Ảnh hưởng của các chính sách bảo hiểm đến nhà cung cấp

Sau thời gian dài với chính sách hưu trí cơ bản, Việt Nam quyết định xây dựng khung chính sách hoàn chỉnh dành cho người lao động khi đến tuổi nghỉ hưu. Đây là một phân khúc hoàn toàn mới nên các DN bảo hiểm nhanh chóng vào cuộc. Theo một nghiên cứu mới công bố gần đây của Nielsen, Việt Nam có hơn 5,6 triệu người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) và số người sắp đến tuổi nghỉ hưu đang tăng lên. Thế nhưng, từ trước tới nay, Việt Nam chỉ mới áp dụng chính sách BHHT cơ bản dành cho người lao động. Nghĩa là sau thời gian đóng bảo hiểm xã hội, người lao động sẽ nhận một khoản lương nhất định khi đến tuổi nghỉ hưu. Với nỗ lực cải cách hệ thống lương hưu trí, tăng an sinh xã hội cho người dân, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đã xây dựng song song 2 đề án về BHHT bổ sung và BHHT tự nguyện. Cuối năm 2013, khi đề án BHHT Tự nguyện được thông qua, các DN bảo hiểm ngay lập tức vào cuộc. Mở màn trong cuộc chạy đua này là Daiichi Việt Nam với sản phẩm An nhàn hưu trí” ra mắt vào ngày 10102013. Tiếp theo đó, Công ty Manulife Việt Nam cũng nhanh chân tung ra sản phẩm hưu trí tự nguyện Manulife Điểm tựa hưu trí”. Đầu năm 2014, Công ty AIA Việt Nam cũng nhanh chóng ra mắt sản phẩm hưu trí tự nguyện An nghiệp hưu trí”. Một tân binh trong ngành bảo hiểm là PVI Sun Life cũng đã sốt sắng triển khai Hưu trí PVI Sun Life. Lãnh đạo Công ty PVI Sun Life, cho biết, mặc dù mới tham gia thị trường nhưng ngay khi có thông tin quy định về khung pháp lý cho việc phát triển BHHT, Công ty đã nhanh chóng nghiên cứu để ra mắt sản phẩm này. Như vậy, tính đến nay, đã có 4 DN trong tổng số 15 DN bảo hiểm nhân thọ triển khai sản phẩm hưu trí tự nguyện. Theo các DN bảo hiểm, các sản phẩm BHHT tự nguyện rất thiết thực cho DN và người lao động. Vì nếu người lao động đóng phí bảo hiểm thì sẽ được miễn thuế thu nhập. Ngoài lương hưu, người lao động còn được hưởng các chế độ bảo hiểm nhân thọ bổ sung. Nếu DN đóng thì bên cạnh quyền lợi được khấu trừ thuế thu nhập DN trên số bảo hiểm đóng cho nhân viên còn có thể chủ động thiết kế gói quyền lợi hưu trí và chọn thời điểm trao hưu trí cho nhân viên. Điều này sẽ giúp tăng cường sự gắn bó giữa nhân viên với DN, thu hút và giữ chân nhân tài, tạo nguồn lực dài hạn, đảm bảo cho các mục tiêu phát triển lâu dài của DN. Và nói như ông Trần Xuân Hà, Thứ trưởng Bộ Tài chính, quỹ hưu trí tự nguyện là hướng đi đúng, tạo thêm nguồn thu nhập ổn định trong tương lai khi đến tuổi về hưu hoặc gặp trường hợp rủi ro. Nói về tiềm năng thị trường, ông Chung Bá Phương, Tổng giám đốc Công ty Manulife Việt Nam, cho rằng, ở Việt Nam, mới có gần 20% người cao tuổi có lương hưu từ bảo hiểm xã hội. Nghĩa là nhu cầu của người dân về kế hoạch hưu trí còn rất lớn. Hơn nữa, thị trường bảo hiểm nhóm của Việt Nam rất tiềm năng. Hiện có nhiều DN mong muốn tham gia bảo hiểm nhóm cho người lao động để thu hút và giữ chân người tài. Một lý do khác khiến Manulife nhắm đến phân khúc nhóm vì sản phẩm BHHT tự nguyện là loại hình đầu tư tài chính rất mới trên thị trường, với đối tượng chính là người sử dụng lao động và người lao động. Trong khi đó, ông Takashi Fujii, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công Ty Daiiichi Việt Nam, lại cho rằng, một xã hội vững mạnh, phát triển phải dựa trên nền tảng bảo hiểm và chính sách an sinh xã hội cho toàn dân. Việt Nam đang ở thời kỳ dân số vàng với hơn 60 triệu người ở độ tuổi lao động và mức thu nhập ngày càng nâng cao.

Ảnh hưởng của các chính sách bảo hiểm đến nhà cung cấp

Bài viết này sử dụng số liệu thu thập trong khuôn khổ điều tra tiền can thiệp

do quỹ Atlantic Philanthropies tài trợ về tình hình khám chữa bệnh ban đầu tại Thừa Thiên - Huế để đánh giá những ảnh hưởng của các chính sách bảo hiểm đối với số lượt khám chữa bệnh tại các trạm y tế xã Ảnh hưởng rõ rệt nhất là số lượt khám chữa bệnh tại các trạm y tế xã tăng vọt Đồng thời, các chính sách bảo hiểm làm tăng số lượt khám chữa bệnh cũng có ảnh hưởng đến chất lượng khám chữa bệnh và cũng gây ra hụt quỹ, tạo ra những vấn đề lớn cần giải quyết cho các nhà làm chính sách Tuy nhiên, số hộ dân cận nghèo không được các chính sách bảo hiểm tự nguyện tạo điều kiện, vì vậy làm chậm lại kế hoạch toàn dân được bảo hiểm trước năm 2010

Chính sách bảo hiểm tự nguyện là nguyên nhân chính gây ra việc hụt quỹ Tuy các chính sách bảo hiểm có mục đích tạo ra sự tiếp cận công bằng cho toàn dân, hiện tại cung cấp cho phần lớn dân số - có nghĩa là những người không thuộc diện nghèo lại quá nghèo để mua bảo hiểm tự nguyện Vấn đề này có thể làm ảnh hưởng đến quá trình xoá đói giảm nghèo của chúng ta Đồng thời, khái niệm cùng chia sẻ rủi ro chưa được thấm nhuần đối với toàn dân để giải quyết vấn đề thâm hụt tài chính Trong khi các chính sách hiện tại

đã tạo ra nhu cầu lớn cho dịch vụ khám chữa bệnh tại tuyến xã, các nhà chính sách cần ưu tiên giải quyết việc giảm gánh nặng này cho bên cầu

I/ Đặt vấn đề

Việc áp dụng và khuyến khích các loại hình bảo hiểm y tế khác nhau của chính phủ trong vòng vài năm qua, cụ thể là bảo hiểm cho người nghèo, bảo hiểm cho trẻ em dưới 6 tuổi và bảo hiểm tự nguyện, đã làm cho nhiều cư dân nghèo có được tiếp cận tốt hơn việc chăm sóc sức khoẻ Tuy nhiên đồng thời các chính sách này cũng đã tạo ra một gánh nặng bổ sung cho hệ thống y tế

Cơ sở y tế ở tất cả các tuyến – trung ương, tỉnh, huyện – đã trải nghiệm qua

sự tăng lên chủ yếu số lượng bệnh nhân, cả điều trị nội trú và ngoại trú Các

cơ sở y tế do vậy phải nhận số lượng bệnh nhân nhiều hơn so với khả năng phục vụ hoặc các nguồn nhân lực được chuyển sang thực hiện các nhiệm vụ phi lâm sàng, tạo ra sự thâm hụt tài chính và đe doạ ảnh hưởng nghiêm trọng chất lượng chăm sóc

Trong thực tế, phần lớn các chi phí về bảo hiểm y tế được chi trả tại các cơ

sở y tế tuyến trên, hầu hết ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh, và các trạm y tế

xã (TYT) thường không phải là một mục tiêu cho việc đầu tư công đáng kể Tuy nhiên TYT vẫn là nguồn lực chính để cung cấp chăm sóc tuyến đầu trong

hệ thống y tế nhà nước, và những nhóm dân cư nghèo và cận nghèo đông đảo

ở vùng nông thôn và miền núi phụ thuộc vào hệ thống này Việc cung cấp chăm sóc y tế có chất lượng tại TYT có nghĩa là có sự sụt giảm đáng kể trong chi phí y tế cho các quần thể dân cư địa phương và đồng thời y tế tuyến xã hoạt động tốt sẽ giúp làm giảm gánh nặng cho các cơ sở tuyến trên Hiểu rõ vai trò đầy ý nghĩa này, cần phải có việc đánh giá có tính hệ thống các dịch vụ

và lựa chọn ở TYT để đáp ứng các nhu cầu chăm sóc y tế của các nhóm dân

số địa phương thông qua hệ thống y tế công lập Vì vậy chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài này Với nghiên cứu này chúng tôi sẽ thực hiện 3 mục tiêu sau:

• Thực trạng của CSSKBĐ tại tuyến xã hiện nay là gì, đặc biệt là TYT (phân tích có dùng cả số liệu định lượng và định tính, cả cho người sử dụng và người cung cấp các dịch vụ y tế)

• Mức độ hiện tại của việc triển khai và hiệu quả của các hình thức bảo hiểm

y tế là gì, đặc biệt là bảo hiểm cho người nghèo và bảo hiểm tự nguyện?

• Mối quan hệ tương hỗ chính giữa nghèo nàn và sức khoẻ và nghèo nàn ảnh hưởng đến các hành vi tìm kiếm sức khoẻ của cư dân như thế nào?

II/ Phương pháp nghiên cứu:

Cuộc đánh giá này tổng hợp số liệu định lượng và định tính về các yếu tố đặc thù ảnh hưởng đến việc sử dụng CSSKBĐ, cung cấp dịch vụ, các chính sách cho CSSKBĐ, và các vấn đề ra quyết định ở 5 huyện của tỉnh Thừa Thiên Huế Phương pháp tiếp cận liên ngành đã kết hợp ưu điểm của các phương pháp luận nghiên cứu định lượng và định tính - số liệu định lượng cung cấp bức tranh tổng thể của tỉnh trong khi số liệu định tính cung cấp kiến thức sâu hơn về các xã được lựa chọn

Phân tích định lượng

Nghiên cứu được điều tra trên 5 huyện của 9 huyện, thị đó là: hai huyện là A Lưới và Nam Đông là ở miền núi; Phú Vang là huyện ven biển, trong khi đó các huyện Phong Điền và Hương Trà là ở cả vùng núi và đồng bằng Có 88 xã trong 5 huyện này, chiếm 59% tổng số xã trong tỉnh Số liệu báo cáo hàng năm từ mỗi xã cho giai đoạn 2001 – 2006 được vi tính hoá, tạo ra được một

cơ sở dữ liệu gồm trên 500 các quan sát về các hoạt động của TYT

Phân tích chính sách

Số liệu cho phân tích chính sách có nguồn từ: (1) phỏng vấn cá nhân, và (2) đánh giá số liệu thứ cấp Các cá nhân chủ chốt phụ trách tài chính y tế và chính sách hỗ trợ người nghèo tại các cấp các ngành của tỉnh đã được phỏng vấn: phòng giải ngân của bảo hiểm xã hội (BHXH), Ban quản lý của Quỹ 139

tại Sở Y tế và Sở Lao động Thương binh Xã hội ( LĐTBXH) Các nghiên cứu viên (NCV) của nghiên cứu này đã tiếp cận được các thống kê toàn tỉnh từ các báo cáo thường quy của các sở Số liệu về bảo hiểm y tế ở tuyến tỉnh và huyện, Quỹ 139 và tình hình về tình trạng nghèo của tất cả các huyện sau đó được tổng hợp và phân tích Cuối cùng, các chuyến đi thực địa đến các huyện

và xã cùng với các cuộc thảo luận không chính thức với các nhân viên y tế và những người cung cấp thông tin chính ở tuyến xã đã hoàn thành cuộc đánh giá về môi trường chính sách cho việc cung và cầu về chăm sóc y tế

III/ Kết quả và bàn luận:

1/ Bảo hiểm y tế cho người nghèo và cận nghèo

Thực trạng chung

Trong vòng 6 năm trở lại đây, có một

xu hướng chung trong việc gia tăng sử

dụng các dịch vụ y tế và kết quả là có

sự leo thang về kinh phí tài chính tương

ứng tại tất cả các huyện Được ban hành

vào năm 2002, tác dụng đầy đủ của

Quyết định 139 được nhận rõ vào năm

2004 Sự gia tăng được đẩy mạnh hơn

trong năm 2005 khi Nghị định 63 mở

rộng sự tham gia hình thức bảo hiểm y

tế tự nguyện, giảm mức đồng chi trả

của người được bảo hiểm và chấp nhận

chi trả cho nhiều loại điều trị y tế đắt

tiền hơn Ngoài ra, sự cung cấp chăm

sóc y tế miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi

vào giữa năm 2005 góp phần vào sự

tăng cao số bệnh nhân đến các cơ sở y

tế Tại tất cả các huyện, nhóm trẻ em

này trở thành nhóm khách hàng lớn

Biểu đồ bên phải cho thấy sự gia tăng

đều đặn về sự tham gia bảo hiểm ở cả

hai nhóm tại tỉnh TTH

Nguồn TTH-VSS (2007)

Hình 3: Thực trạng tham gia bảo hiểm y tế tại tỉnh TTH

Sự phát triển của thực trạng bảo hiểm y tế trong 2 năm qua cho thấy độ bao phủ đã mở rộng tương đương nhau ở cả 5 huyện (bảng 5), dẫn đến sự gia tăng

số lượng bệnh nhân Tuy nhiên, như sẽ bàn đến ở dưới, nhiều bệnh nhân chỉ

Số người tham gia vào các loại hình Bảo hiểm y tế khác nhau trong tỉnh

0 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000

2004 2005 2006

số ng ườ i

Tự nguyện Người nghèo Bắt buộc (trừ người nghèo)

không phải là kiểm tra/điều trị, nhưng số liệu này không được phân biệt rõ tại trạm y tế

Bảng 5: Thực trạng khám bệnh chăm sóc sức khỏe tại 5 huyện (2006)

Huyện

Số thẻ BHYT

So sánh giữa 2006/

2005

Khám bệnh ngoại trú / người

có thẻ

So sánh 2006/200 5

Khám bệnh nội trú / người có thẻ

So sánh 2006/200 5

Hương

Phong

Phú

Nam

Trung

bình

+24

Nguồn: TTH-BHXH

2/ Tình hình triển khai những loại hình bảo hiểm chính

Bảo hiểm y tế cho người nghèo

Toàn bộ người dân ở các xã 135, thêm cả người nghèo (như được phân loại một cách chính thức bởi nhà nước) tại những nơi ngoài các xã CT 135 đó, được quyền chăm sóc sức khỏe miễn phí dưới hình thức “bảo hiểm y tế cho người nghèo”, được chi trả bởi quỹ chăm sóc sức khỏe người nghèo (Quỹ 139) Một ban quản lý cấp tỉnh được thành lập tại Thừa Thiên Huế để quản lý quỹ này Đối với các huyện Nam Đông và A Lưới, quỹ này được chuyển trực tiếp cho những người cung cấp dịch vụ y tế (ở tất cả các cấp xã, huyện và tỉnh) để bồi hoàn cho toàn bộ chi phí liên quan đến khám bệnh và điều trị cho người nghèo, trong khi ở các huyện còn lại tại Thừa Thiên Huế, quỹ được sử dụng để mua thẻ bảo hiểm y tế từ cơ quan Bảo hiểm xã hội

Coverage rate of health insurance among

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

2003 2004 2005 2006

Nguồn: Ban Quản lý Quỹ 139

(2006), TTH-BHXH (2007)

Số thẻ bảo hiểm y tế được phân phối cho người nghèo tiếp tục tăng lên từ

3 năm trở lại đây do sự triển khai Quỹ 139 Đến năm 2006, tỷ lệ người nghèo được bao phủ bởi bảo hiểm y

tế là 136.732, chiếm 94,5% số người nghèo tại 7 huyện (Hình 4)

Ô bên trái: Hình 4: Thực trạng tham gia bảo hiểm y tế của người nghèo tại tỉnh TTH

Từ ngày 1/1/2007, việc quản lý tại A Lưới và Nam Đông đã được chuyển sang cấu trúc tương tự như các huyện khác trong tỉnh, có nghĩa là tất cả người nghèo ở A Lưới và Nam Đông hiện giờ đã có kế hoạch bảo hiểm được quản

lý bởi Bảo hiểm xã hội Việt Nam Những thay đổi trong cấu trúc quản lý vĩ

mô đã gây ra một số bất tiện cho người sử dụng Chính sách mới đòi hỏi người sử dụng phải trình thẻ bảo hiểm y tế để được khám bệnh Tuy nhiên, những thay đổi lại không rõ ràng đối với những người ở những khu vực mà chính sách mới đang có hiệu lực, và một số người tiếp tục tới TYT với giấy tờ

cũ (Thẻ chứng nhận người nghèo) hoặc không hề có giấy tờ gì (các xã CT 135)

Những khu vực khác nhau không thể thích nghi với những thay đổi đó,

và cho đến gần đây nhiều gia đình vẫn không nhận được thẻ bảo hiểm y tế và nguyên nhân của sự chậm trễ trong việc phân phối chưa rõ ràng Kết quả là nhiều người gặp phải những khó khăn trong việc tìm kiếm chăm sócsức khoẻ

cho mình

Thực trạng đặc biệt phức tạp tại xã Hương Hữu, nơi có gần 50% người dân chưa nhận được thẻ trong giai đoạn điều tra Có sự chưa rõ ràng về việc liệu có cần dán ảnh lên mỗi tấm thẻ không Một số người nói rằng họ không biết rằng bắt buộc phải có ảnh, những người khác nói rằng họ không thể đủ tiền để chụp ảnh TYT xã Hương Hữu phải đối phó với tình trạng này bằng cách sử dụng thuốc tài trợ khẩn cấp để dùng cho người bệnh Tuy nhiên, quỹ thuốc khẩn cấp của TYT sẽ hết nếu tình trạng này tiếp diễn

Người dân các xã CT 135 có xu hướng thích nghi chậm hơn đối với những thay đổi Trước đây, người dân các xã 135 không phải trình bất kỳ dạng giấy

tờ nào khi đến TYT Phỏng vấn lãnh đạo trung tâm y tế huyện A Lưới cho thấy các trường hợp được chấp nhận mà không có giấy tờ hợp thức vì hầu hết người dân A Lưới đều được hưởng chăm sóc sức khỏe miễn phí

Bảo hiểm y tế cho trẻ em dưới 6 tuổi

Ngoài những người có thẻ thuộc hai chính sách bảo hiểm y tế đã được đề cập

ở trên, chăm sóc y tế miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi cũng được triển khai vào năm 2005, cùng với Luật Bảo vệ và Chăm sóc Trẻ em và Nghị định 36 Đến quý 1 năm 2006, SYTTTH phối hợp với UBDSGĐTE đã phân phối thẻ y

tế cho 95% trẻ em dưới 6 tuổi tại tất cả các huyện trong tỉnh (119.728/126.357) giúp các đối tượng này được chăm sóc y tế miễn phí tại các cơ sở y tế công lập Gần như tất cả trẻ em dưới 6 tuổi trong tỉnh nhận được hỗ trợ tài chính cho chăm sóc sức khỏe: bất kể khu vực nông thôn hay thành thị, xã miền núi hay đồng bằng/ven biển, dân tộc Kinh hay dân tộc thiểu số

Bảo hiểm tự nguyện

Những người không sống tại các xã CT 135 và không được phân loại một cách chính thức là người nghèo không được quyền hưởng chăm sóc y tế miễn phí được cung cấp bởi nhà nước trong chương trình “bảo hiểm y tế cho người nghèo” Những người này có thể lựa chọn tham gia vào hình thức bảo hiểm tự nguyện hoặc mua các loại hình bảo hiểm qua các tổ chức quần chúng như Hội Phụ nữ hoặc Hội Nông dân Hình thức bảo hiểm tự nguyện rõ ràng là làm cho chăm sóc y tế dễ tiếp cận hơn với quần thể rộng hơn Sự gia tăng của loại bảo hiểm này ấn tượng về mặt tỷ lệ tham gia từ 3 năm trở lại đây, làm cho nó trở thành hệ thống hỗ trợ tài chính y tế lớn nhất (xem Hình 3 ở trên)

Tuy nhiên, vẫn có những hạn chế về cách xây dựng hình thức này, điều này gây khó khăn cho nhiều người sử dụng tiềm năng

• Thông tin về bảo hiểm tự nguyện chưa được mở rộng triệt để cho người dân, vì vậy một số người không biết được tính sẵn có của nó, và những người đã mua bảo hiểm không hiểu thấu đáo những lợi ích Hầu hết các thông tin mà người dân nhận được là qua những kênh không chính thức (từ hàng xóm, nhân viên y tế và họ hàng hoặc trong những buổi họp về những chủ đề chung khác)

• Cơ quan Bảo hiểm xã hội chỉ đồng ý cung cấp dịch vụ tại những xã có ít nhất 30% thành viên của Hội Phụ nữ hoặc Hội Nông dân hoặc ít nhất 10%

số hộ gia đình quyết định mua bảo hiểm y tế tự nguyện Điều này tạo ra

một rào cản lớn cho những người sống tại các xã có rất ít người tham gia vào hình thức này Kết quả của chúng tôi cho thấy rằng không có bảo hiểm

y tế ảnh hưởng đến những người nghèo và cận nghèo lớn hơn nhiều so với những người giàu có Một số người giàu không thuộc các xã CT 135 nghiên cứu không biết đến hình thức bảo hiểm tự nguyện và không quan tâm đến sự phù hợp của họ

3/ Chi phí chăm sóc y tế và sử dụng dịch vụ y tế

BHXH của tỉnh phải đối mặt với sự thâm hụt tài chính từ năm 2004, bất kể hình thức bảo hiểm y tế đang có hiệu lực Chi phí chăm sóc y tế vượt quá ngân sách sẵn có được phân bổ cho những người có thẻ bảo hiểm y tế đã gia tăng hàng năm Phí bảo hiểm do những người được bảo hiểm hoặc Chính quyền chi trả thông qua các chương trình trợ cấp đã trở nên không đủ để bao phủ các chi phí y tế Sự vượt chi đã đạt đến đỉnh cao nhất vào năm 2006 với hơn 29 tỷ VND (xem Hình 5) Trong đó, kinh phí cho những người có thẻ bảo hiểm y tế tự nguyện chiếm tới 78% của tổng thâm hụt BHXH, trong khi chi phí cho những người có thẻ bảo hiểm bắt buộc hoặc bảo hiểm cho người nghèo chỉ chiếm 22%

Hình 5: Tình hình thu và chi của quỹ Bảo hiểm Y tế

Nguồn: TTH-BHXH (2007)

Vì có nhiều người chỉ tham gia hình thức bảo hiểm tự nguyện khi họ gặp phải các vấn đề sức khỏe trầm trọng, những người hưởng chính sách bảo hiểm y tế

tự nguyện có xu hướng đến khám nhiều dịch vụ y tế hơn so với bất kỳ dạng nào khác Theo báo cáo của BHXH năm 2006, những người tham gia hình thức tự nguyện chiếm tới 61% tổng số khám bệnh ghi nhận được tại tất cả các

cơ sở y tế Cả tỷ lệ khám bệnh ngoại trú và nội trú của hai nhóm tạo nên hình thức này cũng cao nhất

Trong số những người tham gia bảo hiểm bắt buộc, số lần khám bệnh của người nghèo là cao nhất bất kể chăm sóc nội trú hoặc ngoại trú khi so sánh với tất cả các nhóm khác Quyết định 139 hỗ trợ tài chính y tế cho người nghèo trong việc mua bảo hiểm y tế và đã gia tăng tỷ lệ khám bệnh tại cấp TYT từ đó đến nay (Hình 6) Cùng với sự phân phối rộng rãi hơn thẻ bảo hiểm y tế, số lượng tiếp xúc y tế của người dân tại các TYT cũng gia tăng mạnh mẽ trong 3 năm trở lại đây, dẫn đến sự tăng cao từ từ trong chi tiêu cho

y tế trong cùng giai đoạn đó

0 10,000,000,000 20,000,000,000 30,000,000,000 40,000,000,000 50,000,000,000 60,000,000,000 70,000,000,000 80,000,000,000 90,000,000,000

2004 2005 2006

Chi

Thu và chi trong Bảo hiểm y tế

Thâm hụt trong BHYT

-35,000,000,000 -30,000,000,000 -25,000,000,000 -20,000,000,000 -15,000,000,000 -10,000,000,000 -5,000,000,000

0 2004 2005 2006

Hình 6: Số lần khám bệnh và chi tiêu cho y tế của người nghèo có bảo hiểm y tế

Caseload of the poor with health insurance in

0

20,000

40,000

60,000

80,000

100,000

120,000

140,000

2003 2004 2005 2006

Health insurance payments for the poor

0 2,000,000,000 4,000,000,000 6,000,000,000 8,000,000,000 10,000,000,000 12,000,000,000

2003 2004 2005 2006

Nguồn: Ban Quản lý Quỹ 139 (2005), BHXH (2007)

4/ Sự sử dụng CSSKBĐ của người dân tại tuyến TYT

Như được minh họa dưới đây, các TYT vẫn đóng một vai trò không thể thay thế trong việc cung cấp chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người nghèo (xem Hình 9a) Với vai trò là tuyến đầu tiên, dịch vụ y tế xã nhận được 67% tổng số khám bệnh ngoại trú của người nghèo Đối với những bệnh nghiêm trọng hơn, tai nạn hoặc chấn thương đòi hỏi điều trị nội trú, nhiều khách hàng sẽ chọn bệnh viện huyện nơi có gần 80% khám bệnh nội trú diễn ra Các bệnh viện tại các cấp độ trung tâm và tỉnh và các cơ sở chuyên khoa thu hút được 20% các

ca khám bệnh còn lại Mô hình cung cấp chăm sóc tại các cơ sở y tế công lập này cho thấy rằng các bệnh nhân tỏ ra quan tâm đến các quy định của bảo hiểm y tế liên quan đến quyền sử dụng dịch vụ y tế và cơ chế chuyển tuyến Nếu đa số người nghèo quyết định sử dụng các dịch vụ tại TYT đối với các bệnh nhẹ hoặc bệnh thông thường thì khi đó các cơ sở y tế huyện đại diện cho địa điểm phổ biến nhất cung cấp chăm sóc nội trú

Biểu đồ về chi phí cho y tế cho thấy những khác biệt rõ ràng giữa các chi phí phải chịu ở các cấp độ chăm sóc khác nhau (Hình 9b) Sự phân phối của chi phí theo cấp độ tỷ lệ nghịch với mô hình sử dụng dịch vụ y tế Trong khi các TYT chiếm 63% tổng số khám bệnh trong năm 2006, chi phí ở cấp độ này chỉ chiếm khoảng 12% tổng chi phí cho người nghèo Ngược lại, sự chăm sóc ở tuyến trung ương chỉ có được 5% số khám bệnh nhưng tiêu tốn tới 46% tổng chi phí cho BHXH:

Chi trả bảo hiểm y tế cho người nghèo Chi trả bảo hiểm y tế cho người nghèo

Số lần k

hám

bệ

nh

Hình 9 (a và b): Phân bố số khám bệnh theo loại chăm sóc, và chi phí y tế theo cấp độ của người nghèo (ngoại trừ A Lưới, Nam Đông) có bảo hiểm

y tế (2006)

Health Visits and Spending among the poor with

health insurance cards

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Total visits Spending

Central Province District Commune

Nguồn: Quỹ 139 (2007)

Thực trạng tương tự cũng có thể được thấy tại A Lưới và Nam Đông, nơi mà

có nhiều xã trong chương trình 135 và những người nghèo khác được hỗ trợ bởi Quỹ 139 Tại đây các TYT vẫn là cơ sở y tế đầu tiên cung cấp chăm sóc ngoại trú (70% tổng số khám bệnh ngoại trú) Do những điều kiện về địa lý và kinh tế, các khách hàng sử dụng các cơ sở y tế cấp tỉnh ít hơn những người sống tại 7 huyện còn lại (Hình 10a) Đối với những bệnh nghiêm trọng đòi hỏi điều trị cao hơn TYT, cơ sở y tế huyện trở thành nơi cung cấp dịch vụ gần như duy nhất cho quần thể người nghèo (98% tổng số khám bệnh nội trú) Mặc dù chỉ có 2% tổng số khám bệnh có mặt tại các bệnh viện cấp trung tâm, chúng gây tốn tới 32% của Quỹ 139 về tổng chi tiêu cho người nghèo, ở mức gần 4 triệu VND mỗi lần khám (Hình 10b) Mặt khác, 3 huyện Phong Điền, Hương Trà và Phú Vang, nơi có tỷ lệ nghèo thấp hơn, có xu hướng chi trả nhiều tiền hơn ngoài các cơ sở y tế tại xã và huyện

Phân bố số khám bệnh nội trú và

ngoại trú của người nghèo

có thẻ bảo hiểm y tế

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Ngoại trú Nội trú

Trung ương Tỉnh Huyện Xã

Thăm khám và chi tiêu của người có thẻ BHYT

Trung ương Tỉnh Huyện Xã