Tìm hiểu tư tưởng và quan điểm Hồ Chí Minh về chăm sóc giáo dục trẻ mầm non

Người không chỉ lo lắng, đấu tranh cho độc lập của dân tộc, cho đời sống của đồng bào trong cảnh nước mất nhà tan cũng như khi đất nước đã thống nhất, mà Người còn quan tâm đến sự nghiệ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

BÙI HƯƠNG GIANG

TÌM HIỂU TƯ TƯỞNG VÀ QUAN ĐIỂM

HỒ CHÍ MINH VỀ CHĂM SÓC

GIAO DUC TRE MAM NON

KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC

Chuyên ngành: Giáo dục học

Người hướng dẫn khoa học

Th.S NGUYEN THI XUAN LAN

HÀ NỘI - 2009

LOI CAM ON

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới giảng viên chính, Ths.Nguyễn Thị Xuân Lan, người đã hướng dẫn tận tình và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các giáo viên trường Mâm

non Bán công Hoa Sen - Thành phố Vĩnh Yên đã giúp đỡ và tạo những điều

kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành khoá luận

Do thời gian và trình độ nhận thức còn hạn chế, nên không thể tránh

khỏi những thiếu sót nhất định Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn sinh viên để đề tài được hoàn chỉnh

Hà Nội, tháng 5 năm 2009 Sinh viên thực hiện Bùi Hương Giang

Lớp K31 GDMN - GDTH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của bán thân mình, chưa

được công bố ở bất cứ nơi nào khác Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 9 thang 5 năm 2009

Sinh viên

Bùi Hương Giang

Chương 1: Một số vấn đề cơ bản của tư tưởng và quan điểm Hồ Chí 5

Minh về chăm sóc và giáo dục trẻ

Quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về 5 chăm sóc - giáo dục trẻ em nói chung, trẻ em mầm non nói

riêng Nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo 9 dục trẻ em nói chung, trẻ mầm non nói riêng

2.1 Tư tưởng, quan điểm của Người về quyền trẻ em 10

2.2 Tư tưởng, quan điểm của Người về trách nhiệm của trẻem 13 2.3 Tư tưởng, quan điểm của Người về trách nhiệm của nhà 15

trường, gia đình, xã hội, của nhân dân, của Đảng, Nhà

nước đối với trẻ

2.4 Sự quan tâm, tình yêu thương của Hồ Chí Minh với trẻem 18

nói chung, với trẻ mầm non nói riêng

Giá trị thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc và 23 giáo dục trẻ

nước

2.1 Kháng chiến chống thực dân pháp (1946 - 1954)

2.2 Thời kì kháng chiến chống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ

nghĩa xã hội ở miền Bắc

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người cha già vĩ đại của dân tộc đã để lại trong

lòng mỗi người dân Việt Nam niềm kính yêu vô vàn Người không chỉ lo lắng,

đấu tranh cho độc lập của dân tộc, cho đời sống của đồng bào trong cảnh nước mất nhà tan cũng như khi đất nước đã thống nhất, mà Người còn quan tâm đến

sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em - đây luôn luôn là một trong

những mối quan tâm hàng đầu của Bác Từ khi Người là thầy giáo Nguyễn Tất Thành đến khi là Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, Người đã dành cho trẻ em

cả nước muôn vàn tình yêu thương Người còn là một nhà sư phạm, một nhà

giáo dục lớn của dân tộc Giáo dục - chăm sóc thế hệ trẻ là điều mà Hồ Chí

Minh đặc biệt quan tâm ngay từ những ngày đầu đi tìm con đường cứu nước,

đấu tranh cho độc lập của dân tộc và giải phóng con người

Khi còn sống cũng như lúc sắp lâm chung, Bác vẫn luôn lo lắng cho trẻ

mầm non, các cháu nhi đồng, thanh thiếu niên, Bác lo các cháu ăn có đủ no

không? Áo có đủ mặc không? Sức khoẻ và học hành như thế nào? Trong di

chúc thiêng liêng của mình, Bác cũng không quên căn dặn Đảng và nhân dân

ta cần phải chăm lo giáo dục thế hệ trẻ, đào tạo họ thành những người thừa kế

xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”, vừa “chuyên”

Tư tưởng và quan điểm của Hồ Chí Minh rộng lớn, bao trùm trên nhiều

lĩnh vực: Kinh tế, văn hoá, giáo dục, ., dưới nhiều góc độ của các bộ môn khoa học: Giáo dục học, Tâm lí học, Văn học, Trong đề tài của mình, tôi

chỉ giới hạn ở việc “Tìm hiểu tư tưởng và quan điểm Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo dục trẻ mầm non”

Là một giáo viên mầm non tương lai, đã trải qua tuổi mầm non, tôi phần

nào hiểu được sự may mắn, niềm vui nếu các em được quan tâm, chăm sóc

đầy đủ và cũng cảm nhận được sự thiệt thòi khi các em không được sống trong

tình yêu thương, không được đến lớp, không được học hành, vui chơi Vậy, tôi

và các giáo viên mầm non phải làm gì để các em được hưởng sự chăm sóc và giáo dục tốt nhất, đầy đủ nhất Đây là một vấn đề lớn, phức tạp, đòi hỏi mỗi người giáo viên phải tìm tòi, học hỏi mọi lúc, mọi nơi, mà tư tưởng và quan điểm của Hồ Chí Minh về chăm sóc — giáo dục trẻ là một tài liệu quý giá

