Dân tộc thái

Tộc danh: Người Thái còn được gọi là Tày Khao Thái Trắng, Tày Đăm Thái Đen, Tày Mười, Tày Thanh Man Thanh, Hàng Tổng Tày Mường, Pu Thay, Thổ Đà Bắc .Số dân:1.550.423 người 2009 Ngôn ngữ:

Tộc danh: Người Thái còn được gọi là Tày Khao (Thái Trắng), Tày Đăm (Thái Đen), Tày Mười, Tày Thanh (Man Thanh), Hàng Tổng (Tày Mường), Pu Thay, Thổ Đà Bắc

Số dân:1.550.423 người (2009)

Ngôn ngữ: nhóm ngôn ngữ gốc Thái của

hệ ngôn ngữ Thái Kadai (Tày –Thái)

Địa bàn cư trú: chủ yếu tập trung ở Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai,Yên Bái, Hòa Bình, Sơn La,Thanh Hóa, Nghệ An, Lâm Đồng v.v.

+Nhóm Thái Đen (Táy Đăm) cư trú ở khu vực tỉnh Sơn La và Điện Biên

+Nhóm Thái Trắng (Táy Đón hay Táy Khao) cư trú chủ yếu ở tỉnh Lai Châu,

Điện Biên và một số huyện tỉnh Sơn La

Vân Nam, TQ

Quê hương xưa của người Thái xuất phát từ khu vực tỉnh Vân Nam Trung Quốc, là một trong những cộng đồng của khối Bách Việt ở những thiên niên kỷ thứ I TCN, do sự chèn ép của nhà Hán nên sau đó di cư theo hai hướng Tây Nam và Đông Nam.

Người Thái đến Việt Nam từ thế kỷ thứ VII đến thế kỷ thứ XIII, đặc biệt là vùng Tây Bắc của Việt Nam ta.

Sau đó di cư xuống phía bắc nước Lào và di cư tiếp xuống phía bắc nước Thái Lan.

Người dân tộc Thái

đã trải qua rất nhiều

một thủ đô tại huyện Tuần

Châu Từà đó cơ cấu hành

Người Thái có nhiều kinh nghiệm đắp phai, đào mương, dựng con, bắc máng lấy nước làm ruộng

Lúa nước là nguồn lương thực chính, đặc biệt là lúa nếp Ngoài ra người Thái cũng làm nương để trồng lúa, hoa

màu và nhiều thứ cây khác

văn chìm hoặc nổi

Nổi tiếng là gốm Mường

Chanh thuộc loại gốm trơn, có

*Nghề dệt thổ cẩm của người

Thái đã có từ rất lâu đời

*Sản phẩm nổi tiếng của người

Thái là vải thổ cẩm, với những hoa

văn độc đáo, màu sắc rực rỡ, bền

đẹp

*Niềm tự hào của dân tộc Thái

*Vải thổ cẩm là thứ không thể

thiếu trong đời sống vật chất và

tinh thần của người Thái Nó là

biểu tượng của văn hoá Thái

* Quan hệ xã hội:

Cơ cấu xã hội cổ truyền được gọi

là bản mường hay theo chế độ

phìa tạo Tông tộc Thái gọi là

Ðằm Mỗi người có 3 quan hệ

dòng họ trọng yếu:

- Ải Noong: tất cả các thành viên

nam sinh ra từ một ông tổ bốn

đời

- Lung Ta: tất cả các thành viên

nam thuộc họ vợ của các thế hệ

-Nhinh Xao: tất cả các thành viên

nam thuộc họ người đến làm rể.

