quy trình kỹ thuật trong nhân giống và nuôi trồng cây chuối

Từ xưa, chuối được trồng để thu hoạch trái, thân làm thức ăn cho cả người và vật nuôi, lá được dùng để gói một số loại thực phẩm, hay để trang trí trong một số dịp lễ, tiệc ởnhiều

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI MỞ ĐẦU 9

NGUỒN GỐC VÀ PHÂN BỐ 10

I/ NGUỒN GỐC VÀ SỰ PHÁT TÁN CỦA CÂY CHUỐI 10

II/ CÂY CHUỐI TẠI VIỆT NAM 10

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC 12

I/ PHÂN LOẠI 12

II/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI 14

1 Thân 14

2 Rễ 16

3 Lá 17

3.1 Bẹ lá 17

3.2 Phiến lá 18

3.3 Cuống lá 19

3.4 Khí khổng 20

4 Hoa và sự trổ buồng 20

4.1 Cấu trúc hoa chuối 20

4.2 Sự tượng buồng 21

4.3 Sự trổ buồng 22

5 Quả/ trái 23

6 Hạt 25

GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG VÀ ỨNG DỤNG 27

I/ GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG 27

II/ CHUỐI – LOẠI THỰC PHẨM BỔ DƯỠNG 28

1 Giá trị của chuối theo Đông Y 28

2 Giá trị của chuối theo y học hiện đại 29

2.1 Bảo vệ hệ tim mạch 29

2.2 Bảo vệ dạ dày 29

2.3 Cải thiện quá trình bài tiết 30

2.4 Bảo vệ độ sáng của mắt 31

2.5 Bổ sung năng lượng cho hoạt động thể lực 31

2.6 Giúp xương chắc khỏe 32

2.7 Giúp thận khỏe hơn 32

GIÁ TRỊ KINH TẾ VÀ SẢN PHẨM TỪ CHUỐI 33

I/ GIÁ TRỊ KINH TẾ - KINH DOANH CHUỐI 33

1 Sản xuất chuối trên thế giới 33

2 Xuất - nhập khẩu chuối trên thế giới 35

2.1 Xuất khẩu chuối 35

2.2 Nhập khẩu chuối 36

3 Tình hình sản xuất chuối tại Việt Nam 37

II/ MỘT SỐ SẢN PHẨM TỪ CHUỐI 39

1 Chuối khô 39

2 Chuối hộp 40

3 Nước cốt chuối 40

4 Dưa chuối chát 40

5 Rượu chuối 41

NUÔI TRỒNG VÀ CHĂM SÓC 42

I/ ĐIỀU KIỆN THÍCH NGHI 42

1 Khí hậu 42

2 Nhiệt độ 42

3 Nước và lượng mưa 43

4 Ánh sáng 43

5 Đất 44

6 Ẩm độ 44

7 Gió bão 44

II/ TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN BÓN 44

III/ KỸ THUẬT TRỒNG CHUỐI 45

1 Chọn Đất 45

1.1 Vùng Đất Cao 45

1.2 Vùng Đất Thấp 45

2 Chọn giống: 45

3 Trồng 46

3.1 Thời vụ 46

3.2 Cách trồng 46

IV/ CHĂM SÓC CHUỐI 47

1 Tỉa chồi và để chồi 47

2 Bẻ bắp che và chống quày 48

3 Bón phân 48

3.1 Giai đoạn xuống giống 48

3.2 Giai đoạn tăng trưởng 49

3.3 Giai đoạn ra hoa trổ buồng: 51

3.4 Giai đoạn nuôi trái lớn: 51

3.5 Lưu ý 52

KỸ THUẬT XỬ LÝ MÀU VỎ CHUỐI 53

I/ MỤC ĐÍCH 53

II/ QUY TRÌNH KỸ THUẬT 53

III/ KẾT QUẢ VÀ ỨNG DỤNG 53

SÂU BỆNH VÀ CÁCH PHÒNG TRỪ 54

I/ CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP 54

1 Bệnh đốm lá chuối Sigatoka 54

1.1 Triệu chứng bệnh 54

1.2 Nguyên nhân gây bệnh 55

1.3 Phòng trừ 55

2 Bệnh thán thư chuối 56

2.1 Triệu chứng bệnh 56

2.2 Nguyên nhân gây bệnh 56

2.3 Biện pháp phòng trừ 57

3 Bệnh cháy lá chuối 57

3.1 Triệu chứng và nguyên nhân 58

3.2 Phòng trừ 58

4 Bệnh Panama 58

4.1 Triệu chứng bệnh 58

4.2 Nguyên nhân gây bệnh 59

4.3 Biện pháp phòng bệnh 60

5 Bệnh gỉ sắt 60

5.1 Triệu chứng bệnh 60

5.2 Nguyên nhân gây bệnh 61

5.3 Biện pháp phòng trừ 62

6 Bệnh virus chùn ngọn chuối 62

6.1 Triệu chứng bệnh 62

6.2 Nguyên nhân gây bệnh 62

6.3 Biện pháp phòng trừ 63

7 Bệnh héo rũ Moko 63

II/ SÂU HẠI THƯỜNG GẶP 64

1 Bù lạch (Chysanoptera thripidae) 64

2 Sâu cuốn lá (Brionette threx) 64

3 Sùng đục củ (S oemope L ites sovididus ) 64

4 Tuyến trùng rễ (Radopholus similis) 65

5 Tuyến trùng sưng rễ (Meloidogyne incognita) 65

NHÂN GIỐNG CỔ ĐIỂN 66

I/ CÁC PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG CỔ ĐIỂN 66

1 Nhân giống cây con từ hạt 66

2 Nhân giống Củ 67

2.1 Ưu điểm Nhân chuối bằng củ 67

2.2 Kỹ thuật xử lý củ chuối 67

2.3 Trồng/ giâm bằng củ 68

2.4 Chăm sóc sau khi giâm củ 69

3 Nhân giống chuối bằng chồi 70

3.1 Các loại chồi giâm của chuối 70

3.2 Kỹ thuật xử lý chồi 71

3.3 Chăm sóc sau khi giâm chồi 71

II/ KỸ THUẬT CHĂM SÓC CÂY SAU NHÂN GIỐNG 72

PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG IN VITRO 73

I/ CÁC PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG IN VITRO 73

1 Phương pháp nhân giống từ mẫu đã hủy đỉnh sinh trưởng 73

1.1 Nuôi cấy đỉnh sinh trưởng: 73

1.2 Tạo và nhân cụm chồi: 75

2 Phương pháp nhân giống từ căn hành được hơ nóng ( Jona và Roberto, 1987) 75

3 Phương pháp nhân giống từ phôi hạt 76

4 Phương pháp nhân giống từ củ thân ngầm 76

5 Phương pháp nhân giống từ lá của những cây được trồng trong ống nghiệm

(Bakry và Rossignol, 1985) 76

6 Phương pháp nhân giống từ chồi phát hoa (bắp chuối) (Bakry, Lavarde, GuiGward, Rossignol và Demarly, 1985) 77

II/ CÁC VẤN ĐỀ TRONG NHÂN GIỐNG CHUỐI IN VITRO 78

1 Chọn giống và cá thể để nhân giống in vitro 78

2 Ảnh hưởng các hoocmon lên sự sống còn của mô nuôi cấy 79

2.1 Ảnh hưởng hoocmon lên các giai đoạn sinh trưởng của mô cấy 79

2.2 Ảnh hưởng của hoocmon lên quá trình làm cứng cây 81