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về tư tưởng của Hồ Chí Minh trên nhiều

lĩnh vực: Kinh tế, chính trị, giáo dục,

- Phan Ngọc Liên (chủ biên), Hồ Chí Minh về chăm sóc và giáo dục trẻ,

NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội, 1/1996

- Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục, NXB Giáo duc, 8/2007

- Hồ Chí Minh về vấn đề Giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội 1990

Đặc biệt, trong tác phẩm “Hồ Chí Minh về chăm sóc và giáo dục trẻ” —

Phan Ngọc Liên (chủ biên) đã đề cập đến tư tưởng của Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo dục trẻ thể hiện qua quá trình hình thành, phát triển Tác giả cũng

đã trình bày nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về việc chăm sóc, giáo dục

trẻ và liên hệ với việc chăm sóc, giáo dục trẻ ở Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng của Người Còn trong “Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục” là những bài

thơ, sự kiện nói về Hồ Chí Minh với trẻ em cả nước Kế thừa những công

trình nghiên cứu ở trên, chúng tôi đi sâu tìm hiểu về tư tưởng của Bác với việc

chăm sóc - giáo dục trẻ mầm non nói riêng

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu về tư tưởng và quan điểm của Hồ Chí Minh đối với việc chăm

sóc - giáo dục trẻ mầm non

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

a) Đối tương nghiên cứu

Tìm hiểu những tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về việc chăm sóc - giáo dục trẻ mầm non

b) Khách thể nghiên cứu

Tìm hiểu những tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về việc chăm

sóc - giáo dục trẻ em

5 Mức độ nghiên cứu

Tìm hiểu những tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về việc chăm

sóc - giáo dục trẻ mầm non và bước đầu tìm hiểu về việc thực hiện tư tưởng

của Người trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ

6 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Tìm hiểu những tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về việc chăm

sóc - giáo dục trẻ em nói chung, trẻ mầm non nói riêng

- Bước đầu tìm hiểu việc vận dụng tư tưởng của Người trong thực tiễn Giáo dục Mầm non

- Những đề xuất (ý kiến) nhằm góp phần vận dụng tốt nhất những tư tưởng, quan điểm của Người vào thực tiễn Giáo dục Mâm non trong thời kì

hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phân tích các tài liệu lí luận có liên quan đến đề tài

- Phương pháp điều tra

1 Quá trình hình thành phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo

dục trẻ em nói chung, trẻ em mầm non nói riêng

2 Nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo dục trẻ em nói

chung, trẻ mầm non nói riêng

3 Giá trị thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc và giáo dục trẻ Chương 2: Sự chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non dưới ánh sáng tư tưởng Hồ

PHAN 2 NOI DUNG

Chương 1: Một số vấn đề cơ bản của tư tưởng và quan điểm

Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo dục trẻ

1 Quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc -

giáo dục trẻ em nói chung, trẻ mam non nói riêng

Tư tưởng, quan điểm Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo dục trẻ em nói

chung, trẻ mầm non nói riêng được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh, trong điều kiện bối cảnh của lịch sử dân tộc và quốc tế vào những năm cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nho học ở một vùng quê hiếu học, giàu truyền thống yêu nước nhưng nghèo khổ, cậu bé Nguyễn Sinh Cung từ

thủơ ấu thơ đã chứng kiến bao cảnh cơ cực, bất công, nỗi thống khổ của những

người xung quanh và cậu đã thể hiện tình cảm yêu thương với các bạn cùng

tuổi, với bà con làng xóm

Năm 1895, Nguyễn Sinh Cung rời quê theo cha mẹ vào Huế Kinh đô Huế hào nhoáng luôn ẩn chứa trong đó là sự khổ cực của người dân, sự phân biệt giai cấp và cậu bé Cung đã cảm nhận được phần nào sự khác biệt của cảnh tượng trái ngược ấy

Năm 1901, mẹ mất, Nguyễn Sinh Cung sống cùng cha, anh chị và một

em nhỏ hơn một tháng tuổi Một thời gian sau ngày mẹ mất, em Cung vì còn quá nhỏ, thiếu bàn tay chăm sóc, ắm bồng của mẹ, ăn uống lại thiếu thốn nên

đã qua đời Sau đó, Nguyễn Sinh Cung trở về làng Kim Liên rồi theo cha đi

nhiều nơi ở vùng Nghệ Tĩnh, kể cả ở huyện Kiến Xương (Thái Bình) Trong những năm 1901 - 1906, nhờ được tiếp xúc với đông đảo quần chúng nhân

dân thuộc mọi tầng lớp đã hình thành ở Nguyễn Tất Thành (tên mới của

Nguyễn Sinh Cung) ý thức yêu nước và sự cảm thông, thương xót đồng bào bị

áp bức, trong đó có các em bé, các bạn nhỏ cùng tuổi

Năm 1906, Nguyễn Tất Thành vào Huế học ở trường Pháp - Việt Đông

Ba và năm 1907 học ở Quốc học Huế Được tiếp cận với nền văn hoá Pháp và Châu Âu, được sống và chứng kiến cuộc đời của các tầng lớp lúc bấy giờ,

