Khảo sát về ngân hàng việt nam năm 2013

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành tài chính ngân hàng tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành tài chính ngân hàng

Kh o sát v Ngành Ngân hàng

Vi t Nam

n m 2013

kpmg.com.vn

T NG QUAN VÀ TRI N V NG NGÀNH NGÂN HÀNG VI T NAM 4

PHÂN TÍCH NGÀNH NGÂN HÀNG

6

KH O SÁT CHUNG V NGÀNH NGÂN HÀNG C A KPMG

22

KH O SÁT V BASEL

30

M C L C

Vi t Nam, nh các qu c gia Châu Á khác, đang trong giai đo n t ng

tr ng ch m Ngo i tr ngành S n xu t và Nông nghi p, các ngành khác đang b nh h ng tiêu c c b i t c đ t ng tr ng ch m và ngành Ngân hàng không ph i là m t ngo i l V i t ng tr ng tín d ng

th p và t l n x u cao, rõ ràng các ngân hàng Vi t Nam đang ph i

g ng mình ho t đ ng trong m t môi tr ng đ y khó kh n thách th c

T NG QUAN VÀ TRI N V NG

NGÀNH NGÂN HÀNG VI T NAM

Tuy nhiên b c tranh ngành không hoàn toàn u ám và r t nhi u tín hi u kh quan đã

xu t hi n phía tr c Ngành ngân hàng đang liên t c nh n đ c nhi u s quan tâm mang tính chi n l c t các ngân hàng l n trong khu v c và trên th gi i đ thâm

nh p vào th tr ng Vi t Nam và vi n c nh kinh t đ c nhìn nh n tích c c h n so v i

1 n m tr c

n m b t nh ng thách th c này và thúc đ y th o lu n v các gi i pháp, KPMG Vi t Nam trân tr ng gi i thi u k t qu Kh o sát ngành Ngân hàng đ u tiên c a chúng tôi

B n kh o sát đ c g i đ n các ngân hàng hàng đ u t i Vi t Nam và đã nh n đ c

ph n h i hoàn thi n c a 2/3 s ngân hàng đ c g i b n kh o sát

Báo cáo này đ c chia thành 3 h p ph n chính:

Ph n 1 Phân tích c a KPMG v ngành ngân hàng d a trên thông tin t ng h p thu

th p đ c t báo cáo th ng niên c a 33 ngân hàng*

» Làm sao t ng tr ng tín d ng mà không t ng thêm r i ro

» Làm th nào đ áp d ng m t c c u Qu n tr R i ro thích h p cho ngành ngân hàng

* Không ph i t t c báo cáo th ng niên c a t t c ngân hàng c ph n Vi t nam đ u đ c công

b ho c cung c p cho chúng tôi Thông tin báo cáo đ c l y tr c ti p t báo cáo th ng niên và

ch a đ c công ty TNHH KPMG ki m ch ng ho c ki m tra đ c l p

C u ph n b ng cân đ i k toán c a 33 ngân hàng Vi t Nam

Phân nhóm và phân tích các ngân hàng

t ng tính hi u qu trong vi c so sánh đánh giá, chúng tôi chia 33 ngân hàng trong phân tích c a chúng tôi thành 4 nhóm d a trên v n đi u l c a t ng ngân hàng t i

Ba lo i tài s n chính c a các ngân hàng t i th i đi m ngày 31 tháng 12

S khác bi t l n so v i n m 2011 là d n trên th tr ng liên ngân hàng gi m t 20% xu ng 14% t i th i đi m cu i n m i u này không có gì là ng c nhiên khi s d

ti n g i c a khách hàng (s đ c đ c p đ n ph n sau) có s t ng tr ng l n S

t ng tr ng s d ti n g i c a khách hàng đã làm gi m s ph thu c vào th tr ng liên ngân hàng nh m t ngu n ti n cung c p cho các ho t đ ng cho vay Tuy nhiên, các kho n ti n g i c a khách hàng Vi t Nam th ng là ngu n v n đ t, ng c l i

so v i h u h t các th tr ng phát tri n n i ti n g i th ng r h n ngu n v n t th

tr ng liên ngân hàng

T ng tr ng tín d ng c a h th ng ngân hàng trong n m 2012 đ c ghi nh n m c 8,91% và đi u này đ c ph n ánh trong vi c t tr ng kho n m c vay và ng tr c cho khách hàng t ng t 53% lên 57% t ng tài s n Khi so sánh c u ph n tài s n c a các ngân hàng Vi t Nam v i các n c trong khu v c, chúng ta th y m t s đi m đáng chú ý

