Anna Karenina (An na Karênina)

Xôphia Anđrêepna - vợ Tônxtôi kể lại: “… anh ấy nói với tôi rằng anh đã hình dung ra một người đàn bà có chồng, thuộc xã hội thượng lưu,nhưng bị sa ngã.Anh nói rằng, nhiệm vụ của anh là

hắng lợi huy hoàng của anh hùng ca “Chiến tranh và hoà bình” đã

đưa tên tuổi L Tônxtôi vang dội khắp thế giới, đặc biệt là ở châu Âu Năm 1873 (4 năm sau khi tác phẩm ra đời), tác phẩm đã được in lại lần thứ 3 và bán hết nhanh chóng một cách chưa từng thấy so với các cuốn sách cùng thời Biết bao lời ngợi ca đã dành cho tác phẩm vĩ đại ấy Thành công đó càng tiếp thêm sức mạnh và cỗ vũ cho tác giả tiếp tục sáng tác L

Tônxtôi tiếp tục mang đến cho nhân loại một kiệt tác mới: Anna Karênina

(1873 – 1877)

Xôphia Anđrêepna - vợ Tônxtôi kể lại: “… anh ấy nói với tôi rằng anh đã hình dung ra một người đàn bà có chồng, thuộc xã hội thượng lưu,nhưng bị

sa ngã.Anh nói rằng, nhiệm vụ của anh là làm chơngì đàn bà ấy chỉ dáng thương mà không đáng tội, và khi anh vừa hình dung ra được như thế thì tất

cả những nhân vật và những loại đàn ông mà anh hình dung ra trước kia đều tìm được vị trí của họ và đều tập trung xung quanh người đàn bà ấy…”.[1]

Nhà văn say mê viết và đã từng “để lại trong bình mực những mảng thịt của bản thân mình” Trong lá thư gữi cho Strakhôp (một bạn văn thân thiết nhất của Tônxtôi) nhà văn đã viết: “Tôi viết một cuốn tiểu thuyết … Viết đã hơn một tháng và hômnay đã xong bản nháp Cuốn tiểu thuyết này đúng là tiểu thuyết – tiểu thuyết đầu tiên trong đời tôi đã chiếm toàn bộ tâm hồn tôi”[2]

………

………

Tiểu thuyết Anna Karênina vừa mới ra đời, nhiều bạn đọc đương thời cho rằng đó là hai câu chuyện tách rời nhau, hoàn toàn không gắn bó với nhau, thậm chí họ còn coi đó là hai cốt truyện dặt bên nhau một cách tài tình…

A.Stankêvich – một nhà báo cùng thời trong bài viết Karênina và Lêvin – Hai cuốn tiểu thuyết đã khẳng định: L.Tônxtôi “đã viết không phải một, mà

là hai tuyến cốt truyện không có liên hệ với nhau và tác phẩm không có kết cấu chung…”

X.A Rasinxki – Giáo sư thực vật trường ĐH Tổng hợp Maxcơva cũng có ý kiến tương tự trong lá thư gữi riêng cho nhà văn L.Tônxtôi_ tác giả của cuốn

tiểu thuyết: “Hai tiếng Anna Karênina Không cần phải bàn cãi gì nữa, đó là tác phẩm ưu tú nhất của ngài Phần sau gây nên ấn tượng làm nguội lạnh, không phải vì nó yếu hơn các phần trước (ngược lại, nó rất sâu sắc và tinh tế) mà do thiếu sót trong kết cấu toàn bộ cuốn tiểu thuyết Trong đó không

có sự kiến trúc Trong đó hai chủ đề không có liên quan gì với nhau được phát triển bên nhau và phát triển thật đẹp Tôi cảm thấy thú vị biết bao về sự làm quen của Lêvin và Karênina Xin ngài hãy đồng ý rằng đó là một trong những đoạn tuyệt tác nhất của tiểu thuyết Ở đây có dịp liên kết tất cả những đầu mối của câu chuyện và đảm bảo sau đó kết thúc trọn vẹn Nhưng như

T

ngài đã không muốn – tùy ngài – Anna Karênina dù sao vẫn là xuất sắc nhất trong các tiểu thuyết hiện đại, và ngài vẫn là đứng đầu trong các nhà văn ngày nay…”

