Bài giảng và bài tập môn tín dụng ngân hàng (thầy long)

Chức năng tài trợ vốnn Giúp doanh nghiệp không phải ký quỹ hoặc ký quỹ với tỷ lệ thấp n Giúp doanh nghiệp gia tăng các khoản tín dụng thương mại 9 Chức năng đôn đốc thực hiện hợp đồng n

qua sự cam kết bằng văn bản của ngân

hang/TCTD với bên thụ hưởng về việc sẽ

thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho

khách hàng khi khách hàng vi phạm nghĩa

vụ đã cam kết với bên thụ hưởng.

Các bên tham gia bảo lãnh

n Bên bảo lãnh/bên phát hành thư bảo lãnh:

bên cấp tín dụng/ cam kết thực hiện nghĩa vụthay cho khách hàng

n Bên được bảo lãnh/bên yêu cầu bảo lãnh :

bên phải thực hiện nghĩa vụ trong quan hệ kinhtế

n Bên nhận bảo lãnh/bên thụ hưởng bảo lãnh :

bên có quyền lợi trong quan hệ kinh tế

Các mối quan hệ trong bảo lãnh

Các mối quan hệ trong bảo lãnh

n Quan hệ giữa người được bảo lãnh và ngườithụ hưởng: thông qua hợp đồng gốc

n Quan hệ giữa ngân hàng bảo lãnh và ngườiđược bảo lãnh : thông qua hợp đồng bảolãnh

n Quan hệ giữa ngân hàng bảo lãnh và ngườithụ hưởng: thông qua thư bảo lãnh

6

Chức năng

n Chức năng bảo đảm trong các giao dịch

n Chức năng tài trợ vốn

n Chức năng đôn đốc thực hiện hợp đồng

Chức năng bảo đảm trong các giao dịch

n Ngân hàng thẩm định về tư cách tín dụng củakhách hàng thay cho bên thụ hưởng

n Bảo lãnh tạo thuận lợi cho các doanh nghiệpnhỏ và vừa, mới thành lập, chưa có vị thế thamgia thị trường

n Bảo lãnh tạo thuận lợi cho các doanh nghiệptrongnước tham gia vào thị trường quốc tế

Chức năng tài trợ vốn

n Giúp doanh nghiệp không phải ký quỹ

hoặc ký quỹ với tỷ lệ thấp

n Giúp doanh nghiệp gia tăng các khoản tín

dụng thương mại

9

Chức năng đôn đốc thực hiện hợp đồng

n Ngân hàng xác nhận có tồn tại mối quan

hệ kinh tế giữa hai chủ thể và bên đượcbảo lãnh có tồn tại nghĩa vụ đối với bênthụ hưởng

n Ngân hàng theo dõi vàđôn đốc việc thựchiện nghĩa vụ của khách hàng nhằm giảmthiểu rủi ro

10

Phân loại bảo lãnh

n CĂN CỨ VÀO MỤC ĐÍCH BẢO LÃNH

n CĂN CỨ VÀO PHƯƠNG THỨC PHÁT

HÀNH

n CĂN CỨ VÀO ĐIỀU KIỆN THANH TOÁN

Căn cứ vào mục đích của bảo lãnh

n Bảo lãnh dự thầu

n Bảo lãnh thực hiện hợp đồng

n Bảo lãnh hoàn tiền ứng trước

n Bảo lãnh vay vốn

n Bảo lãnh thanh toán

n Bảo lãnh đảm bảo chất lượng sản phẩm

n Bảo lãnh tài chính khác : bảo lãnh tiền đóngthuế, bảo lãnh phát hành chứng khoán

Căn cứ vào mục đích bảo lãnh

THỜI GIAN THỜI GIAN

BL HOÀN TIỀN ỨNG TRƯỚC

BL HOÀN TIỀN ỨNG TRƯỚC

(1)

(2)

(3a) (3b)

(1) (2a)

(2b)

(3a) (3b)

(3b)

