyển giá khống nhưng thanh tra cục Thuế đềnghị “quy” vào hành vi khai sai dẫn tới giảm tiền thuế Lý do, theo thanh tra thìcác khoản chi này (tổng hơn 217 tỉ đồng) công ty hạch toán đầy đủ trong sổ sách

kế toán và báo cáo tài chính có được kiểm toán hàng năm,

Với vụ việc của BAT-Vinataba, có thể thấy doanh nghiệp này đã dựa vào

sự chênh lệch thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp giữa các quốc gia để thựchiện chuyển giá, làm thất thu rất lớn cho ngân sách Việt Nam Theo các chuyêngia kinh tế, tác hại của thủ thuật chuyển giá không chỉ làm ngân sách nhà nước

bị mất đi một khoản thuế lớn, mà nguy hiểm hơn là còn tạo ra một môi trườngkinh doanh, cạnh tranh không bình đẳng với các doanh nghiệp trong nước

2.2 Tập đoàn P&G

P&G (viết tắt của Procter & Gamble) là một tập đoàn hàng tiêu dùng đa quốc

gia của Mỹ nằm trong danh sách Fotune 500 do Tạp chí Fortune của Mỹ bình

chọn hàng năm dựa trên tổng thu nhập và mức đóng góp vào ngân sách quốc gia

qua các loại thuế P&G nổi tiếng về nhiều sáng kiến kinh doanh bao gồm quản

trị thương hiệu và quảng cáo sản phẩm qua truyền thanh - truyền hình

Về P&G Việt Nam và hoạt động chuyển gia

P&G Việt Nam là một công ty liên doanh giữa Công ty Proter & Gamble Far Earst với Công ty Phương Đông, được thành lập vào ngày 23 tháng 11 năm

1994 Tổng số vốn đầu tư ban đầu của liên doanh này là 14,3 triệu USD và đếnnăm 1996 tăng lên là 367 triệu USD Trong đó Việt Nam góp 30% và phía đốitác chiếm 70% (tương đương 28 triệu USD)

Sau hai năm hoạt động (năm 1995 và 1996) liên doanh này đã lỗ đến mộtcon số khổng lồ là 311 tỷ VND Số tiền lỗ này tương đương với ¾ giá trị vốngóp của cả liên doanh Trong con số thua lỗ 311 tỷ này thì năm 1995 lỗ 123,7 tỷVND và năm 1996 lỗ 187,5 tỷ VND

Để giải thích cho số tiền thua lỗ này thì chúng ta sẽ phân tích các nguyênnhân và chi phí sau: Do thời điểm năm 1995 và 1996 đây là gia đoạn mới vào

Việt Nam nên P&G muốn xây dựng thương hiệu tại Việt Nam và muốn các sản

phẩm của mình đều được người tiêu dùng biết đến và sử dụng Với mục đích