Phạm vi điều chỉnh: “Luật này quy định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra trong hoạt động quản lý hành chính, tố t
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA LUẬT
BÁO CÁO
NHÀ NƯỚC PHẢI CHỊU TRÁCH NHIỆM TRONG LĨNH VỰC NÀO? TNBT CỦA NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC HÀNH CHÍNH
LÀ GÌ?
GVHD: Nguyễn Lan Hương Nhóm thực hiện : Nhóm CĐ 28
- Nguyễn Bé Lê – MSSV: S1200322
- Nguyễn Thị Thanh Ngoan – MSSV: S1200260
- Nguyễn Lê Hoàng Phương – MSSV: S1200272
Cần Thơ 8-2014
Trang 2NỘI DUNG NHÀ NƯỚC PHẢI CHỊU TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG TRONG LĨNH VỰC NÀO? TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC HÀNH CHÍNH LÀ GÌ?
I Nhà nước phải chịu trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực nào?
Nhà nước thực hiện việc quản lý xã hội trên nhiều lĩnh vực khác nhau, tuy nhiên xét về mặt tổ chức thực hiện quyền lực, các công việc mà Nhà nước thực hiện được chia thành các hoạt động: Xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật (hoạt động lập pháp); tổ chức thực hiện pháp luật (hoạt động hành pháp) và bảo vệ pháp luật (hoạt động tư pháp) Các hoạt động này do các cơ quan tương ứng của Nhà nước thực hiện, cụ thể bao gồm: cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp
Việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải bảo đảm được quy định phù hợp với trình độ phát triển kinh tế, xã hội; khả năng của ngân sách nhà nước; năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước Bên cạnh đó, nếu không tính toán, cân nhắc về phạm
vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì khó có thể bảo đảm sự kết hợp hài hoà giữa mục tiêu bảo vệ lợi ích của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại, lợi ích của Nhà nước và đồng thời cũng phải bảo đảm sự hoạt động ổn định, có hiệu quả của các cơ quan công quyền, đặc biệt là giữ vững sự ổn định chính trị - xã hội của đất nước
Theo quy định tại Điều 1 Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước
số 35/2009/QH12 ngày 18 tháng 6 năm 2009 quy định:
Điều 1 Phạm vi điều chỉnh: “Luật này quy định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra trong hoạt động quản lý hành chính, tố tụng, thi hành án; thủ tục giải quyết bồi thường thiệt hại; quyền, nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại; kinh phí bồi thường và trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ đã gây ra thiệt hại.”
Như vậy Luật Trách nhiệm bồi thường nhà nước đã quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trên các lĩnh vực:
- Quản lý hành chính;
Trang 3- Tố tụng (tố tụng hình sự, tố tụng dân sự và tố tụng hành chính);
- Thi hành án (thi hành án hình sự và thi hành án dân sự)
Các loại thiệt hại được bồi thường quy định tại Điều 45 đến Điều 51 Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước bao gồm: Thiệt hại do tài sản
bị xâm phạm; Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút; Thiệt hại do tổn thất về tinh thần; Thiệt hại về vật chất do người bị thiệt hại chết; Thiệt hại về vật chất do bị tổn hại về sức khỏe; Quy định về trả lại tài sản trong trường hợp tài sản bị thu giữ, tạm giữ, kê biên, tịch thu; Quy định về khôi phục danh dự cho người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự
Với việc xác định rõ lĩnh vực hoạt động mà Nhà nước có trách nhiệm bồi thường, Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước, trong từng lĩnh vực cụ thể, còn quy định mang tính liệt kê cụ thể từng trường hợp mà Nhà nước có trách nhiệm bồi thường Điều này thể hiện sự rõ ràng trong chính sách bồi thường nhà nước, giúp cho việc xác định trách nhiệm bồi thường được dễ dàng và cũng bảo đảm được các mục tiêu nêu trên của Luật
Về các trường hợp không thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
Đối chiếu với các quy định của Luật TNBTCNN về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì những trường hợp sau đây không thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường, cụ thể là:
- Những trường hợp thiệt hại gây ra do hoạt động công vụ nhưng không thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường theo quy định của Luật TNBTCNN, các đạo luật có liên quan và các văn bản hướng dẫn thi hành
- Những trường hợp thiệt hại gây ra do Nhà nước (cụ thể là thông qua các cơ quan nhà nước thực hiện) có vi phạm pháp luật trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng dân sự, hợp đồng kinh tế
- Những thiệt hại gây ra do tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng, vận hành của Nhà nước
- Những trường hợp thiệt hại gây ra do việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật
- Những trường hợp thiệt hại gây ra không phải trong quá trình thi hành công vụ
Trang 4II Trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong lĩnh vực hành chính là gì?