Bảo lãnh đối ứng

tín dụng (bên bảo lãnh đối ứng) với bên bảo

lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính

cho bên bảo lãnh, trong trường hợp bên bảo

lãnh thực hiện bảo lãnh và phải trả thay cho

khách hàng của bên bảo lãnh đối ứng với

bên nhận bảo lãnh

17

Đồng bảo lãnhNGÂN HÀNG 1

NGÂN HÀNG 2

NGÂN HÀNG 3

NGÂN HÀNG

(bên xác nhận bảo lãnh) phát hành cho bên nhận

bảo lãnh về việc bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa

vụ bảo lãnh của tổ chức tín dụng được xác nhận

bảo lãnh (bên được xác nhận bảo lãnh) đối với

khách hàng Trường hợp bên được xác nhận bảo

lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ

nghĩa vụ của mình đã cam kết với bên nhận bảo

lãnh thì bên xác nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa

vụ thay cho bên được xác nhận bảo lãnh.

Xác nhận bảo lãnh

NGÂN HÀNG XÁC NHẬN

NGÂN HÀNG THÔNG BÁO

NGÂN HÀNG PHÁT HÀNH

NGƯỜI THỤ HƯỞNG NGƯỜI ĐƯỢC BL

(1) (2a)

(2b)

(3a) (3b)

(3b)

CĂN CỨ VÀO ĐIỀU KIỆN THANH TOÁN

n Theo yêu cầu đầu tiên

n Kèm chứng từ

n Kèm phán quyết trọng tài

21

3 Quy trình nghiệp vụ bảo lãnh

Soạn thảo cam kết

BL và Phát hành cam kết BL

Soạn thảo cam kết

BL và Phát hành cam kết BL

Phân tích

hồ sơ

BL và quyết định BL

Phân tích

hồ sơ

BL và quyết định BL

Tiếp xúc khách hàng, kiểm tra

hồ sơ đề nghị BL

Tiếp xúc khách hàng, kiểm tra

hồ sơ đề nghị BL

Bước 1 Bước 2 Bước 3

Giải tỏa BL

và thanh lý hợp đồng

Giải tỏa BL

và thanh lý hợp đồng

Giám sát thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng BL

Bước 4 Bước 5 Bước 6

n Nghĩa vụ của người được BL

n Phân tích khả năng thực hiện hợp đồng

Lưu ý trong quy trình bảo lãnh

Yếu tố của thư bảo lãnh:

n Các bên tham gia

n Mục đích bảo lãnh

n Số tiền bảo lãnh

n Điều kiện thanh toán

n Thời hạn hiệu lực

n Tham chiếu luật áp dụng

n Trường hợp miễn trừ trách nhiệm

n Giám sát tiến trình thực hiện nghĩa vụ của

người được bảo lãnh, ghi giảm dần giá trị BL

Lưu ý trong quy trình bảo lãnh

Những trường hợp ngân hàng được miễn tráchnhiệm

+ Có sự thay đổi trong hợp đồng chính màngân hàng không chấp nhận

+ Người nhận bảo lãnh vi phạm hợp đồng+ Có dấu hiệu gian dối, lừa đảo

Thanh toán cho người thụ hưởng

n Nếu các chứng từ đều hợp lệ, đáp ứng các

yêu cầu của ngân hàng

n Chi trả theo mức tối đa hoặc giảm thiểu theo

cácđiều kiện trong thư bảo lãnh

n Thu hồi thư bảo lãnh và bảo lãnh mặc nhiên

hết hiệu lực

29

Đòi bồi hoàn từ phía người thụ hưởng

n Sau khi thanh toán, ngân hàng sẽ là chủ nợ của người được bảo lãnh.

n Chuyển nợ nhóm 3 nếu người được bảo lãnh không thanh toán

n Tích cực truy thu nợ từ người được bảo lãnh + Thu nợ từ TK ký quỹ

+ Thu nợ từ TK tiền gửi khách hàng + Giám sát, nhắc nhở thường xuyên + Phát mãi tài sản bảo đảm

30

Cam kết BL chấm dứt hiệu lực

n Hủy bỏ theo sự thỏa thuận của các bên liên

quan.

n Người được BL thực hiện đầy đủ nghĩa vụ

n Ngân hàng BL đã thực hiện xong nghĩa vụ trả

n Thời hạn hiệu lực của BL đã hết.

n Nghĩa vụ BL được chấm dứt theo quy định của

pháp luật.