Người hiểu phần nào sự giả dối ẩn sau các từ “Tự do — Bác ái - Bình đẳng” Sự đàn áp dã man của thực dân Pháp đối với cuộc đấu tranh của nhân dân, của

học sinh, sinh viên, cùng với đó là việc Nguyễn Tất Thành bị đuổi học càng giục giã Anh nhanh chóng tìm ra con đường cứu nước, trong đó có giải phóng

trẻ em khỏi cảnh đói rét, thất học,

Trên đường vào Nam, Nguyễn Tất Thành đã dừng chân ở Phan Thiết (Bình Thuận) Tại đây, Người đã dạy học ở trường Dục Thanh Trong thời gian

từ nửa sau tháng 9/1910 đến tháng 2/1911, cùng với việc dạy chữ, tổ chức vui

chơi cho trẻ, Người còn tìm mọi cách làm thức tỉnh tinh thần đấu tranh, lòng

yêu nước ở các em Có thể xem đây là một hành động biểu hiện việc chăm sóc

và giáo dục trẻ em của Hồ Chí Minh

Ngày 5/6/1911, tàu Đô Đốc Latouchotreville rời cảng Nhà Rồng mang

theo phụ bếp Văn Ba (tên khác của Nguyễn Tất Thành) ra đi tìm đường cứu

nước, Người sang Pháp với mong muốn “Xem họ làm như thế nào rồi trở về giúp đồng bao chúng ta” [2; tr174] Nguyễn Tất Thành đã chứng kiến cuộc

sống nghèo khổ của nhân dân lao động các nước, các cuộc đấu tranh đòi quyền sống, quyền bình đẳng, bị đàn áp dã man và Người cũng trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh, biểu tình của nhân dân một số nước, Người thấy rằng: Nhân dân các nước, thuộc địa hay chính Quốc đều giống nhau và giống người Việt Nam Đó là đều mong muốn được sống trong một đất nước hoà

bình, độc lập, bình đẳng và họ đang đấu tranh cho ước muốn, nguyện vọng đó

Từ tình yêu thương đồng bào, Nguyễn Tất Thành đã mở rộng tình yêu thương,

cảm thông với những người cùng cảnh ngộ ở các nước Tư bản Đế quốc, trong

đó có trẻ em

Tiếp cận với Chủ Nghĩa Mác - Lênin, Người đã tìm thấy trong đó chân

lý con đường giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước Nguyễn Ái Quốc (tên

mới của Nguyễn Tất Thành) nhận thức rằng: Chỉ có giải phóng dân tộc hoàn toàn khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân đế quốc, trẻ em mới được giải

phóng, mới thực sự được chăm sóc và giáo dục, được hưởng mọi quyền sống, vui chơi, học tập Vì vậy, cùng với việc tìm ra con đường cứu nước đúng đắn

cho dân tộc, Người đã mở ra con đường thực sự để chăm sóc và giáo dục trẻ

em, đem lại quyền lợi cơ bản cho trẻ em Việt Nam

Trong bản “Yêu sách của nhân dân An Nam” gửi hội nghị Vecxay (1919), Nguyễn Ái Quốc nhấn mạnh đến quyền tự do giáo dục của người bản

xứ, trong đó có quyền học tập của trẻ em Điểm 6 của Yêu sách nêu rõ: “Tự

do học tập, thành lập các trường kĩ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh

cho người bản xứ ” [2; tr175] Hồ Chí Minh còn lên án tố cáo tội ác mọi mặt của bọn thực dân ở các nước thuộc địa, buộc tội đanh thép chính sách ngu dân của chúng: “Nhân dân Đông Dương khẩn khoản đòi mở trường học vì trường

học thiếu một cách nghiêm trọng Mỗi năm vào kỳ khai giảng, những phụ huynh phải đi gõ cửa,chạy chọt mọi nơi thân thế, có khi chịu trả gấp đôi tiền

nội trú nhưng vẫn không tìm được chỗ cho con học và hàng ngàn trẻ em đành chịu ngu dốt vì nạn thiếu trường học

Lam cho dân ngu để trị, đó là chính sách mà các nhà cầm quyển ở

các nước thuộc địa của chúng ưa dùng” [I2; tr 175]

Năm 1923 - 1924, Nguyễn Ái Quốc học tập và công tác trên đất nước

Xô Viết, Người đã có dịp tìm hiểu về nền giáo dục của Xô Viết thể hiện ở việc

chăm sóc và giáo dục trẻ em: “Thành lập một hệ thống các trường mẫu giáo

và vỡ lòng, nhà giữ trẻ, vườn trẻ, nhà nuôi trẻ” [12; tr 236] Từ thực tế ấy,

Người rút ra kết luận: “Nếu nước Nga chưa phải là thiên đường cho tất cả mọi

người thì nước Nga đã là thiên đường của trẻ con” [9; tr13] và “Thiên đường

của trẻ em này không làm cho ông Nguyễn quên tổ quốc Việt Nam Trái lại

ông càng nghĩ nhiều hơn đến trẻ con nước nhà Ông cũng muốn làm cho chúng sung sướng mạnh khoẻ ” [9; tr13]

Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (1930) với chủ trương “Phổ thông giáo dục theo công nông hoá” [13; tr925] tức nhấn mạnh đến việc đảm

bảo quyền học tập của con em nhân dân lao động

Năm 1941, khi về nước trực tiếp lãnh đạo cuộc cách mạng Việt Nam,

Người mới có cơ hội thực hiện tư tưởng của Người về chăm sóc — giáo dục trẻ được Người ấp ủ từ bấy lâu, đem những gì được chứng kiến, trải nghiệm để

mang lại cho trẻ một nên giáo dục tốt nhất Đã có nhiều câu chuyện về việc Bác tắm rửa, chữa bệnh, dạy học, cho trẻ được đồng bào Pác Bó ghi lại Trong “10 chính sách của Việt Minh” được Nguyễn Ái Quốc diễn nôm

có phần chính sách đối với thiếu nhi:

““[rẻ em, bố mẹ khỏi lo

Dạy, nuôi chính phủ giúp cho đủ đầy.” [10; tr29]

Chính sách này thể hiện quyển của trẻ em, trách nhiệm của nhà nước,

xã hội đối với trẻ em Đây là bước phát triển mới của tư tưởng Hồ Chí Minh về

chăm sóc và giáo dục trẻ em Đồng thời, Bác còn nhấn mạnh đến trách nhiệm

của các em đối với công cuộc cứu nước khi tổ quốc còn nằm dưới ách thống

trị của thực dân, đế quốc Trong bài “Kêu gọi thiếu nhỉ” (21/9/1941) và “trẻ chăn trâu” (21/11/1942), Hồ Chí Minh nhắc nhở:

“Người lớn cứu nước đã đành

Trẻ em cũng góp phần mình một tay

Bao giờ đuổi hết Nhật, Tây, Trẻ em ta sẽ là bầy con cưng.” [14; tr157]

Và Người kêu gọi các cháu tham gia đấu tranh:

“Nhi đồng cứu nước hội ta

Ấy là lực lượng ấy là cứu tỉnh

Ấy là bộ phận Viét Minh” [14; tr421]

Dù ở bất cứ đâu, trong bất cứ hoàn cảnh nào, lãnh tụ Hồ Chí Minh đều

kết hợp chặt chế những công việc cách mạng với Giáo dục Với Người cách mạng là Giáo dục, Giáo dục là để phục vụ cách mạng

Trong suốt cuộc đời hoạt động Cách mạng, Bác đã viết rất nhiều bài

thơ, thư chúc tết, trung thu cho trẻ em, nhi đồng Bác còn đến thăm, trò chuyện, chia kẹo, hỏi thăm tình hình ăn ở, học hành, sức khoẻ của trẻ; gửi tiền

nhuận bút của mình xây dựng trường, lớp Những việc làm đó thể hiện tình yêu thương, niềm tin yêu, tin tưởng vào thế hệ trẻ của Người

Qua quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm

sóc và giáo dục trẻ em, chúng ta thấy rằng: Sự hình thành và phát triển của nó gắn liền với quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc - xã hội và con người của

Hồ Chí Minh Đó chính là một trong những động lực thôi thúc Hồ Chí Minh

và cả dân tộc đấu tranh chống lại sự áp bức, thống trị của chủ nghĩa thực dân

Đồng thời, nó cũng thể hiện tình thương của Người với trẻ em Việt Nam và trẻ

em thế giới Tư tưởng của Người là ngọn đuốc chân lý toả sáng con đường giải

phóng dân tộc

2 Nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc - giáo dục trẻ em nói chung, trẻ mầm non nói riêng

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định “Một dân tộc dốt là một dân tộc

yếu ”, “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có con người xã hội chủ

nghĩa” [10; tr5] Con người mà Bác mong muốn không chỉ có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, lý tưởng cách mạng, phẩm chất đạo đức mà còn phải có tri

thức khoa học, kĩ năng lao động sản xuất Bác luôn dành cho trẻ mầm non sự

quan tâm đặc biệt bởi “Đất nước có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không” là phụ thuộc vào những mầm non này Do đó, tạo điều kiện

để trẻ phát triển toàn diện là trách nhiệm quan trọng của xã hội, nhân loại Đồng thời, nó cũng nói lên quyền và trách nhiệm của trẻ trong quá trình học

tập, lao động, sáng tạo,

Tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc và giáo dục trẻ rộng lớn, nhưng nó

tập chung vào các nội dung chính

2.1 Tư tưởng, quan điểm của Người về quyền của trẻ em

Ba mươi năm bôn ba ở nước ngoài (1911 — 1941) là 30 năm bác đi tìm

đường cứu nước, giải phóng dân tộc Tiếp cận với nên giáo dục ở các nước tư bản, thuộc địa, Bác thấy được tầm quan trọng của giáo dục đối với con người,

đặc biệt là đối với trẻ em Khi về nước Người trực tiếp lãnh đạo cách mạng,

hướng tới mục đích giải phóng con người khỏi mọi áp bức, bóc lột, bởi: Độc lập làm gì khi người dân phải sống trong áp bức, không được học hành Vì