“Khau cút” là một biểu tượng trang trí trên nóc nhà sàn,“Khau cút” không chỉ làm đẹp cho ngôi nhà, mà còn ẩn chứa những ý nghĩa nhân sinh sâu sắc

Trang phục nam: nam giới người Thái

mặc áo cánh ngắn, xẻ ngực, quần xẻ

dũng, áo là loại cổ tròn, không cầu

vai, hai túi dưới và trước cài cúc vải

hoặc xương

Đặc điểm của áo cánh nam giới người

Thái khu Tây Bắc là ở màu sắc đa

dạng

Trong các ngày lễ, tết họ mặc loại

áo dài xẻ nách phải màu chàm, đầu

quấn khăn đi guốc

Chia làm 2 nhóm Thái Tây Bắc là Thái

trắng (Táy khao) và Thái đen (Táy đăm).

Nữ Thái trắng: mặc áo cánh ngắn, váy màu

đen không trang trí hoa văn, áo thường là

màu sáng, trắng, cài cúc bạc tạo hình

bướm, ve, ong Đặc biệt cổ áo hình chữ V

Váy là loại váy kín (ống), màu đen, phía

trong gấu đáp vải đỏ Đặc biệt phụ nữ

Thái trắng có cạp váy ngắn và phần váy

thêu hình con rồng.

Nữ Thái đen: mặc áo ngắn màu tối (chàm

hoặc đen), cổ áo khác Thái trắng là loại

cổ tròn, đứng Đầu đội khăn 'piêu' thêu

hoa văn nhiều mô-típ

Váy là loại giống phụ nữ Thái trắng

Điểm khác biệt là phụ nữ Thái đen có đeo

Trong trang phục phụ

nữ Thái, chiếc khăn Piêu

luôn được mọi người nhắc

đến như một phần không

thể thiếu để làm tăng lên vẻ

đẹp của người con gái.

Khăn Piêu là một tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời do bàn tay khéo léo của người con gái Thái tạo nên Piêu là một sản phẩm văn hoá và tinh thần in đậm bản sắc dân tộc Thái Không những thế nó còn là vật kỷ niệm đầy ý nghĩa của những du khách có dịp đến với Tây Bắc

Họ ưa thức ăn có các vị: cay, chua, đắng, chát, bùi, ít dùng các món ngọt, lợ, đậm, nồng Ngoài ra còn thích uống rượu cần và hút thuốc lào.

Thịt cá ăn tươi thì làm món nộm, nhúng (lạp, cỏi), ướp muối, thính làm mắm

Đặc biệt phải kể đến các món chế biến từ cách nướng, lùi, đồ, sấy, sau đó mới đến canh, xào, rang, luộc

Trong bữa ăn không thể thiếu được món ớt giã hoà muối, tỏi, có rau thơm, mùi, lá hành có thể thêm gan

gà luộc chín, ruột cá, cá nướng

Nói về cơm thì có hai loại

cơm nếp và cơm tẻ Cơm tẻ

là lương thực chính ăn

hàng ngày, nấu từ lúa gạo

tẻ Cơm nếp được nấu từ

lúa gạo nếp.

Đầu tiên họ cho gạo đã vo sạch

vào ống nứa non, cuộn lá cuối lá

dong nút chặt,,,

Sau đó chất củi đốt Phải đốt đều,

khi nào vỏ nứa cháy thành lớp

than mỏng phủ chung quanh ống

nứa là lúc cơm chín

Cơm nếp lam có thể để dành được

cả tuần Lúc ăn, cắt cái ống ra

thành khoanh, bóc vỏ, cơm mềm

mịn trông như lát giò lụa Vị nứa

tươi ngấm vào cơm thơm ngọt vị

mía lùi

Xôi sắn từ lâu được coi

như một món ăn truyền

Nét văn hóa uống rượu cần của

người Thái là điều không thể

thiếu được bởi nó đã đi vào cuộc

sống của cộng đồng đã từ lâu

đồng thời trở thành một nét bản

sắc văn hoá đáng trân trọng

Hơn thế nó còn là cầu nối giao

lưu văn hoá, tình cảm giữa các

dân tộc thậm chí đối với khách

cần phải có gạo hoặc ngô,

khoai, sắn, y dĩ, chuối, dứa,

củ mài và một số lại cây, củ,

quả khác cùng men rượu

+ Rượu càng nhiều ngày,

Gánh là phổ biến,

ngoài ra gùi theo kiểu

chằng dây đeo vắt qua

mỹ và bàn tay khéo léo của người đan Những bàn tay tài hoa đã biến những sợi giang, sợi mây thành những chiếc gùi tinh xảo…