Một số quy định về mặt pháp lý

n Tổng số dư bảo lãnh của tổ chức tín dụng đối với một khách hàng không được vượt quá 15% vốn tự có của tổ chức tín dụng.

n Tổng mức cho vay và bảo lãnh của tổ chức tín dụng đối với một khách hàng không được vượt quá 25% vốn tự có của tổ chức tín dụng.

n Khi TCTD phải thực hiện cam kết, số tiền vay được phân vào nhóm nợ:

+ Nhóm 3: quá hạn < 30 ngày + Nhóm 4: quá hạn 30 – 90 ngày + Nhóm 5: quá hạn > 91 ngày

Nghiệp vụ tín dụng đối

với chủ thể ngoài doanh

nghiệp

33

Mục đích vay của chủ thể ngoài doanh nghiệp

n Nhu cầu chi tiêu gia đình (thường là vượt thu

nhập hoặc những nhu cầu đột xuất): mua sắm xe

cộ, xây dựng, sửa chữa nhà cửa, mua nhà, cưới hỏi, du học, chữa bệnh…

n Nhu cầu hỗ trợ tiêu dùng: đáp ứng nhu cầu chi

tiêu trong thời gian chờ đợi thu nhập định kỳ

n Nhu cầu sản xuất kinh doanh: nhằm bổ sung

vốn thiếu hụt trong hoạt động kinh doanh

n Tín dụng đối với sản xuất phi nông nghiệp

n Tín dụng đối với sản xuất nông nghiệp

Ø Cho vay trả góp hàng tiêu dùng

Ø Cho vay thông qua phát hành và sử dụng thẻtín dụng

Định nghĩa tín dụng tiêu dùng

n Cho vay tiêu dùng là khoản vốn ngân hàng

tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu

dùng (cá nhân và hộ gia đình)

37

Đặc điểm cho vay tiêu dùng

n Quy mô món vay nhỏ, nhưng số lượng món vay nhiều

n Cho vay tiêu dùng thường có rủi ro cao hơn cho vay kinh doanh

n Nhu cầu vay tiêu dùng chịu ảnh hưởng của các yếu tố

Ø Chu kỳ phát triển kinh tế

Ø Tầng lớp, đặc điểm thu nhập, trình độ học vấn của người đi vay.

n Nhu cầu vay tín dụng ít nhạy cảm với biến động lãi suất

38

Đặc điểm cho vay tiêu dùng

n Nguồn thông tin cá nhân thường hạn hẹp và

chất lượng không cao

n Nguồn trả nợ chủ yếu của người đi vay phụ

thuộc vào nhiều yếu tố

n Tư cách khách hàng rất quan trọng, quyết

định sự hoàn trả của khoản vay

Lợi ích cho vay tiêu dùng

n Đối với ngân hàng

Ø Giúp mở rộng quan hệ khách hàng

Ø Đa dạng hóa hoạt động kinh doanh

n Đối với người tiêu dùng

Ø Giải quyết được những nhu cầu chi tiêu cấp bách

Ø Cho phép hưởng những tiện ích trước khi tích lũy đủ tiền

n Đối với nền kinh tế

Ø Kích cầu, tạo điều kiện thúc đẩy, tăng trưởng kinh tế.

Phân loại cho vay tiêu dùng

n Căn cứ vào mục đích vay

Ø Cho vay tiêu dùng cư trú (cho vay mua nhà ở)

Ø Cho vay tiêu dùng phi cư trú

n Căn cứ vào phương thức hoàn trả

Ø Cho vay tiêu dùng trả góp : hòan trả gốc và lãi nhiều kỳ

Hình thức này chiếm đa số trong cho vay tiêu dùng.