«

vậy, Người “ chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng

có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” [15; tr100] Đây chính là mục tiêu,

lí tưởng đấu tranh cách mạng của Bác đối với dân tộc, trong đó có trẻ em

Trẻ em trong xã hội phải có quyền sống, quyên hưởng hạnh phúc và quyền tự do, quyên ăn ở, học hành, vui chơi, .đó là những quyền thiêng liêng

mà trẻ em phải được hưởng, bất cứ sự áp bức, bóc lột nào, bất cứ tội ác nào

gây ra cho trẻ đều phải bị lên án Điều này thể hiện ở việc Nguyễn Ái Quốc tố

cáo tội ác của bọn thực dân đối với trẻ em Việt Nam và trẻ các nước khác Trong “Bản án chế độ thực dân Pháp” (1925), Người kịch liệt lên án chính sách ngu dân của thực dân Pháp - thể hiện rõ nhất ở việc hạn chế mở

trường học cho trẻ em Đồng thời với việc hạn chế mở trường học, gây khó

khăn để người An Nam, trong đó có trẻ em không được đi học là việc chúng

mở các đại lý bán rượu, bắt dân ta phải mua, phải dùng: “lúc ấy cứ 1000 làng thì có 1500 đại lý bán lẻ rượu và thuốc phiện, nhưng cũng trong số 1000 làng

đó lại chỉ có vẻn vẹn 10 trường học Hàng năm người ta đã tọng từ 23 đến 24

triệu lít rượu cho 12 triệu người bản xứ kể cả đàn bà và trẻ con” [12; tr236]

Những người bản xứ, phải uống một lượng rượu quá lớn Trong khi nhân dân

Đông Dương đòi mở trường học thì chính phủ thuộc địa lại tìm mọi cách để hạn chế mở trường học, tìm mọi lý do để thanh niên Việt Nam không được sang nước ngoài học tập Chính người Pháp đã nhận rằng: “Tiệm thuốc phiện

nhiều hơn trường học” “Cả nước cộng lại chỉ có chừng 540000 học sinh, hơn 80% nhân dân ta mù chữ” [18; tr15] Thanh niên chúng không cho học hành,

người lớn thì chúng áp bức, ngay cả những em bé còn nhỏ, những em chưa

chào đời chúng cũng không tha: Một tên mật thám Pháp đã đá vào bụng một người phụ nữ đang mang thai khiến chị bị truy thai mà chết Bọn chúng quá dã man không còn nhân tính

Thật sự đau lòng khi các em đã không được học hành, vui chơi lại phải sống dưới chế độ thực dân bạo tàn Bọn tay sai, quan lại độc ác, còn cha xứ, giám mục — những người con của chúa thì sao? Họ sẽ bảo vệ, yêu thương trẻ em? Liệu có sai lầm, ngây thơ không khi tin vào điều đó? Cha xứ cũng làm

“việc thiện”, xứng đáng với “đạo từ thiện” của đạo thiên chúa Nhưng đó là

việc gì? “Một cha xứ nọ đã nhốt một em bé bản xứ, đánh đập em, trói em vào

cột, khi người chủ của em, một người Âu, đến xin em về thì cha xô đẩy, đánh đấm, rút súng lục doạ bắn ông” [13; tr102] Và nhiều vị cha xứ khác cũng

cướp của, đánh đập người vô cớ Hay đó là cảnh “các em bé Angie đói Nhiều

em mới lên sáu, lên bảy tuổi đã phải đi đánh giầy hay xách giỏ thuê ở chợ để kiếm ăn Chính phủ thuộc địa và khai hoá cho rằng các em cùng khổ kia kiếm được quá nhiều tiền nên bắt mỗi em phải có một sổ đăng kí và phải trả môn

bài mỗi tháng từ một phrăng rưỡi tới 2 phrăng” [13; tr107] Cảnh “từ Bogari đến Gienpha vô số ông già, trẻ em và phụ nữ, bé con bao vây đoàn xe lửa để xin bố thí” [13; tr109] Chúng bắt vô cớ người dân vì những tội vô lí mà họ không làm: Một viên công sứ kết án và bỏ tù hàng loạt già trẻ, đàn ông, đàn

bà, ngay cả “trẻ con bị lôi theo vì ngắn chân bước không kịp” [13; tr111]

Lam sao một nước Pháp tiếng là đi “khai hoá nên văn minh” lại có những việc làm, hành vi vi phạm mọi quyền làm người trắng trợn đến vậy

Trong bài viết với nhan đề “Giáo dục quốc dân” của Nguyễn Ái Quốc đăng

trên báo LeParia, số 29, Người đã so sánh “cái đã man” Bonsovích với “nền

văn minh Pháp”

“C Cai dã man” Bonsovích:

Thiết lập một hệ thống các trường mẫu giáo và vỡ lòng, nhà giữ trẻ,

vườn trẻ, nhà nuôi trẻ, nhằm mục đích cải thiện việc giáo dục của xã hội,

giải phóng người phụ nữ

“Nền văn minh” Pháp:

Nước Pháp đã đưa lại cho 40000000 “người Pháp hải ngoại” 8007

trường học Trong xứ Goadơlup 10000 trẻ em không có trường học Tại

Angeri thuộc Pháp từ suốt 94 năm nay, trong số 5000000 chỉ có 35000 học

sinh là được hưởng một nền giáo dục nhỏ giọt, còn 695000 trẻ em bản xứ thì phải chịu dốt nát ” [12; tr3 13]