Đáp lại những nhận xét của giáo sư Rasinxki, Tônxtôi đã trả lời: “Ý kiến của ngài về cuốn Anna Karênina, tôi cảm thấy không đúng Trái lại, tôi tự hào

về sự kiến trúc – những khung cửa tò vò được nối liền với nhau đến mức không thể nhận ra ổ khóa ở đâu Về điểm này, tôi đã hết sức cố gắng Mối liên hệ của sự cấu trúc được tạo nên không phải dựa trên cốt truyện và cũng không phải dựa vào những mối quan hệ (sự làm quen) giữa các nhân vật mà

là ở mối liên hệ bên trong Ngài hãy tin rằng đó không phải là thái độ không muốn tiếp nhận sự phê phán – đặc biệt là của ngài, ý kiến của ngài bao giờ cũng có sự độ lượng; song tôi e rằng, sau khi xem xong tiểu thuyết ngài đã không nhận ra được nội dung bên trong của nó Tôi không muốn tranh luận với những ai đã nói rằng, tác phẩm toát lên những điều đó, nhưng nếu nhưn ngài đã muốn nói về thiếu sót của mối liên hệ thì tôi không thể không nói ra được Phải, ngài không tìm ra mối liên hệ bêntrong đó, hoặc chúng ta hiểu khác nhau về mối liên hệ; nhưng điều mà tôi cho là mối liên hệ chính là cái đối với tôi đã biến công việc này thành quan trọng, - mối liên hệ này có trong đó, ngài cứ tìm, ngài sẽ tìm thấy

Iaxinaia Pôliana, ngày 27 tháng 01 năm 1878

L.Tônxtôi”

Bức thư viết cho giáo sư Rasinxki của Tônxtôi trên đây được xem là một tài liệu hết sức quan trọng trong việc khám phá giá trị của tác phẩm Anna Karênina

Cái công việc mà nhà văn “đã biến thành quan trọng” ở đây chính là kết cấu hai truyến cốt truyện Anna – Vrônxki và Lêvin – Kiti vào trong cùng một chủ

đề Phải chăng, “Về thực chất có một mối liên hệ nào đó về nỗi khổ đau trong tình yêu của Anna đối với những vấn đề về sức lao động làm thuê, về những nngười làm thuê đánh hỏng các máy công cụ, về việc thành lập acten trên cơ sở hai bên cùng có lợi, những vấn đề này đang làm cho Lêvin bối rối!” (V.Erinilôp – L Tônxtôi, nhà tiểu thuyết tr390)

Tìm “ổ khóa tò vò” có nghiìm cho được hai tuyến truyện kết cấu song song

mà đan chéo quyện chặt vào nhau, tác động lẫn nhau; cungnx không chỉ liên kết với nhau trong mối xung đột xã hội mà cả trong việc đồng nhất về những hoàn cảnh nghệ thuật cụ thể cùng phát triển trong cùng một đề tài theo cùng một chủ đề chung cho cuốn tiểu thuyết Chính điểm này tạo nên sự thống nhất trong kết cấu tác phẩm V Ermilôp đã giải thích một cách xác đáng về

chủ đề chính của tác phẩm như sau: “Anna Karênina chết trong cái thực tế không có tình yêu Còn Lêvin cố tìm kiếm những con đường đi tới sự xác lập một thực tế có tình yêu thương”

.1

Nhân vật Anna Karênina

Nếu ai đã từng gặp Anna Arkađiepna một lần không thể không ngắm nhìn

người thiếu phụ thượng lưu quí tộc này “không phải vì sắc đẹp, cũng không phải vì cái vẻ thanh lịch và cái duyên thầm toả ra từ khắp toàn thân nàng”

mà vì “một vẻ dịu dàng và thuỳ mị lạ lùng trên khuôn mặt yêu kiều ấy… cặp mắt xám long lanh, nhưng xẫm lại dưới đôi hàng mi dày… Có thể nói toàn thân nàng trào lên một sức sống dào dạt, dù muốn hay không cũng bộc lộ qua ánh mắt hoặc miệng cười Những lúc này cố tình giấu kín không để cái ánh lửa ấy ngời lên trong mắt thì nó lại xuất hiện trong nét cười kín đáo, ngoài ý muốn của nàng” Nổi bất nhất trong vẻ đẹp của nàng được bộc lộ qua đôi mắt, đôi mắt “bí ẩn, quyến rũ và đa tình cùng một lúc vừa tìm kiếm vừa ban phát hạnh phúc” Vì vậy không chỉ giới đàn ông say mê ngắm nhìn

nàng mà ngay cả phái đẹp cúng cảm thấy yêu thích khi được gần nàng Ngay

đến cô Kiti tươi tắn trẻ trung cũng tấm tắc khen thầm: “Phải, chị ta có sức quyến rũ kỳ lạ và ma quái” Và cả Lêvin nữa cũng từng xao xuyến trước vẻ hấp dẫn dào dạt của Anna: “Phải phải, thật là người đàn bà kỳ diệu”, là

“thiếu phụ hiếm có”, “thông minh, duyên dáng, kiều diễm… và thẳng thắn nữa…”, “không chỉ riêng trí tuệ mà cả tâm hồn bà ta cũng phi thường…”