3 Ảnh hưởng của ánh sáng lên sức sống của cây chuối con in vitro 82

III/ CHĂM SÓC SAU NHÂN GIỐNG CHUỐI IN VITRO 83

1 Nhân cây trong điều kiện ánh sáng và nhiệt độ tự nhiên: 83

2 Thuần hóa ( ươm trên bột dừa): 84

3 Chăm sóc trên vườn ươm: 85

4 Cây bầu đất: 86

5 Trồng trên ruộng: 87

6 Chọn cây đầu dòng 87

KẾT LUẬN 89

LỜI MỞ ĐẦU

Chuối (Musa spp.) là loài thực vật thuộc bộ gừng Zingiberales, có gốc từ vùng nhiệt

đới ở Đông Nam Á và Úc Quả chuối dại có nhiều hột lớn và cứng, nhưng hầu hếtgiống chuối được sử dụng thì có hạt rất nhỏ, quả chứa nhiều tinh bột Chúng là mộtnguồn thực phẩm rất tốt cho sức khỏe con người Ngoài ra, rất nhiều ứng dụng kháccủa chuối như dược phẩm, sản xuất vaccine ăn được… đưa chuối trở thành một trongnhững loại trái cây được loài người sử dụng nhiều nhất

Từ xưa, chuối được trồng để thu hoạch trái, thân làm thức ăn cho cả người và vật nuôi,

lá được dùng để gói một số loại thực phẩm, hay để trang trí trong một số dịp lễ, tiệc ởnhiều vùng miền khác nhau của thế giới và Việt Nam Ngày nay, nó được trồng ở hơn

107 quốc gia vùng nhiệt đới và trở thành một trong những loại trái cây có sản lượngthương mại lớn nhất Tại nhiều quốc gia, chuối trở thành mặt hàng xuất khẩu số một,chiếm vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế

Do vậy, việc phát triển các quy trinh kỹ thuật về nuôi trồng chuối cũng như việc nhângiống lượng lớn chuối sạch bệnh vào sản xuất công nghiệp là một nhu cầu bức thiếthiện nay

Bài viết này sẽ tổng hợp những kiến thức cơ bản về đặc tính của cây chuối (Musa spp.)

cũng như các kỹ thuật trồng, nhân giống chuối

NGUỒN GỐC VÀ PHÂN BỐ

I/ NGUỒN GỐC VÀ SỰ PHÁT TÁN CỦA CÂY CHUỐI

Chuối (Musa sp.) là loài thực vật thuộc bộ gừng Zingiberales, có gốc từ vùng nhiệt đới

ở Đông Nam Á và Úc Nhiều loài chuối dại vẫn còn mọc lên ở New Guinea, Malaysia,Indonesia, và Philippines

Cây chuối được trồng lâu đời ở Ấn Độ, Malaysia, Philipines, Châu Úc, miền Nam ViệtNam Sau đó, chuối được mới đem trồng ở Châu Phi, Châu Mỹ Theo các di chỉ khảo

cổ học và cổ đầm học, chuối có thể đã được thuần hóa sớm nhất ở cao nguyên PapuaNew Guinea cách đây 5000 - 8000 năm Từ đây, chuối phát tán khắp thế giới theo conđường tự nhiên và thương mại Đến nay, người ta ước lượng có khoảng 100-300 giốngchuối trên thế giới

Một số vùng Trung Đông, Bắc Phi, Madagascar có thể trồng chuối từ thế kỷ thứ sáu.Những văn kiện Hồi giáo đề cập đến trái chuối và kinh doanh chuối từ thế kỷ thứ chín.Theo đó, trong thế giới Ả Rập thời Trung cổ, chuối từ Granada (Tây Ban Nha) đượccoi là loại ngon nhất và được phát tán khắp vùng ả rập và châu phi theo chân các độiquân và nhà buôn Hồi giáo

Cây chuối được nhập vào các nước châu Mỹ Latin và mang tên Plantano vào nhữngnăm 1516 Ngày nay, người dân Nam Mỹ vẫn gọi nó như vậy Trong khi đó, ngườiAnh gọi là Banana và người Pháp gọi là Babanier

II/ CÂY CHUỐI TẠI VIỆT NAM

Ở miền Nam Việt Nam, chuối trồng ở khắp nơi, đặc biệt tại các tỉnh ở Đồng BằngSông Cửu Long, ngoại ô thành phố Hồ Chí Minh

Hiện nay, tại Việt Nam, một số giống chuối được trồng phổ biến: chuối siêm (chuốisứ), chuối già, chuối cau, chuối hột, chuối ngự, chuối tiêu, chuối tiêu hoa, chuối cơm,chuối lá, chuối vông, chuối bom, chuối sáp

MỘT SỐ GIỐNG CHUỐI TẠI VIỆT NAM

Chuối Quả TạChuối Cau

Các giống chuối thường thấy tại Việt Nam

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC

I/ PHÂN LOẠI

Giới : PlantaeNgành: AngiospermaleLớp : Monocotyledones

Bộ : ZingiberalesHọ : Musaceae

Chuối trăm nải Chuối Sứ lùn (Chuối mốc)

Chuối tiêu

Họ Chuối (danh pháp khoa học: Musaceae) là một họ thực vật một lá mầm bao gồm

các loài chuối và chuối lá Các nghiên cứu so sánh gần đây về thể hạt và chuỗi gencùng với các ứng dụng phép miêu tả theo nhánh đã đưa ra sự phân loại mới, nhưng vẫnhơi mâu thuẫn theo bộ của các thực vật có hoa Bộ Gừng (Zingiberales) cho đến nay là

bộ duy nhất có sự phân loại loài ít bị thay đổi bởi các nghiên cứu này

Một số loài trong chi Musa

Chi Musa đã được miêu tả lần đầu tiên bởi nhà thực vật thời kỳ tiền Linnaeus là Georg

Eberhard Rumphius nhưng về hình thức thì nó chỉ được thiết lập trong lần xuất bản thứ

nhất của tác phẩm Species Plantarum của Linnaeus năm 1753-tác phẩm là ranh giới giữa các tác phẩm thời kỳ tiền-Linnaeus và hậu-Linnaeaus Khi viết Species

Plantarum, Linnaeus chỉ biết có một loại chuối, khi ông có cơ hội nhìn thấy nó trong

vườn kính của George Clifford gần Haarlem ở Hà Lan

Loài "điển hình" của chi này, Musa paradisiaca L đã dựa trên Musa Cliffortiana L và

được công bố năm 1736, về mặt kỹ thuật là tên gọi "tiền-Linnaeus" của Linnaeus

Musa paradisiaca thực ra không phải là một loài, mà là một loại cây lai mà ngày nay