Từ sự so sánh này, Người nêu rõ: Giáo dục Xô Viết là nền giáo dục

chân chính, phục vụ nhân dân; còn giáo dục Pháp là công cụ thống trị của bọn

Tư bản Đế quốc

Đau lòng thay khi các em không được hưởng những quyền cơ bản của

con người: Không được ăn no, mặc ấm, không được học hành, vui chơi, mà

các em phải đi ở đợ, làm trò mua vui cho bọn thực dân Người muốn làm cái

gì đó cho các em Trong “yêu sách 8 điểm”, “chương trình Việt Minh” Người

đã thể hiện sự quan tâm của mình đến quyền học tập của trẻ em về nhiều mặt:

Xây dựng một nền giáo dục dân chủ, đổi mới nội dung và phương pháp dạy

học, với các nguyên tác: Học đi đôi với hành, nhà trường gắn liên với xã

hội, nêu cao ý thức học không ngừng: Học, học nữa, học mãi; tránh lối học

nhồi sọ, học vẹt, tất cả đều đảm bảo quyền học tập của trẻ, giúp trẻ phát

triển toàn diện, vận dụng linh hoạt, sáng tạo những gì đã học vào thực tiễn

cuộc sống

2.2 Tư tưởng, quan điểm của Người về trách nhiệm của trẻ em

Nếu chỉ nói đến quyền mà không dé cập đến trách nhiệm của trẻ thi dé

gây ở trẻ sự ÿ lại, thờ ơ trước vận mệnh đất nước, trước những nhiệm vụ phải hoàn thành, từ đó trẻ không có ý thức cố gắng phát huy mọi năng lực của

mình đóng góp vào sự phát triển phồn vinh của đất nước, dễ hình thành nên

những con người vô trách nhiệm

Trẻ em là một phần quan trọng của xã hội, sự phát triển của đất nước,

của xã hội không thể thiếu vai trò của trẻ Đặc biệt, các em cũng phải góp một

phần nhỏ bé sức lực của mình vào đấu tranh chống ngoại xâm, sao cho:

Tuổi nhỏ làm việc nhỏ

Tuỳ theo sức của mình

Ngày 1/2/1942 trong bài “Nên học sử ta” đăng báo “Việt Nam độc lập”

Sau cách mạng Tháng Tám 1945, trong “Thư gửi cho học sinh” vào

năm học đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Chủ tịch Hồ Chí Minh ân cần khuyên bảo các cháu nhớ đến trách nhiệm của mình đối với Tổ

Quốc Khi chỉ rõ học sinh được may mắn tiếp nhận một nền giáo dục dân chủ,

Người đặt trách nhiệm cho “các em phải làm thế nào dé dén bi công lao của

người khác đã không tiếc thân và tiếc của để chiếm lại nền độc lập cho nước nhà”, Người khuyên các em phải “cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn, nghe thầy, yêu bạn” và Người cũng nói “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp được hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai

với các cường quốc năm châu hay không chính là nhờ một phần lớn ở công

học tập của các em” [15; tr33] Trong “Thư gửi thiếu nhi nhân dịp tết trung thu” (18/9/1956) Bác viết:

“Nhân dịp tết trung thu

Thân ái chúc các cháu Vui vẻ mạnh khoẻ Doan kết chặt chẽ

Thi đua học hành Tiến bộ mau le.” [18; tr11]

Bác mong các cháu siéng nang hoc hành để góp phần xây dựng, kiến thiết nước nhà Và:

“Bác mong các cháu “cho ngoan”,

Mai sau gìn giữ giang san Lạc — Hồng

Sao cho nổi tiếng Tiên - Rồng Sao cho tỏ mặt nhi đồng Việt Nam” [15; tr214]

để sau này là những “tiểu chủ ông” của nước nhà

Qua những bức thư, lời chúc nhân dịp tết trung thu, ngày 1/6, Bac muốn khơi dậy ở trẻ lòng căm thù giặc, niềm tự hào dân tộc, tình yêu đối với quê hương đất nước, con người Việt Nam anh hùng

Trong bài “Con cáo và tổ ong” Bác viết:

“Ong kia yêu giống, yêu nòi

Đồng tâm, hợp lực đuổi loài Cáo đi

Bây giờ ta thử so bì, Ong còn đoàn kết, huống chi là người!

Nhật, Tây áp bức giống nòi,

Ta nên đoàn kết để đòi tự do.” [14; tr236]

Hay trong bài “Trẻ con” Bác viết:

“Chẳng may vận nước gian nan,

Trẻ em cũng bị bận thân cực lòng

Học hành, giáo dục đã không,

Nhà nghèo lại phải làm công cày bừa

Vậy nên con trẻ nước ta, Phải đoàn kết lại để mà đấu tranh!