Quản lý hành chính là một lĩnh vực nhạy cảm, các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước trực tiếp giải quyết, đáp ứng các yêu cầu của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp theo quy định của pháp luật Việc thực hiện các nhiệm vụ của các cơ quan trong hoạt động quản lý hành chính đòi hỏi đội ngũ công chức phải vận dụng các quy định của pháp luật đối với lĩnh vực chuyên môn mình phụ trách và các lĩnh vực pháp luật có liên quan khác để các quyết định hành chính, hành vi hành chính đều đúng quy định của pháp luật và đảm bảo quyền lợi của cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, đồng thời cũng đảm bảo được lợi ích của Nhà nước theo quy định của pháp luật Xuất phát từ những yêu cầu của quá trình thực thi công vụ như vây, nên hoạt động quản lý hành chính trong thực tiễn thường xảy ra các vi phạm ảnh hưởng đến đời sống xã hội nhiều hơn các lĩnh vực khác
Xuất phát từ đặc thù trong mối quan hệ với các cơ quan hành chính nhà nước thì cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp là đối tượng bị quản lý và chịu sự áp đặt của các cơ quan này nên họ luôn luôn ở vị thế bất lợi Do vậy, để bảo vệ quyền lợi của mình khi bị các hành vi vi phạm pháp luật của công chức nhà nước xâm hại thì cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp không
có phương tiện nào khác ngoài việc sử dụng pháp luật để tự bảo vệ các quyền và lợi ích của mình Chính vì vậy, Luật TNBTCNN và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định cụ thể các nội dung tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân tổ chức và doanh nghiệp thực hiện quyền yêu cầu bồi thường khi có những hành vi vi phạm pháp luật của công chức trong hoạt động quản lý hành chính
Trang 51 Phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
Hoạt động quản lý hành chính là hoạt động có phạm vi rất rộng, bao trùm nhiều lĩnh vực hoạt động trong xã hội, liên quan đến quyền và lợi ích
cơ bản của cá nhân, tổ chức Các loại quyết định hành chính, hành vi hành chính rất đa dạng, phong phú và phức tạp Với đặc thù này, bồi thường trong lĩnh vực quản lý hành chính được xác định là một hoạt động trọng tâm trong công tác bồi thường của Nhà nước
Điều 13 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước quy định phạm
vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính như sau:
“Nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra trong các trường hợp sau đây:
1 Ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính;
2 Áp dụng biện pháp ngăn chặn vi phạm hành chính và bảo đảm việc
xử lý vi phạm hành chính;
3 Áp dụng biện pháp buộc tháo dỡ nhà ở, công trình, vật kiến trúc và biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính khác;
4 Áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người vào trường giáo dưỡng, đưa người vào cơ sở giáo dục hoặc đưa người vào cơ sở chữa bệnh;
5 Cấp, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; Giấy chứng nhận đầu tư, giấy phép và các giấy tờ có giá trị như giấy phép;
6 Áp dụng thuế, phí, lệ phí; thu thuế, phí, lệ phí; truy thu thuế; thu tiền sử dụng đất;
7 Áp dụng thủ tục hải quan;
8 Giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, tái định cư; cấp hoặc thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất;
9 Ban hành quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh;
10 Cấp văn bằng bảo hộ cho người không đủ điều kiện được cấp văn bằng bảo hộ; cấp văn bằng bảo hộ cho đối tượng sở hữu công nghiệp
Trang 6không đủ điều kiện được cấp văn bằng bảo hộ; ra quyết định chấm dứt hiệu lực của văn bằng bảo hộ;
11 Không cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đầu tư, giấy phép và các giấy tờ có giá trị như giấy phép, văn bằng bảo hộ cho đối tượng có đủ điều kiện;