Kin Chiêng – là cái Tết lớn nhất trong năm của người Thái, được tổ chức vào tháng Giêng

Không khí những ngày gần

tết của đồng bào dân tộc

Thái rất náo nức và nhộn

nhịp,nào là sắm sửa áo mới,

nấu bánh chưng chuẩn bị

cho ngày giao thừa sắp đến.

Thông thường ngày 25

tháng Chạp là phiên chợ

cuối cùng, lớn nhất trong

năm của người Thái Sau

vài ngày dọn dẹp nhà

cửa, tối 29 người Thái

bắt đầu gói bánh chưng

Ngoài bánh chưng như

của người Kinh, người

Thái còn có thêm một

loại bánh chưng màu

đen

Một phong tục không thể

thiếu trong ngày Tết của

người Thái là tục gọi hồn

Thường vào tối 29 hoặc

30, mỗi gia đình thịt hai

con gà, một để cúng tổ

tiên, một để gọi hồn cho

mọi người trong nhà

Ngoài ra người Thái có

tục đón giao thừa “Pông

Chay” đêm 29,30 tết và

tục xông đất “thú moók”

Sau đó mỗi buổi tối, các chàng

trai thường rủ nhau đi chơi

quanh bản mang những chiếc

khèn bè, đến diễn tấu dưới cửa

sổ nhà sàn các cô gái Có những

chiếc đàn môi thủ thỉ suốt đêm,

quên giấc ngủ

Từ xa xưa, ở dân tộc Thái, con trai

con gái đến tuổi thành niên được

chủ động tìm chọn bạn đời của

mình.

Qua thời kỳ tìm hiểu, chàng

trai nào chọn được bạn tình

của mình rồi thì về nhà thưa

với bố mẹ mình để lo

chuyện hôn nhân

Hôn nhân gồm có hai bước :

Nét đặc sắc về hôn nhân của người Thái là tục ở rể, vài năm sau, khi đôi vợ chồng đã có con mới về ở bên nhà chồng

*Cưới lên (đong khửn) - đưa rể

đến cư trú nhà vợ - là bước thử

thách phẩm giá, lao động của

chàng rể Người Thái Ðen có tục

búi tóc ngược lên đỉnh đầu cho

người vợ ngay sau lễ cưới này

Tục ở rể từ 8 đến 12 năm.

*Cưới xuống (đong lông) đưa gia

đình trở về với họ cha

Phụ nữ đẻ theo tư thế

ngồi, nhau bỏ vào ống tre

đem treo trên cành cây ở

rừng Sản phụ được sưởi

lửa, ăn cơm lam và kiêng

khem một tháng; ống lam

bó đem treo trên cành cây

Có nghi thức dạy trẻ lao

động theo giới và mời Lung

Ta đến đặt tên chi cháu.

Người Thái quan niệm, chết là tiếp

tục "sống" ở thế giới bên kia Vì

vậy, đám ma là lễ tiễn người chết

về "Mường trời".

Lễ tang có 2 bước cơ bản:

Pông: Phúng viếng tiễn đưa hồn

người chết lên cõi hư vô, đưa thi thể

ra rừng chôn (Thái Trắng), thiếu (Thái

Ðen

Xống: gọi ma trở về ngụ ở gian thờ

cúng tổ tiên ở trong nhà

Theo hệ can chi

Người Thái có mẫu tự theo hệ

Sanscrit Họ học theo lệ truyền

khẩu Người Thái có nhiều tác

phẩm cổ viết về lịch sử, phong

tục, luật tục và văn học.