Kẻ lớn cứu quốc đã đành Trẻ em cũng phải ra dành một vai.” [14; tr203]

Qua hình ảnh con ong, con cáo, qua cảnh trẻ con bị đoạ đầy, Bác muốn nói đến con người Việt Nam nhỏ bé nhưng kiên cường, dũng cảm dám chống

lại Pháp, Nhật bạo tàn Có đoàn kết, đồng lòng at sẽ chiến thắng

Trong “Thư trung thu gửi các cháu nhi đồng” (13/09/1951) báo “Cứu

quốc” số 1904 Bác căn dặn:

“Các cháu phải ghét, ghét cay ghét đắng bọn thực dân Pháp, bọn can

thiệp Mỹ, bọn Việt gian, bọn bù nhìn Vì chúng nó mà ta khổ

Các cháu phải yêu, yêu Tổ Quốc, yêu đồng bào, yêu lao động”

Từ đó, Bác muốn khơi dậy và phát huy sức mạnh của trẻ, kêu gọi các

em đấu tranh chống giặc Bác mong các cháu siêng năng học tập, đoàn kết để góp sức mình vào cuộc kháng chiến

Riêng với trẻ mâm non Bác còn đặt ra những trách nhiệm phù hợp với

lứa tuổi của các em Đó là: Biết yêu thương kính trọng ông bà, cha mẹ, người

trên, thân ái với bạn bè, biết giúp đỡ mọi người, biết gìn giữ nét văn hoá,

phong tục của các dân tộc trên đất nước Việt Nam Như vậy tuy tuổi còn nhỏ nhưng trách nhiệm đặt lên vai các em không nhỏ

Nhận thức rõ trách nhiệm của mình các em sẽ nâng cao ý thức tự lực, phát huy khả năng sáng tạo, vận dụng tốt tri thức vào thực tiễn cuộc sống

2.3 Tư tưởng, quan điểm của Người về trách nhiệm của nhà trường, gia đình, xã hội, của nhân dân, của Đảng, Nhà nước đối với trẻ

Từ khi mới xuất hiện, trải qua quá trình tiến hoá từ vượn đến người

nguyên thuỷ, rồi đến người hiện đại con người đã ý thức được trách nhiệm

của mình đối với việc chăm sóc - giáo dục trẻ Vì xã hội muốn tồn tại và phát

triển phải có thế hệ kế tiếp Theo dòng chảy của lịch sử, các thế hệ trẻ nối tiếp

nhau, sáng tạo và kế thừa những di sản quý báu mà tiến lên Nếu như loài vật tồn tại dựa vào bản năng thì con người phát triển và tồn tại dựa trên cơ sở kế

thừa, sáng tạo Một đứa trẻ không thể trở thành một người lao động giỏi nếu

nó không được giáo dục, không biết học hỏi, tiếp nhận những thành tựu truyền

thống của cha ông Nói về ý nghĩa to lớn của việc giáo dục, kế thừa của các thế hệ, nhà Tâm lý học người Pháp A.Pêrông giả định “Nếu có một tai hoạ giáng xuống hành tinh chúng ta, mà kết cục chỉ còn sống những đứa trẻ bé

bỏng, còn thế hệ trưởng thành bị tiêu diệt hết, thì mặc dù giống người không

bị tận diệt song lịch sử nhân loại sẽ bị gián đoạn Kho tàng văn hoá vẫn tiếp tục tồn tại nhưng chẳng có ai khai phá nó cho những thế hệ mới, các máy móc

sẽ không còn hoạt động Sách vở chẳng còn được đọc đến Các tác phẩm mất

đi ý nghĩa thẩm mĩ cần thiết của mình Lịch sử văn hoá nhân loại phải làm lại

từ đầu” [9; tr27]

Khi cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, nhà nước mới có điều

kiên để vực dậy nên giáo dục bị gián đoạn sau hàng chục năm bị thực dân

Pháp đô hộ Chính vì thế, tuy có cố gắng nhưng phương pháp dạy học của ta vẫn còn nhiều bất cập, còn chậm tiến hơn cả việc nâng cao nội dung dạy học;

còn nhiều yếu tố bảo thủ, lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu mới của giáo

dục Phương pháp có đúng thì mới có thể đào tạo nên những con người phát

triển về mọi mặt Nói về việc cải tiến phương pháp giáo dục, trong “Thư gửi

cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc” (25/8/1950), Bác viết: “ cách dạy trẻ phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng, chớ nên làm cho chúng hoá ra những người già sớm Nhiều thư do các

cháu gửi cho Bác Hồ viết như người lớn viết, đó là một triệu chứng già sớm

nên tránh ” và “trong lúc học cũng cần cho chúng vui, trong lúc vui cũng

cân làm cho chúng học Ở trong nhà, ở trường học, ở xã hội chúng đều vui,

đều học” |4; tr247]

Những điều mà Người nêu ra phù hợp với nguyên tắc, phương pháp giáo

dục trẻ mẫu giáo là “học mà chơi, chơi mà học” Người nêu lên phương pháp

giáo dục cụ thể để gợi ý cho cô giáo, thầy giáo và học sinh Đó là phương

pháp nêu gương — thuyết phục đề cao ưu điểm, nhằm làm cho người được giáo dục thấy rõ mặt mạnh, mặt tốt của bản thân, nhờ đó cố gắng “làm cho phần tốt

ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu mất dần đi” [10;

tr548] và ngày 24/10/1955 trong bài “Gửi các em học sinh” kí tên CB, đăng

báo “Nhân dân” số 600, Người nhấn mạnh “Giáo dục các em là việc CHUNG

của gia đình, nhà trường và xã hội Bố mẹ, thầy giáo và người lớn phải cùng nhau phụ trách, trước hết là phải làm gương mẫu cho các em trước mọi việc” [2: tr52] Nhưng trong “Bài nói với lớp đào tạo cán bộ mẫu giáo”, Chủ tịch Hồ