Ø Cho vay tiêu dùng phi trả góp: gốc trả 1 hoặc 2 kỳ tại

thời điểm cố định, phụ thuộc nguồn trả nợ.

Ø Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: vay và trả nợ đan xen lẫn

nhau Ngân hàng cấp HMTD và duy trì trong thời gian

2-3 năm Phổ biến là cho vay thông qua phát hành và sử

dụng thẻ tín dụng.

41

Phân loại cho vay tiêu dùng

n Căn cứ vào nguồn gốc của khoản nợ

Ø Cho vay tiêu dùng gián tiếp: ngân hàng mualại các khoản nợ của công ty bán lẻ (trước đó

đã bán hàng cho người tiêu dùng)

Ø Cho vay tiêu dùng trực tiếp: ngân hàng trựctiếp cấp tín dụng cho người tiêu dùng

42

Cho vay trả góp

n Khái niệm: khi vay vốn, TCTD và khách hàng

xácđịnh và thỏa thuận số lãi vốn vay phải trả

cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ

theo nhiều kỳ hạn trong thời hạn cho vay

n Loại tài sản được tài trợ: Tài sản có giá trị lớn,

thời gian sử dụng tương đối dài, khách hàng

không thể thanh toán ngay trong 1 kỳ

Cho vay trả góp hàng tiêu dùng

n Nguồn trả nợ xác định từ thu nhập hàng tháng của người vay (lương và các thu nhập khác)

n Mức trả nợ hàng tháng giới hạn trong phần thu nhập ròng của khách hàng (thu nhập trừ chi phí sinh hoạt)

n Thời hạn vay tùy thuộc vào số tiền vay, mức thu nhập trả nợ thực tế của người vay và bị giới hạn theo quy định của ngân hàng.

Cho vay trả góp

n Số tiền trả trước: vốn tự có tối thiểu của người

đi vay

n Chi phí tài trợ: lãi suất vay tiêu dùng luôn cao

hơn so với cho vay kinh doanh

n Điều khoản thanh toán

n Kỳ hạn trả nợ: căn cứ vào khoảng cách giữa

những lần thu nhập

45

Xác định mức cho vay tiêu dùng trả góp

n Mức cho vay = Giá trị tài sản cần mua – Vốn

tự có – Giá trị tài sản được mua chịu

n Phương pháp lãi đơn :Vốn gốc trả định kỳ đều

nhau, lãi trả theo dư nợ đầu kỳ

n Phương pháp hiện giá: định kỳ trả một khoản

tiền cố định (bao gồm vốn gốc và lãi) bằng nhau

cho ngân hàng.

Phương pháp lãi đơn và phương pháp hiện giá

tham khảo trong cho vay trung và dài hạn.

Lãi suất hiệu dụng trong pp cộng thêm

2*n*rRhd = -

n Tính lãi suất hiệu dụng?

Ø Chi tiêu: tiền ăn, ở, chi phí đi lại…

n Thời hạn vay: Số tiền vay/Mức trả nợ định kỳ

Tình huống 2

n Giađình ông A vay 50 triệu để sửa nhà trướcmùamưa Thời hạn vay dự kiến là 12 tháng, trả góp theo tháng, lãi suất 1%/tháng, tínhtrêndư nợ giảm dần

n Xácđịnh mức trả nợ định kỳ và thời hạn vay

để ký hợp đồng tín dụng

Tình huống 2 (tt)

Biết rằng

n Thu nhập (Đơn vị: đồng)