Trang 712 Các trường hợp được bồi thường khác do pháp luật quy định.” Với mười một nhóm hành vi được liệt kê trên, Nhà nước đã trực tiếp cam kết trách nhiệm bồi thường của mình khi gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức trong quá trình thi hành công vụ của cán bộ, công chức nhà nước hoạt động trong lĩnh vực quản lý hành chính Đồng thời, với quy định mở tại khoản 12 Điều 13 Luật TNBTCNN, các nhà lập pháp đã gián tiếp quy định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với một số trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được quy định tại pháp luật chuyên ngành mà Luật TNBTCNN chưa quy định Quy định này thể hiện sự tôn trọng, trách nhiệm của Nhà nước đối với việc bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức
2 Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường của nhà nước:
Theo quy định của Luật TNBTCNN thì căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được quy định tại Điều 6, cụ thể:
“1 Việc xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt
động quản lý hành chính, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, thi hành án phải có các căn cứ sau đây:
a) Có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định hành vi của người thi hành công vụ là trái pháp luật và thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường quy định tại các điều 13, 28, 38 và 39 của Luật này;
b) Có thiệt hại thực tế do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra đối với người bị thiệt hại
2 Việc xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động tố tụng hình sự phải có các căn cứ sau đây:
a) Có bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự xác định người bị thiệt hại thuộc các trường hợp được bồi thường quy định tại Điều 26 của Luật này;
b) Có thiệt hại thực tế do người tiến hành tố tụng hình sự gây ra đối với người bị thiệt hại
Trang 83 Nhà nước không bồi thường đối với thiệt hại xảy ra trong các trường hợp sau đây:
a) Do lỗi của người bị thiệt hại;
b) Người bị thiệt hại che giấu chứng cứ, tài liệu hoặc cung cấp tài liệu sai sự thật trong quá trình giải quyết vụ việc;
c) Do sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết”
Quan hệ pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được Luật TNBTCNN coi là một trong những dạng của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định của pháp luật dân sự Chính vì vậy, ngoài những điểm giống nhau thì giữa trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cũng có những điểm khác biệt, cụ thể là:
- Điều kiện chung
So với các điều kiện chung về xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, các điều kiện xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo quy định của Luật có những điểm giống sau đây:
Một là, phải có thiệt hại xảy ra;
Hai là, thiệt hại là do hành vi trái pháp luật của người thi hành công
vụ gây ra
- Điều kiện đặc thù
Những yếu tố đặc thù về xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước bao gồm:
Một là, không quy định lỗi là một căn cứ xác định trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước (trừ trường hợp xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính và thi hành
án dân sự);
Hai là, hành vi gây ra thiệt hại của người thi hành công vụ phải được
cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định là trái pháp luật;
Ba là, hành vi trái pháp luật gây ra thiệt hại của người thi hành công vụ
phải thuộc các trường hợp được bồi thường mà Luật quy định
Trang 93 Các loại thiệt hại được bồi thường:
Luật TNBTCNN quy định các loại thiệt hại được bồi thường trong 07 điều (từ Điều 45 đến Điều 51), cụ thể bao gồm:
- Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm (Điều 45);
- Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút (Điều 46);
- Thiệt hại do tổn thất về tinh thần (Điều 47);
- Thiệt hại về vật chất do người bị thiệt hại chết (Điều 48);
- Thiệt hại về vật chất do bị tổn hại về sức khoẻ (Điều 49);
- Quy định về trả lại tài sản trong trường hợp tài sản bị thu giữ, tạm giữ, kê biên, tịch thu (Điều 50);
- Quy định về khôi phục danh dự cho người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự (Điều 51)
Thiệt hại được bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính được quy định tại các điều từ Điều 45 đến Điều 50 Luật TNBTCNN, Điều 11 Nghị định số 16/2010/NĐ-CP và từ Điều 5 đến Điều 9 của Thông tư liên tịch số 19/2010/TTLT-BTP-BTC-TTCP Việc xác định thiệt hại trong hoạt động quản lý hành chính về cơ bản tuân thủ các quy định về xác định thiệt hại chung được quy định tại Luật TNBTCNN
3.1 Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm
* Các trường hợp thiệt hại do tài sản bị xâm phạm
- Tài sản đã bị phát mại, bị mất;
- Tài sản bị hư hỏng;
- Thiệt hại do việc không sử dụng, khai thác tài sản;
- Thiệt hại phát sinh từ việc phải nộp một khoản tiền vào ngân sách nhà nước theo các quyết định của cơ quan có thẩm quyền
* Căn cứ xác định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm
a) Trường hợp tài sản đã bị phát mại, bị mất thì thiệt hại được xác định căn cứ vào giá thị trường của tài sản cùng loại hoặc tài sản có cùng tính năng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ hao mòn của tài sản đã bị phát mại, bị mất trên thị trường tại thời điểm giải quyết bồi thường
Trang 10b) Trường hợp tài sản bị hư hỏng thì thiệt hại được xác định là chi phí
có liên quan theo giá thị trường tại thời điểm giải quyết bồi thường để sửa chữa, khôi phục lại tài sản; nếu tài sản bị hư hỏng không thể sửa chữa, khôi phục thì thiệt hại được xác định theo quy định tại điểm a nêu trên
c) Trường hợp có thiệt hại phát sinh do việc không sử dụng, khai thác tài sản thì thiệt hại được xác định là thu nhập thực tế bị mất Đối với những tài sản trên thị trường có cho thuê thì thu nhập thực tế bị mất được xác định phù hợp với mức giá thuê của tài sản cùng loại hoặc tài sản có cùng tiêu chuẩn kỹ thuật, tính năng, tác dụng và chất lượng tại thời điểm giải quyết bồi thường; đối với những tài sản trên thị trường không có cho thuê, thu nhập thực tế bị mất được xác định trên cơ sở thu nhập do tài sản bị thiệt hại mang lại trong điều kiện bình thường trước thời điểm thiệt hại xảy ra; nếu tài sản bị kê biên được giao cho người bị thiệt hại hoặc người khác quản lý thì chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại về tài sản được xác định là những thiệt hại được bồi thường
d) Các khoản tiền đã nộp vào ngân sách nhà nước theo quyết định của
cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bị tịch thu, thi hành án, khoản tiền đã đặt
để bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền được hoàn trả cho người bị thiệt hại hoặc thân nhân của họ; trường hợp khoản tiền đó là khoản vay có lãi thì phải hoàn trả cả khoản lãi hợp pháp; trường hợp khoản tiền đó không phải
là khoản vay có lãi thì phải hoàn trả cho người bị thiệt hại hoặc thân nhân của họ cả khoản lãi theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm giải quyết bồi thường
3.2 Thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút
* Các trường hợp thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút
- Trường hợp xác định được thu nhập của người bị thiệt hại;
- Trường hợp cá nhân có thu nhập thường xuyên nhưng không ổn định;
- Trường hợp cá nhân có thu nhập không ổn định và không có cơ sở
để xác định cụ thể;
- Trường hợp cá nhân có thu nhập có tính chất thời vụ