Quả là vẻ đẹp của Anna suýt nữa làm cho Lêvin say đắm Trong phòng

khách ở Maxcơva, nàng có sức lôi cuón đến mức cả cô gái Kiti “đâm say mê nàng và bao giờ cũng hình dung nàng mặc áo hoa cà Nhưng bấy giờ nàng mặc đồ đen cô mới thấy mình chưa đánh giá hết sắc đẹp của nàng Cô hiểu Anna không thể mặc áo hoa cà, sắc đẹp của nàng chính là ở chỗ nó làm mờ nhạt, làm quên y phục đi; y phục chỉ là cái khung để làm nàng nổi bất lên, giản dị, tự nhiên, thanh lịch đồng thời lại vui tươi hồn nhiên” (A.K.I/153)[3]

Và chính Anna mạnh mẽ tràn đầy sức sống ấy đã lấn át Kiti – cô gái xinh xắn một cách rụt rè và đã thắng Kiti một cách dễ dàng trong vũ hội, trước mặt Vrônxki – người hùng của phòng khách Song, người đàn bà tuyệt vời

đó có được hưởng một hạn phúc vẹn toàn hay không hay cũng chung số kiếp

“hồng nhan bạc phận”? Số phận nào đã dẫn dắt bước đường nàng đi giữa xã

hội Nga dưới chế độ nông nô của Nga Sa hoàng?

Vừa chớm tuổi cập kê, Anna đã được bà cô “khéo léo” thu xếp cho nàng một

cuộc hôn nhân với bá tước đại thần Alêcxây Kareenin “Cô ta lấy một người hơn cô những hai mươi tuổi Cô lấy chồng không phải vì tình yêu hoặc không hề biết đến tình yêu Ta hãy coi đó là một sai lầm”…

- “Một sai lầm ghê gớm!” Anna cũng thừa nhận như thế

Thật ra thì nỗi sai lầm ghê gớm đó không hẳn vì khoảng cách tuổi tác giữa hai người, cũng không vì cái “khuôn mặt lạnh lùng”, “những nụ cười châm biếm quen thuộc” cùng “đôi mắt to mệt mỏi đục lờ” và “đôi bàn tay trắng nổi gân xanh, nhấp nháy mồ hôi” qua “dáng đi cứng nhắc và nặng nề” dưới

“cái lưng hơi gù” của bá tước mà vì cung cách sống của ông ta không sao

phù hợp với tính cách của nàng Sau những năm tháng chung sống bên chồng, Anna đã có cái cảm giác gượng gạo bất mãn với bản thân Tận sâu thẳm đáy lòng mình, có lần nàng đã tự bảo vệ quyền sống chính đáng của

mình: “sống không phải là tội ác, rằng Chúa đã tạo ra chomình là người như vậy, mình cần phải sống và yêu”

Song, khốn nỗi là số phận đã dun dủi Anna phải chung chăn gối một cách

hợp pháp với viên quan đại thần già cỗi tàn tạ này, người mà “đầu óc bao giờ cũng như một bản báo cáo”, không hề hay biết gì đến tình yêu và cuộc

sống

Tám năm trời đằng đẳng bên cạnh chồng trong một cuộc sống “yên ổn nhưng buồn tẻ, sang trọng nhưng u uất”, “nàng đã trút hết sức mạnh của mối tình khôn thoả vào đứa con đầu lòng tuy không yêu bó nó…” Đến nỗi

có lần nghe chồng nói câu “Tôi yêu mình”, nàng đã thấy rờn rợn và phẫn uất “Nàng nghĩ: yêu à? Ông ta mà đủ sức yêu được à? Ví thử ông ta chưa từng nghe nói đến tình yêu thì hẳn không bao giờ ông ta dùng tới chữ đó Thậm chí ông ta cũng không hiểu được thế nào là tình yêu nữa kia…” “nhớ

tới tình cảm đã có giữa hai người, cũng được gán cho cái tên ái tình, nàng

rùng mình kinh tởm”

Cái cung cách sống hàng ngày của chồng khiến cho nàng khó chịu đến chán ngấy Tất cả tâm hồn lão chỉ hướng tới một mục đích duy nhất là công danh

và địa vị chốn quan trường Cứu cánh cuộc đời như vậy đã chi phối mọi cư

xử hàng ngày của lão nhưng chỉ có Anna mới nhìn thấu hết bản chất xáu xa

đó của lão Trong buổi xem đua ngựa “nàng thấy chống đến gần khán đài, khi lên mặt bề trên đáp lại những cái chào vội vã, lúc thân ái, lơ đãng bắt tay những người ngang hàng, khi lại thấp thỏm đợi những kẻ quyền cao chức trọng trong xã hội đoái nhìn đến để ngã cái mũ tròn to đang kẹp hai chõm tai ra chào” (A K I/348)

Bá tước Karênin điển hình cho thế lực phong kiến quan liêu,phản động, lỗi thời đã bị đảo lộn trên đất nước Nga trì trệ, cổ hũ nửa cuối thế kỷ XIX Hoàn

toàn bất lực trước cuộc sống “xưa nay lão chỉ sống và làm việc trong thế giới hành chính, vốn chỉ tiếp xúc với cái ánh phản quan của cuộc đời mà thôi, mỗi lần chạm trán với cuộc đời thực ông lại lãng tránh ra xa…” Nhưng giờ đây “… ông đang đối mặt với cuộc đời, đứng trước cái khả năng

là vợ mình có thể yêu một người khác không phải là mình, ông thấy điều đó

thật vô lý và không sao hiểu nổi, chính vì đó là bản thân cuộc đời… Hôm nay, ông có cảm giác như đang yên trí đi trên cầu qua vực thẳm, bỗng nhiên phát hiện ra cầu đã hư nát và dưới chân hiện ra cái vực thẳm đó Cái vực

đó, chính là cuộc đời thực, còn chiếc cầu đó là cuộc sống giả tạo mà ông đã sống bấy lâu nay” (A K I/247)

Đứng trước cái vực thẳm đó, Karênin thật sự kinh hãi nhưng với cố tật của mình, lão không suy xét theo tâm tư của một người chồng, một người đàn ông mà lại giải quyết trên cương vị và theo cách của một viên quan đại thần

Đó là cầu cứu “tôn giáo”, “bổn phận” và “quyền lực” Đó là “cái chìa khoá”

là qui luật chi phối sự kiện vừa xảy ra, lão thầm nghĩ như vậy Thế rồi lão

khẩn khoản trước mặt vợ vừa nhưn van lơn, vừa như đe doạ: “Đối mặt mình, đối mặt tôi và trước mạt Chúa, tôi bắt buộc phải nhắc mình hãy nhớ bổn phận Cuộc đời ta gắn bó với nhau không phải do ý con người mà là do ý Chúa Cắt đứt mối dây đó là phạm tội và một tội ác như vậy sẽ kéo theo hình phạt” (A K I/254)

Quả thực,Karênin không chỉ là một người chồng bị phản bội mà còn gần như

một cái xác ướp luuôn cố che đậy cuộc sống thực bàng những nguyên tắc

khô cứng chốn quan trường

Chỉ tới khi đau khổ lão mới dần thức tỉnh, và từ đau khổ lão tìm đến một tín ngưỡng trong tưởng tượng cùng một tôn giáo cũng nằm trong tưởng tượng Thực ra, điều cốt lõi trong lão lúc này không phải là cảm giác rung độngvò

xé từ trong trái tim lão mà hạt nhân cơ bản của lão chính là “địa vị và danh vọng”, cùng uy tín của lão Đầu hàng và chấp nhận thực tại không thể thay

đổi được ấy, lão mới đặt ra một giao ước để buộc vợ phải tuân theo vì thể

diện của lão: “không được tiếp tình nhân ở nhà”

Trong lúc nói chuyện với chồng, ngước mắt nhìn mặt gã, Anna khẳng định

với lòng mình rằng: “Không, một người có đôi mắt đục lờ và vẻ bình yên thoả mãn thế kia không thể có tình cảm gì hết”

Với Anna, hương vị ngọt ngào của tuổi trẻ tràn trề sức sống yêu đương kia, ngà chưa bao giờ được mãn nguyện Phải chôn vùi cuộc đời tài sắc của mình bên cạnh lão bá tước già cỗi, tàn tạ, đê tiện và bỉ ổi… mà điều đó ngoài nàng

ra khôngcó ai khác hiểu được, mãi mãi chỉ duy nhất nàng có thể hiểu nhìn thấy và hiểu rõ những bản chất đó nhưng nàng lại không thể nói ra được Trong mắt mọi người, Karênin là một người thông thái, mộ đạo, đức hạnh và

hiền lương nhưng họ không thể thấy những điềuhọ thấy Họ không hề biết là

suốt tám năm ròng rã, lão đã áp bức, bóp nghẹt tất cả những gì sống thực

trong mình và không bao giờ lão có thể nghĩ đến nàng là một người đàn bà đang sống, và đáng được sống một đời hạnh phúc, nàng cần có tình yêu nhưng lão đâu có biết “Họ không hề biết trong mỗi bước đi của lão lão đều luôn tự làm khổ nhục bản thân mình và lão luôn cảm thấy mãn nguyện về

việc đó Chẳng phải nàng đã cố bào chữa cho thái độ đó của lão đó sao? Chẳng phải nàng đã yêu con mình trong khi không yêu bó nó đó hay sao?”

(A K I/465)

Bi kịc của Anna “người đàn bà trẻ trung”, “có ánh sáng ma quỉ trong tâm hồn”, “kiên quyết không dừng bước trước bất kỳ cái gì trên con đường tội lỗi của mình” thực ra nó đã bắt đầu từ những ngày đầu tiên chung sống với

Karênin Niềm mơ ước về một hạnh phúc chân chính, tình yêu lứa đôi luôn cháy bỏng và rạo rực trong Anna, nó háo hức tựa khí trời, như người đi

đường đang đói, đang khát cần bành mì và nước uống vậy Trong hoàn cảnh éo le đó, Vrônxki xuất hiện bất ngờ như một cơn bão tuyết dữ dội và

tuyệt diệu Anh chàng sĩ quan trẻ trung, đẹp trai, hấp dẫn và hùng hổ này đến

với Anna như một “ánh lửa khủng khiếp của đám cháy trong một đêm tối trời” “Vừa sung sướng, vừa hổ thẹn, vừa khiếp sợ”, Anna phải nến trãi biết

bao tủi nhục, cay đắng và biết bao nghiệt ngã cả sự ngọt ngào bởi thế lực

mới mẻ này Vì bổn phận ngay từ đầu Anna đã đấu tranh quyết liệt nhằm

xua đuổi tình yêu ra khỏi trái tim mình:

- “Tình yêu, tôi không ưa cái chữ đó, chính vì nó chứa đựng quá nhiều

ý nghĩa đối với tôi, nặng nghĩa hơn ông có thể hình dung nổi rất nhiều…”

- “Hôm nay, tôi chủ tâm đến đây vì biết sẽ gặp ông Tôi đến để nói với ông rằng: việc này phải chấm dứt Tôi chưa bao giờ phải hổ thện trước mặt

ai cả, thế mà ông đã buộc tôi cảm thấy mình có lỗi…” “Nếu quả thực ông yêu tôi như lời ông nói, thì xin ông hãy để cho tôi được yên…” (A K I/242)

Song, một tình yêu chân chính và thật lòng sẽ luôn chiến thắng mọi lý trí của con người Tình yêu của Anna đã đánh bại lý trí khôn ngoan của nàng Trở

về từ trường đua ngựa sau cuộc đua Anna đã không ngần ngại thú nhận với chồng về mối tình say đắm giữa nàng với Vrônxki Chi tiết cuộc đua ngựa chính là đỉnh điểm của cốt truyện tác phẩm Vì rằng: từ đây tốc độ phát triển của tác phẩm nhanh chóng hơn và cũng từ đây, bao tai hoạ đã dồn dập đến với không chỉ Anna mà với cả những người trong cuộc, những người xung

quanh cuộc đời nàng Nàng dứt khoát: “không, mình không nhầm đâu…

Mình không nhầm đâu Tôi đã hốt hoảng và tôi không thể không hốt hoảng Nghe mình nói tôi lại nghĩ tới chàng Tôi yêu chàng, tôi là người yêu của chàng, tôi không chịu nổi mình, mình làm tôi sợ, tôi ghét mình Mình muốn làm gì tôi thì làm!” (A K I/351)

Quả là Anna đã hổ thẹn, bởi lẽ nàng lag một người vợ ngoại tình, bởi địa vị của tình nhân nhưng nàng lại cảm thấy sung sướng, hạnh phúc vô cùng như một người đang đói được cho ăn, một người đang khát khô cổ được rưới những giọt nước mát vào họng, liên tục Thẳng thắn và dứt khoát, nàng đã

tuyên chiến với Karênin: “Mình muốn làm gì tôi thì làm!”

Hạnh phúc của nàng đạt đến mức nào khi nàng về bên Vrônxki? Cái mái đầu đẹp đẽ xưa kia luôn ngẩng cao với vẻ kiêu kì, tươi vui nay lại cúi xuống như

tủi nhục và phiền muộn Gắn bó với Vrônxki, “nàng cảm thấy đầy tội ác và lỗi lầm nên giờ chỉ còn biết hạ mình xuống và cầu xin tha thứ: giờ đây, nàng chỉ còn có mình chàng ở trên đời cho nên chính chàng là người mà nàng cầu xin tha thứ Trong khi nhìn chàng, nàng cảm thấy rõ nối tủi nhục của mình như một cảm giác thể xác và không biết nói gì hơn… Nỗi hổ thẹn về sự trần trụi tinh thần đã bóp nghẹt Anna và lây sang cả Vrônxki” (A K I/275)

Tuy nhiên, cuộc sống giữa nàng và bá tước Karênin không thể gọi là tình

yêu (xem trang 2) Mới nghĩ đến, nàng đã phải rùng mình kinh sợ Còn với

Vrônxki thì khác, đây lại là một tình yêu chân chính với niềm say mê dịu ngọt, vẻ nồng đượm dạt dào của trái tim con người pha lẫn vị đắng chát của cuộc đời Bằng chứng là nàng đã bộc bạch với Vrônxki khi chàng nói về nỗi đau khổ của nàng, rằng:

- “Em mà đau khổ ấy à? Nàng nói và bước lại gần chàng nhìn chàng

với một nụ cười ngây ngất Em ấy à? Nhưng em lại giống như người đang đói mà được cho ăn Có thể đang rét, quần áo rách rưới, hẳn hổ thẹn,

nhưng không đau khổ! Em mà đau khổ ấy à? Kông, đây là hạnh phúc của em…” (A K I/320)

Các mối mâu thuẫn giằng xé pha lẫn nhau như vậy đã trở thành một thực thể vật chất tồn tại và biến động trong cuộc đời nàng không sao khắc phục nổi Tâm trạng của người phụ nữ xấu số này cũn bắt nguồn từ những sự giằng xé

phúc tạp ấy Thế là từ đây, cái tổ quí tộc mà Karênin xây dựng bấy lâu nay

bằng địa vị, danh vọng và thể diện của lão cứ ngỡ êm ấm dưới ánh sáng của Chúa thì giờ đây đã vỡ tan như bọt nước dưới ánh sáng chói loà của tiếng sét

ái tình trong Anna _ vợ của lão

“Quá khứ có thể tắt đi và quá khứ đã chết trong Anna, Karênin không yêu Anna và có lẽ cũng không nhìn thấy Anna bên cạnh mình, không nhìn thấy

cả con trai ông- ông đặt những con người tưởng tượng vào chỗ nhưng con người sống thật và nói chuyện với con trai như nói với một chú bé tượng

tượng Nước Nga không tồn tại với ông Ông là một con người văn phòng,

một con người quan liêu đặc biệt” [4]

Người ta có cảm tưởng như Karênin không phải là gã đàn ông, tuy có ghen

tuông nhưng cũng chỉ bằng cái giọng “the thé như trẻ con và nhạo báng” nói

chuyện với vợ cũng dùng những thuật ngữ hành chính khô khan chết cứng:

-“Tôi muốn sao cho không gặp mặt ở đây gã đàn ông ấy và tôi muốn cô xử

sự sao cho cả ngoài xã hội lẫn bon đầy tớ không thể dị nghị về cô… Sao

cho cô không gặp mặt gã ta Tưởng thế, không phải là nhiều nhặn quá Và

để bù lại điều đó, cô sẽ được phép sử dụng quyền hạn của một người vợ lương thiện mà không phải làm nghĩa vụ của mình Đấy, tất cả chỉ có thế, đó

là những gì tôi muốn nói với cô.Bây giờ đã đến lúc tôi phải đi Tôi không ăn

ở nhà” (A K bản tiếng Nga tr 358)

Hình ảnh Karênin đã chết trong Anna nhường chỗ cho Vrônxki Cả Anna, cả

chúng ta đểu ngỡ vì thế mà hạnh phúc thật đã đến với nàng, nàng nhất quyết

đòi ly di để xây dựng hạnh phúc trong một cuộc đời mới mẻ với Vrônxki Nào ngờ thế lực phong kiến bảo thủ và ác tâm dù đã lỗi thời nhưng sức nặng

của nó vẫn như trái núi đè bẹp những tâm hồn nổi loạn Chế độ phong kiến lỗi thời kia như con sâu trăm chân chết vẫn không gãy Bá tước Karênin

đã nói thẳng “Cuộc đời chúng ta gắn bó với nhau không phải do ý con người

mà do ý Chúa” Hắn đe doạ: chỉ có tội ác mới cắt đứt sự gắn bó ấy, mà tội ác

như vậy thì sẽ bị trừng phạt nặng nề Mặt khác, luật pháp lại qui định đứa con trai duy nhất và yêu quí của nàng: Xêriôga phải sống theo bố nó Nỗi đau xé ruột xé gan ấy đã được Anna bộc lộ với người chị dâu trong đầm đìa

nước mắt: “Em được lão ta đồng ý Còn con trai em thì sao? Họ sẽ không

trả nó cho em đâu… Chị nên hiểu em yêu hai người như nhau, mà cả hai

em đều yêu hơn chính bản thân mình: Xêriôga và Vrônxki… Trên đời, em chỉ yêu có hai người đó và có người này thì không thể có người kia Em không thể liên kết lại được, mà đó lại là mong ước duy nhất của đời em Và

nếu em không đạt được điều đó thì trên đời này mọi cái khác đối với em chẳng quan trọng” (A K II/273)

Đã có lần nàng nghĩ dù cho quan hệ của nàng với chồng và với Vroonxxki thế nào đi chăng nữa thì nàng cũng không để bất kỳ cái gì xâm phạm đến lĩnh vực thiêng liêng của nàng: đó là đứa con đầu lòng, đứa con yêu quí và đứa con duy nhất của nàng Dù cho nàng bị dồn đến bước đường cùng cực đến mấy đi nữa cũng không bao giờ nàng chịu lìa bỏ đứa con trai độc nhất

