Tìm hiểu về tai biến địa chất, xói mòn và trượt lở đất đá

Tìm hiểu về tai biến địa chất, xói mòn và trượt lở đất đá

I H C PH M V N NGKhoa CÔNG NGH THÔNG TIN

Hu nh Th Y n Ly

Ph m Tu n V

I.L i nói u:

Trong môi tr ng s ng c a chúng ta hi n nay luôn có nh ng bi n i ,không

nh ng v m t xã h i loài ng i mà còn bi n i v các c m t nhiên.Cùng

i s phát tri n c a công ngh hi n i nh hi n nay vi c ã giúp chúng ta

nh n th c rõ h n v nh h ng c a môi tr ng t nhiên i v i con ng i và

sinh v t trên trái t.Tuy nhiên s nhìn nh n c a chúng ta ch a th c s úng

tr ng tâm,môi tr ng chúng ta hi n ang bi n i theo chi u h ng x u bên

nh nh ng m t tích c c.Nh ng n m tr l i ây xu t hi n nhi u tai h a nh

ng m t cách tr c ti p lên xã h i loài ng i e d a n tính m ng c ng nhtài s n ,môi tr ng c ng ngày càng b ô nhi m b i các tai h a ó.Trong ó

nh ng tai bi n a ch t là m t b ph n c a nh ng tai bi n t nhiên nh h ng

n con ng i Chính vì v y vi c nghiên c u và xác nh úng nguyên nhânhình thành c a nó ,h u qu mà nó l i và cách phòng ch ng , i phó hi n

ang là m i quan tâm hàng u Trong ph m vi hi u bi t chúng tôi,hay nói úng

n là trong m t bài báo cáo chúng tôi h t s c c g ng có th t ng k t l i vànêu ra nh ng v n c b n nh t mà chúng ta c n ph i n m hi u thêm v tai

bi n a ch t là gì ,nguyên nhân ,h u qu và cách phòng ch ng ây c ng là l n

u tiên làm bài báo cáo nên nhóm chúng tôi không tránh kh i m i thi u sót ,sai

m có th x y ra nên tôi mong các b n thông c m

ng an toàn t thân.

Trái t luôn t t o l p l i s cân b ng m i nh v n có c a nó.Do ó nói

n tính gây h i và tính an toàn trong khái ni m tai bi n môi

tr ng là nói n tác ng x u n tính m ng và tài s n c a con ng i

Nói n tai bi n ch là nói n s an toàn c a xã h i loài ng i âu ch a

có con ng i, y ch có quá trình t nhiên mà không có tai bi n môi

tr ng.Khi các tai bi n v t quá ng ng an toàn ( i v i con ng i) thì nó

tr thành thiên tai ho c s c môi tr ng

Thiên tai : thi t h i gây ra là do quá trình t nhiên

c môi tr ng : thi t h i gây ra do chính con ng i.cnghiêm tr ng g i là th m

Thiên tai hay s môi tr ng gây thi t h i ho môi tr ng

Vd: ng t CôBê(Nh t B n), cháy r ng Indonexia (1997)

Tai bi n môi tr ng bao gi c ng là m t quá trình tác ng trên m t di ntích r ng l n và kho ng th i gian lâu dài h n s c môi tr ng

2 Tai bi n a ch t

Theo S a Ch t Hoa K (Smith, 1996), tai bi n a ch t là : “m t u

ki n, m t quá trình a ch t gây nguy hi m, e do s c kho con ng i, tài

n công dân, ch c n ng hay kinh t m t c ng ng”

n phân bi t rõ tai bi n a ch t không hoàn toàn ng ngh a v i tai

bi n x y ra trong quá trình a ch t Ch nh ng tai bi n nào do u ki n hayquá trình a ch t gây ra m i g i là tai bi n a ch t

nh ngh a ,nguyên nhân hình thành , a m tai bi n a ch t:

nh ngh a:

"Tai bi n a ch t là các hi n t ng t nhiên tham gia tích c c vào quá trình bi n i a hình b m t th ch quy n"

