Bài giảng tổng quan về chứng khoán

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành tài chính ngân hàng tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành tài chính ngân hàng

• Giới thiệu chung về chứng khoán

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Khái niệm và đặc điểm của chứng khoán.

Khái niệm

Luật chứng khoán (2006)“Chứng khoán là bằng chứng xác nhận

quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc

phần vốn của tổ chức phát hành.”

Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi

sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm: cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ

quỹ, chứng khoán phái sinh

- Khoảng thời gian và phí cần thiết cho việc chuyển đổi.

- Rủi ro của việc giảm sút giá trị tài sản đó do chuyển đổi

Tính sinh lời

Được đảm bảo bằng:

- Lợi tức được phân chia hằng năm

- Sự tăng giá chứng khoán trên thị trường

Thu nhập

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

CỔ PHIẾU

Luật Chứng khoán (2006):

Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của

người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành

Luật Doanh nghiệp - Điều 85 (2005):

Cổ phiếu là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành hoặc bút toán ghi sổ

xác nhận quyền sở hữu một hoặc một số cổ phần của công ty đó

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

ĐỊNH GIÁ CỔ PHIẾU

Mô hình chiết khấu luồng cổ tức (DDM)

Mô hình tăng trưởng hai giai đoạn

Mô hình chiết khấu luồng tiền (DCF)

Mô hình định giá tài sản (CAPM)

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

PP sử dụng tỷ số P/E (Price earning ratio) và P/B (Price book value ratio)

phieu co

moi sach

so tri Gia

phieu co

moi gia

Thi B

moi gia

Thi E

hanh luu

dang thuong

phieu co

So

dai uu tuc Co rong

nhap

Thu

hanh luu

dang thuong

phieu co

So

lai giu nhap

Thu dai

uu tuc Co rong

co toan

thanh le

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Bài tập

Năm 2006, CTCP Interfood thành lập với vốn điều lệ 30 tỷ đồng, số cổ

phần đăng ký phát hành là 3.000.000 Năm 2008, công ty quyết định tăng

vốn bằng cách phát hành thêm 1.000.000CP, mệnh giá mỗi cổ phiếu vẫn

như trên, nhưng giá bán trên thị trường là 25.000đ

Biết, quỹ tích luỹ dùng cho đầu tư còn lại tính đến cuối 2008 là 10 tỷ đồng

Tính mệnh giá mỗi cổ phiếu và thư giá cổ phiếu (B/V) ?

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Bài tập: Một nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu của công ty Y vào đầu năm tới

và dự kiến sẽ bán vào cuối năm thứ tư Anh ta được các nhà phân tích tài

chính cho biết dự kiến EPS và tỷ lệ thanh toán cổ tức của công ty trong các

năm như sau:

Tỷ suất lợi nhuận yêu cầu trên cổ phiếu là 12%, P/E dự kiến cuối năm thứ 4

là 10 Hãy tính giá trị hiện tại của cổ phiếu

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

TRÁI PHIẾU

Trái phiếu là một loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của

người sở hữu đối với một phần vốn Nợ của tổ chức phát hành Trái phiếu có

thể được phát hành dưới hình thức chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ

Nói cách khác, Trái phiếu là một hợp đồng nợ dài hạn đươc ký kết giữa chủ

thể phát hành và người cho vay, đảm bảo một sự chi trả lợi tức định kỳ và

hoàn trả vốn gốc vào thời điểm đáo hạn

 Khác với hình thức vay nợ thông thường: “Khả năng trao đổi”

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Lãi suất trái phiếu

 Lãi suất danh nghĩa (Normal Yield)

- Lãi suất tổ chức phát hành cam kết trả cho trái chủ mỗi năm

- Được ghi trên trái phiếu

VD: Trái phiếu mệnh giá 100.000đ

Lãi suất danh nghĩa 10%, kỳ hạn 5 năm

Trả lãi định kỳ

Số tiền nhận được hàng năm ?