đó của mình Dù cho Karênin có hắt hủi, dè bỉu dù cho Vrôxki co thờ ơ xua đuổi nàng cũng chấp nhận tất cả mà không bao giờ nàng rời bỏ con mình Nếu như một khi nàng mất hết tất cả tài sản, tình yêu, danh phận, địa

vị chẳng hạn thì nàng cũng còn có một mục đích để sống đó là con nàng, nang phải sống để, phải hành động, đấu tranh cho vị trí của nàng đối với con, nàng phải mang con đi sống một nơi khác trước khi họ giật con nàng khỏi tay nàng, nàng nghĩ thế và nàng sẽ làm thế Song, nàng đã không thể,

tất cả xung quanh đều như chiếc "đinh ốc vít chặt nàng lại" mà nàng không

thể vượt qua điều ấy Nàng tưởng với những lời nàng thú nhận với chồng là

"nàng đã nói ra trước toàn thế giới và toàn thế giới đã nghe thấy" (A K

I/459) Nàng nhìn ra vạn vật xung quanh và thấy đâu đâu cũng hướng vào nàng với cặp mắt đầy xăm xoe, xoi mói và không chịu buông tha cho nàng:

"Nàng dừng bước, ngước nhìn ngọn cây hoàn diệp liễu đang đung đưa theo chiều gió, lá cây bóng loáng dưới ánh nắng, và hiểu rằng ông ta sẽ không

tha thứ cho mình, giờ đây toàn thế giới sẽ tàn nhẫn như bầu trời này, như những rặng cây này " A K I/463)

Cuộc sống ngày càng bị dồn ép và cái vòng luẩn quẫn của cuộc đời kia lại

cứ ntwaj như chiếc thòng lọng ngày càng siết chặt con người và cuộc đời của Anna lại, không sao thoát ra nổi Khi cố thoát khỏi cảnh sống đó hai người (Anna và Vrôxki đã rời Nga du lịch châu Âu và lưu lại nước Ý để tìm hưởng cái không khí thanh bình với hy vong không còn chút vấn vương gì

về những định kiến quá khứ chật hẹp của lề thói phong kiến Nga Họ đến đây để tìm một hạnh phúc mới trong những khung cảnh mới tuy nhiên thực

tế thì đến đây khoảng cách trong tâm hồn giữa hai người lại càng xa hơn mặc dù nơi đây họ đã có một tuần trăng mật tự nhiên và công khai Nhưng

chính Vrônxki đã tự thú về sự bất lực của mình: "Tôi hì hục bao lâu nay mà không đi đến đâu cả" (A.K.II/55) Cuộc sống mới mẽ, xa lạ của đất Ý đã trở

nên hấp dẫn với cả hai nhưng lại trở nên nhạt nhẽo, chán chường khi nghĩ về nhau Họ bèn trở về Nga Sắp đến ngày sinh nhật Xêriôgia, nhớ con da diết, bằng mọi cách nàng phải về gặp bằng được con bởi nàng là mẹ nó, nàng có quyền được gặp con nàng Thăm con lần này là một nỗi xúc động mãnh liệt

đối với Anna "nàng đã trút tất cả sức mạnh của mối tình không thỏa vào đứa con đầu lòng, tuy không yêu bó nó Thế mà phải vĩnh viễn xa nó, không những về thể xác mà cả về tinh thần, và không có cách nào để cứu vãn cả"

Vì hành vi phạm tội của nàng mà nàng phải mất con vĩnh viễn

Nỗi mất con và tình trạng bế tắc không sao ly dị được cùng với bao nhiêu lời

dè bỉu độc ác của dư luận công khai chốn thượng lưu xua đuổi, đến nỗi chẳng một ai dám tiếp xúc với nàng, thậm chí có kẻ xấu bụng còn làm nhục

nàng ngay giữa nhà hát bởi cho rằng "ngồi cạnh nàng là ô nhục" Tất cả

những thứ đó làm cho nàng thêm đau khổ, tan nát tâm can và đồng thời mất hết niềm tin với cuộc sống

Chính Vrônxki cũng thừa nhận:"trong xã hội thượng lơu thì đó là địa ngục không thể tưởng tượng được cực hình nào ghê gớm hơn những điều nàng đã phải chịu đựng suốt hai tuần ở Peterbua " Mặc dầu đúng như lời của nữ công tước Miackaia - một người thẳng thắn, bộc tuệch đã nói rõ: "Chị ấy đã làm cái điều mà mà mọi phụ nữ, trừ tôi ra đều làm vụng trộm, còn chị ấy, chị ấy không muốn dan dối thế là tốt Từ khi những phụ nữ tồi tệ gấp nghìn lần đổ xô vào công kích chị ấy, tôi thấy chị ấy xử sự thật đáng khâm phục"

Phải chăng Anna có tội? Nếu quả thực như thế thì không phải là do nàng yêu

mà bởi lẽ, nàng dám đem tình yêu của mình đối lập lị với xã hội, đối lập lại những qui tắc xã hội đã đặt ra, hơn nữa nàng lại muốn xã hội chấp nhận hành động ấy của nàng một cách hợp pháp: hành động chung sống, xây đắp hạnh phúc với người mình yêu Nỗi "ô nhục" của Anna khi nàng xuất hiện ở nhà hát mà nơi đây các bà tai ta mặt lớn, "đứng đắn", "nghiêm chỉnh" không

muốn ngồi cạnh nàng chính là bản án tử hình đối với nàng, với danh dự và

số phận của nàng

Bị xã hội xua đuổi, không còn cách nào khác, Anna bắt đầu trút lên Vrônxki tất cả nhưng trách nhiệm về hoàn cảnh đắng cay tột cùng của nàng Những giấc mơ khủng khiếp lại xuất hiện và xé nát tâm can nàng; nếu như trước

đây, lúc mới bắt đầu dan díu với Vrônxki, đêm nào nàng cũng "nằm mơ thấy

cả hai đều là chồng và cả hai đều ôm ấp vuốt ve mình" thì giờ đây lại là

"một ông già bé nhỏ, râu ria xồm xoàm đang cúi xuống làm gì đó với một miếng sắt, làu bàu bằng tiếng Pháp những lời vô nghĩa" (A.K.II/417) Một câu hỏi cháy bỏng luôn canh cánh trong lòng nàng: "Nhỡ chàng không yêu mình nữa thì sao?"

Những giấc mơ ấy như báo hiệu một nỗi bất hạnh đang dần trút ập xuống hai

người Nàng dận dữ, tức tối rồi ngờ vực: "Vấn đề là chúng ta có yêu nhau hay không? Nếu anh yêu em như em yêu anh, nếu anh đau khổ như em "

và rồi nàng dằn dỗi tuyệt vọng: "Anh anh sẽ phải hối hận về việc này "

Thực chất mà nói thì không chỉ có xã hội thượng lưu xua đuổi Anna mà ngay cả Vrônxki cũng lại là một con người bất lực, anh ta cung không thoát

khỏi cái hệ tư tưởng quái đản của chế độ phong kiến đương thời: "lòng ham danh vọng vẫn là mơ ước của chàng từ thời thơ ấu, và thời thanh niên, một ước mơ mà chàng không thú nhận với chính mình, nhưng lại mãnh liệt đến nỗi giò đây niềm say mê đó vẫn đang tranh chấp với tình yêu" Trong cuộc

sống, Vrônxki cho rằng chỉ có thể yên tâm và ngẩng cao đầu trước thiên hạ bằng cách đề ra một bộ luật gồm những nguyên tắc qui định chính xác tất cả

những gì nên làm và không nên làm: "Nếu mắc nợ một gã cờ bạc bịp thì phải trả ngay, còn tiền may quần áo thì chưa vội; không nên nói dối, nhưng với phụ nữ thì được phép; đừng đánh lừa ai, trừ khi đó là một ông chồng có

vợ đẹp; bản thân có thể xúc phạm kẻ khác nhưng trong bất kỳ trường hợp nào cũng không tha thứ cho những ai xúc phạm đến mình" Niềm háo danh

đã tạo nên cho Vrônxki một một lối sống hảo hớn có thể hy sinh tất cả vì tình yêu, miễn là không xâm phạm đến tự do cá nhân của mình, lại là con nhà giầu nên Vrônxki thỏa sức tiêu xài sao cho thõa mãn dục vọng riêng tư

của mình, "mẹ Vrônxki có tài sản riêng, hàng năm ngoài số tiền hai vạn rưỡi rúp đã qui định, còn cho thêm con trai hai vạn rúp mà Vrônxki tiêu nhẵn cho

đến đồng cuối cùng" khiến cho con người vốn đã phù phiếm lại càng phù phiếm hơn

Quả là về mặt trí tuệ, Vrônxki thấp kém hơn Anna quá nhiều Nếu như nàng

am hiểu khá sâu trên nhiều mặt, từ việc giáo dục thiếu nhi đến các mặt kiến trúc, nông học, y tế thậm chí cả nuôi ngựa và thể thao khiến chàng rất ngạc nhiên về những hiểu biết và trí nhớ của nàng thì ngược lại chàng đóng rất đạt

"vai trò chàng đã chọn - vai trò một điền chủ giàu có làm hạt nhân cho giới