Là m t b ph n c a tai bi n t nhiên, tai bi n a ch t là nh ng tai

bi n x y ra trong l p v ngoài c a trái t gây nhi u t n th t cho s

ng và ho t ng c a con ng i

Tai bi n a ch t là m t d ng tai bi n môi tr ng phát sinh trong

th ch quy n Các d ng tai bi n a ch t ch y u g m núi l a phun,

ng t, n t t, lún t, tr t l t Chúng liên quan t i các quátrình a ch t x y ra bên trong lòng trái t

Nguyên nhân hình thành tai bi n a ch t:

Nguyên nhân chính là do l p v trái t hoàn toàn không b ng

ph ng v thành ph n và chi u dày ,có nh ng khu v c v trái t

ng manh ho c các h th ng t dãy chia c t v trái t thành nh ng

ng kh i,m ng nh .Do v y ,l p v trái t trong th c t luônchuy n ng theo chi u ng c ng nh chiêu ngang

3 a m x y ra các tai bi n a ch t :

T i các khu v c v trái t có k t c u y u ,dòng nhi t xu t phát t mantia

i d ng t á nóng ch y (dung nham) ho c khói ,h i n c :ch y theo

c a hình kéo theo các tác ng h y di t i v i con ng i và môi tr ng

ng Nh ng m xu t hi n s phun trào t á nóng ch y ho c b i ,h i n c

c g i là núi l a Các vùng nh v y phân b có quy lu t trên trái t t o thành núi l a Các

ng ng c a con ng i nh khai thác khoáng s n trong lòng t ,xây d ngcác h ch a n c l n ôi khi c ng gây ra ng t kích thích và các khe n t

nhân t o

Ví d : p th y n sông Gianh 2, huy n B c Trà My(Qu ng Nam)

Trên b m t trái t ,ho t ng c a n c và gió gây ra s xói mòn Xói mòn do

ch t c lý y u nh t sét th m n c Th ng xu t hi n trong các vùng

núi(Trung du mi n núi B c b Vi t Nam) vào th i k m a hàng n m Các

ho t ng m ng khai thác khoáng s n (khai thác t á,than,s t…) ang

làm xu t hi n tác nhân tr t l t nhân t o M t s hi n t ng t nhiên khác

nh sóng bi n ,thay i dòng ch y c a các dòng sông c ng t o nên s tr t l

t

II Phân lo i tai bi n a ch t:

Có nhi u cách phân loa tai bi n a ch t, ph thu c vào m c ích s d ng

b Phân lo i theo c ch v n hành c a tai bi n.

Cách phân lo i này phù h p v i vi c ng x tai bi n, gi m t i thi u thi t

Tai bi n sinh a hoá liên quan n s tích lu ngoài ng ng sinh thái

a các nguyên t hay h p ch t trong môi tr ng có nh h ng x u

n s c kho c ng ng Tai bi n này bao gi c ng là tai bi n tr ng

di n

tích lu các ch t gây h i trong môi tr ng c g i là quá trình

ô nhi m môi tr ng a ch t ó có th là quá trình ô nhi m tnhiên hay nhân t o

Ta t p trung nghiên c u v tai bi n a ng l c h c

II Tai bi n a ng l c và các hi n t ng tai bi n:

Các quá trình ng l c a ch t ch tr thành tai bi n khi có m t con

ng i, khi t c c a các quá trình v t quá kh n ng thích nghi c a c thcon ng i và kh n ng ch ng ch u c a s n nghi p (nhà c a, c u c ng, p )

2 Các lo i tai bi n a ng l c : 2.1.1 ng t:

a) Khái ni m :

ng t là hi n t ng rung ng t ng t c a v Trái t, m nh hay

u tùy t ng tr n (xác nh b ng Richter) do s d ch chuy n các m ng

th ch quy n ho c các t gãy d i m t t và truy n qua các kho ngcách l n.Hay nói cách khác là:

Theo ngôn ng khoa h c , ng t là s gi i thoát t ng t m t n ng

ng l n tích t trong m t th tích nào ó bên trong trái t b) Nguyên nhân gây ra ng t : G m có 3 nguyên nhân chính:

i sinh :