Ø Quán cà phê 1,500,000

Ø Lương con trai cả 3,500,000

Ø Lương con trai út 2,600,000

Ø Lương hưu ông A 600,000

n 78 là con số tổng cộng của dãy số từ 1 đến

12 biểu thị cho 12 kỳ trả nợ của một khoảntrả góp có thời hạn 12 tháng

n Tỷ lệ lãi chưa phân bổ tại một kỳ hạn nào đó

n Trong pp cộng gộp, lãi và gốc trả được tính

theo kỳ hạn trong suốt thời gian vay dự kiến

Nếu khách hàng trả trước hạn, toàn bộ

khoản lãi dự kiến sẽ thay đổi Do đó ngân

hàng cho vay cần tính lại số lãi mà khách

hàng phải trả thông qua quy tắc 78 (Rule of

78s)

Tình huống 3

n Khách hàng vay tiêu dùngđể sửa nhà, mứcvay là 50 triệu VND Thời gian vay là 12 tháng, lãi suất cho vay 0.8%/tháng, tính lãivay theophương pháp cộng gộp

i Xácđịnh mức trả hàng tháng

ii Trường hợp khách hàng trả trước hạn 4 tháng Hãy xácđịnh số lãi mà khách hàngphải hoàn trả cho NH?

Cho vay tiêu dùng trả góp trực tiếp

n Là các khoản cho vay tiêu dùng ngân hàng

trực tiếp cho khách hàng vay cũng như trực

caohơn trong cho vay gián tiếp

Ø Linh hoạt và đáp ứng nhu cầu của khách

hàng tốt hơn

n Nhược điểm

Ø Tốn kém chi phí hơn

Cho vay tiêu dùng trả góp gián tiếp

n CVTD gián tiếp là hình thức cho vay trong đóngân hàng mua các khoản nợ phát sinh do những công ty bán lẻ đã bán chịu hàng hóahay dịch vụ cho người tiêu dùng

Sơ đồ cho vay tiêu dùng gián tiếp

NGÂN HÀNG

NGƯỜI TIÊU DÙNG

CÔNG TY BÁN LẺ

(1) (4) (5)

61

Ưu nhược điểm của cho vay tiêu dùng gián tiếp

n Ưu điểm

Ø Giảm chi phí hơn cho vay trực tiếp

Ø Khoản tín dụng được bảo đảm vững chắc nếu công ty bán

n Quyđịnh chặt chẽ các điều khoản trong hợp

đồng giữa ngân hàng và công ty bán lẻ

Cho vay thông qua phát hành và sử dụng thẻ

tín dụng

Khái niệm

n TCTD chấp thuận cho khách hàng được sử

dụng số vốn vay trong phạm vi hạn mức tín

dụng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch

vụ và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động

hoặc điểm ứng tiền mặt là đại lý của TCTD

Cho vay thông qua phát hành và sử dụng thẻ

tín dụng

n Điều kiện đối với chủ thẻ

Ø Thu nhập cao, thường xuyên và ổn định.

Ø Có nhu cầu chi tiêu mua sắm ở những nơi ngân hàng đặt

máy chấp nhận thẻ POS.

Ø Đa số không cần ký quỹ (nhưng phải có TK thanh toán tại

ngân hàng và hiện không có các khoản nợ nào khác)

n Hạn mức tín dụng: dư nợ cho vay cao nhất trong thời hạn

sử dụng thẻ mà chủ thẻ không được vượt (trừ một số thẻ

VIP)

Các quy định về thanh toán tiền

n Vấn đề sử dụng tài khoản: duy nhất 1 thẻ chính nhưng có thể lập nhiều thẻ phụ HMTD thẻ phụ do chủ thẻ chính quy định (có thể cao hơn thẻ chính) Tổng hạn mức là tổng hạn mức của tất cả các thẻ

n Số tiền thanh toán: tối thiểu, trong kỳ.

n Cách thanh toán: in biên lai, hoặc nhập mã PIN ký tên (nếu có)

n Bảo đảm tín dụng: ký quỹ, cầm cố, thế chấp tài sản.

n Giải chấp: sau khi thanh lý và thanh toán hết các khoản nợ, lãi và phí Giải chấp khi không có nhu cầu sử dụng thẻ nữa.

n Đối với ngân hàng

Ø Chủ thẻ không thanh toán

Ø Nhân viên lợi dụng rút tiền khách hàng

n Nhược điểm

Ø Sử dụng nhưng thông tin trong quá khứ.

Ø Các thông tin có thể không toàn diện

Ø Bỏ qua những trường hợp cá biệt

Tín dụng đối với sản xuất nông nghiệp

n Đặc điểm cho vay nông nghiệp

n Cácphương thức tổ chức cho vay nông

nghiệp

n Chính sách cho vay hộ nông dân

n Cho vay ngắn hạn đối với hộ nông dân

n Cho vay trung và dài hạn đối với hộ nông dân

Đặc điểm cơ bản trong cho vay nông

nghiệp

n Tính chất thời vụ gắn liền với chu kỳ sinh

trưởng của cây trồng, vật nuôi

n Môitrường tự nhiên có ảnh hưởng đến thu

nhập và khả năng trả nợ của khách hàng

n Quy mô món vay nhỏ

n Chi phí tổ chức cho vay cao

Tín dụng vi mô (Microcredit)

n Tài chính vi mô là việc cấp cho các hộ giađình rất nghèo các khoản vay rất nhỏ (gọi làtín dụng vi mô), nhằm mục đích giúp họ thamgia vào các hoạt động sản xuất, hoặc khởitạo các hoạt động kinh doanh nhỏ

Đặc điểm tín dụng vi mô

n Thường áp dụng trong cho vay nông nghiệp

n Giá trị khoản vay nhỏ

n Không yêu cầu tài sản bảo đảm

n Cho vay theo nhóm (tổ hợp tác)

n Lãi suất cao hơn thị trường (có thể gấp hai lần)

n Đối tượng chủ yếu: phụ nữ

Các phương thức tổ chức cho vay nông nghiệp

n Cho vay trực tiếp

n Cho vay bán trực tiếp

n Cho vay gián tiếp

Cho vay trực tiếp với thể thức cấp song

phương

(1) (2) (3)

Cho vay trực tiếp có sự tham gia của bên cung ứng

Cho vay bán trực tiếp

Mô hình quan hệ tín dụng cho vay theo tổ hợp tác

NGÂN HÀNG

Cho vay thông qua tổ chức trung gian

(2)

(3)

Chính sách cho vay hộ nông dân

n Lãi suất cho vay

n Bảo đảm tiền vay

n Xử lý các khoản nợ có vấn đề khi gặp thiêntai

Kỹ thuật cho vay ngắn hạn

đối với hộ nông dân

n Cho vay giản đơn/theo món

Ø Xây dựng định mức tiền vay

Ø Xácđịnh số tiền cho vay

Cho vay từng lần/giản đơn

n Cách xácđịnh định mức tiền vay

Ø Xácđịnh chi phí sản xuất-nhu cầu cần thiết

tính trên một đơn vị đối tượng vay (căn cứ

vàođịnh mức kỹ thuật cho từng ngành sản

xuất và giá cả tại địa phương)

Ø Lưu ý phân biệt các chi phí thuộc đối tượng

vay và không thuộc đối tượng cho vay trong

Ø Phần chi phí thuộc đối tượng không cho vay

là mức vốn tối thiểu phải có trong phương ánsản xuất

Định mức chi phí sản xuất lúa

Phân loại chi phí vay và không vay ngân hàng

Chi phí tư trang trải

Cho vay từng lần/giản đơn

Xác định số tiền cho vay

n Căn cứ vào

Ø Định mức tiền vay do NH xây dựng

Ø Đơn vị diện tích canh tác/số lượng gia súcthực tế của hộ vay

Ø Khả năng trả nợ từ thu nhập ròng của hộ

Cho vay từng lần/giản đơn

Cho vay từng lần/giản đơn

n Xácđịnh thời hạn vay căn cứ vào chu kỳ sảnxuất chăn nuôi/ tính thời vụ trong nôngnghiệp

n Kỳ hạn nợ có thể một kỳ hoặc nhiều kỳ