đã biết là giữa Musa (nhóm AAB) chuối lá 'Pháp' hay Musa x paradisiaca L mà

Linnaeus đã lựa chọn sai lầm để đặt tên loài cho một cây lai phức tạp, và nó là nền tảngcủa nhiều sự lộn xộn trong phân loại học của chi này mà vấn đề đó đã không được giảiquyết trọn vẹn cho đến thập niên 1940 và 1950

Cho đến tận năm 1862 thì Musa đã là chi duy nhất trong họ này Năm 1862, Horaninow đã miêu tả Ensete nhưng chi này đã không nhận được sự công nhận rộng rãi cho đến khi Cheesman sửa lại vào năm 1947 Tình trạng của chi Musella vẫn còn có một số điểm gây mâu thuẫn Musella lasiocarpa đã được xoay tròn trong khối phân loại, đầu tiên nó được cho vào chi Musa, sau đó vào chi Ensete và một lần nữa quay ngược trở lại chi Musa trước khi địa vị đại diện duy nhất cuối cùng của nó được thừa

nhận, ít nhất là bởi một số học giả vào năm 1978

II/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

1 Thân

Chuối có thể được xem là loài thân thảo lớn nhất Điểm đặc biệt về hình thái của câychuối là vì cây thường mọc lên cao, thẳng, dáng hơi vững nên nó thường bị nhầm lẫnvới thân cây thật, trong khi phần thân chính ở phía trên mặt đất mà chúng ta thườngthấy là một "thân giả" (Pseudostem)

Cấu trúc thân cây chuối

Cây chuối có cấu trúc độc trụ, gồm một thân ngầm nằm dưới mặt đất (thường gọi làcủ), làm thành thân thật, mang hệ thống rễ bất định và một thân giả khí sinh với các bẹ

lá chồng vào nhau

Củ chuối (thân thật) nằm dưới mặt đất, khi phát triển đủ độ lớn có thể đạt 30cm Củchuối to gây ra sức ép theo chiều ngang trong mặt đất, nếu đất quá chặt có thể gây trởngại cho sự phát triển và củ có thể bị méo mó Phần bên trong củ chuối có hai phầnchính là trụ trung tâm và vỏ củ, rễ chuối phát sinh từ hệ thống mạch tiếp giáp giữa vỏcủ và trụ trung tâm Phần bên ngoài xung quanh củ chuối được bao bọc bởi những vếtsẹo từ bẹ lá có dạng tròn Ở mỗi đáy bẹ lá đều có một chồi mầm nhưng các chồi từphân giữa củ đến ngọn củ là phát triển được có khuynh hướng mọc trồi dần lên khỏimặt đất thành lập một than mới gọi là thân giả Thân giả cao 2 – 8 m, tùy giống, hìnhthành do các bẹ lá ôm sát vào nhau Các sẹo bẹ lá mọc rất gần nhau làm cho khoảng

các lóng rất ngắn Màu sắc thân giả thay đổi tùy giống Phần mô phân sinh ở ngọn củcho ra các lá chuối ngay từ khi cây còn nhỏ Khi cây trưởng thành chuyển dạng thànhmột phát hoa Trước tiên là làm hẹp thân thật từ 30 cm còn 5 – 8 cm, sau đó vươn dài

ra khỏi thân cùng một phát hoa, lúc này gọi là trổ buồng

2 Rễ

Hệ thống rễ của chuối có nhiều sợi rễ (200 – 500) Trong đất có đầy đủ nước, màu mỡ,

rễ có thể ăn sâu đến 1,5 m và trải rộng đến 4,9 m Còn nếu trong đất khô, nhiều đá thì

rễ của chuối không phát triển tốt, khả năng cạnh tranh tương đối bình thường, khôngtốt lắm (Scot C N., Randy C.P và AngelaK K., 2006)

Từ khi ngọn mầm chưa lên khỏi mặt đất, các rễ phân hóa liên tục cho đến khi thân củtrồi lên khỏi mặt đất và cây ngừng đâm rễ sau khi trổ hoa Trong quá trình phát triểnnếu đầu mút rễ gặp chướng ngại cứng hay đất quá chặt, nó có thể mọc ra nhiều rễ con.Khả năng đâm rễ yếu cho nên trồng trên đất sỏi hay đất sét thì chuối phát triển kém.Suốt thời gian phát triển, sự xuất hiện của rễ có một tương quan định lượng với sự tăngtrưởng của củ Cũng có trường hợp là khi chuối con chưa có một lá rộng hoạt động nàomà rễ đã mọc 2 – 300 chiếc Người ta cho rằng có thể sự mọc rễ đôc lập với quá trìnhhình thành lá rộng và nhờ cây mẹ làm trung gian Rễ nuôi dưỡng cây mẹ này và cácchồi con

Rễ chuối sơ cấp của cây con trồng bằng hột thường chết sớm và được thay thế bằng hệthống rễ đầu tiên Các rễ cái thường mọc thành nhóm 3 – 4 rễ ở bề mặt trụ trung tâmcủa củ chuối, trước tiên có màu trắng và hơi mềm, sau đó trở nên cứng Đường kính rễcái từ 5 – 10 mm, rễ con khoảng 2 mm

Số lượng rễ thay đổi tùy theo tình trạng sinh trưởng của cây chuối, củ chuối mạnh cókhoảng 200 – 300 rễ cái đã trưởng thành dài quá củ Một cây chuối đang sống có tối đa

500 rễ cái, lúc trổ buồng chỉ còn 200 – 300 rễ cái còn sống ở cây mẹ Từ lúc trồng đếnlúc chết cây chuối có khoảng 600 – 800 rễ cái.

Rễ cái mọc ra nhiều nhánh ngang có đường kính nhỏ hơn rễ cái, từ 1 – 2 mm, dài tối đa

15 cm, mỗi ngày vươn ra khoảng 1 – 2 cm Rễ nhánh ngang có nhiều lông để hút nướcvà chất dinh dưỡng nuôi cây nên thường được gọi là rễ dinh dưỡng Rễ nhánh ngangthường mọc trên tầng đất từ 15 – 39 cm và mọc ở phần cuối rễ cái vì vậy khi bón phânkhông nên bón ở gần gốc

60 – 70 lá Các loại lá trên cây gồm có:

Lá vảy: mọc trên chồi lúc còn nhỏ, chỉ có bẹ và gân lá

Lá mác: lá có bẹ với phiến lá rất nhỏ, lá hình lưỡi mác

Lá mo (lá bắc): mọc trên phát hoa và trên buồng hoa

Lá cờ: chỉ có một lá cờ báo hiệu cây sắp trổ hoa, phiến lá to, ngắn, cuốn lá rấtrộng.