 Lãi suất hiện hành (Current Yield - CY)

Lãi suất thực “đơn” của khoản đầu tư

CY =

C : Tiền lãi coupon

P : Giá thị trường của trái phiếu

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

P C

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

 Lãi suất đến hạn (Yield to Maturity – YTM)

Lãi suất thực “kép’ của trái phiếu

n

Pc YTM

C YTM

C YTM

C P

)1

()

1(

)1

()

1

=

 Cách tính YTM theo phương pháp gần đúng:

1/ Tính thu nhập thực hàng năm (RI): RI = C +

2/ Tính giá trung bình của trái phiếu =

3/ YTM = RI / Giá trung bình

+

− +

r C

P

) 1 (

) 1 (

r C

P

2

2

) 2

1

( 2

) 2

1 ( 1

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Định giá trái phiếu không trả lãi định kỳ (zero coupon)

Trái phiếu zero coupon không trả lãi định kỳ cho nhà đầu tư, mà chỉ trả vốn

gốc bằng mệnh giá ở cuối kỳ đáo hạn

P = r n

Pc

)1

( +

VD:

TP có thời gian đáo hạn 20 năm, không trả lãi định kỳ mà chỉ trả vốn

gốc là 1.000.000đ vào cuối năm thứ 20

Để mua TP này phải trả bao nhiêu tiền? Biết lãi suất trên thị trường

hiện nay là 10%

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Ảnh hưởng của lãi suất đến giá trái phiếu

VD

Công ty An Phước phát hành trái phiếu mệnh giá 1.000.000đ, kỳ hạn 20

năm, lãi suất danh nghĩa 10% Trả lãi định kỳ 1 năm 1 lần Sau 5 năm nắm

giữ, nhà đầu tư quyết định bán trái phiếu

Xác định giá TP trong 3 trường hợp LS thị trường hiện nay là 10%, 12%

và 8%

Nhận xét ?

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Định giá trái phiếu có lãi suất thả nổi (Floating rate Bonds)

 Dòng tiền trái phiếu thả nổi gồm hai bộ phận:

- Dòng tiền của chứng khoán tham chiếu

- Chênh lệnh giữa các khoản thanh toán của trái phiếu

 Khoản tiền lãi mỗi kỳ gồm:

- Phần lãi thả nổi

- Khoản phụ trội

VD: TP thả nổi của PetroVietnam mệnh giá 1.000.000đ với lãi suất

năm đầu ấn định là 8,7%/năm; những năm sau áp dụng lãi suất thả

nổi bình quân bằng LS huy động tiết kiệm 12 tháng cộng (+) 0,5%

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Định giá trái phiếu chuyển đổi (Convertible Bonds)

 Thuận lợi và bất lợi đối với công ty khi phát hành trái phiếu chuyển đổi ?

 Thuận lợi cho nhà đầu tư khi mua trái phiếu chuyển đổi ?

 Giá trị chuyển đổi ?

 Giá chuyển đổi & Tỷ lệ chuyển đổi (Hệ số chuyển đổi) ?

VD: TP chuyển đổi của SSI có mệnh giá 100.000đ, quy định chuyển đổi thành

cổ phiếu thường với giá chuyển đổi bằng đúng mệnh giá (10.000đ)

- Số cổ phiếu SSI có được nếu thực hiện chuyển đổi ?

- Cổ phiếu SSI trên thị trường đang có giá 98.000đ Tính giá trị chuyển đổi ?

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Bài tập

1/ Trái phiếu zero coupon có mệnh 1.000.000đ, n = 10 năm

a, Xác định giá TP ? Nếu lãi suất yêu cầu của bạn là 9,5%

b, Nếu bạn mua TP trên ở giá 350.000đ thì lãi suất đầu tư bình quân của bạn

là bao nhiêu ?