C u ph n Tài s n c a Ngân hàng trong khu v c Châu Á Thái Bình D ng

Úc Trung Qu c Singapore Thái Lan Nam Vi t Cho vay và ng tr c cho

Ngu n: S li u c a Ngân hàng Trung ng các n c và báo cáo th ng niên đ c công b

D a vào b ng s li u c a các n c phía trên, t l cho vay và ng tr c cho khách hàng c a Vi t Nam thu c lo i th p nh t trong khu v c Châu Á Thái Bình D ng Ch Trung Qu c có t l này th p h n và đi u này đ c gi i thích b i s d l n (18%) c a các ngân hàng Trung Qu c t i Ngân hàng Trung ng, Ngân hàng Nhân Dân Trung Hoa, tác đ ng đ n kh n ng cho vay M t khác, th tr ng liên ngân hàng c a Vi t Nam là th tr ng sôi đ ng nh t trong khu v c, dù đã gi m đáng k so v i n m ngoái

T ng Tài s n c a Nhóm 1 chi m g n 50% T ng Tài s n c a 33 ngân hàng Vi t Nam trong phân tích c a chúng tôi Nhóm 2 chi m t l trên 35% và ph n còn l i là Nhóm 3

ít h n m t n a so v i th ph n c a Nhóm 1 i u này có th hi u đ c khi các ngân hàng thu c Nhóm 1 đã thành l p lâu đ i và có h th ng m ng l i chi nhánh r ng kh p

đã giúp h thành công trong vi c xây d ng m ng l i khách hàng trên toàn qu c.Nhóm 3 và Nhóm 4 g m 18 ngân hàng nh ng ch chi m t l 13% T ng d n cho vay và ng tr c khách hàng c a 33 ngân hàng Vi t Nam

i v i Ch ng khoán u t , Nhóm 1 và Nhóm 2 có v trí t ng t nh nhau v i th

ph n trên 42% Có th nh n th y r ng Tài s n c a Nhóm 2 thiên v các Tài s n u

t h n là Cho vay Vi c đ u t vào Trái phi u Chính ph và Trái phi u Công ty có

th do m t s ngân hàng ch p nh n Trái phi u Công ty c a m t s khách hàng nh

m t hình th c đ cho vay thêm Bên c nh đó, t l t ng tr ng tín d ng th p cùng

v i t l t ng tr ng ti n g i cao đã giúp ngân hàng có thêm thanh kho n và làm lãi

su t ti n g i qua đêm trên th tr ng liên ngân hàng xu ng g n 3% Ngân hàng tìm

ki m công c đ u t thay th và s an toàn c a Trái phi u Chính ph khi n Trái phi u Chính ph tr thành l a ch n đ u t h p d n M t đi m đáng chú ý là lãi su t c a các Trái phi u Chính ph th p h n lãi su t ti n g i c a khách hàng trong ít nh t 2 n m

g n đây Các ngân hàng th a thanh kho n d ng nh v n ti p t c tr lãi su t huy

đ ng cao và đ u t l i vào trái phi u cho đ n khi nhu c u v Tín d ng t ng

Phân tích v cho vay

Doanh nghi p ngoài qu c doanh chi m g n m t n a T ng d n cho vay khách hàng

c a 33 ngân hàng Vi t Nam Khách hàng cá nhân chi m g n 30% d n cho vay và các Doanh nghi p qu c doanh chi m 16% Doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài

ch chi m 2% t ng d n , cho th y nhi u doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài vay

31/12/2012

Nhóm 1 Nhóm 2 Nhóm 3 Nhóm 4

Ch ng khoán đ u t Cho vay khách hàng

43% 10%

• G n 25% T ng d n cho vay đ c dành cho Ngành s n xu t và ch bi n;