Chí Minh nhắc nhở: “Làm mẫu giáo tức là thay mẹ dạy trẻ Muốn làm thế thì trước hết phải yêu trẻ Các cháu nhỏ hay quấy, phải bền bỉ chịu khó mới nuôi

dạy được các cháu Dạy trẻ em như trồng cây non — trồng cây non được tốt thì sau này cây lên tốt Dạy trẻ nhỏ tốt thì sau này các cháu thành người tốt”

[2:tr140]

Ngày 8/9/1955, trong bài viết “Kỉ niệm 10 năm bình dân học vụ” kí tên

CB, đăng báo “Nhân dân” số 554, Người khẳng định “Dốt thì dại, dại thì hèn

Vì không chịu dại, không chịu hèn cho nên thanh toán nạn mù chữ là việc cấp

bách và quan trọng của nhân dân các nước dân chủ mới Bình dân học vụ

không những dạy đọc, dạy viết mà còn phải chú trọng dạy đạo đức công dân”

[2; tr93]

Nhưng tại sao Bác lại muốn giáo dục đạo đức cho trẻ trước?

Trong các mặt: Đức, trí, thể, mĩ; mặt đức được Bác đề cập đến đầu tiên

Người từng nói “Có tài mà không có đức là người vô dụng Có đức mà không

có tài thì làm việc gì cũng khó” Cái đức là bản chất của con người, người

không có tâm hồn trong sáng, dễ bị mọi người xa lánh Theo Khổng Tử -

một nhà giáo dục lớn của Trung Hoa thời cổ: Bản tính con người là thiện, lúc mới sinh ra mọi người đều như nhau, song qua giáo dục và tự rèn luyện sẽ dẫn

Zn?

tới những thân phận khác nhau Bài thơ “Dạ bán” (Nửa đêm) trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù” của Nguyễn Ái Quốc là một “Tuyên ngôn về giáo dục” con người:

“Ngủ thì ai cũng như lương thiện, Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ, hiền;

Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn,

Phần nhiều do giáo dục mà nên.” [14; tr383]

Hồ Chí Minh đã khẳng định một quan niệm khoa học về bản chất con

người và tác dụng của giáo dục đối với con người: Con người sinh ra chưa có nhân cách (hiền dữ phải đâu là tính sắn), nhân cách được hình thành dưới tác động của nhiều yếu tố, trong đó vai trò của giáo dục là đặc biệt quan trọng (phần nhiều) Do đó cần phải giáo dục nhưng không phải để cho “Giáo dục tự

nhiên” mà cần có sự hướng dẫn với nội dung, phương pháp đúng Mà trẻ mầm non như một tờ giấy trắng càng cần đến môi trường giáo dục tốt nhất Muốn

vậy, gia đình, nhà trường, xã hội, phải có sự liên hệ chặt chẽ, thống nhất về

quan điểm giáo dục trên các mặt: Nội dung, phương pháp,

Có thể nói rằng: Gia đình, nhà trường, xã hội, có vai trò quan trọng trong việc chăm sóc - giáo dục trẻ trở thành một con người phát triển toàn điện, một công dân tốt Quan điểm này có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn 2.4 Sự quan tâm, tình yêu thương của Hồ Chí Minh với trẻ em nói chung,

trẻ mâm non nói riêng

Bác Hồ thăm lóp mẫu giáo mầm non Thanh Hóa, 10-12-1961

Bác Hồ với các cháu thiếu nhi Ne

nhân dịp Người về thăm quê lần thứ nhất, :

Tư tưởng của Người về chăm sóc - giáo dục trẻ rộng lớn, thể hiện trên nhiều mặt: Quyền và trách nhiệm của trẻ, trách nhiệm của xã hội đối với trẻ, và đặc biệt là tình yêu thương, sự quan tâm sâu sắc của Bác đối với thế

hệ trẻ Những lời nói, việc làm của Người cho thấy: Cả cuộc đời Bác chỉ đấu

tranh cho độc lập, tự do của Tổ Quốc; hạnh phúc của nhân dân, của trẻ em;

lấy đó làm niềm vui, động lực đấu tranh của Người Bác dành tình thương của mình cho trẻ em cả nước và trẻ em thế giới Bác đã đi thăm các lớp mẫu giáo,

vỡ lòng, Bác ân cần hỏi han sức khoẻ, việc học hành của trẻ

Cuối năm 1944, Bác trở về Pác Bó nhìn thấy các em nhỏ bị ghẻ lở, quần

áo lấm lem do môi trường mất vệ sinh, bố mẹ bận công tác không có thời gian quan tâm, Bác đã tự tay tắm rửa, kì cọ cho từng cháu [l 1; tr92]

Tháng Tám 1945, Bác đến họp ở Đình Tân Trào thấy 2, 3 em bé chừng

3, 4 tuổi chạy ra chơi, em nào cũng xanh gầy, trần truồng lấm lem, đi chân đất, Bác Hồ trông thấy rất thương và xúc động Chỉ các cháu, Bác nói với các

26