Lá bàng: là loại lá chính của cây cấu tạo gồm bẹ lá, cuống lá, phiến lá, với gânchính và gân phụ

Đọt xì gà: là giai đoạn phiến lá chưa nở ra vẫn còn cuộn tròn lại

Bẹ lá mọc từ thân thật vươn dài ra trên mặt đất, cắt ngang bẹ lá thấy có hình dạng lưỡiliềm phình to 2 – 3 cm, mỏng dần về hai bên Trong bẹ có những lỗ hổng to chứa đầykhông khí chiếm gần hết diện tích các vách ngăn là các bó libe mộc Khi bẹ phía ngoàigià sẽ bị các bẹ con bên trong nông ra làm dạng lưỡi liềm của thân bẹ càng mở rộng.Thân giả các bẹ lá xếp thành vòng xoắn ốc trên nhau 150 – 170 độ Chân bẹ mở rộngbao quanh củ khi chết để lại xẹo bị Suberin hóa

Ngoài việc đếm lá chuối còn xanh người ta còn biết được chuối mọc tốt hay xấu bằngviệc quan sát các bẹ chuối mà phiến lá đã khô Ở các cây chuối mọc mạnh thì các bẹnày có khuynh hướng tách nghiên ra khỏi thân giả bẹ dính sát vào thân khi cây mọcyếu Bẹ lá thường sống lâu hơn phiến lá mọc theo hình xoắn ốc dài tối đa 30cm mỗingày

nở chậm nên lá thường gập sát vào nhau, từ 250C đến gần giới hạn trên thì lá nở bìnhthường

Một số lá trưởng thành sau một thời gian sẽ chết Một cây chuối đang phát triển tốtbình thường có khoảng 10 – 15 lá bàng, trong đó có khoảng 4 – 5 lá trên ngọn là quanghợp tốt nhất Nếu chuối mọc tốt có khoảng 20 lá bàng, khi quầy sắp chín thì cònkhoảng 6 – 8 lá trên cây, vì vậy khi chưa có buồng, một cây chuối phải có từ 10 lá xanhmới được xem là sinh trưởng bình thường Ở nước ta chuối ít khi trồng đạt được sốlượng tốt hơn vì mức độ thâm canh thấp, sâu bệnh nhiều.

Lá chuối Musa sp.

3.3 Cuống lá

Đỉnh bẹ héo dần và dày tạo thành cuống lá gồm các bó sợi trong bẹ xếp chặt hơnnhưng vẫn còn các lỗ thông khí Cuống lá thường dai và chắc để mang nổi phiến lá.Đối với cuống lá thì càng mọc sau càng dài hơn Khoảng cách giữa hai cuống lá trên

thân giả gọi là lóng giả, lóng càng ngắn càng biểu hiện cây mọc kém Phiến lá chuốilớn dần cho đến khi sắp trổ buồng.

Cuống kéo dài và nhỏ dần có mang phiến lá hai bên Ở phần gân chính có một tầng tếbào đặc biệt để trương nước Chuối thiếu nước thì sẽ héo, phiến lá uống cong vào ởtầng này để giảm sự thoát hơi nước

3.4 Khí khổng

Số lượng khí khổng ở mặt dưới phiến là thường nhiều gấp 5 lần mặt trên Ở giốngGrosmichel, ở mặt dưới phiến lá có 220 khí khổng/mm2, ở mặt trên là 50 khíkhổng/mm2 Mức độ thoát hơi nước hay quang tổng hợp ở mặt dưới lớn hơn mặt trên 4– 8 lần Việc đếm số khí khổng ở lá chuối giúp phân biết được giống chuối trồng là nhịbội, tam bội hay tứ bội Giống nhị bội thường mọc yếu hơn

4 Hoa và sự trổ buồng

4.1 Cấu trúc hoa chuối

Hoa chuối thực ra là một phát hoa, gọi là buồng hoa Trên buồng, hoa sắp thành từngchùm tạo thành nải hoa trên chóp của thân thật Trên mỗi chùm có 2 hàng hoa, pháttriển từ phải sang trái luân phiên nhau, theo đường xoắn ốc

Các hoa đực nằm ở nải trên ngọn của buồng, có noãn sào thoái hóa, vòi nhụy nhỏ vànhị đực có bao phấn, nhưng ở các giống trồng trọt (thường tam bội) thì ít khi bao phấnchứa phấn

Hoa cái nằm giữa buồng, có nuốm và vòi nhụy lớn, cánh hoa thường có màu trắng chialàm 5 khía ở đỉnh Hoa có 5 tiểu nhụy, bầu noãn 3 tâm bì tạo thành 3 buồng, mỗi buồng

có nhiều tiểu noãn, 5 nhị đực không có túi phấn Đầu nuốm nhụy cái có mật để thu hútong bướm

Hoa lưỡng tính gần cọng của phác hoa (gốc của buồng), có vòi nhụy duy nhất vớinuốm hình chùy, noãn sào nhỏ nhưng không hình thành trái được.

Cấu trúc hoa chuối

4.2 Sự tượng buồng

Việc tượng buồng ở chuối được bắt đầu từ sự chuyển dạng củ vòm tăng trưởng trên củchuối Ở giống Naine, khi có lá thứ 11 xuất hiện trong thân giả, thì thấy được vòm tăngtrưởng tượng buồng bằng kính lúp, nghĩa là cây chuối xuất hiện lá thứ 11 thì vòm tăngtrưởng chuyển sang vòm sinh sản Biểu thị đầu tiên của vòm tăng trưởng có hình chópchứng tỏ thân củ đang vươn lên rất nhanh, mỗi ngày có thể dài 8 cm

Hình thái bên ngoài cây dường như không thay đổi, nhưng các phiến lá mọc trongkhoảng thời gian này tương đối dài hơn các lá trước đó, có thể do sự vươn dài củatrung tâm Trên chuối Poyo, sự phát triển của đường kính buồng hoa khoảng 100 ngày.Trong suốt thời gian đó, những hoa nguyên thủy phân hóa không ngừng và bắt đầuphát triển, đồng thời thân mang buồng hoa tận cùng dài ra để thoát khỏi những lá cuốicùng Lá cuối cùng rộng với gân lá trung tâm khuyết rộng ra, lá này báo hiệu những bẹkhông mang hoa nhú ra tiếp theo sau đó (lá mo), những bẹ lá có hình trứng, nhọn mũi,

có gân dọc, màu vàng đến đỏ tím có nổi sáp mặt ngoài, sau đó héo và rụng sớm Ở

giống Lacatan, thời gian để ra thân thật vươn dài đẩy phát hoa ra khỏi thân giả kéo dài

Một ngày sau khi nở hoa đực rụng, hoa cái không có tầng tế bào ở đáy noãn sào nênkhông rụng Những chùm hoa mọc sau có số hoa ít dần và kích thước nhỏ đi Đầu hoathường ra một hoa đực riêng, không sinh sản, còn được gọi là bắp chuối Bắp chuối

được dùng như rau ở Đông Nam Á Tại Việt Nam bắp chuối được bào nhuyễn để trộngỏi, ăn sống hoặc dùng để nấu một số món canh