• H n 60% T ng d n cho vay là kho n vay có k h n d i 1 n m

D n cho vay c a các ngân hàng Vi t Nam t p trung vào các ngành S n xu t và

Ch bi n (24%), Th ng m i và s a ch a ô tô – xe máy (21%), sau đó đ n các ngành khác (19%), Nông lâm nghi p, Th y s n, Khai thác (12%) và Xây d ng (10%)

V k h n vay, h n 60% d n cho vay là các kho n vay ng n h n và c u ph n này

đã t ng 2% so v i n m 2011 i u ki n kinh t khó kh n khi n cho các ngân hàng

c n tr ng h n khi cho vay dài h n nên c u ph n cho vay dài h n đã gi m 4% t 26%

T ng d n trong n m 2011 xu ng còn 22% trong n m 2012

Th tr ng liên ngân hàng thay đ i m t cách rõ r t trong n m 2012 Kh i l ng c a

ho t đ ng liên ngân hàng đã gi m đáng k trong n m do ti n g i c a khách hàng

t ng giúp cho ngân hàng b t ph thu c vào các ngu n v n trên th tr ng liên ngân hàng đ tài tr cho các kho n m c trên b ng cân đ i k toán

M t nhân t n a góp ph n làm gi m ho t đ ng trên th tr ng liên ngân hàng là s ra

đ i c a Thông t 21/2012/TT-NHNN có hi u l c t ngày 1 tháng 9 n m 2012 Thông

t 21 quy đ nh r ng các t ch c tín d ng ch có th đi vay trên th tr ng liên ngân hàng n u nh h không có kho n vay liên ngân hàng nào quá h n trên 10 ngày Các kho n vay trên th tr ng liên ngân hàng có th đ c coi là kém n đ nh h n n u so

v i các kho n ti n g i dài h n h n c a khách hàng và b ng d i th hi n tác đ ng

c a Thông t 21 t i th i đi m tr c và sau khi Thông t có hi u l c

C c u k h n kho n vay

12 tháng - 60 tháng61%

• Thông t 21/2012/TT-NHNN c a Ngân hàng Nhà n c (NHNN) làm gi m nhu

c u cho vay và ti n g i trên th tr ng liên ngân hàng;

• Lãi su t trên th tr ng liên ngân hàng th p và không t ng x ng v i m c đ

r i ro

Ho t đ ng th tr ng liên ngân hàng

Thêm vào đó, Ngân hàng cho vay ph i trích l p d phòng tín d ng cho các kho n cho vay liên ngân hàng c a h và đi u này c ng góp ph n làm gi m tính h p d n c a vi c cho các t ch c tín d ng khác vay

Các ngân hàng có quy trình phê duy t và x p h ng tín d ng khác nhau Cùng v i s không n đ nh c a đi u ki n kinh t và các ho t đ ng thu mua và sáp nh p c a các ngân hàng trong t ng lai, các ngân hàng c n tr ng h n trong vi c cho các ngân hàng khác vay, do v y làm gi m toàn b ho t đ ng trên th tr ng liên ngân hàng

i u này có th nhìn th y trong b ng d i so sánh ho t đ ng liên ngân hàng trong

n m 2011 và 2012

Vào tháng 7/2012, lãi su t cho vay qua đêm trên th tr ng liên ngân hàng cho ti n

đ ng gi m xu ng 2,5%/n m Vi c cho vay v i lãi su t th p nh v y không ph n ánh

h t r i ro tín d ng n i t i và lãi su t c ng b tác đ ng b i các y u t khác nh vi c th a thanh kho n do ti n g i t ng và m i liên h n i b c a h th ng ngân hàng Vi t Nam