Mẫu tự Sanskrit

Ở Việt Nam, Thái là dân

tộc thiểu số có tiếng nói và

sớm có chữ viết riêng đã có

từ thế kỉ XI

Người Thái còn có một kho tàng quý báu về văn học cổ truyền khá phong phú, tiêu biểu trong số đó là những tác phẩm thơ ca

nổi tiếng tiêu biểu là Xống chụ xon xao, Khun Lú Nàng Uả….Trong kho tàng văn học dân gian của người Thái Tây Bắc, truyện thơ “Xống chụ xon xao” (Tiễn dặn

người yêu) có một vị trí xứng

đáng Với mọi thế hệ người Thái

Tây Bắc, “Xống chụ xon xao” là

quyển sách quí nhất trong mọi

quyển sách quí!

Đây là một kiệt tác nghệ thuật dân

gian có giá trị nhân đạo sâu sắc”,

là truyện thơ hay nhất trong kho

tàng truyện thơ của các dân tộc ít

người, một tác phẩm lớn trong

nền văn học Việt Nam

Người Thái nổi tiếng là

các làn điệu múa như

múa xòe, múa sạp đã

được trình diễn trên sân

khấu trong và ngoài

nước, hấp dẫn đông đảo

khán giả đến xem

Không những thế

người Thái có một điệu

nhảy khá độc đáo là là

nhảy sạp và đây được

xem là một nét văn hóa

phi vật thể

Múa quạt

Nói đến nghệ thuật

dân gian của người

Thái không thể không

nói đến điệu múa xòe

đặc trưng Những cuộc

tụ họp đông vui có thể

múa xoè quanh đống

lửa, quanh hũ rượu

cần với sự tham gia

đông đảo của già trẻ,

trai, gái trong tiếng

Đây là món ăn tinh thần

không thể thiếu Cứ qua

mỗi điệu múa, điệu xòe

làm cho mỗi người thêm

yêu đời và yêu cuộc sống

hơn

Vì vậy các điệu múa

Thái đã trở thành vốn văn

hóa quý báu, là niềm tự

hào của người Thái Tây

Bắc và dân tộc Việt Nam

Với những chiếc chầy

giã gạo xếp thành đôi

trên những hàng gỗ lại là

một cách giao lưu cũng

không kém độc đáo.

Ngày nay, điệu múa sạp

trở thành một hình thức

giao lưu cởi mở của

người Thái và được mọi

người vô cùng thích thú,

đặc biệt là các du khách

quốc tế.

Thổi pí kết hợp với hát giao

duyên đã và đang là nét đẹp văn

hoá truyền thống của dân tộc

Thái Đặc biệt là các chàng trai,

cô gái, cây pí đã trở thành một

nhạc cụ không thể thiếu trong đời

sống tinh thần của họ

Chiếc pí đã thay cho lời tâm sự,

lòng người muốn nói với nhau và

góp phần gìn giữ tinh hoa, bản

sắc âm nhạc dân tộc cũng như

làm phong phú đời sống văn hoá

tinh thần của người dân.

Trò chơi của người Thái phổ

biến là ném còn, kéo co, đua

ngựa, dạo thuyền, bắn nỏ,

múa xoè, chơi quay và quả

mák lẹ Đặc biệt có nhiều trò

chơi cho trẻ em.

Hội ném còn của người dân

tộc Thái vùng Tây Bắc là trò

chơi dân gian rất đặc sắc

không thể thiếu mỗi độ xuân

về Khi hoa ban, hoa đào hé

Trò chơi đua ngựa của đồng

bào dân tộc Thái rất cuốn hút

nhiều người hơn cả, từ người

già đến trẻ con đều đi chứng

kiến cổ vũ đặc biệt sự có mặt

của các cô gái càng làm tăng

lên không khí của cuộc đua

Đua ngựa biểu hiện của tinh

thần phóng khoáng, dũng cảm,

mãnh liệt và tự tin, người thắng

và người thua đều mừng nhau

trong chén rượu nồng ấm áp

giữa ngày xuân

Đua ngựa

Và khi đến với đồng bào dân tộc Thái