Là s phun trào núi l a (ta s tìm hi u v núi l a phànsau),s v n ng ki n t o các i hút chìm ,các ho t ng

t gãy Ngo i sinh :Thiên th ch va ch m vao trái t (r t hi m g p x y ra g n tri u

m ),các v tr t l t v i kh i l ng l n

Nhân sinh:

Ho t ng thay i ng su t á g n b m t ho c áp su t ch t

ng ,các v th nhân trong lòng t c) Phân lo i : Có hai cách phân lo i ng t:

Phân lo i theo nguyên nhân:

S t l l h ng trong v trái t

+ Núi l a phun trào

+ S v n ng bên trong trái t

Trong ó ng t do núi l a phun trào và s t l l h ng chi m10%.Còn l i ng át ki n t o(v n ng bên trong trái t)

Phân lo i theo sâu ch n tiêu :+ ng t nông (85 km).

+ ng t trung gian (trung bình ,kho ng 12km)

Khu v c ông Phi

2.1.2 Núi l a :

a) Khái ni m :

Là hi n t ng magma t trong lòng t trào ra ngoài m t t d i d ng

dung nham ,ho c d i d ng bom,tro b i

b) Ngu n g c:

Núi l a xu t x t m t bán o volcano.Núi l a phát sinh t các b n

ch a ,n m sâu 20-40 km trong th ch quy n

Núi l a Liamuuiga Liên bang Saint Kittls và Nevis

c) C u t o:

Mi ng núi l a : là n i v t li u phun ra ngoài

ng núi l a : là ng i chính c a magma t lò magma n

mi ng núi l a

Lò magma: là n i ch a magma ,có áp suât r t l n

C u t o núi l a

M t c t d c c a núi l a

d) Nguyên nhân hình thành núi l a :

Nguyên nhân chính: S d ch chuy n c a các m ng là nguyên nhân gây ra núi

a phun(gi ng nh ng t).Hay là nh ng tai bi n liên quan n chuy n ngtrong l p v trái t - chuy n ng c a l p choàng (manti) trong quá trình ti n

B n các m hostpot trên th gi i

e) Phân lo i núi l a :

- Phân lo i theo ho t ng c a núi l a : + Núi l a ang ho t ng : là nh ng núi l a v n còn phun trào ,th ng

cu t hi n mép c a các m ng ki n t o trái t

+ Núi l a ang ng : là nh ng núi l a yên t nh trong th i gian dài và

i t ng t phun trào + Núi l a ã t t : là núi l a ng ng ho t ng t ngàn n m và có d u

hi u là á magma phía d i

- a theo d ng phun và ki u phun:

a) D a theo d ng phun:

- D ng phun kh ng khi p : áp su t kh ng khi p ,dung nham phunlên cao nhi u km v i v n t c hàng tr m m t m i gi

- D ng phun hawai : dung nham trào ra t m t v t n t l n và nhnhàng di chuy n r t xa so v i mi ng núi l a Núi phun m t c t l a th nglên không trung cao trên 100 m trong nhi u phut ,th m chí nhi u gi

- D ng gây n t ng m nh nh ng ít nguy hi m : Có nhi u t phun

ng n và m nh ,có ti ng vang l n và ít dung nham b n lên

- D ng nhi u ti ng n ,phun tro và á : có nhi u ti ng n nh ng chphun tro và á ,không phun dung nham

- D ng phun có h i n c: núi l a ho t ng g n i d ng ,vùng mt, có nh ng t n tung trong th i gian ng n

Núi l a Hawaib) D a vào ki u phun:

- Ki u Maar : phun xu t n m nh sinh ra nh ng phi u n lên t i hàngmet ,vài km ng thông c a núi có th kéo dài t i 500-800 km

- Ki u Krakatao: phun xu t kèm theo nh ng t n phun m n lên thành

nh ng c t khói b i kh ng l và không có dung nham tràn ra

- Ki u pelee:dung nham r t quánh ,có tính axit ,th ng không ch y màtrào lên kh i ph n bên c a núi d i d ng kim t tháp