đã quy t đoán trong vi c c t gi m lãi su t ti n đ ng trong n m 2013 và chúng tôi tin

r ng NHNN s áp d ng ph ng pháp “nghe ngóng và quan sát” trong th i gian còn

l i c a n m Các ngân hàng c ng đã h lãi su t cho vay và t ng tr ng tín d ng đang

đ c ch đ i t ng tr ng m nh trong n a cu i n m 2013

C u ph n Tài s n c a các ngân hàng Vi t Nam

B ng d i đây th hi n t l ph n tr m trên t ng tài s n c a 3 c u ph n tài s n chính

t i th i đi m 31/12/2012 c a 33 ngân hàng Vi t Nam trong phân tích c a chúng tôi

B ng này không chú tr ng t i quy mô c a các ngân hàng mà t p trung vào s đa

d ng v c u ph n t ng tài s n c a các ngân hàng Vi t Nam B ng này c ng không

ph n ánh ch t l ng tài s n

i m đáng chú ý là g n ½ các ngân hàng có ít h n ½ t ng tài s n là các kho n cho vay khách hàng V i 2 ch c n ng c b n c a m t ngân hàng là nh n ti n g i và cho vay, m t vài ngân hàng trông không gi ng nh m t ngân hàng th ng m i G n 50% các ngân hàng có tài s n liên ngân hàng m c trên 20% t ng tài s n

T bi u đ v th tr ng liên ngân hàng, chúng ta có th th y đ ng ti n g i g n

nh bám sát đ ng cho vay i u này có ngh a các ngân hàng g i và m n ti n

l n nhau, làm t ng B ng cân đ i k toán c a mình, mà không th c s cung c p s n

mà t i th i đi m đó t l l m phát là trên 20% Các nhà đ u t không th b qua lãi

su t huy đ ng ti n đ ng lên đ n 14% và đã chuy n đô la M sang ti n đ ng và đi u này đã gi i quy t v n đ thanh kho n ng n h n ng th i, nó c ng giúp n đ nh t giá VND/USD b i vì nhu c u ti n đ ng t ng lên đáng k đã làm gi m nhu c u v đô la M

V i lãi su t ti n đô la M m c 2% ho c th p h n, m t l ng l n ti n ti t ki m c a các h gia đình đã đ c chuy n sang ti n đ ng

Nh k v ng, N ph i tr trên th tr ng liên ngân hàng c ng gi m t 19% vào cu i

Ti n g i c a khách hàng

Phát hành gi y t có giá Các kho n n khác Các kho n n chính ph và NHNN

T l phát hành các gi y t có giá c ng gi m t 7% xu ng 5% t ng n ph i tr i u này ph n nh s khó kh n c a n n kinh t c ng nh c a ngành ngân hàng khi h u h t các gi y t có giá ngân hàng phát hành th ng đ c bán cho các ngân hàng khác.

C u ph n N ph i tr trong khu v c Châu Á Thái Bình D ng

Úc Trung Qu c Singapore Thái Lan Vi t Nam

Ngu n: S li u c a Ngân hàng Trung ng các n c và báo cáo th ng niên đ c công b

So v i các n c trong khu v c Châu Á Thái Bình D ng, các nhà đ u t châu Á có v

nh khá t p trung vào ti n g i t i ngân hàng, coi đó nh m t s l a ch n đ u t Các ngân hàng Úc có truy n th ng ph i vay t n c ngoài đ bù đ p cho kho n thi u h t

gi a ti n g i và cho vay và có t l l n s n ph m phái sinh trong kho n m c các kho n

n khác

T ng t nh bên tài s n, Nhóm 1 chi m 50% t ng n ph i tr c a 33 ngân hàng Vi t Nam Nhóm 2 chi m 36% và ph n còn l i là Nhóm 3 và Nhóm 4 (t ng ng v i 9% và 5%) Tuy nhiên, c u ph n n ph i tr khác nhau gi a các Nhóm

Ti n g i và vay t ch c tín d ng khác

Nhóm 2Nhóm 4

31/12/2012

* nh ngh a Nhóm 1, 2, 3 và 4 trang 6

B n ngân hàng thu c Nhóm 1 chi m h n n a T ng s ti n g i c a 33 ngân hàng Vi t Nam, trong khi 11 ngân hàng thu c Nhóm 2 chi m 33% i u này có th ph n ánh

s c m nh và n n t ng c a các ngân hàng Nhóm 1, c ng nh các v n đ còn t n t i

c a các ngân hàng c ph n quy mô l n

Tuy ho t đ ng th tr ng liên ngân hàng trong n m 2012 đã gi m, Nhóm 2 chi m h n

½ s d c a th tr ng này Nh v y, v n đ v thanh kho n cu i n m 2011 và đ u

n m 2012 m c dù đã đ c gi i quy t, Nhóm 2 v n ti p t c d a vào ngu n v n t th

tr ng liên ngân hàng đ tài tr cho các ho t đ ng cho vay c a mình

i u thú v là Nhóm 3 có t l cho vay khách hàng là 8% t ng cho vay c a 33 ngân hàng Vi t Nam nh ng t l ti n g i c a khách hàng l i cao h n 10% c a t ng ti n

g i S b t th ng này có th đ c gi i thích b ng vi c các ngân hàng nh h n có lãi su t huy đ ng cao h n đ i th c nh tranh i u này ph n ánh s khác bi t l n đ i

Nhóm 2Nhóm 438%

Nhóm 2Nhóm 4

31/12/2012

L i nhu n n m 2012 c a ngành ngân hàng nhìn chung gi m nh , ngo i tr m t s ít ngo i l Chúng tôi xin trình bày d i đây phân tích m t s ch s ho t đ ng chính cho

33 ngân hàng th ng m i Vi t Nam

2.

L i nhu n sau thu c a ngành ngân hàng gi m 23% xu ng còn 31 nghìn t đ ng so

v i n m 2011 (40 nghìn t đ ng) L i nhu n gi m đáng k ch y u do chi phí r i ro tín d ng và chi phí ho t đ ng t ng, đi u này s đ c đ c p đ n trong m t phân tích riêng d i đây, và thu nh p ròng t lãi gi m

Do tình hình kinh t khó kh n trong n m 2011-2012, các doanh nghi p ti p t c g p khó kh n trong n m 2012 Các doanh nghi p v n đã g p khó kh n trong n m 2011 nay ti p t c tr i qua nhi u khó kh n h n trong n m 2012, trong khi nh ng doanh nghi p ho t đ ng hi u qu trong n m 2011 ph i đ i m t v i nhi u thách th c trong

n m 2012 Do đó, các ngân hàng ph i trích l p d phòng nhi u h n do ch t l ng danh m c kho n vay suy gi m

Thêm vào đó, trong khi h u h t các doanh nghi p c g ng không vay thêm và ch duy trì ho t đ ng, các ngân hàng c ng ng n ng i h n khi cho vay do t l n x u t ng cao

ROA và ROE trung bình c a h th ng ngân hàng trong n c n m 2012 gi m so v i

n m 2011 nh trong bi u đ trên ROA gi m h n 27% trong n m 2011 so v i n m 2012

và ROE gi m g n 33% Trong s 33 ngân hàng, ch có 2 ngân hàng có ROA và ROE

t ng trong khi có t i 8 ngân hàng có ROA và ROE gi m h n 50% so v i n m 2011

Nh ng phát hi n chính:

• L i nhu n sau thu n m 2012 là 31 nghìn t đ ng, gi m 23% so v i n m 2011;

• T s l i nhu n trên tài s n (ROA) n m 2012 là 0,78%, gi m so v i m c 1,06%

2.1 L I NHU N SAU THU

Nh ng phát hi n chính:

• NIM t ng nh trong toàn ngành;

• Ch có duy nh t m t ngân hàng có thu nh p ròng t lãi âm ;

• Ngân hàng Phát tri n Mê Kông (MDB) có NIM cao nh t trong c hai n m 2011

và 2012 (l n l t là 13,08% và 10,93%);

• Các ngân hàng nh có xu h ng có NIM cao h n

Các ngân hàng nh có xu h ng có NIM cao h n (các ngân hàng Nhóm 4 m c 5,68% trong khi các ngân hàng Nhóm 1 ch m c 4,01%) Các ngân hàng l n

th ng kh t khe h n khi phê duy t tín d ng trong khi các ngân hàng nh h n h ng

đ n doanh nghi p v a và nh , bán l và có th ch p nh n r i ro cao h n ng th i, lãi su t ti n g i trong toàn ngành ngân hàng t ng đ i đ ng đ u vì NHNN g n đây đã quy đ nh m c tr n c a lãi su t ti n g i là 14% trong n m 2012 và gi m xu ng còn 7% trong n m 2013

Chúng tôi không quan sát th y nhi u bi n đ ng m nh trong và gi a Nhóm 1 và Nhóm 2, trong khi đó, Nhóm 3 có nh ng khác bi t l n v NIM, giao đ ng t -0,65%

đ n 13,08%

M c dù là m t ch s xác đ nh tính hi u qu ho t đ ng t t, NIM không ph n ánh đ y

đ tính sinh l i c a ngành ngân hàng Tính sinh l i c a m t ngân hàng b nh h ng

b i mô hình riêng bi t c a chính ngân hàng đó, chính là đ c thù ho t đ ng, thành

ph n khách hàng và chi n l c huy đ ng v n Không có hai ngân hàng nào là gi ng

h t nhau, đ c bi t trong h th ng ngân hàng Vi t Nam T i m t đ u, t l NIM cao

nh t th ng đ c quan sát th y t i các ngân hàng v i mô hình huy đ ng v n và cho vay truy n th ng T i đ u còn l i, m t s ngân hàng nhà n c v n có th ho t đ ng

hi u qu v i t l NIM th p vì quy mô ho t đ ng l n c a h NIM không tính đ n phí d ch v c ng nh nh ng thu nh p ngoài lãi khác và chi phí

ho t đ ng, nh chi phí nhân s và tài s n, ho c chi phí r i ro tín d ng, do đó không

ph n ánh đ c toàn di n tính sinh l i c a toàn ngành ngân hàng Chúng tôi s đ

c p đ n nh ng v n đ này trong phân tích d i đây

T l lãi c n biên đ i v i các ngân hàng th ng m i

2.2 T L LÃI C N BIÊN (NIM)

NII bao g m nh ng c u ph n nh d i đây:

• Lãi thu n t ho t đ ng d ch v : 6,47%;

• Lãi thu n t ho t đ ng kinh doanh ngo i h i và giao d ch vàng: -0,70%;

• Lãi thu n t ho t đ ng mua ch ng khoán kinh doanh: 0,44%;

• Lãi thu n t mua bán ch ng khoán đ u t : 1,10%;

• Lãi thu n t ho t đ ng khác: 5,99%;

• Thu nh p t góp v n, mua c ph n: 0,99%

NII so v i các qu c gia Châu Á Thái Bình D ng khác

Úc Trung Qu c Singapore Thái Lan Vi t Nam

Ngu n: S li u c a Ngân hàng Trung ng các n c và báo cáo th ng niên đ c công b

So v i các qu c gia Châu Á TBD khác, Vi t Nam có t l NII khá th p M t trong

nh ng y u t chính là do phân khúc bán l Vi t Nam đ c c tính ch trong kho ng 15% T i các qu c gia đã phát tri n, phân khúc d ch v ngân hàng đã đ c phát tri n h n nhi u Ví d , t i Úc, các ngân hàng đang tích c c giám sát t l “Khách hàng v i 4 S n ph m” và th m chí “Khách hàng v i 8 S n ph m” Các tài kho n bán

l là m t trong nh ng ngu n thu phí d ch v chính nh Cho vay mua nhà có th ch p,

Th tín d ng và Tài kho n hàng ngày, nh ng nh ng s n ph m này ch a ph bi n t i

Vi t Nam so v i các qu c gia khác

Ngoài ra, th tr ng ch ng khoán trong n c v a tr i qua m t n m 2012 đ y khó

kh n và t giá VND/USD b qu n lý ch t ch c ng h n ch giao d ch ngo i h i

M c dù có t l th p h n so v i các qu c gia trong khu v c, NII trong n m 2012 c a

Vi t Nam đã t ng 7% so v i n m 2011 và chúng tôi nh n đ nh r ng NII s còn t ng cao trong n m 2013, đ c bi t khi t t c đ i t ng đ c kh o sát c a chúng tôi kh ng

đ nh r ng ngân hàng c a h s cung c p các d ch v m i trong n m 2013

20112012

Thu nh p thu n ngoài lãi