2/ Công ty thực phẩm Vico muốn phát hành trái phiếu lãi suất 15%/năm,

mệnh giá 1.000.000đ, n = 15 năm, lãi suất đang lưu hành trên thị trường là

10% Tính hiện giá TP với 2 phương thức trả lãi:

a, Trả lãi định kỳ nửa năm một lần

b, Trả lãi định kỳ 1 năm 1 lần

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

3/ Trái phiếu phát hành đầu tháng 1/1995, MG = $1.000, n = 25 năm, LS

coupon 7,5% và được bán với giá bằng mệnh giá

a, Tính lãi suất đến hạn của TP này

b, Đầu tháng 1/2005, TP được bán với giá $600 Tính lãi suất hiện hành và lãi suất đến hạn của TP

c, Cuối 2005, nếu TP được bán với giá $700 thì có nên mua hay không, biết

LS thị trường đang là 12%

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Đấu thầu trái phiếu

Đấu thầu trái phiếu là việc lựa chọn các tổ chức, cá nhân tham gia dự

thầu, đáp ứng đủ yêu cầu của tổ chức phát hành

Đối tượng

 Cơ quan tổ chức đấu thầu

- Bộ Tài chính

- DNNN do BTC quyết đinh

 Đối tượng tham gia đấu thầu

- Nhà đầu tư trong nước

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Xác định kết quả đấu thầu

- Đấu thầu lãi suất được áp dụng phổ biến

- Hai phiên: phiên chào bán và phiên chào mua

- Phương pháp đấu thầu: kiểu Hà Lan & kiểu Mỹ

- Hình thức đấu thầu:

+ Đấu thầu cạnh tranh lãi suất

+ Kết hợp đấu thầu cạnh tranh lãi suất và đấu thầu không cạnh tranh lãi suất

- Quy định về lãi suất trần

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Bài tập

1/ Khối lượng đặt thầu và lãi suất đăng ký của các đơn vị như sau:

Đơn vị đấu thầu Mức đăng ký

(triệu USD) Cộng dồn LS đăng ký (% năm)

HT đấu thầu: cạnh tranh lãi suất

LS chỉ đạo của Bộ Tài chính 8,75%

Xác định kết quả đấu thầu ?

Đơn vị đấu thầu (tỷ đồng) KL (% năm) Lãi suất

B 10050 8.758.8

HT đấu thầu: kết hợp đấu thầu cạnh tranh lãi suất và đấu thầu không cạnh

tranh lãi suất (tỷ lệ 30%)

Lãi suất chỉ đạo của BTC 12%/năm

Đấu thầu theo kiểu Mỹ

Khối lượng và lãi suất đăng ký của các đơn vị như sau:

Thông báo đấu thầu

Đặt thầu Gửi và tiếp nhận phiếu dự thầu

Tổ chức xét thầu

Mở thầuKiểm tra phiếu dự thầuNhập số liệuXét thầu

Thông báo kết quả Thanh toán tiền & Chuyển giao trái phiếu

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Quy trình đấu thầu trái phiếu qua Trung tâm

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH

HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI (Future contracts – Futures)

Khái niệm

Tại sao lại có sự ra đời của hợp đồng tương lai ?

Hợp đồng tương lai là cam kết bằng văn bản về việc chuyển giao một tài sản cụ thể vào một ngày nào đó trong tương lai với mức giá đã thoả thuận ở thời điểm hiện tại

 Hợp đồng tương lai trên TTCK là cam kết mua hoặc bán các loại chứng

khoán, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán nhất định với một khối

lượng và mức giá nhất định vào một thời điểm xác định trong tương lai

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Đặc điểm

- Giao dịch tại SGD thông qua các nhà môi giới

- Hàng hoá giao dịch được lựa chọn, có tính thanh khoản cao

- Quy định khối lượng thực hiện theo hợp đồng

- Giá thực hiện phản ánh kỳ vọng của bên mua và bên bán trong hợp đồng

- Ngày thực hiện là một ngày chỉ định trước trong tương lai; thời điểm mà các bên thực hiện cam kết của mình như đã ký trong hợp đồng

- Quy định về tài khoản ký quỹ nhằm đảm bảo cho hợp đồng tương lai được thực hiện

một số lượng chứng khoán nhất định trước hoặc trong một khoảng thời

gian xác định với một mức giá được xác định trước

 Hai loại hợp đồng quyền chọn:

- Quyền chọn Mua (Call Option)

- Quyền chọn Bán (Put Option)

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Một hợp đồng quyền chọn bao gồm các điểm cơ bản sau:

- Loại quyền chọn

- Tên hàng hoá cơ sở

- Khối lượng giao dịch

Giá cổ phiếu công ty ABC hiện tại là: 152 USD

Giá một quyền chọn bán cổ phiếu ABC tháng 10 là: 4USD

Chiến lược của nhà đầu tư: Nhà đầu tư mua 5 hợp đồng quyền chọn bán với tổng

số tiền là: 5 x 100 x 4USD = 2.000USD

Kết quả: 500 x 150USD = 75.000USD

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

 Quyền chọn được nhà đầu tư sử dụng để đầu cơ

Ví dụ:

Một nhà đầu tư dự đoán rằng giá cổ phiếu ABC sẽ tăng lên trong vòng 3 tháng tới.

Giá cổ phiếu ABC hiện tại: 78USD

Quyền chọn mua cổ phiếu ABC tại mức giá thực hiện 80USD là: 3USD/cổ phiếu.

Nhà đầu tư có 7.800USD để đầu tư.

Chiến lược lựa chọn:

1.Mua 100 cổ phiếu của công ty ABC.

2.Mua 2.600 quyền chọn mua tháng 12.

 Trong hợp đồng quyền chọn Mua:

- Người Mua quyền Mua trả phí để có quyền Mua.

- Người Bán quyền Mua nhận phí và có trách nhiệm Bán.

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Lợi nhuận từ hợp đồng

Quy ước

F: Phí quyền chọn.

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Ví dụ:

- Tháng 2, một nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu của công ty ABC vào tháng 9

- Nhà đầu tư lo rằng giá cổ phiếu ABC sẽ tăng lên cao so với giá hiện tại

(78USD) vào tháng 9

- Nhà đầu tư mua quyền chọn mua cổ phiếu ABC, với giá thực hiện là

80USD, giá mỗi quyền chọn là 6USD

Lợi nhuận ròng bên Mua - 6 - 6 0 4 14

Lợi nhuận ròng bên Bán 6 6 0 - 4 - 14

LossATM

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Bài tập:

A mua một Call Option cp XYZ với số lượng 1.000cp, giá thực hiện

40.000đ, phí là 2.000đ/cp, ngày đáo hạn 30/11/09 Hãy tính lợi nhuận, tỷ

suất lợi nhuận của người mua, người bán call option và của người đầu tư vào

cổ CP XYZ với cùng thời gian, cùng số lượng trên, trong các trường hợp

sau:

a, Giá cổ phiếu XYZ vào ngày đáo hạn là 60.000đ

b, Giá cổ phiếu XYZ vào ngày đáo hạn là 30.000đ

Vẽ đồ thị minh hoạ (trường hợp sử dụng Call Option).

Giả sử giá thị trường ở thời điểm hiện tại là 38.000đ

Biết rằng quyền chọn này thuộc kiểu châu Âu

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Quyền chọn Bán (Put Option)

Khái niệm

 Quyền được bán một số lượng chứng khoán xác định với một mức giá

nhất định vào một ngày nhất định trong tương lai

- Quyền chọn kiểu châu Âu

- Quyền chọn kiểu Mỹ

 Trong hợp đồng quyền chọn Bán:

- Người Mua quyền Bán trả phí để được quyền Bán

- Người Bán quyền Bán nhận phí và có nghĩa vụ Mua

Người Bán

quyền chọn Có nghĩa vụ phải Bán một khối lượng chứng khoán nhất

định ở một mức giá cụ thể nếu người mua quyền muốn thực hiện

Có nghĩa vụ phải Mua một

khối lượng chứng khoán nhất định ở một mức giá cụ thể nếu người mua quyền muốn thực hiện

- Nhà đầu tư mua quyền chọn bán cổ phiếu ABC với giá thực hiện là

80USD, giá mỗi quyền chọn là 6USD

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Bài tập

A mua một Put Option cp XYZ với số lượng 1000cp, giá thực hiện 40.000đ,

phí là 2.000đ/cp, ngày đáo hạn 30/11/09 Hãy tính lợi nhuận, tỷ suất lợi

nhuận của người mua, người bán Put Option trong các trường hợp sau:

a, Giá cổ phiếu XYZ vào ngày đáo hạn là 60.000đ

b, Giá cổ phiếu XYZ vào ngày đáo hạn là 30.000đ

Vẽ đồ thị minh hoạ (trường hợp sử dụng Put Option).

Giá thị trường ở thời điểm hiện tại là 38.000đ

Biết rằng quyền chọn này thuộc kiểu châu Âu

a, HĐ tương lai trung lập hoá rủi ro cho các bên tham gia hợp đồng.

b, HĐ quyền chọn trung lập hoá rủi ro cho các bên tham gia hợp đồng

c, HĐ tương lai tạo ra một sự bảo hiểm đồng thời cũng giúp nhà đầu tư

kiếm được lợi nhuận từ sự vận động thuận lợi của giá cả

d, HĐ quyền chọn tạo ra một sự bảo hiểm đồng thời cũng giúp nhà đầu

tư kiếm được lợi nhuận từ sự vận động thuận lợi của giá cả

Đặc điểm

- Được phát hành nhằm làm tăng tính hấp dẫn của các loại chứng khoán

- Công cụ dài hạn, chuyển nhượng được

- Giá xác định trên quyền thường cao hơn giá thị trường của chứng khoán

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

QUYỀN TIÊN MÃI (Rights) - QUYỀN MUA TRƯỚC

Khái niệm

Quyền tiên mãi là loại chứng khoán do công ty cổ phần phát hành kèm theo

đợt phát hành cổ phiếu bổ sung nhằm đảm bảo cho cổ đông hiện hữu quyền

mua cổ phiếu mới theo những điều kiện đã được xác định

Nói cách khác, quyền tiên mãi là loại chứng khoán ghi nhận quyền dành cho

các cổ đông hiện tại của một công ty cổ phần được mua trước một số lượng cổ phần trong đợt phát hành cổ phiếu phổ thông mới tương ứng với tỷ lệ cổ phần hiện có trong công ty

- Công cụ ngắn hạn, chuyển nhượng được.

- Không phải là nghĩa vụ đối với cổ đông hiện hữu

- Giá xác định trên quyền tiên mãi thường thấp hơn giá thị trường cổ phiếu

Câu hỏi:

So sánh quyền tiên mãi và chứng quyền ?

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

Quá trình phát hành quyền

HĐQT thông báo Ngày GD không hưởng quyền mua Ngày kết thúc GD quyền mua

Tối thiểu 10 ngày 1 – 6 tuần tuỳ TCPH

??? Ngày giao dịch không hưởng quyền và sự thay đổi giá cổ phiếu

trong ngày giao dịch không hưởng quyền.

P0 : Giá thị trường hiện tại của CP

P1 : Giá thực hiện quyền

P2 : Giá thị trường CP sau khi phát hành quyền

PR : Giá của quyền tiên mãi

n

N

K =

n N

nxP

NxP P

PR = 2 − 1

a, Tính giá cổ phiếu Y và giá của Right vào ngày giao dịch không hưởng quyền.

b, Giả sử giá của cp Y vào ngày kết thúc giao dịch Right là 18.000đ Hãy tính giá Right lúc này

Tính tỷ suất lợi nhuận của việc đầu tư vào Right từ thời điểm giao dịch không hưởng quyền cho đến ngày kết thúc gd quyền, so sánh với việc đầu tư vào cp Y trong cùng thời gian

CHƯƠNG 2

CHỨNG KHOÁN

2/ CTCP X có tổng số cổ phiếu thường đang lưu hành trên thị trường là 10

triệu CP, mệnh giá 10.000đ/CP, tổng giá trị cổ phiếu ưu đãi theo mệnh giá là

4 tỷ

Giá CP X trên thị trường hiện tại là 55.000đ Công ty tăng vốn bằng cách

phát hành thêm 4 triệu cổ phiếu thông qua việc phát hành quyền tiên mãi, giá phát hành bằng giá trị sổ sách CP của công ty Biết, tại thời điểm xác định giá trị sổ sách, tổng nguồn vốn của công ty là 260 tỷ, tổng nợ là 42 tỷ

a, Tính giá lý thuyết của cổ phiếu tại thời điểm công ty phát hành thêm

b, Tính giá lý thuyết của quyền tiên mãi tại thời điểm phát hành

c, Tính lại giá lý thuyết của quyền tiên mãi trong trường hợp giá cổ phiếu

tăng lên 59.000đ