- Ki u stromboli:dung nham s n s t (có tính baz nh ),nhi t r tcao,phun xu t hi n nhi u bom và ch t r n

Núi l a Phú S Nh t B nBên c nh dó còn có r t nhi u ki u nh : ki u Hawai,vulcanô,phun xu tdung nham khi c ,khi l ng,ki u khe n t, iatrêma.

f) Phân b núi l a trên th gi i:

1 ai vòng cung Thái Bình D ng:

Có kho ng 340 núi l a ang ho t ng ,chi m 2/3 s núi l a dang

ho t d ng trên th gi i Các núi l a ang ho t ng phân b vòng vành ai(gân bi nn),các núi l a ã t t phân b ngoài vành ai (cách xa bi n )

2 D i núi l a xuyên –Á( ai a Trung H i –Indonesia):

S l ng núi l a l c nh ng núi l a ã t t có kho ng 117 núi

a s n m vùng o Indônêsia và các o trong a Trung H i

mô ít h n ba ai trên Ngoài ra núi l a còn phân b r i rác không theovành ai

Liên h Vi t Nam:

Vi t Nam ,hi n nay (s li u 2009) không có ng n núi l a nào ang ho t

ng nh ng có nhi u t núi l a phun trào ã l i d u tích nh :

- Dãy tr ng S n

- p bazan r ng l n Nam B

- Núi l a ho t ng g n ay nh t là núi l a Hòn Tro (1923)

- Ngoài ra ,núi l a còn phân b nh Quán , à l t ,Xuân L c, kk,d o Lý S n (Quang Ngãi chúng ta),…

- Các a hình liên quan: h núi l a ( h T N ng Gia Lai),…

- Do ho t ng c a ng t v i c ng h n 7.5 richter.

- Do ho t ng c a núi l a

- Do tr t l t á kh i l ng l n d i áy bi n

3) c m :Sóng th n ch a n ng l ng c c l n ,lan truy n v i t c cao và có

th v t kho ng cách l n qua i d ng mà ch m t r t ít n ng l ng

vùng n c sâu ,do có bu c sóng dài nên m t c n sóng th n có th

nh nh ng khó nh n ra chúng , vùng n c sâu kho ng 4000 msóng th n có th t t c kho ng 700 Km/h,chi u cao con sóngkho ng 1 m

Khi g n n b d y bi n tr nên nông và con sóng không còn dichuy n nhanh d c n a ,vì th nó b t u “d ng ng lên “.Chi u cao

có th t t i kho ng 20-30m

Nhìn chúng : Sóng th n là h u qu c a nh ng tr n ng t có c ng

l n ,và núi l a phun trào

2.1.4 Xói mòn t:

1 Khái ni m :

Là quá trình làm m t l p t trên m t và phá h y các t ng tbên d i do tác ng c a n c m a, b ng tuy t tan ho c do gió i

i s n xu t nông nghi p thì n c và gió là hai quá trình quan tr ng

nh t gây ra xói mòn và các tác nhân này có m c nh h ng t ng

gi m khác nhau theo các ho t ng c a con ng i i v i t ai

Là s di chuy n c a v t li u hòa tan Xói mòn hóa h c có th

y ra do tác ng c a dòng ch y b m t ho c dòng ch y ng m t

ng này n t ng khác

3 CÁC KI U XÓI MÒN T:

3.1 Ki u xói mòn do n c:

- Ki u xói mòn do n c gây ra do tác ng c a n c ch y tràn trên

m t (n c m a, b ng tuy t tan hay t i tràn)

- Xói mòn th ng là s xói l t, á m theo nh ng dòng ch y t ptrung, n sâu t o ra các rãnh xói và m ng xói

- Xói mòn ph ng là s r a trôi t m t cách t ng i ng u trên

m t do n c ch y dàn u, t b cu n i theo t ng l p, phi n

u t nh h ng l ng t xói mòn

Ph ng trình m t t ph d ng:

A = R.K.L.S.C.P Trong ó:

A - L ng t m t bình quân trong n m (t n/ha/ n m);

phân b c a mùa m a c ng là y u t chi ph i và quy t nh n

3.1.4 Y u t che ph và qu n lý (C):

Y u t này ch ra m c tác ng c a các h th ng cây tr ng và

nh ng khác bi t trong qu n lý s d ng t i v i l ng t b m t

do xói mòn Các r ng và ng c là nh ng h th ng b o v t tnhiên t t nh t, ti p ó là các lo i cây tr ng có kh n ng che ph cao

- Di n tích t r ng và t c gió m nh mang ccác h t t i.

Xói mòn do n c là lo i xói mòn do s công phá c a nh ng h t m a i v i

p t m t và s c cu n trôi c a dòng ch y trên b m t t ây là lo i xói mòn

nh ng vàng t d c khi không có l p ph th c v t, gây ra các hi n t ng xói

t, xói rãnh, xói khe

ch y,t c dòng ch y, l c quán tính càng t ng, xói mòn càng m nh.

i di n cho tai bi n a ng l c ngo i sinh:

Tr t l và s p lún là nh ng tai bi n a ch t gây ra b i s d chchuy n c a

ng nâng h ki n t o

Tr t l và s p lún liên quan n các h at ng c a con

ng i: liên qua tr c ti p và rõ nét v i các ho t ng c a con

ng i, khi con ng i tác ng vào môi tr ng t nhiên Vd:

tr t l d c sông ng Nai ho t ng khai thác cát sông;

hi n t ng lún các thành ph l n Bangkok khai thác quá

c n c d i t

Nguyên nhân gây nên:

Tr t l x y ra do nhi u nguyên nhân :

- Tác ng xâm th c c a sóng : khi m t thoáng h càng r ng,vùng xói l s phát tri n Vùng tr t l th ng là vùng i

di n v i h ng gió m nh và th ng xuyên

- dao ng m c n c h theo mùa : S dao ng m c n c

s làm thay i áp su t l c n c l r ng trong t á Vàomùa khô, khi m c n c h th p, t á b m t l c ch ng gây ra chuy n ng tr t l K t qu , bên trên i dao ng

t n c, vùng tr t l c hình thành

- hình thành các m t tr t khi m c thu t nh dâng cao: m cthu t nh dâng cao, m r ng vùng b th m, làm gia t ng hàm

i sâu, lên b m t, do s tr t êm không ng t c a t gãy

o ra C u t o môi tr ng a ch t ch n t gãy ng m th ng

có 2 c u trúc: móng á c ng( phía d i) và n n á b r i phíatrên

Móng á c ng phía d i b t gãy hi i chia c t làmnhi u kh i, các kh i d ch chuy n t ng i v i nhau theo m t

t gãy, lôi kéo l p ph phía trên vào quá trình bi n d ng Cáckhe n t xu t phát t t gãy d i sâu, lan to d n v phía trên,

o thành trùm n t d ng cây Do l p t m t th ng bão hoà

Th i mòn và cát bay: Còn g i là xói mòn do gió ây là m t tai

bi n áng ng i các vùng khô h n (sa m c và bán sa m c) vàvùng c n cát ven bi n

Xói l b bi n : Nguyên nhân chính là do s dâng lên c a

c n c bi n Ngoài ra còn do s s p h ki n t o các vùngven bi n , s p h do hút n c ng m và tháo khô m l y

3.1.3 Nhân t Nhân sinh:

1 Ho t ng khai thác tài nguyên n c:

c bi t c n chú ý các p và h nhân t o, gây ra các h u qu :

- i tích lòng h : làm h c n d n

- Bi n d ng c nh quan và xáo tr n m t t : th ng do các ho t ngkhai thác m l thiên.

- Làm m t l p ph th c v t, do v y làm t ng các ho t ng ch y tràn, r atrôi b m t vào mùa m a, t ng l ng tr m tích i vào các dòng n c

a) ng t: