quản lý rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính tại công ty cho thuê tai chinh ngân hàng công thương việt nam 2012

ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNVIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH---    ---CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP ĐỂ TÀI: QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NG

ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNVIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH -    -

CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

ĐỂ TÀI:

QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện :

Mã sinh viên :

Giảng viên hướng dẫn :

Hà Nội, 2012

ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNVIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH -    -

CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

ĐỂ TÀI:

QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện :

Mã sinh viên :

Giảng viên hướng dẫn :

Hà Nội - 2012

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1 7

QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG 7

CHO THUÊ TÀI CHÍNH 7

1.1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 7

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển hoạt động cho thuê tài chính 7

1.1.2 Khái niệm hoạt động cho thuê tài chính 9

1.1.3 Đặc trưng của hoạt động cho thuê tài chính 10

1.1.4 Phân loại hoạt động cho thuê tài chính 10

1.1.5 Vai trò của hoạt động cho thuê tài chính 12

1.2 RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 15

1.2.1 Khái niệm rủi ro 15

1.2.2 Phân loại rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính 16

1.2.2.1 Rủi ro tín dụng hoạt động cho thuê tài chính 16

1.2.2.2 Rủi ro tác nghiệp 16

1.2.2.3 Một số rủi ro khác 16

1.2.3 Các chỉ tiêu phản ánh mức độ rủi ro hoạt động cho thuê tài chính 18

1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính 19

1.3 QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 22

1.3.1 Khái niệm 22

1.3.2 Nội dung quản lý rủi ro hoạt động cho thuê tài chính 22

CHƯƠNG 3 52

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM 52

3.1 MỤC TIÊU, ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM NĂM 2012 52

3.1.1 Mục tiêu chung 52

3.1.2 Chỉ tiêu phát triển tăng trưởng năm 2012 53

3.1.3 Định hướng phát triển 2012 54

3.2 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÌNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM 55

3.2.2 Thiết lập các quy trình liên quan đến hoạt động cho thuê tài chính và thực hiện tốt các quy trình này 56

3.2.3 Nâng cao chất lượng thẩm định 57

3.2.4 Xếp hạng rủi ro hoạt động cho thuê tài chính, tăng cường các điều kiện đảm bảo an toàn khi cho thuê và thực hiện tốt biện pháp xử lý thu hồi nợ .59

3.2.5 Phát triển mạng lưới và nguồn nhân lực 60

3.2.6 Xây dựng hệ thống thông tin quản lý rủi ro hoạt động cho thuê tài chính 62

3.3.MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 62

3.3.1 Kiến nghị với Chính phủ 62

3.3.2 Kiến nghị với Các Bộ, Ban, Ngành chức năng 64

3.3.3 Kiến nghị với Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam 65

KẾT LUẬN 66

DANH MỤC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Bảng 1 : Cơ cấu nguồn vốn 2008 - 2011 Bảng 2 : Kết quả hoạt động kinh doanh 2009 – 2010 - 2011

Bảng 3 : Dư nợ cho thuê tài chính năm 2010 - 2011

Bảng 4 : Dư nợ cho thuê theo loại hình doanh nghiệp cho thuê 2010 – 2011

Bảng 5 : Cơ cấu dư nợ theo loại tài sản cho thuê 2010 – 2011

Bảng 6 : Thị phần CTTC hội viên Hiệp hội CTTC Việt Nam 2011

Bảng 7 : Danh mục cho thuê theo nhóm nợ

Bảng 8 : Nhóm 5 khách hàng có dư nợ xấu lớn nhất

Bảng 9 : Nhóm 10 khách hàng có dư nợ nhóm 2 lớn nhất

Bảng 10 : Lãi treo và tỷ lệ lãi treo 2009 – 2011

Bảng 11 : Trích lập dự phòng rủi ro 2009 – 2011

Bảng 12 : Nhóm chỉ tiêu hiệu quả 2012

Biểu đồ 1 : Kết quả hoạt động kinh doanh 2009 – 2010 - 2011

Biểu đồ 2 : Thị phần CTTC hội viện Hiệp hội CTTC Việt Nam 2011

Sơ đồ 1 : Cho thuê tài chính hai bên

Sơ đồ 2 : Cho thuê tài chính ba bên

Sơ đồ 3 : Cơ cấu tổ chức Công ty

LỜI MỞ ĐẦU

Nước ta đang trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, vì vậy chúng ta phải không ngừng đổi mới và phát triển chính mình Với việc gia nhập WTO, nhu cầu về vốn kinh doanh của các doanh nghiệp càng tăng cao, đặc biệt là nhu cầu đổi mới trang thiết bị, máy móc để mở rộng quy mô, nâng cao trình độ sản xuất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh

Hiện nay, lượng vốn trung và dài hạn đầu tư cho các doanh nghiệp vẫn còn khiêm tốn Kênh huy động vốn quen thuộc vẫn là đi vay vốn ngân hàng thương mại Tuy nhiên việc đi vay vốn ngân hàng, bên cạnh những ưu điểm lâu đời của hình thức tín dụng này, các doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong tài sản đảm bảo cũng như uy tín, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ Trong những trường hợp như vậy, một kênh huy động khác mà doanh nghiệp có thể tìm đến là các công ty cho thuê tài chính Với những ưu điểm của mình, cho thuê tài chính tỏ ra thích hợp với những doanh nghiệp mới thành lập, có lượng vốn nhỏ

Trên thực tế hoạt động cho thuê tài chính của các Công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam nói chung và hoạt động cho thuê tài chính của Công ty Cho thuê Tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam nói riêng, trong thời

gian qua, cũng đã xuất hiện một số rủi ro như không thu được tiền thuê, tính chuyển nhượng của tài sản thuê thấp, hiệu quả của dự án không như dự tính

Do đó, để kinh doanh có hiệu quả, đảm bảo an toàn hoạt động và không ngừng phát triển, Công ty cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam cần phải nhận diện, phân tích rủi ro để từ đó có các giải pháp thích hợp

để giảm thiểu rủi ro, nâng cao chất lượng và an toàn hoạt động

Với suy nghĩ như thế, trong thời gian thực tập tại Công ty Cho thuê Tài chính TNHH MTV Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam, dưới sự hướng dẫn nhiệt tình của các thầy cô, cùng sự quan tâm giúp đỡ của cán bộ nhân viên trong công ty, đặc biệt là các anh chị phòng Phòng Thẩm định rủi ro và Quản

lý nợ có vấn đề, em đã đi sâu nghiên cứu đề tài này Trong chuyên đề thực tập này,

em xin đề cập về hoạt động cho thuê tài chính hiện nay với đề tài: “Quản lý rủi ro

trong hoạt động cho thuê tài chính tại Công ty cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam”.

Chuyên đề được kết cấu thành 3 chương, gồm:

Chương 1: Lý thuyết chung về quản lý rủi ro hoạt động cho thuê tài chính Chương 2: Thực trạng quản lý rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính tại Công ty cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam.

Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính tại Công ty cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam.

CHƯƠNG 1 QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG

CHO THUÊ TÀI CHÍNH

1.1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển hoạt động cho thuê tài chính

Hoạt động cho thuê tài chính có nguồn gốc từ việc cho thuê tải sản Từ những năm 2800 trước Công nguyên tại thành phố Sumerian gần vịnh Ba Tư, giao dịch cho thuê tài sản đầu tiên ra đời với việc cho thuê các công cụ sản xuất nông nghiệp, súc vật kéo, ruộng đất, nhà cửa Sau đó, vào khoản năm 1700 trước Công nguyên, vua Babylon đã ban hành nhiều văn bản quy định về cho thuê tài sản

Ở các nước có nền văn minh cổ đại như Hy Lạp, La Mã, Ai Cập, giao dịch cho thuê tài sản cũng đã xuất hiện hàng ngàn năm trước công nguyên Người Hy Lạp cổ đại là những người đầu tiên phát triển việc cho thuê hầm mỏ Người Hy Lạp cổ đại cũng tiên phong tạo ra khái niệm ngân hàng cho thuê Tài sản thuộc quyền sở hữu của ngân hàng cho thuê đầu tiên được kí kết vào năm 370 trước công nguyên trong

đó bao gồm tên ngân hàng, tiền kí quỹ, tên văn phòng và đội ngũ nhân viên

Đến đầu thế kỷ 19 do sự phát triển của khoa học kỹ thuật và nền kinh tế hàng hóa hoạt động thuê tài sản đã có sự thay đổi về tính chất của giao dịch và xuất hiện hình thức cho thuê tài chính đầu tiên ở Mỹ Công ty cho thuê tài chính đầu tiên của Hoa Kỳ United State Leasing Corporation do Henry Shoeld sáng lập vào năm 1952 Công ty đã được thành lập để phục vụ cho ngành công nghiệp vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt

Các nước châu Âu đã nối gót thành lập những công ty cho thuê vào cuối thập niên 1950 và đầu thập niên 1960 và có những bước phát triển mạnh mẽ ở châu Á và châu Phi từ thập niên 70 Thập niên 80 đã đánh dấu việc cho thuê tài chính được chấp nhận rộng rãi trên thế giới

Ở Việt Nam, phải đến năm 1995, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu vốn đầu tư trung và dài hạn ngày càng gia tăng, nghiệp vụ cho thuê tài chính mới bắt đầu được thực hiện dưới hình thức tín dụng thuê mua bằng việc Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ra Quyết định số 149/QĐ-NHNN ngày 27/05/1995 Theo

Quyết định này, các tổ chức tín dụng được thành lập công ty trực thuộc hoặc văn phòng Tín dụng thuê mua để quản lý và giám sát hoạt động tín dụng thuê mua Tiếp theo đó ngày 09/10/1995 Chính phủ ban hành Nghị định 64/CP quy định tạm thời

về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam Nghị định này

đã là cơ sở hướng dẫn và là quyết định cho hàng loạt các Công ty Cho thuê tài chính

ra đời

Mặc dù công ty cho thuê tài chính đầu tiên được thành lập ở Việt Nam vào năm

1996 và hoạt động cho thuê cũng đã manh nha ở các ngân hàng thương mại trước

đó nhưng mãi đến khi Chính Phủ ban hành Nghị định 16/2001/NĐ-CP vào ngày 02/05/2001 thì hoạt động cho thuê tài chính ở Việt Nam mới thực sự được hình thành Mới đây nhất, chính phủ đã ban hành Nghị định số 95/2008/NĐ-CP sửa đổi

và bổ sung một số điều về Nghị định 16/2001/NĐ-CP Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật này đã tạo cơ sở và điều kiện thuận lợi cho hoạt động cho thuê tài chính ở Việt Nam

Hiện nay ở Việt Nam đang có 13 công ty cho thuê tài chính được thành lập dưới các hình thức khác nhau đang hoạt động Lượng vốn cấp theo hình thức cho thuê tài chính chiếm tỷ lệ khá nhỏ so với hình thức cấp vốn của ngân hàng Trong khi đó, với lợi thế của mình, đáng lẽ loại hình dịch vụ cho thuê tài chính phải được phát triển nhanh chóng ở Việt Nam, nơi các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang cần thu hút một lượng vốn lớn cho đầu tư cũng như cho tái đầu tư mở rộng Dù vậy cũng phải nhìn nhận hoạt động cho thuê tài chính đã phần nào giảm sức ép và gánh nặng cho hệ thống ngân hàng thương mại trong việc cung ứng vốn đối với doanh nghiệp, đặc biệt là nguồn vốn trung và dài hạn

Các Công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam hiện nay gồm:

+ Các công ty cho thuê tài chính của các Ngân hàng: Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Ngân hàng TMCP Công thương, Ngân hàng TMCP Ngoại thương, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng TMCP Á Châu;

+ Công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài gồm: Công ty cho thuê tài chính ANZ-VTRAC; Cty cho thuê tài chính Kexim và Công ty cho thuê tài chính Quốc tế Chailease;

+ Các loại hình khác: Công ty cho thuê tài chính Quốc tế VN (liên doanh); Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên cho thuê tài chính Công nghiệp tàu thủy

1.1.2 Khái niệm hoạt động cho thuê tài chính

* Theo Ủy ban tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IASC), một giao dịch thuê tài sản thỏa mãn một trong bốn tiêu chuẩn dưới đây đều được gọi là thuê tài chính:

- Quyền sở hữu tài sản được chuyển giao khi hết hợp đồng

- Hợp đồng có quy định quyền mặc cả mua bán tài sản tại thời điểm chấm dứt hợp đồng

- Thời hạn hợp đồng bằng phần lớn thời gian hoạt động hữu dụng của tài sản

- Hiện giá của các khoản tiền thuê lớn hơn hoặc gần bằng giá trị của tài sản thuê

* Ở Việt Nam, theo Nghị định số 16/2001/NĐ-CP ngày 02/05/2001 của Chính phủ về “ Tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính” thì:

“Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thoả thuận

Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thoả thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng.”

Điểm khác biệt lớn giữa quan điểm về cho thuê tài chính ở Việt Nam so với trên thế giới là đối tượng cho thuê là máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác mà không áp dụng cho thuê đối với bất động sản

1.1.3 Đặc trưng của hoạt động cho thuê tài chính

- Đa phần các hợp đồng cho thuê tài chính được hai bên ký kết là để đầu tư cho các tài sản thuê mới Quyền lựa chọn tài sản thuê trong các trường hợp đều thuộc về bên thuê, công ty cho thuê tài chính có nghĩa vụ phải mua đúng loại tài sản thuê mà bên thuê đã thỏa thuận hay cam kết với bên cung cấp tài sản

- Tài sản thuê tài chính phải được mua bảo hiểm vật chất đầy đủ trong suốt quá trình thuê Phí bảo hiểm cho tài sản có thể do bên thuê hoặc bên cho thuê thanh toán

và được quy định cụ thể trong hợp đồng cho thuê tài chính nhưng người hưởng thụ trong suốt quá trình thuê phải là bên cho thuê tài chính

- Hợp đồng cho thuê tài chính là hợp đồng không hủy ngang nên bên thuê không được quyền chấm dứt hợp đồng trước hạn, trừ trường hợp do lỗi của bên cho thuê hoặc bên thuê đề nghị xin chấm dứt hợp đồng trước hạn và phải được bên cho thuê đồng ý

- Thuê tài chính là một hình thức vay vốn, tài trợ vốn Tổng số tiền thuê tài chính được trả theo một lịch thanh toán do bên cho thuê và bên thuê thỏa thuận và được quy định cụ thể trong hợp đồng cho thuê tài chính Thông thường số tiền thuê tài chính được trả theo định kỳ nhất định mà bên thuê đề nghị Các khoản tiền phải trả trong một kỳ bao gồm tiền gốc và tiền lãi thuê

1.1.4 Phân loại hoạt động cho thuê tài chính.

Theo số đối tác tham gia giao dịch, cho thuê tài chính thường có hai hình thức chủ yếu sau:

1.1.4.1 Cho thuê tài chính giản đơn (có sự tham gia của hai bên)

Theo hình thức này, trước khi nghiệp vụ cho thuê xuất hiện, tài sản được dùng

để tài trợ đã thuộc quyền sở hữu của người cho thuê bằng cách mua tài sản hoặc tự xây dựng Đây là hình thức được các công ty kinh doanh bất động sản và các công

ty sản xuất máy móc thiết bị thực hiện Các tổ chức tài chính rất ít khi áp dụng hình thức tài trợ này.

Sơ đồ 1: Cho thuê tài chính hai bên

(1) Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng

(2) Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng và giao tài sản cho bên đi thuê

(3) Theo định kỳ bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê

1.1.4.2 Cho thuê tài chính thông thường (có sự tham gia của 3 bên) :

Theo hình thức này, có sự tham gia của ba bên là bên cho thuê, bên đi thuê và bên cung cấp Bên thuê được quyền lựa chọn, thỏa thuận với bên cung cấp về sản phẩm Bên cho thuê chỉ thực hiện việc mua tài sản theo yêu cầu đã được hai bên thỏa thuận trong hợp đồng của bên đi thuê

Sơ đồ 2: Cho thuê tài chính ba bên

(1) Bên thuê được chủ động lựa chọn máy móc thiết bị, thỏa thuận với nhà cung cấp bằng hợp đồng hoặc bản ghi nhớ

Bên cho thuê Ký hợp đồng thuê (1) Bên đi thuê

Bàn giao tài sản thuê (2)Thanh toán tiền thuê (3)

(1)

(2) (6)

(3) (5)

Nhà cung cấp

(4)

(2) Bên thuê – Bên cho thuê ký kết hợp đồng cho thuê tài chính trên cơ sở hồ

sơ pháp lý, phương án sản xuất kinh doanh, hợp đồng mua máy móc thiết bị, kết quả thẩm định của bên cho thuê đồng ý cho thuê

(3) Bên cho thuê – Nhà cung cấp ký kết hợp đồng mua bán máy móc thiết bị

là tài sản thuê theo thỏa thuận giữa bên thuê và nhà cung cấp

(4) Nhà cung cấp giao hàng cho bên thuê, lắp đặt, chạy thử, nghiệm thu tài sản giao nhận

(5) Bên cho thuê thanh toán tiền tiền mua tài sản thuê cho nhà cung cấp

(6) Bên cho thuê thanh toán tiền thuê tài chính theo hợp đồng cho thuê chính Đây là hình thức cho thuê được sử dụng phổ biến nhất, có đến 80% hợp đồng thuê tài chính trên thế giới áp dụng theo phương thức này Phương thức này

có những ưu điểm nổi trội sau đây:

- Về phía bên thuê: Bên thuê được quyền lựa chọn nhà cung cấp, trực tiếp thỏa thuận, đám phán cho nhà cung cấp về những đặc tính của sản phẩm nhằm lựa chọn

ra sản phẩm phù hợp nhất, thỏa mãn tối đa yêu cầu của bên thuê

- Về phía bên cho thuê: Bên cho thuê không phải mua sản phẩm trước, như vậy sẽ giảm bớt những chi phí về kho bãi, hao mòn trong quá trình dữ trự và hơn nữa còn giúp quay vòng vốn nhanh hơn nhờ không phải dự trữ hàng tồn kho

Mặt khác bên thuê trực tiếp nhận sản phẩm từ nhà cung cấp, nhờ vậy bên thuê giảm được rủi ro xảy ra khi bên thuê từ chối nhận hàng do những sai sót về mặt kỹ thuật Việc lắp đặt bảo dưỡng, sửa chữa sản phẩm đều thuộc nhà cung cấp

và bên thuê nên bên cho thuê không phải quan tâm đến tình trạng hoạt động của tài sản

Trên đây là hai hình thức cho thuê cơ bản Từ hai hình thức này còn có nhiều hình thức biến tướng, đó là hình thức cho thuê hợp vốn, mua và cho thuê lại, cho thuê giáp lưng, cho thuê bằng vốn vay

1.1.5 Vai trò của hoạt động cho thuê tài chính

1.1.5.1 Đối với bên đi thuê:

- Bên đi thuê dễ dàng tiếp cận nguồn tài trợ từ cho thuê tài chính: Do đặc thù của cho thuê tài chính là quyền sở hữu tài sản thuộc về bên cho thuê, các công ty cho thuê tài chính không quá khắt khe trong việc xem xét uy tín của khách hàng để đưa ra quyết định cho vay Điều này tạo thuận lợi rất lớn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ hay các doanh nghiệp mới thành lập Thông thường đối với các khoản vốn vay trung và dài hạn, các ngân hàng thương mại luôn đòi hỏi tài sản đảm bảo và chỉ cho vay tối đa là 80% tổng chi phí thực hiện dự án, nhưng với kênh cho thuê tài chính, doanh nghiệp chẳng những không cần ký quỹ đảm bảo hay tài sản thế chấp mà còn có thể được tài trợ đến 100% vốn đầu tư Việc không đòi hỏi tài sản đảm bảo còn giúp thủ tục cho thuê tài chính được thực hiện nhanh chóng, đơn giản.

- Cho thuê tài chính giúp các doanh nghiệp sử dụng linh hoạt đồng vốn hơn thay vì mua tài sản cố định: Thuê tài chính giúp cho bạn tiếp cận được với rất nhiều loại thiết bị: Máy photocopy, máy tính, xe tải, xe ô tô, các dây chuyền sản xuất hiện đại… Mặc dù thuê tài chính không trực tiếp chuyển vốn cho doanh nghiệp, tuy nhiên hình thức này hoàn toàn có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt lượng tiền cần để khởi sự hoặc mở rộng kinh doanh

Ngoài ra nếu doanh nghiệp đã lỡ đầu tư mua tài sản mà thiếu vốn lưu động thì vẫn có thể bán lại cho công ty cho thuê tài chính và sau đó công ty sẽ cho doanh nghiệp thuê lại Như vậy doanh nghiệp vừa có vốn lưu động cho hoạt động sản xuất kinh doanh mà vẫn được sử dụng tài sản Kết thúc thời hạn thuê, doanh nghiệp được quyền ưu tiên mua lại tài sản với giá trị danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm mua lại

Việc sử dụng tài sản cho thuê không ảnh hưởng đến hạn mức tín dụng của doanh nghiệp do tài sản đi thuê được hạch toán ngoại bảng Hơn nữa, vì không phải

bỏ ngay ra một khoản tiền đủ lớn để mua tài sản nên doanh nghiệp không bị đọng vốn, có thể sử dụng số tiền đó để phục vụ cho những mục đích khác Mặt khác, lịch trả nợ cũng thường được các công ty cho thuê tài chính điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Cho thuê tài chính giúp doanh nghiệp hạn chế sự lạc hậu, bắt kịp tốc độ phát triển của khoa học công nghệ, qua đó nâng cao năng lực sản xuất Lợi ích này đặc biệt quan trọng nếu ngành kinh doanh của doanh nghiệp phải dựa nhiều vào các công nghệ tân tiến như máy tính, truyền thông, dây chuyền công nghệ mới hoặc các thiết bị khác Nhiều hợp đồng thuê ngắn hạn có thể sẽ tiết kiệm hơn là việc sau một hai năm lại mua thiết bị mới.

- Cho thuê tài chính giúp doanh nghiệp hưởng lợi ích từ lá chắn thuế: Tài sản cho thuê tài chính vẫn thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê nên bên cho thuê được phép khấu hao tài sản đó, làm giảm thuế thu nhập phải nộp Mặt khác, bên đi thuê phải trả chi phí thuê, chi phí đó được khấu trừ trước thuế nên cũng làm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp Như vậy cả hai doanh nghiệp đều nhận được lợi ích từ lá chắn thuế

1.1.5.2 Đối với nhà cung cấp:

Hoạt động cho thuê tài chính giúp nhà cung cấp thúc đẩy việc tiêu thụ sản phẩm Mặt khác, đối với loại hình cho thuê tài chính có sự tham gia của ba bên, dù người muốn sử dụng sản phẩm chưa có điều kiện để thanh toán, nhà cung cấp vẫn được nhận tiền ngay mà không phải sử dụng đến những biện pháp như cho mua trả góp, vay trả chậm để bán được hàng

1.1.5.3 Đối với nền kinh tế:

- Cho thuê tài chính là một kênh dẫn vốn cho nền kinh tế: cũng như các hoạt động tín dụng khác, các công ty cho thuê tài chính thu hút vốn từ các nguồn nhàn rỗi trong nền kinh tế và thông qua hoạt động cho thuê tài chính của mình, chuyển vốn đến tay những đối tượng đang cần vốn dưới dạng tài sản Tuy nhiên ở Việt Nam hiện nay, phần lớn các công ty cho thuê tài chính là công ty con của ngân hàng

mẹ Hoạt động huy động vốn của các công ty này còn rất hạn chế và nguồn vốn hoạt động chủ yếu hình thành từ việc đi vay ngân hàng mẹ

- Cho thuê tài chính là một hình thức tài trợ bổ sung, giúp hoàn thiện hệ thống tài chính của nền kinh tế: Phương thức tài trợ cho thuê góp phần đa dạng hóa loại hình dịch vụ trong hệ thống tài chính Nếu doanh nghiệp cần có máy móc, thiết bị ngay lập tức, việc đi thuê sẽ được chấp thuận nhanh hơn nhiều so với các khoản vay

tín dụng Thông qua hoạt động của mình, các công ty tài chính cũng đóng vai trò là trung gian giúp gắn chặt hệ thống tài chính với lĩnh vực sản xuất.