Cách thức bắp chuối mọc chĩa thẳng lên cao, mọc ngang hay mọc thông xuống đấtđược dùng để xếp loại các giống chuối trồng trọt Thông thường khi mới nở hoa hướnglên trên nhưng trong 1 – 2 ngày thì quỵ xuống đất Ở các giống chuối trồng trọt, nhữngchùm hoa ở gần cuống bắp chuối là những hoa cái, còn những chùm hoa mọc sau làhoa đực Ở nhóm chuối già trung bình có 9 – 10 hoa cái (nải), nếu điều kiện thuận lợi

số chùm hoa trên có thể lên 13 – 15 nải

Buồng chuối và trái chuối khi chín

Ở các giống chuối hoang dại thì sự thụ phấn giúp cho trái phát triển và trái trưởngthành chứa nhiều hột đen bao bọc bởi một ít thịt có vị ngọt, phát triển từ nách của noãnsào Nếu ngăn chặn không cho thụ tinh thì trái teo lại và rụng đi sau vài tuần Trọnglượng trái tăng dần gần theo tuyến tính từ 80 – 90 ngày Tỉ lệ thịt trái, vỏ tăng dần đềutrong suốt quá trình tăng trưởng cái trái Kích thước trái trung bình giảm dần từ nải thứnhất tới nải chót, nải chót chỉ đạt 50 – 60% so với nải thứ nhất Trong cùng một nảicũng có sự khác biệt về kích thước trái, trái ở hàng trên lớn hơn hàng dưới Sự khácbiệt này lớn nhất ở nải thứ nhất (15%) và giảm đến nải cuối cùng thì không có sự khácbiệt nữa Ở giống Gros Michel có khoảng 22 trái trên nải lớn nhất, trong khi ở giốngNaine có số trái lên đến 30 ở nải lớn nhất và nải thứ nhì lại lớn hơn nải thứ nhất Cácgiống chuối già ở Việt Nam thường có 7 – 9 nải một quày, ở các nải lớn nhất ít khi cótrên 20 trái

Trong thành phần cùa trái chuối, tinh bột chiếm lượng lớn nhất: chất đạm 1,21%, chấtbéo 0,55%, chất đưòng 16,20%, Hydroxid Carbon 21,87%, tro 0.65% (theo Alquire,1970) Trong tự nhiên, điều này thu hút các loài vật như linh trưởng, voi tới ăn và giúpphát tán hạt trong trái đi xa

Mẫu chuối lấy từ Hóc Môn và Đồng Nai phân tích có những thành phần chính như sau:

Nguồn: Phân tích tại Trung Tâm phân tích thí nghiệm Đại Học Nông Lâm, 1999

Hạt của chuối khác nhau theo từng loài cụ thể Thí dụ, hạt của chuối hột (Musa

balbisiana), có dạng hình trứng, màu nâu đen, dài khoảng 4 mm, rất dễ nhìn thấy trong

phần thịt quả màu trắng ngà (Scot C N và cộng sự, 2006) Tuy nhiên, phần lớn chuốitrồng có bộ nhiễm sắc thể tam bội, đều không tạo hạt trong trái Nguyên nhân do sự bấtthụ ở các dị tử ở noãn sào hoặc nhị đực không có phấn Đôi khi, nếu trồng xen kẽ vớimột giống có phấn nhiều như chuối rừng (2n) với một giống chuối 3n như Gros Michelthì mỗi quày có 1 – 2 hạt, đôi khi có vài chục hạt

STT Chỉ tiêu phân tích Chuối

Xơ thô Vitamin C K

Cấu trúc hạt chuối

Trái cũng có thể phát triển nhưng không cần sự thụ phấn, chuối ở Việt Nam thườngphát triển theo cách này, gọi là “trinh sản” Ruột chuối phát sinh từ lớp tế bào bên trongvỏ chuối hay từ các ngăn múi chứ không phải từ noãn sào

GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG VÀ ỨNG DỤNG

I/ GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG

Chuối chứa tinh bột, đường và nhiều sinh tố như A, B1, B2, B6, B12, C, D, E vàkhoáng tố như magnê, vôi, kali, sắt, phosphor, fluor và iốt

Giá trị dinh dưỡng có trong 100 g chuối (3,5 oz)

Nguồn: USDA Nutrient database

Trong quả chuối, lương tinh bột, đường lớn nhưng ít chất béo nên vừa cung cấp nănglượng nhanh, vừa không làm tăng cholesteron máu Lượng kali dồi dào và tỷ lệ hợp lýgiữa magnes, canxi, kẽm giúp chuối có khả năng điều hoà quy trình dẫn truyền thầnkinh của cơ tim, hoạt động của xung thần kinh Ngoài ra chuối chứa khá nhiều vitaminvà hơn 10 loại acid amin thiết yếu Vì thế, chuối ngoài việc làm món tráng miệng bổdưỡng còn có thể làm nguồn thực phẩm thích hợp cho người ăn kiêng, người già và trẻ

em, người bị vấn đề tim mạch, người lao động nặng

II/ CHUỐI – LOẠI THỰC PHẨM BỔ DƯỠNG

Năng lượng 90 kcal

(370kJ)

Pantothenic acid (B5) 0.334 mg

Carbohydrates 22.84 g Vitamin B6 0.367 mg

Sugars 12.23g Folate (Vit B9) 20 μg g

Vitamin A equiv 3 μg g Magnesium (Mg) 27mg - 7%

Thiamine (Vit B1) 0.031 mg Phosphorus (P) 22mg - 3%

Riboflavin (Vit B2) 0.073 mg Potassium (K) 358mg - 8%

Niacin (Vit B3) 0.665 mg Zinc (Zn) 0.15mg - 1%

1 Giá trị của chuối theo Đông Y

Theo Đông Y, chuối có vị ngọt, tính bình, nhuận phế, chỉ khát, lợi tràng vị Củ chuối vịngọt, tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc

Thân chuối non được cắt mỏng là một món rau quen thuộc ở nhiều vùng Việt Nam.Bắp chuối có thể ăn sống, ngâm giấm hoặc làm gỏi trộn Chuối chát ăn kèm với một sốthực phẩm khác cũng là một món tương đối phổ biến

Y học dân gian dùng chuối hột: thân chuối hột, cắt ngang, khoét hứng nhựa nguyênuống để trị sạn thận và sạn mật Chuối không nấu chín, chống tạo loét (anti –ulcerogenic) ở bao tử (như khi uống thường xuyên aspirin), có lẽ sitoindosid (I: R –Glu (6’ – O – Palmitoil); II: R = Glu (6’ – O – Oleoil), thermolabile, mất đi khi bị nấu)làm tăng hoạt động của đại thực bào ở phúc mạc và cũng có lẽ vì làm tăng sức kháng

của các chất nhầy của thành bao tử (mucosa resistance) Rễ chuối ba tiêu Musa basjoo

S & Z.trị đái tháo đường, khô miệng, nhức đầu, vàng da, lình bình, đái có máu, hạnhiệt (Phạm Hoàng Hộ, 2006)

Sản phẩm tươi từ chuối

2 Giá trị của chuối theo y học hiện đại

Tại các nước phương Tây, người ta phổ biến câu "A banana a day keeps the doctor

away" (Ăn một trái chuối mỗi ngày để không cần đến bác sĩ) để chỉ khả năng phòng

ngừa bệnh tật của chuối

2.1 Bảo vệ hệ tim mạch

Chuối là một trong những loại thực phẩm cung cấp nhiều potassium, một khoáng chấtthiết yếu cho con người giúp ổn định huyết áp và chức năng tim, từ đó giúp giảm nguy

cơ đột quỵ Nguyên nhân do sự tương quan giữa muối natri và muối kali có liên quanđến việc duy trì độ pH và sự cân bằng chất lỏng trong cơ thể Natri là thành phần quantrọng của muối ăn và những thức ăn mặn hàng ngày, có tác dụng giữ lại một lượngnước nhất định, tạo gánh nặng cho hệ tim mạch Kali có tính năng như một chất điệnphân giúp thải trừ bớt natri ra khỏi cơ thể Ngoài ra, cả hai loại muối này còn liên quanđến điện thế màng và khả năng dẫn truyển xung thần kinh Sự thiếu hụt muối kali cóthể làm gia tăng trương lực cơ và tương tác xấu đến hoạt động của hệ thần kinh giaocảm Những yếu tố này đều có khả năng làm gia tăng áp huyết Vì vậy, mỗi ngày ănmột trái chuối (chứa khoảng 467 mg kali và chỉ 1 mg natri) có thể giúp ngăn ngừa caohuyết áp và bảo vệ cơ thể khỏi chứng xơ vữa động mạch (atherosclerosis)

Trong chuối chứa chất xơ hỗ trợ ngăn ngừa các bệnh về tim (theo một nghiên cứu công

bố trên “Archives of Internal Medicine”) Những người ăn nhiều chất xơ, 21 g mỗi

ngày, có ít hơn 12% các bệnh liên quan đến vành tim so với người ăn ít hơn (5g/ ngàychất xơ) (theo Coronary Heart Disease)

2.2 Bảo vệ dạ dày

Chuối giúp giảm acid da dày giúp bảo vệ khỏi chứng loét dạ dày Chuối thực hiện chứcnăng bảo vệ của chúng theo hai cách:

 Những hợp chất trong chuối giúp hoạt hóa những tế bào màng trong dadày, tiết các chất nhày làm màng này trở nên dày hơn cản trở acid

 Những hợp chất khác trong chuối được gọi là “các chất ức chế protease”giúp loại bỏ vi khuẩn trong dạ dày, nguyên nhân đầu tiên gây những chứng loét hay tổnthương da dày

Nhiều cuộc nghiên cứu khác nhau của những nhà khoa học ở Anh và Ấn Độ đã đưađến kết luận giống nhau về tác động của chuối xanh đối với các bệnh nhân loét dạ dày,

tá tràng Người ta đã sử dụng những loài chuối khác nhau, chuối khô, chuối bột, chuốixanh, chuối chín, đồng thời với những nhóm đối chứng không dùng chuối Kết quả cho

thấy, chuối xanh được phơi khô ở nhiệt độ thấp có khả năng kích thích sự tăng trưởng

của lớp màng nhầy ở thành trong của dạ dày Những tế bào sản xuất chất nhầy đượctăng sinh, lớp màng nhầy dày lên để bảo vệ thành dạ dày tránh khỏi bị loét và còn hàngắn nhanh chóng những chỗ loét đã hình thành trước đó Những thí nghiệm này cũngxác định những loại chuối được phơi khô ở nhiệt độ cao, hoặc chuối chín không có tính

năng này Kết quả này cũng phù hợp với kinh nghiệm dân gian dùng chuối xanh phơi

khô tán bột để trị bệnh loét dạ dày Điều đáng lưu ý là khoa học đã xác định chuối phơi

khô ở nhiệt độ thấp tức kỹ thuật phơi âm can (phơi trong bóng râm) của Y Học Cổ

Truyền Cách phơi khô trực tiếp dưới ánh mặt trời hoặc sấy ở nhiệt độ cao sẽ làm chuốimất đi tác dụng chữa bệnh này

2.3 Cải thiện quá trình bài tiết

Chứng tiêu chảy có thể nhanh chóng làm giảm nước và những ion cần thiết cho tế bàotrong cơ thể Chuối giúp chứa nhiều đường và kali giúp tái cân bằng quá trình thẩmthấu của tế bào

Hơn nữa, chuối chứa pectin, một chất xơ hòa tan Chất xơ không được tiêu hoá tạothành chất bã hấp thu nước và kích thích nhu động ruột nên có tác dụng chống táo bón.Mặt khác, việc kích thích nhu động ruột sẽ thúc đẩy nhanh sự lưu thông trong ruột già

làm giảm thời gian tiếp xúc của các chất độc hại hoặc có khả năng gây ung thư vớiniêm mạc ruột Chất xơ còn có thể hoà quyện, kết dính những chất độc hại này để bàitiết theo phân ra ngoài Do đó, ăn chuối hàng ngày có thể giúp bảo vệ niêm mạc ruộtphòng ngừa nhiều chứng bệnh ở ruột già

2.4 Bảo vệ độ sáng của mắt

Dữ liệu công bố trên Archives of Ophthalmology nhận thấy rằng việc ăn một lượng nhỏ

vừa đủ trái cây, tiêu biểu là chuối mỗi ngày giúp giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng do

tuổi (age-related macular degeneration, ARMD), chiếm36% nguyên nhân làm giảm

khả năng nhìn ở những người lớn tuổi Nghiên cứu này được thực hiện trên 100.000phụ nữ và đàn ông

2.5 Bổ sung năng lượng cho hoạt động thể lực

Theo Tiến sĩ Douglas N Graham, chuối là một nguồn thực phẩm bổ sung rất tốt chonhững vận động viên và những người làm việc nặng nhọc Một bữa ăn chỉ toàn bằngchuối cũng có thể cung cấp đủ năng lượng để duy trì hoạt động thể lực hàng giờ đồnghồ Trong chuối vừa có carbohydrate hấp thu nhanh, vừa có carbohydrate hấp thuchậm Trong những hoạt động thể lực kéo dài khi năng lượng bị hao hụt nhiều, cơ thểphải huy động đến lượng đường trong máu để cung cấp cho cơ bắp Những trường hợpnày, đường glucose trong chuối được hấp thụ nhanh vào máu có thể bổ sung tức thìlượng đường bị hao hụt giúp vận động viên phục hồi sau khi vận động mệt mỏi Đườngfructose trong chuối được hấp thụ chậm hơn Ngoài ra chuối còn những carbohydratekhác được chuyển hoá chậm và phóng thích đường vào máu từ từ có thể đáp ứng chonhững hoạt động thể lực kéo dài hàng giờ sau đó Đặc biệt tỷ lệ potassium cao trongchuối còn liên quan đến trương lực cơ có khả năng làm giảm nguy cơ vọp bẻ ở vận

động viên Do đó, người ta khuyên chuối nên được chọn trong số những thức ăn nhanh

cho vận động viên trước, trong và sau những buổi tập

2.6 Giúp xương chắc khỏe

Ăn chuối sẽ giúp cơ thể hấp thu canxi tốt hơn thông qua một vài cơ chế khác nhau.Chuối là một nguồn thực phẩm đặc biệt giàu fructooligosaccharide, một tiền sinh chất(prebiotic) như thức ăn của những vi khuẩn probiotic (có lợi) trong ruột kết Những vikhuẩn này sản xuất nhiều loại vitamin và enzyme tiêu hóa giúp cơ thể hấp thu dinhdưỡng tốt hơn, kèm theo đó các vi khuẩn này còn sản sinh những hợp chất chống lại

những vi sinh vật gây hại cho cơ thể chúng ta Khi fructooligosaccharide được lên men

bởi những vi khuẩn có lợi này, không chỉ giúp tăng số lượng vi khuẩn có lợi mà còngiúp cơ thể hấp thu canxi tốt hơn

Chuối xanh còn chứa những acid béo mạch ngắn khó tiêu hóa (SCFAs, short chainfatty acids) là nguồn dinh dưỡng ưa thích của những tế bào lót của ruột Khi những tếbào này được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và khỏe mạnh, khả năng hấp thu dinhdưỡng, trong đó có canxi của cơ thể tăng lên đáng kể

2.7 Giúp thận khỏe hơn

Chuối và những loại rau quả chứa một lượng lớn chất antioxidant phenolic vàcarotenoids Những hợp chất trên giúp cải thiện quá trình lọc máu của thận và phòngngừa những căn bệnh như ung thư thận

GIÁ TRỊ KINH TẾ VÀ SẢN PHẨM TỪ CHUỐI

I/ GIÁ TRỊ KINH TẾ - KINH DOANH CHUỐI

Trong kinh doanh, "chuối" là từ thường được dùng để chỉ các loại quả chuối mềm vàngọt Những giống cây trồng có quả chắc hơn được gọi “chuối lá” Có hai loại chuối cơ

bản: các dạng chuối tráng miệng có màu vàng và được ăn khi chín, còn các loại chuối

nấu được nấu khi còn màu xanh.

1 Sản xuất chuối trên thế giới

Chuối là loại trái cây nhiệt đới được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia và vùng miền trênthế giới, đồng thời cũng chiếm một tỷ trọng đáng kể trong thương mại rau quả của toàncầu Xuất khẩu chuối đứng đầu về khối lượng và đứng thứ hai về kim ngạch, sau camtrong cơ cấu xuất khẩu trái cây của thế giới Đánh giá của FAO, tổng kim ngạch xuấtkhẩu chuối đạt 15,9 triệu tấn vào năm 2004 Cùng với gạo, lúa mì, ngũ cốc, chuối cũnglà một trong số những mặt hàng chủ lực của nhiều nước đang phát triển Tuy nhiên,xuất khẩu chuối của một số nước sản xuất chính như Ấn Độ, Braxin lại không cao.Trên thực tế thì chỉ có 1/5 số lượng chuối sản xuất ra được dùng để xuất khẩu

Ngành công nghiệp chuối đem lại nguồn thu nhập quan trọng, tạo nhiều việc làm vàgóp phần tăng kim ngạch xuất khẩu lớn cho những nước xuất khẩu chuối chính trên thếgiới, cả những nước đang phát triển ở Mỹ Latinh và Caribean, cũng như là Châu Á vàChâu Phi Theo FAO, xuất khẩu chuối của cả thế giới đạt được trên 4,7 tỷ một năm đãđem lại nguồn thu nhập lớn cho nhiều nước Sự biến động về nguồn cung chuối choxuất khẩu và giá chuối có tác động lớn tới thu nhập của người lao động trực tiếp trongngành này, từ những hộ gia đình trồng chuối cho đến những công nhân làm ở nhữngđồn điền lớn Không những thế, ngành chuối còn có tác động lớn tới cả những ngườilàm trong ngành công nghiệp thứ 2 và thứ 3

Khâu xử lý chuối theo quy mô công nghiệp

Thích hợp với khí hậu nhiệt đới, chuối chủ yếu được trồng chủ yếu ở những nước đangphát triển Khoảng 98% sản lượng chuối của thế giới được trồng ở những nước đangphát triển và được xuất khẩu tới các nước phát triển Vào năm 2004, tổng cộng có 130nước xuất khẩu chuối Tuy nhiên, về việc sản xuất cũng như xuất nhập khẩu chuốithường là tập trung vào một số nước nhất định 10 nước sản xuất chính chiếm tới 75%sản lượng chuối thế giới vào năm 2004 Trong đó thì Ấn Độ, Ecuador, Braxin và TrungQuốc chiếm một nửa của toàn thế giới Điều này càng ngày càng tăng lên cho thấy sựtập trung hóa về phân phối chuối trên toàn thế giới.Nếu như những năm 1980, các nướcMỹ La Tinh và khu vực Caribbean là khu vực sản xuất chuối chính của thế giới thì đếnnhững năm 1990, khu vực Châu Á đã vượt lên dẫn đầu, tiếp theo là các nước Nam Mỹvà cuối cùng là châu Phi

Biểu đồ cơ cấu sản xuất chuối trên thế giới

2 Xuất - nhập khẩu chuối trên thế giới

2.1 Xuất khẩu chuối

Xuật khẩu chuối trên thế giới chủ yếu là tập trung vào các nước đang phát triển RiêngMỹ La tinh và khu vực Caribbean đã chiếm 70% lượng xuẩt khẩu chuối năm 2004.Bốn nước xuất khẩu chuối nhiều nhất thế giới vào năm 2004 là Ecuador, Costa Rica,Philippines, Colombia đã chiếm tới 63% xuất khẩu chuối trên toàn thế giới Chỉ tínhriêng Ecuador đã chiếm 30% Trong những năm 90, xuất khẩu chuối từ Mỹ La tinh vàkhu vực Caribbean giảm nhẹ và xuất khẩu từ khu vực Châu Á tăng lên

20 quốc gia sản xuất chuối đứng đầu thế giới – 2007 (triệu tấn)

Toàn thế giới 72,5

Costa Rica 2,08 Papua New Guinea 0,87

Nguồn: Food and Agriculture Organization of the United Nations

Giữa kim ngạch xuất khẩu chuối và thu nhập đầu người của một số nước xuất khẩuchuối lớn cũng có mối quan hệ khá chặt chẽ Với những nước xuất khẩu chuối chínhnhư Ecuado và Costa Rica, kim ngạch xuất khẩu chuối chiếm 16,7% và 23,1% tổngkim ngạch xuất khẩu năm 2000 Tại những nước quần đảo Windward như Saint Lucia,

St Vincent và Grenadines, Dominica và Grenada, mức độ phụ thuộc còn lớn hơn (ví

dụ ở Saint Lucia, xuất khẩu chuối chiếm đến 49,6% tổng kim ngạch xuất khẩu)

2.2 Nhập khẩu chuối

EU, Mỹ và Nhật, chiếm 67% nhập khẩu trên toàn thế giới năm 2004 Mặc dù sự tậptrung về mặt địa lý vẫn khá cao nhưng xu hướng đa dạng hóa ngày càng tăng, đặc biệtlà vào những năm 1990, khi có sự xuất hiện của một số nước nhập khẩu mới Điều nàycho thấy nhập khẩu chuối ngày càng lớn của một số thị trường mới nổi như Liên bangNga, Trung Quốc, Đông Âu Trong khi đó mức nhập khẩu của khu vực EU vẫn tươngđối ổn định

Biểu đồ cơ cấu nhập khẩu chuối trên thế giới (giai đoạn 2000 – 2004)

3 Tình hình sản xuất chuối tại Việt Nam

Việt Nam là nước nhiệt đới và là một trong những xứ sở của chuối với nhiều giốngchuối rất quý như: chuối tiêu, chuối tây, chuối bom, chuối ngự, có loại chuối nổi tiếngnhư chuối ngự Đại Hoàng (Nam Định), từng là đặc sản tiến vua

Các chủng loại chuối ở Việt Nam rất đa dạng như chuối tiêu, chuối lá, chuối xiêm vàchuối ngự… được trồng rải rác khắp các tỉnh thành trong cả nước Các giống chuối củaViệt Nam không chỉ phong phú về kích cỡ, hương vị mà còn có những giá trị sử dụngrất khác nhau Cao cấp nhất vẫn là chuối ngự, loại chuối tiến vua, quả thon nhỏ, vàngóng, thơm ngậy nhưng diện tích và sản lượng không cao Chuối tiêu, chuối gòng có sảnlượng lớn hơn, hương vị tuy không ngon bằng nhưng chất lượng đang ngày càng đượccải tiến

Với những đặc điểm trên, chuối là mặt hàng có triển vọng xuất khẩu của Việt Nam,nhất là đối với giống chuối già và chuối cau Viện Nghiên cứu Cây ăn quả Miền Nam

đã có những công nghệ mới để hỗ trợ các tỉnh cây giống chuối nuôi cấy mô sạch bệnhvà công nghệ chuyển màu chuối già sang màu vàng rất đẹp, có thể cạnh tranh xuấtkhẩu chuối với Philipine, Đài Loan vào thị trường châu Âu, Nhật Bản Thời gian gầnđây các tỉnh Cà Mau, Đồng Nai, Quảng Ngãi… đã có những bước cải thiện trong việctrồng và phát triển cây chuối tiến tới xuất khẩu sản phẩm chuối

Ở nước ta chuối là loại trái cây có diện tích và sản lượng cao Với diện tích chiếm 19%tổng diện tích cây ăn trái của Việt Nam hàng năm, cho sản lượng khoảng 1,4 triệu tấn.Tuy nhiên, diện tích trồng chuối lại không tập trung Do đặc điểm là loại cây ngắnngày, nhiều công dụng và ít tốn diện tích nên chuối được trồng ở rất nhiều nơi trongcác vườn cây ăn trái và hộ gia đình Một số tỉnh miền Trung và miền Nam có diện tíchtrồng chuối khá lớn (Thanh Hóa, Nghệ An, Khánh Hòa, Đồng Nai, Sóc Trăng, Cà Mau

có diện tích từ 3000 ha đến gần 8000 ha) Trong khi đó các tỉnh miền Bắc có diện tíchtrồng chuối lớn nhất như: Hải Phòng, Nam Định, Phú Thọ…chưa đạt đến 3000 ha.

Nông trại chuối tại Đồng Nai

Hiện tại, một số tỉnh miền Bắc như Hưng Yên, Nam Đinh đang rất quan tâm vấn đềkhôi phục lại các giống chuối quý của địa phương là chuối tiêu hồng, chuối ngự vànghiên cứu các mô hình nhân rộng diện tích trồng các giống này

II/ MỘT SỐ SẢN PHẨM TỪ CHUỐI

1 Chuối khô

Lấy 5 kg chuối chín tới hoặc chuối xanh bóc vỏ, thái lát, ngâm vào dung dịchbicacbonat sedium ( ½ thìa cà phê pha với 2 lít nước) Sau đó trải lên khay thủng, xônglưu huỳnh 15 phút, sau đó đem phơi hoặc sấy khô ở 55 – 91OC trong 18 đến 20 giờ Đểnguội cho vào túi nilông hay hộp sắt đậy kín Có thể giữ được trong 25 ngày Nếu saukhi cho vào túi hàn kín lại để được 90 ngày

Chuối khô có thể nghiền ra làm bột chuối hoặc làm thức ăn liền Lát chuối khô có mùithơm như mùi bánh mỳ, dùng làm nộm quả khô, kem đều được

* Chuối khô (phương pháp dân gian)

Chuối chín bóc vỏ, thái lát ngang mỏng, trải đều trên nong, nia Sấy bằng than củikhoảng 10 giờ Chuối khô giòn, mùi thơm Cho vào lọ thủy tinh dành ăn dần Chuốikhô dùng làm món tráng miệng với nước trà đặc

Sản phẩm chuối sấy khô

* Kẹo chuối khô

Chuối khô thái chỉ, cho đường vào nước cốt dừa đun sôi, thả chuối, gừng non thái chỉ,dừa nạo trộn đều, đun nhỏ lửa, tới khi chuối đặc sền sệt vừa khô, bắc xuống Chuối đãngọt nên chỉ cần cho thêm một ít đường, 1 kg chuối khô chỉ cần cho 0,2 kg đường làđủ Đổ chuối vào khuôn đã láng một lớp dầu dừa, nén chặt Rắc ít lạc rang vàng bỏ vỏ,tách đôi lên trên Dùng chày cán nhẹ lên chuối cho lạc dính vào chuối Để nguội, cắt

thành thanh, cho vào lọ thuỷ tinh hoặc bọc giấy bóng Kẹo chuối thơm, ngon, màu đỏóng rất đẹp.

2 Chuối hộp

Chuối chín bóc vỏ, thái lát dọc quả, bỏ vào lon lùn, đổ ngập sirô đường 25 – 30o Brixvà 0,2% axit citric, để chuối có độ pH = 4,5 – 5,3 Dập kín nắp, thanh trùng trong nướcsôi 100o C 15 phút hạõc trong nồi áp suất, rồi làm nguội nhanh để tránh sirô thay đổimàu, đục trong thời gian bảo quản, làm giảm chất lượng Chuối hộp thơm, ngon, màuhồng, rất được người nước ngoài ưa thích

3 Nước cốt chuối

Chuối chín bóc vỏ, chần nước sôi hoặc hơi nước sôi (88o C), xay nhuyễn, thêm đườngvà axit xitric để đạt độ pH = 4,2 – 4,3 (khoảng 100 gam axit citric cho 45,50 kg nướccốt) Đun sôi, đóng hộp, hàn kín, lật ngược hộp xuống trong 5 phút, làm nguội đến

35oC Khi đóng hộp hàn lon phải nhanh để tránh không khí lọt vào làm giảm chấtlượng sản phẩm

4 Dưa chuối chát

Chuối chát (chuối hột) gọt sạch vỏ, thái mỏng, ngâm vào nước có pha chanh khoảng 10phút cho chuối đỡ chát, vớt ra ép ráo, rồi lại ngâm vào nước chanh có thêm tý muối, đểchuối chuyển màu trắng Xếp vào thẩu, đổ ngập nước chanh pha muối, gài chặt, để mộtngày Vớt chuối ra, ép ráo nước chanh, lại xếp vào thẩu, dội nước muối, đường, giấmđun sôi để nguội, gài chặt Sau 4 ngày là ăn được Trước khi ăn thái gừng, ớt, tỏi, bămnhỏ hoà thêm nước mắm, ngâm chuối vào Ăn kèm chả, ném, tré Món ăn của ngườiHuế

5 Rượu chuối