1.2 RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH

1.2.1 Khái niệm rủi ro.

Có nhiều quan niệm về rủi ro và những hậu quả mà rủi ro gây ra, tuy nhiên khái

niệm chung nhất về rủi ro có thể được đưa ra như sau: Rủi ro là bất cứ điều gì không chắc chắn có thể ảnh hưởng tới các kết quả so với những gì chúng ta mong đợi.

Lĩnh vực tài chính nói chung, tài chính ngân hàng nói riêng là lĩnh vực then chốt trong nền kinh tế và là một trong những lĩnh vực nhạy cảm nhất về rủi ro Hoạt động tín dụng chiếm từ 60% đến 70% các chỉ số trong hoạt động tài chính ngân hàng Do đó nói đến rủi ro trong lĩnh vực tài chính thì rủi ro tín dụng là rủi ro thường được quan tâm nhất Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đưa ra khái niệm

về rủi ro tín dụng

Ở Việt Nam, quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước

ban hành ngày 22/04/2005 “Rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt

động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không

có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết”

Tại sổ tay tín dụng của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt

Nam cho rằng “Rủi ro tín dụng là tình trạng khách hàng không thực hiện nghĩa vụ

1.2.2 Phân loại rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính

Trong hoạt động cho thuê tài chính tồn tại một số loại rủi ro, chủ yếu là rủi ro tín dụng và rủi ro tác nghiệp, bên cạnh đó là một số rủi ro khác như rủi ro do môi trường kinh doanh biến động hoặc thiên tai,…

1.2.2.1 Rủi ro tín dụng hoạt động cho thuê tài chính

Thông thường, rủi ro tín dụng được hiểu là rủi ro mất vốn do bên đối tác không

có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ

Như vậy, có thể hiểu, rủi ro tín dụng của hoạt động cho thuê tài chính là khả năng xảy ra tổn thất do khách hàng không thực hiện nghĩa vụ tài chính đã cam kết Rủi ro tín dụng xảy ra khi bên thuê tài chính mất khả năng trả nợ, không trả tiền thuê đúng hạn hoặc tiền thuê nhận được không đủ bù đắp chi phí bỏ ra tài trợ Đây

là loại rủi ro chủ yếu của hoạt động cho thuê tài chính Tùy theo mức độ về khả năng mất vốn mà rủi ro tín dụng có thể chia thành hai loại là rủi ro đọng vốn và rủi

ro mất vốn

- Rủi ro đọng vốn là rủi ro xảy ra khi bên cho thuê vẫn có thể thu hồi được khoản nợ song gặp nhiều khó khăn Rủi ro này xảy ra sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến kế hoạch sử dụng vốn của công ty

- Rủi ro mất vốn xảy ra khi bên cho thuê không thể thu hồi được khoản nợ Rủi ro mất vốn không chỉ làm tăng chi phí cho công ty ( các chi phí pháp lý, chi phí giám sát, nợ khó đòi , phát sinh), làm suy giảm dòng tiền mà còn làm giảm lợi nhuận của công ty do chi phí tăng mà mất tiền gốc và lãi

1.2.2.2 Rủi ro tác nghiệp

Rủi ro tác nghiệp là rủi ro phát sinh do yếu tố nhân sự (do cẩu thả, gian lận, lợi dụng sơ hở trong quy định), sự yếu kém trong hệ thống công nghệ thông tin, hệ thống kiểm soát nội bộ; hoặc từ những yếu tố bên ngoài như thiên tai, lũ lụt làm ảnh hưởng đến tài sản cho thuê hoặc việc thực hiện các giao dịch

Rủi ro tác nghiệp có thể xảy ra trong quá trình ký kết và thực hiện các hợp đồng cho thuê tài chính, hợp đồng mua tài sản, hợp đồng bảo hiểm tài sản, các rủi ro về

dự án hoặc rủi ro xảy ra với tài sản thuê

1.2.2.3 Một số rủi ro khác

Hoạt động cho thuê tài chính cũng như những dịch vụ tài chính khác có thể phải đối mặt với rất nhiều loại rủi ro khác nhau

• Rủi ro do biến động của môi trường kinh doanh

Tình hình kinh tế- xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động cho thuê tài chính Nếu tình hình chính trị bất ổn, hoặc kinh tế lâm vào suy thoái, các cân bằng của kinh tế vĩ mô không ổn định sẽ dẫn đến sản xuất bị đình trệ, doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ, nhu cầu thuê máy móc giảm, khả năng trả nợ cho công ty cho thuê tài chính cũng sẽ giảm xuống, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động cũng như sự tồn tại của công ty

• Rủi ro về tiến bộ khoa học kỹ thuật:

Khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển nhanh, dẫn đến hao mòn vô hình của tài sản là rất lớn Nếu không kịp thời đổi mới, tài sản cho thuê sẽ trở nên lạc hậu và giảm sút chất lượng

• Rủi ro về thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh,…

Đây là những rủi ro bất khả kháng, có thể gây ra những tác động tiêu cực cho nền kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các công ty cho thuê tài chính

1.2.3 Các chỉ tiêu phản ánh mức độ rủi ro hoạt động cho thuê tài

chính

1.2.3.1 Nợ xấu:

Nợ xấu và phân loại nợ xấu của các tổ chức tín dụng được pháp luật nước ta quy định trong Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của thống đốc Ngân hàng nhà nước Theo Nghị định này, Nợ xấu là các khoản nợ quá hạn từ 90 ngày trở lên và các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn đã cơ cấu lại hoặc các khoản nợ (kể cả các khoản nợ trong hạn và các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ trong hạn theo thời hạn nợ đã cơ cấu lại) mà công ty cho thuê tài chính có đủ cơ sở đánh giá là khả năng trả nợ của khách hàng

bị suy giảm thì công ty cho thuê tài chính chủ động tự quyết định phân loại các khoản nợ đó vào các nhóm nợ thuộc nợ xấu

Trong trường hợp một khách hàng có nhiều hơn một khoản nợ với công ty cho thuê tài chính mà có bất kỳ khoản nợ nào bị xếp vào nhóm nợ xấu thì các khoản nợ còn lại của khách hàng đó cũng bị xếp vào nhóm nợ xấu đó

Để có thể đánh giá mức độ nợ xấu của công ty cho thuê tài chính ta dùng công thức sau:

Chỉ tiêu này cho biết có bao nhiêu số nợ gốc là nợ xấu trong một trăm đồng dư

nợ cho thuê Chỉ tiêu này là căn cứ để đánh giá chất lượng cho thuê tài chính

Nợ xấuTổng dư nợ cho thuê

100%

Tỷ lệ nợ xấu (%)

1.2.3.2 Nợ quá hạn:

Nợ quá hạn là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và lãi đã quá hạn

- Tỷ lệ nợ quá hạn (%): Chỉ tiêu này cho biết có bao nhiêu số nợ gốc đã quá

hạn trong một trăm đồng dư nợ cho thuê Chỉ tiêu này phản ánh chất lượng công tác thẩm định cho thuê cùng với năng lực quản lý tài sản cho thuê sau khi đã giải ngân

- Tỷ lệ nợ quá hạn ròng (%): Đây là chỉ tiêu nợ quá hạn đã được điều chỉnh

bởi quỹ dự phòng rủi ro Chỉ tiêu này có ý nghĩa phản ánh về hoạt động của công ty

ở khía cạnh mức độ an toàn trong kinh doanh cũng như khả năng chống đỡ cũng như khả năng chống đỡ của công ty trước các rủi ro tín dụng có thể xảy ra

1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro trong hoạt động cho thuê tài

Tỷ lệ nợ quá hạn

Nợ quá hạn – Dự phòng rủi ro

Dư nợ cho thuê – Dự phòng rủi ro 100%

Tỷ lệ nợ quá hạn

Chính sách kinh tế vĩ mô có tác động lên toàn bộ nền kinh tế, từ đó có những tác động nhất định đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bên thuê Một khi Chính phủ có những chính sách phù hợp, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh, khả năng trả lãi cho thuê của các doanh nghiệp thuê tài chính cao hơn, giảm thiểu rủi ro cho các công ty cho thuê tài chính.

Môi trường pháp lý cũng có những tác đến động rủi ro hoạt động cho thuê tài chính Pháp luật quy định tất cả các yếu tố trong quy trình cho thuê tài chính, từ loại tài sản thuê, đến đăng kí quyền sở hữu, lãi suất, các nghiệp vụ bảo lãnh Vì vậy, môi trường pháp lý tốt tạo niềm tin cho những người tham gia, có thể bảo vệ quyền lợi cho tất cả các bên, đồng thời không có kẽ hỡ cho những kẻ có ý định xấu Môi trường pháp lý thuận lợi còn là nhân tố thúc đẩy hoạt động cho thuê tài chính hoạt động có trật tự, hiệu quả

b Môi trường kinh tế, chính trị, xã hội:

Sự ảnh hưởng này dễ thấy trong thời gian vừa qua (2008), khi nền kinh tế thế giới lâm vào tình trạng khủng hoảng, mà đặc biệt là ngành Ngân hàng – Tài chính, các hoạt động kinh doanh đều bị thu hẹp lại Khi đó, đối tượng khách hàng của cho thuê tài chính không chỉ ít đi mà việc thu hồi lãi cũng trở nên khó khăn, khả năng gặp phải rủi ro của công ty cho thuê tài chính cao lên Môi trường chính trị-xã hội cũng có những ảnh hưởng nhất định, thể hiện qua lối sống, thói quen, phong tục sử dụng tài sản của người kinh doanh, người tiêu dùng Ví dụ như thói quen sử dụng

đồ rẻ tiền không đảm bảo chất lượng có thể dẫn tới việc tài sản nhanh chóng xuống cấp, hư hỏng không thu hồi về được

c Môi trường tự nhiên:

Bên cạnh các yếu tố của tự nhiên như về thiên tai, địch họa có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, yếu tố khí hậu của từng quốc gia cũng có ảnh hưởng đến hoạt động cho thuê tài chính Khí hậu phức tạp, điều kiện tự nhiên không ổn định còn làm cho việc bảo quản, sử dụng tài sản cho thuê khó khăn, tài sản thuê nhanh hỏng, sử dụng không hiệu quả, dẫn tới khả năng thu hồi thấp

1.2.4.2 Các nhân tố chủ quan:

a Về phía công ty cho thuê tài chính:

- Mô hình tổ chức và nguyên tắc quản trị điều hành: Công ty cho thuê tài chính có mô hình tổ chức hợp lý, các nhiệm vụ của phòng ban được phân công cụ thể, cùng với quản trị chặt chẽ sẽ giúp công ty hoạt động có hiệu quả hơn, từ đó hạn chế được các rủi ro

- Chất lượng nguồn nhân lực: Chất lượng cán bộ tín dụng sẽ quyết định việc sàng lọc các dự án tốt, khách hàng tốt Để có thể có đánh giá một cách chính xác về khách hàng, đòi hỏi cán bộ tín dụng phải có năng lực chuyên môn đầy đủ, bên cạnh

đó phải có khả năng phân tích, am hiểu nhiều về lĩnh vực kinh doanh cũng như môi trường sống của khách hàng Cán bộ tín dụng còn phải có khả năng dự báo, đồng thời cũng phải tinh nhanh trong việc phát hiện số liệu, hồ sơ giả do khách hàng cung cấp Hơn nữa, đạo đức nghề nghiệp cũng là yếu tố vô cùng quan trọng Thiếu

ý thức trách nhiệm, cố ý bỏ sót thủ tục cho thuê hay thông đồng với khách hàng có thể dẫn tới những rủi ro khó có thể khắc phục

- Các quy định, quy trình cho thuê tài chính của công ty: Dựa trên những quy định chung của pháp luật, mỗi công ty cho thuê tài chính có những quy định riêng

và quy trình cho thuê tài chính riêng Nếu các quy định này không chặt chẽ sẽ tạo nhiều sơ hở trong quá trình thực hiện, chất lượng cho thuê phụ thuộc nhiều vào quy trình thẩm định cũng như xét duyệt khoản thuê Các bảng biều, chỉ số chấm điểm khách hàng, chỉ số đánh giá khách hàng, nội dung phân tích dự án nếu không chặt chẽ, đầy đủ có thể dẫn tới những quyết định sai lầm của cán bộ tín dụng Đồng thời

sự phân cấp trách nhiệm phân tích, đánh giá, xét duyệt đến lãnh đạo phụ trách và người ra quyết định cũng góp phần nâng cao hiệu quả giám sát chất lượng thẩm địnhm đảm bảo cho việc quyết định cho thuê tài chính là đúng đắn, mang lại lợi nhuận và sự an toàn cho hoạt động cho thuê tài chính

- Chính sách khách hàng: Bên cạnh việc khuyến khích khách hàng, chính sách khách hàng phù hợp sẽ lựa chọn được những khách hàng tốt, phù hợp với mục tiêu của công ty và kiểm soát được rủi ro ngay từ đầu

b Về phía khách hàng thuê tài chính

- Do kinh doanh thua lỗ: Việc kinh doanh thua lỗ của khách hàng có thể từ nhiều nguyên nhân khác nhau, do năng lực kinh doanh thấp, gặp một số tác động

ngoài dự kiến, không nắm bắt được nhu cầu thị trường Làm ăn thua lỗ làm cho bên thuê không đủ năng lực tài chính để hoàn tất lãi cho thuê, cũng như không có khả năng mua lại tài sản thuê Đây là một rủi ro lớn, khó khắc phục đối với công ty cho thuê tài chính

- Khách hàng thuê chủ định lừa đảo: Khách hàng có thể có nhiều thủ đoạn tinh

vi để qua mặt công ty cho thuê tài chính, mà cán bộ thẩm định khó có thể phát hiện Khách hàng có thể làm đẹp báo cáo tài chính, làm hiện trường giả, thậm chí là thông đồng với nhà cung cấp để hạ giá tài sản thuê Trong những trường hợp rủi ro này, công ty cho thuê tài chính được pháp luật bảo vệ, tuy nhiên vẫn là bên chịu thiệt thòi đầu tiên và tổn thất lớn nhất

1.3 QU N LÝ R I RO TRONG HO T Ả Ủ Ạ ĐỘ NG CHO

THUÊ T I CH NH À Í

1.3.1 Khái niệm

Quản lý rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính là quá trình phân loại,

đánh giá rủi ro để từ đó đưa ra các chính sách, biện pháp, quy chế, nghiệp vụ nhằm ngăn chặn, phòng ngừa giảm thiểu rủi ro xảy ra trong hoạt động cho thuê tài chính cũng như giải quyết rủi ro đã xảy ra sao cho hiệu quả tác động đến hoạt động cho thuê tài chính xuống mức thấp nhất có thể

1.3.2 Nội dung quản lý rủi ro hoạt động cho thuê tài chính

Việc quản lý rủi ro hoạt động cho thuê tài chính diến ra trong suốt quá trình cho thuê Vì vậy nội dung của hoạt động quản lý cũng bao gồm tất cả các khâu, cụ thể:

1.3.2.1 Xây dựng chính sách cho thuê phù hợp

Một chính sách cho thuê tài chính phù hợp sẽ đảm bảo đưa hoạt động cho thuê tài chính phát triển theo đúng định hướng, đạt được mục tiêu an toàn-hiệu quả, tăng trưởng bền vững và kiểm soát được rủi ro cũng như tiến dần đến thông lệ quốc

tế Để đạt được như vậy, chính sách cho thuê tài chính phải được xây dựng và thực thi trên những nội dung cơ bản sau:

- Xác định quyền hạn, trách nhiệm của cán bộ tham gia quá trình cho thuê, cơ chế phân cấp, ủy quyền trong phê duyệt cho thuê tài chính

- Xác định thị trường và các lĩnh vực cho thuê, xây dựng các giới hạn an toàn trong hoạt động cho thuê.

-Xây dựng chính sách khách hàng trong hoạt động cho thuê tài chính

1.3.2.2 Xây dựng hệ thống các công cụ đo lường và định hạng rủi ro cho thuê tài chính

- Chấm điểm khách hàng:

Công ty cho thuê tài chính chấm điểm khách hàng để phân loại khách hàng Việc chấm điểm bảo gồm các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính của khách hàng, và

từ đó có những chính sách tín dụng với từng khách hàng và nhóm khách hàng Việc chấm điểm được xây dựng theo một mô hình khoa học, với các chỉ tiêu – hệ số cụ thể sao cho có kết quả đầy đủ và chính xác nhất về khách hàng Hiện nay hầu hết các công ty cho thuê tài chính đều có phần mềm chấm điểm khách hàng

- Phân loại khoản cho thuê:

Khoản cho thuê được thực hiện phân loại theo chất lượng và mức độ rủi ro Khoản cho thuê có chất lượng cao thì có tỷ lệ rủi ro thấp và ngược lại Việc phân loại khoản cho thuê cần được các công ty cho thuê tài chính thực hiện thường xuyên

để theo dõi, phân tích và có phương án xử lý kịp thời đối với rủi ro phát sinh trong từng khoản cho thuê để giúp bảo toàn vốn và thu được lợi nhuận

- Định hạng rủi ro công ty:

Bên cạnh việc phân loại các khoản cho thuê như đã nói ở trên, các công ty cho thuê tài chính phải thực hiện phân loại về mức độ rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính để giúp cho các cấp điều hành chỉ đạo, khắc phục kịp thời các tồn tài, đối phó với các rủi ro tiềm ẩn, từ đó giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả và chất lượng hoạt động cho thuê tài chính

- Đánh giá nhà cung cấp, đánh giá tính hợp lý của tài sản cho thuê:

Rủi ro có thể xảy ra ở mọi góc cạnh, vì vậy cần đánh giá một cách toàn diện Các công ty cho thuê tài chính không chỉ đánh giá khách hàng, đánh giá chung về khoản thuê mà còn phải đánh giá cả bên cung cấp tài sản cũng như tính hợp lý của tài sản thuê, để tránh những rủi ro về ngay từ khi bắt đầu kí hợp đồng

1.3.2.3 Quản lý, giám sát danh mục cho thuê

- Xây dựng danh mục: mục tiêu của công ty cho thuê tài chính là xây dựng được một danh mục cho thuê tài chính an toàn hiệu quả Tài sản cho thuê phải được phân bổ một cách hợp lý vào các lĩnh vực ngành nghề theo các giới hạn quy định, tránh tập trung cho thuê quá mức, thực hiện phân tán rủi ro, tránh “bỏ nhiều trứng vào một giỏ”

- Rà soát, phân tích rủi ro : Danh mục cho thuê phải được rà soát và có các báo cáo định kỳ về xu hướng rủi ro, các nguy cơ rủi ro chính, các lĩnh vực rủi ro cao của danh mục và có các biện pháp áp dụng, giảm thiểu rủi ro

- Điều chỉnh danh mục: Trên cơ sở rà soát, phân tích rủi ro ảnh hưởng đến khả năng giảm sút thu nhập và mất vốn của danh mục cho thuê hiện tại, thực hiện việc điểu chỉnh danh mục cho thuê tài chính một cách kịp thời, hợp lý nhằm tạo sự cân đối của danh mục giữa các tài sản có độ rủi ro cao và các tài sản có độ rủi ro thấp,

từ đó tạo ra thu nhập và điều tiết rủi ro

1.3.2.4 Trích lập quỹ dự phòng bù đắp rủi ro

Việc trích lập dự phòng rủi ro là việc mà bất kỳ tổ chức tín dụng nào cũng phải làm Vì vậy công ty cho thuê tài chính phải thường xuyên thực hiện việc phân loại tài sản Có, trích lập và sử dụng dự phòng để chủ động xử lý rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính

1.3.2.5 Xây dựng hệ thống thông tin quản trị rủi ro hoạt động cho thuê tài chính

Hệ thống thông tin rủi ro hoạt động cho thuê tài chính phải được xây dựng để đảm bảo cung cấp thông tin, cơ sở dữ liệu về hoạt động cho thuê tài chính một cách đầy đủ, rõ ràng, chính xác và thường xuyên cập nhật nhằm giúp cho các cấp lãnh đạo quản trị hoạt động cho thuê tài chính có hiệu quả, hạn chế thiệt hại do thiếu thông tin

Hệ thống thông tin rủi ro hoạt động cho thuê tài chính được chia làm hai lĩnh vực:

- Các thông tin có tính vĩ mô, định hướng: Bao gồm môi trường kinh tế vĩ

mô, các định hướng, chính sách kinh tế của Nhà nước có ảnh hưởng đến hoạt động

cho thuê tài chính, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động cho thuê tài chính.

- Các thông tin phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý rủi ro hoạt động cho thuê tài chính: gồm các thông tin từ khách hàng thuê tài chính; hệ thống thông tin phục vụ cho quản trị điều hành hoạt động cho thuê tài chính như báo cáo thực trạng hoạt động cho thuê tài chính, dự báo xu hướng phát triển, báo cáo xu hướng rủi ro hoạt động cho thuê tài chính, báo cáo tổng kết…

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG

THƯƠNG VIỆT NAM2.1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TNHH MTV NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

Tháng 07/1996, Ngân hàng Công thương Việt Nam thành lập Phòng Tín dụng thuê mua với chức năng nhiệm vụ là: Khai thác bắt nợ, thực hiện các dự án liên doanh, liên kết giữa Ngân hàng Công thương Việt Nam với các doanh nghiệp khác Nghiên cứu các văn bản về tín dụng thuê mua, để thực hiện các dự án cho thuê, soạn thảo các văn bản để thành lập Công ty cho thuê tài chính

Tháng 10/1996, Nghị định 64/CP của Chính Phủ ban hành quy chế tạm thời về

tổ chức hoạt động của Công ty Cho thuê tài chính ở Việt Nam, quy định các Ngân hàng muốn thực hiện nghiệp vụ này phải thành lập một Công ty độc lập Lúc này Phòng Tín dụng thuê mua ngoài việc thực hiện nghiệp vụ được giao còn chuẩn bị

cơ sở vật chất và điều kiện để thành lập Công ty

Ngày 26/01/1998, Công ty Cho thuê tài chính Ngân hàng Công thương Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 53/1998/QĐ-NHNN5 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, là doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập của Ngân hàng Công thương Việt Nam, có quyền tự chủ kinh doanh, tự chủ tài chính, chịu sự ràng buộc về quyền lợi và nghĩa vụ đối với Ngân hàng Công thương Việt Nam

Để phù hợp với Luật doanh nghiệp 2005, tháng 9/2009, Công ty Cho thuê tài chính Ngân hàng Công thương Việt Nam đổi tên thành Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank Leasing), hoạt động theo mô hình Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, chủ sở hữu là Công ty được Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam cấp 100% vốn điều lệ

Tháng 12/2011, Ngân hàng TMCP Công thương VN cấp bổ sung vốn cho Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam nâng vốn điều lệ lên 800 tỷ đồng thực hiện các hoạt động trong lĩnh vực cho thuê tài chính và các hoạt động kinh doanh khác phù hợp với quy định của pháp luật theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 0101047075 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP

Hà Nội cấp

Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam với phương thức hỗ trợ tài chính trung và dài hạn (là chủ yếu), giúp các doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư vào máy móc, phương tiện sản xuất, máy móc xây dựng, thiết bị văn phòng, ôtô, tàu thủy… để khởi đầu và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam là một Công ty độc lập thuộc Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam nên

có nhiều lợi thế mang lại từ thương hiệu ngân hàng mẹ, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – VietinBank, như tiềm lực tài chính mạnh, mạng lưới các chi nhánh trải rộng trong toàn quốc có thể hỗ trợ Công ty trong việc phát triển khách hàng

Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam cũng là một trong những Công ty Cho thuê tài chính được thành lập đầu tiên ở Việt Nam, với gần 15 năm phát triển - trưởng thành Công ty đã được thị trường thừa nhận và đã tạo được thương hiệu trên thị trường với đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm, năng động, nhiệt tình được đào tạo chính quy tại các trường Đại học danh tiếng trong, ngoài nước

Hiện tại, Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam có hơn 100 cán bộ, nhân viên, trong đó: Trên Đại học có 2 Tiến sĩ

và 12 Thạc sỹ, chiếm 14% tổng số CBNV Đại học có 81 người, chiếm 77% tổng số CBNV

Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam có trụ sở chính tại số 16 – Phan Đình Phùng, quận Ba Đình, Hà Nội và chi nhánh TP Hồ Chí Minh tại số 153 – Hàm Nghi, quận I, TP Hồ Chí Minh

2.1.2 Nhiệm vụ, chức năng và cơ cấu tổ chức của công ty

2.1.2.1 Nhiệm vụ, chức năng của công ty:

Hiện nay, Công ty Cho thuê Tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam với phương thức hỗ trợ tài chính trung và dài hạn, nhằm giúp đỡ các doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư vào máy móc, phương tiện sản xuất, máy xây dựng, thiết bị văn phòng, ôtô, tàu thủy … để khởi đầu và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, cũng là để đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam thông qua các dịch vụ:

• Huy động vốn: Nhận tiền gửi của các tổ chức, Vay vốn của các Tổ chức tín

dụng trong và ngoài nước Phần lớn nguồn vốn huy động tại VietinBank Leasing là vay vốn tín dụng trung dài hạn của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam để phục vụ cho hoạt động cho thuê tài chính Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu trái phiếu để huy động vốn của tổ chức Tiếp nhận vốn ủy thác của Chính phủ, tổ chức, cá nhân để thực hiện hoạt động cho thuê tài chính

• Cho thuê tài chính: Là nghiệp vụ chủ chốt của Vietinbank Leasing xuyên suốt quá trình hoạt động trong những năm qua và trong thời gian tới Đối tượng cho thuê của VietinBank Leasing chủ yếu là các tổ chức thuộc đối tượng vay của các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân sinh sống và làm việc tại Việt Nam, trực tiếp sử dụng tài sản thuê cho mục đích hoạt động của mình Tài sản cho thuê tài chính là các phương tiện vận chuyển, máy móc thiết bị thi công, dây chuyền sản xuất, thiết bị gắn liền với bất động sản và các động sản khác không bị pháp luật cấm Giá trị tài sản cho thuê bao gồm giá mua và các chi phí có liên quan để hình thành tài sản cho thuê Thời hạn cho thuê theo quy định: tối đa không quá 10 năm Với tài sản đã qua sử dụng, thời gian cho thuê không quá 5 năm Lãi suất cho thuê tài chính áp dụng tại VietinBank Leasing thả nổi linh hoạt trên cơ sở lãi suất thị trường và trên cơ sở thỏa thuận giữa Bên cho thuê và Bên thuê

• Mua và cho thuê lại: Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng

TMCP Công thương Việt Nam mua tài sản thuộc sở hữu của bên thuê và bên

cho thuê thuê lại chính tài sản đó theo hình thức cho thuê tài chính để bên thuê tiếp tục sử dụng, đồng thời giải phóng vốn cố định thành vốn lưu động đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh Bên thuê Tài sản mua và cho thuê lại giống như tài sản cho thuê tài chính là các phương tiện vận chuyển, máy móc, thiết bị thi công, dây chuyền sản xuất, thiết bị gắn liền với bất động sản và các động sản khác không bị pháp luật cấm.

• Bán các khoản phải thu: Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân

hàng TMCP Công thương Việt Nam bán khoản phải thu (số tiền mà bên thuê còn phải trả cho công ty theo Hợp đồng CTTC) cho bên mua là các nhà đầu

tư, gồm: các tổ chức hoạt động tại Việt Nam, cá nhân cư trú tại Việt Nam Giá bán các khoản phải thu do các bên thỏa thuận, được xác định bằng một

tỷ lệ phần trăm so với số tiền bên thuê còn phải trả theo Hợp đồng CTTC Sau khi bán các khoản phải thu, Vietinbank Leasing vẫn nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê và tiếp tục thu hồi tiền thuê từ bên thuê để trả cho bên mua Đồng tiền sử dụng trong giao dịch bán khoản phải thu là đồng Việt Nam Ngoại tệ chỉ thực hiện trong trường hợp Hợp đồng CTTC bằng ngoại tệ

• Cho thuê vận hành: Là hình thức Bên thuê sử dụng tài sản cho thuê của

Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam trong một thời gian nhất định và sẽ trả lại tài sản đó sau khi kết thúc thời hạn thuê tài sản Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam thực hiện nghiệp vụ cho thuê vận hành với mọi đối tượng, tổ chức, cá nhân, hộ gia đình hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam Các điều kiện, tài sản thuê, chi phí thuê vận hành chủ yếu do 2 bên thỏa thuận trên cơ sở Hợp đồng cho thuê tài sản giữa Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam và Bên đi thuê

• Cho vay vốn lưu động bên thuê: Công ty Cho thuê tài chính TNHH

MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam sẽ cho Bên thuê tài chính vay ngắn hạn bổ sung Vốn lưu động trong quá trình hoạt động kinh doanh

• Các nghiệp vụ khác: hoạt động ngoại hối, bảo lãnh, ủy thác, quản lý

tài sản, tư vấn, kinh doanh bảo hiểm…

2.1.2.2 Cơ cấu tổ chức

Cơ cấu tổ chức của Công ty gồm có:

Hội đồng thành viên: Gồm 01 Chủ tịch và 04 ủy viên

Ban Kiểm soát của Hội đồng thành viên: gồm Trưởng Ban Kiểm soát và 02 phòng nghiệp vụ: Phòng Kiểm toán giám sát hoạt động và Phòng Kiểm toán tuân thủ

Ban Tổng Giám đốc: Gồm Tổng Giám đốc và 03 Phó Tổng Giám đốc:

+ Tổng Giám đốc Công ty do Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Công thương VN bổ nhiệm, miễn nhiệm theo đề nghị của Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam Tổng Giám đốc Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh, tổ chức bộ máy nhân sự, tuyển dụng và ký hợp đồng lao động, cho thôi việc, xét lương, xét khen thưởng Chịu trách nhiệm chung về mọi hoạt động của Công ty, quản lý và phân công công việc, điều hành thống nhất mọi hoạt động của Công ty

để từ đó hoàn thành mục tiêu đề ra

+ 03 Phó Tổng Giám đốc phụ trách từng khối như: khối Kế toán – Nguồn vốn Đầu tư, khối Kinh doanh – Điện toán và khối Thẩm định – Tổ chức Hành chính.Các phòng ban chức năng: Phòng Khách hàng lớn, Phòng Khách hàng Vừa và nhỏ, Phòng Tài chính Kế toán, Phòng Tổ chức Hành chính, Phòng Kế hoạch Nguồn vốn và Đầu tư, Phòng Thẩm định rủi ro và QLNCVĐ, Tổ Thông tin Điện toán và

Tổ Quản lý hồ sơ khách hàng

Chi nhánh TP Hồ Chí Minh gồm Giám đốc Chi nhánh, 02 Phó Giám đốc và các phòng ban chức năng như: Phòng Kinh doanh, Phòng Kế toán, Phòng Tổ chức Hành chính, Phòng Thẩm định rủi ro và QLNCVĐ

Sơ đồ 3: Cơ cấu tổ chức Công ty

CHI NHÁNH TP HỒ CHÍ MINH

Phòn

gKinh Doanh

Phòn

gKế Toán

Phòn

g Thẩm Định Rủi Ro

và Quản

Lý Nợ CVĐ

Phòn

gTổ Chức Hành Chính

Phòn

g Giao dịch Nhà Bè

Kế Toán

Phòn

gTổ Chức Hành Chính

Phòn

gKế Hoạch Nguồn Vốn - Đầu Tư

Phòn

g Thẩm Định Rủi Ro

và Quản

Lý Nợ CVĐ

Tổ Thông Tin Điện Toán

Tổ Quản

Lý Hồ

Sơ Khách Hàng

Phòn

g Kiểm Toán Giám Sát Hoạt Động

Phòn

g Kiểm Toán Tuân Thủ

HỘI ĐỒNG THÀNH VIÊN

BAN KIỂM SOÁTBAN TỔNG GIÁM ĐỐC

2.2 Thực trạng quản lý rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính tại Công ty Cho thuê Tài chính VietinBank Leasing

2.2.1 Thực trạng về hoạt động cho thuê tài chính

2.2.1.1 Về quy mô nguồn vốn

Bảng 1: Cơ cấu nguồn vốn 2008 – 2011

(Nguồn: Báo cáo tổng kết 2008 – 2011 Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân

hàng TMCP Công thương Việt Nam)

Từ bảng, có thể thấy quy mô nguồn vốn tăng liên tục qua các năm Nếu như năm 2008, tổng nguồn vốn chỉ là 992.147 triệu đồng thì đến cuối năm 2011, con số này đã tăng lên 1.931.426 triệu đồng, cho thấy quy mô hoạt động của Công ty ngày càng phát triển

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn lại dịch chuyển theo chiều hướng không tích cực: sự gia tăng của tỷ trọng vốn chủ sở hữu – hay sự suy giảm tỷ trọng của nợ phải trả Cụ thể, tỷ trọng vốn chủ trong năm 2008

là 37,10%, cho đến năm 2011 đã tăng lên 54,06% Mặc dù lượng vốn huy động được tăng qua các năm, nhưng tốc độ gia tăng nhỏ hơn tốc độ gia tăng của tồng nguồn vốn nên nhìn chung, tỷ trọng của vốn huy động trên tổng nguồn giảm Như vậy, công ty vẫn hoạt động chủ yếu dựa trên nguồn vốn chủ sở hữu và vốn vay từ VietinBank

2.2.1.2 Hiệu quả hoạt động kinh doanh

Bảng 2: Kết quả hoạt động kinh doanh 2009 – 2010 - 2011

Đơn vị: đồng

Thu nhập lãi 124.266.625.730 172.486.591.509 282.053.595.043Chi phí lãi 44.144.601.730 61.218.983.674 117.515.659.892Thu nhập lãi thuần 80.122.023.970 111.267.607.835 164.537.935.151Tổng TN hoạt động 79.031.018.833 118.463.123.696 172.563.960.939

(Nguồn: Báo cáo tổng kết 2009 – 2011 Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam)

Biểu đồ 1: Kết quả hoạt động kinh doanh 2009 - 2010 - 2011

Từ bảng tổng kết kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2009 – 2010 - 2011 ta thấy:

- Về doanh thu, Công ty luôn duy trì mức tăng trưởng qua các năm – chỉ tiêu thu nhập lãi thuần tăng 105,38% từ 80.112 triệu đồng năm 2009 lên 164.376 triệu đồng năm 2011 Đây là một kết quả thực sự ấn tượng

- Sự gia tăng chi phí, mà chủ yếu là gia tăng ở chi phí lãi là hoàn toàn hợp lý khi xét đến sự gia tăng ở thu nhập lãi

- Do sản phẩm dịch vụ cung cấp chủ yếu là cho thuê tài chính, nên nguồn thu của công ty đến chủ yếu từ hoạt động này – luôn trên 95%

- Các chỉ tiêu ROE và ROA rất tốt: ROE tăng từ 4,07% năm 2009 lên 8,50 năm 2011; ROA năm 2009 là 2,46% thì con số này của năm 2010 và 2011 duy trì ở mức 3,91%

2.1.2.3 Phân tích tăng trưởng dư nợ cho thuê

Bảng 3: Dư nợ cho thuê 2010 – 2011

Đơn vị: tỷ đồng

STT Cho thuê và đầu tư 2010 2011

1 Dư nợ công ty 1559,60 1.586,7

0

1.731,07

1.774,64

1.832,5K.hoạch 2011(đã điều chỉnh) 2016,00

Tỷ lệ thực hiện chỉ tiêu KH 78,71% 85,8% 88,03% 90,90%

2 Tăng dư nợ so với quý trước 27,09 144,33 43,62 57,78

Tỷ lệ tăng so với quý trước 1,74% 9,10% 2,52% 3,26%

3 Tăng dư nợ so với đầu năm 27,09 11,43 215,05 272,82

Tỷ lệ tăng so với đầu năm 1,74% 10,9% 13,79% 17,49%

(Nguồn: Báo cáo tổng kết 2010, 2011 Công ty Cho thuê tài chính TNHH MTV Ngân

hàng TMCP Công thương Việt Nam)

Năm 2011, nền kinh tế Việt Nam đã trải qua nhiều khó khăn do những tác động tiêu cực của nền kinh tế thế giới Thị trường bất động sản đóng băng, chứng khoán lên xuống thất thường với những phiên giao dịch ảm đạm, vỡ nợ tín dụng đen trong tình trạng báo động, nhiều doanh nghiệp Việt Nam lâm vào tình trạng phá sản, hệ thống ngân hàng phải cơ cấu lại

Trong bối cảnh đó, hoạt động của các Công ty Cho thuê tài chính nói chung và Công ty CTTC TNHH MTV Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam nói riêng cũng hết sức khó khăn Nhưng bằng sự nỗ lực, đoàn kết đồng lòng của toàn thể cán

bộ công nhân viên và với sự lãnh đạo linh hoạt, sáng tạo, chủ động của Ban Tổng Giám đốc, Công ty đã vượt qua giai đoạn khó khăn đó để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà HĐQT- Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam giao

Tổng dư nợ đầu tư và cho thuê đến ngày 31/12/2011 là 1.832,43 tỷ đồng, đạt 90,91% kế hoạch và tăng 17,49% so với năm 2010 Trong đó dư nợ đầu tư là 107,74 tỷ đồng và dư nợ cho thuê là 1724,80 tỷ đồng Để có được kết quả đó, ngay

từ đầu năm Ban lãnh đạo Công ty đã chỉ đạo định hướng đầu tư Cho thuê tài chính theo sát với tình hình của nền kinh tế, theo thực trạng thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp và theo từng loại hình tài sản Đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng và an toàn tín dụng cho thuê tài chính, tập trung tìm kiếm

và tiếp thị được nhiều doanh nghiệp là những đơn vị có uy tín, năng lực tài chính lành mạnh, ngành nghề sản xuất kinh doanh có hướng phát triển lâu dài như: Công