Kiến thức Hiểu được: - Bản chất của phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng giữa các ion.. - Để xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li phải có
Trang 1GIÁO ÁN GIẢNG DẠY
Trường : ĐHSP Thái Nguyên Tên SV : Trần Quốc Việt.
Chương trình chuẩn: Hóa học 11 Lớp : Hóa A K43
Họ và tên GVHDGD: TS.Hoàng Thị Chiên.
Tiết 6 Bài4: PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCH CÁC
CHẤT ĐIỆN LI
I Mục tiêu bài học
1 Kiến thức
Hiểu được:
- Bản chất của phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng giữa các ion
- Để xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li phải có ít nhất một trong các điều kiện: + Tạo thành chất kết tủa
+ Tạo thành chất điện li yếu
+ Tạo thành chất khí
2 Kỹ năng
- Quan sát hiện tượng thí nghiệm để biết có phản ứng hóa học xảy ra
- Dự đoán kết quả phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li
- Viết được phương trình ion đầy đủ và rút gọn
- Tính khối lượng kết tủa hoặc thể tích khí sau phản ứng; tính % khối lượng các chất trong hỗn hợp; tính nồng độ mol ion thu được sau phản ứng
3 Trọng tâm
- Hiểu được bản chất , điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện
ly và viết được phương trình ion rút gọn của các phản ứng
- Vận dụng vào việc giải các bài toán tính khối lượng và thể tích của các sản phẩm thu được, tính nồng độ mol ion thu được sau phản ứng
4 Thái độ – tình cảm: Có ý thức cải tạo môi trường nhờ các phản ứng hóa học
II Phương pháp giảng dạy
- Sử dụng phương pháp đàm thoại nêu vấn đề kết hợp với thí nghiệm trực quan
III Chuẩn bị
1 Giáo viên
- Chuẩn bị nội dung kiến thức mới, nắm vững kiến thức liên quan
- Bảng phụ giáo viên có nội dung bài tập củng cố cuối bài
- Hoá chất và dụng cụ làm thí nghiệm biểu diễn. Các dd sau Na2SO4, BaCl2,
NaOH, HCl, CH3COONa, Na2CO3, dd phenolphtalein.
2 Học sinh
- Nắm vững kiến thức cũ: +Thuộc bảng tính tan
+Chất điện li mạnh, chất điện li yếu và sự điện li của chúng
- Cần chuẩn bị trước nội dung bài học mới ở nhà
Trang 2IV Tiến trình lên lớp
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ (5 phút)
- Tính pH của dung dịch KOH 0,001M và pH của dung dịch HNO3 0,1M
3 Bài mới
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
Hoạt động 1: Phản ứng tạo
thành chất kết tủa (12 ph).
GV làm thí nghiệm biểu
diễn phản ứng giữa dung
dịch Na2SO4 và dung dịch
BaCl2
Giải thích ?
GV hướng dẫn cho học sinh
các bước viết một phương
trình ion rút gọn theo 2
bước theo SGK
Từ phương trình ion rút gọn
yêu cầu học sinh cho một
thí dụ phản ứng trao đổi của
một cặp chất khác cũng cho
sản phẩm là BaSO4 Rút ra
bản chất của phản ứng trong
trường hợp này
Hoạt động 2:Phản ứng tạo
thành chất điện li yếu(10ph)
a.Phản ứng tạo thành nước
GV làm thí nghiệm biểu
diễn: cho từ từ dung dịch
HCl vào dung dịch NaOH
(có chứa phenolphtalein)
cùng nồng độ
Yêu cầu HS quan sát và viết
phản ứng Giải thích
Yêu cầu học sinh viết phản
ứng giữa Mg(OH)2 với dung
dịch HCl
Rút ra bản chất phản ứng
Quan sát và viết phương trình phản ứng
Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4$ + 2NaCl
Natri sunfat và Bari clorua đều dễ tan và phân li hoàn toàn
Na2SO4 → 2Na+ + SO4
2-BaCl2 → Ba2+ + 2Cl
-Trong số 4 ion chỉ có Ba2+
và SO42- kết hợp được với nhau tạo thành sản phẩm ít tan
Ba2+ + SO42- → BaSO4 $
HS lấy ví dụ về phản ứng có sản phẩm BaSO4 và rút ra nhận xét
HS quan sát và viết phương trình phản ứng, phương trình ion rút gọn
HCl + NaOH → NaCl +
H2O HCl → H+ + Cl
-NaOH → Na+ + OH
-Phương trình ion rút gọn
H+ + OH- → H2O Mg(OH)2 + 2HCl → MgCl2
+ H2O Mg(OH)2 + 2H+ → Mg2+ +
H2O Phản ứng xảy ra do có sự kết hợp của 2 ion H+ và OH
-tạo thành nước
I Điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li
1 Phản ứng tạo thành chất kết tủa
Thí nghiệm : trộn 2 dung dịch Na2SO4 và BaCl2 Phản ứng
Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4$ + 2NaCl
Phương trình ion rút gọn:
Ba2+ + SO42- → BaSO4 $
Phản ứng có sự kết hợp giữa các ion tạo thành một sản phẩm kết tủa
2 Phản ứng tạo thành chất điện li yếu
a Phản ứng tạo thành nước Thí nghiệm
HCl + NaOH → NaCl +
H2O Phương trình ion rút gọn
H+ + OH- → H2O
Phản ứng xảy ra do có sự kết hợp của 2 ion H+ và OH
-tạo thành chất điện li yếu
Trang 3b.Phản ứng tạo thành axit
yếu
GV làm thí nghiệm biểu
diễn cho từ từ dung dịch
HCl vào dung dịch
CH3COONa
GV hướng dẫn HS ngửi mùi
sản phẩm, viết PTPƯ rồi
nhận xét
Hoạt động 3: Phản ứng tạo
thành chất khí(5ph).
(1) GV hướng dẫn HS làm
TN rót dd HCl vào cốc
đựng dung dịch Na2CO3
Hãy nêu hiện tượng và giải
thích
(2) Hãy nêu ý nghĩa của pt
ion rút gọn
Hoạt động 4: (3-5ph)
Kết luận:
Giáo viên nhắc lại dấu hiệu
nhận biết phản ứng hóa học
xảy ra: Có chất mới tạo
thành
GV: Yêu cầu học sinh nêu
lại điều kiện
để xảy ra phản ứng trao đổi
ion
Phản ứng xảy ra HCl + CH3COONa → NaCl + CH3COOH
HCl → H+ + Cl
-CH3COONa → CH3COO- +
Na+
H+ + CH3COO- →
CH3COOH Phản ứng tạo thành
CH3COOH (mùi dấm) là axit yếu
(1) Có bọt khí, do xảy ra phản ứng :
2HCl + Na2CO3
2NaCl + CO2 + H2O 2H+ + 2Cl– + 2Na+ +CO 32
2Na+ + 2Cl– +
CO2+ H2O
2H+ + CO23
CO2 +
H2O
Có xuất hiện bọt khí (2) HS nhận xét trả lời
HS thảo luận trả lời
b Phản ứng tạo thành axit yếu
Thí nghiệm HCl + CH3COONa → NaCl + CH3COOH
Phương trình ion rút gọn
H+ + CH3COO- →
CH3COOH Phản ứng có sự kết hợp của
2 ion H+ và CH3COO- tạo thành CH3COOH là chất điện li yếu
3 Phản ứng tạo thành chất khí
Thí nghiệm 2HCl + Na2CO3
2NaCl + CO2 + H2O Phương trình ion rút gọn
2H+ + CO 32
CO2 +
H2O
Phản ứng giữa muối cacbonat và dung dịch axit rất dễ xảy ra vì vừa tạo thành chất điện li rất yếu là nước, vừa tạo ra chất khí
CO2 thoát ra khỏi môi trường phản ứng
II KẾT LUẬN:
1.Phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng giữa các ion
2.Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li chỉ xảy ra khi các ion kết hợp được với nhau tạo thành ít nhất một trong các chất sau:
- chất kết tủa
- chất điện li yếu
- chất khí
Trang 44.Củng cố (8 phút)
Giáo viên hướng dẫn học sinh làm nhanh một số dạng bài sau:
Bài 1 Chọn phát biểu đúng.
A Phản ứng trao đổi có thể xảy ra giữa hai đơn chất
B Phản ứng trao đổi chỉ xảy ra giữa hai chất tan trong nước
C Phản ứng trao đổi chỉ xảy ra khi sản phẩm có chất ít tan hơn hoặc có chất dễ bay hơi hơn hoặc có chất điện li yếu hơn
D Phản ứng trao đổi chỉ xảy ra khi sản phẩm có chất kết tủa hoặc có chất khí hoặc có chất điện li yếu
Đáp án D
Bài 2 Có mấy phản ứng trao đổi ion trong số các phản ứng sau ?
d) CuO + H2SO4 e) Fe + HCl
A 3 phản ứng B 4 phản ứng C 5 phản ứng D 6 phản ứng
Đáp án A
Bài 3 Phản ứng nào tạo ra chất dễ bay hơi ?
A BaCl2 + Na2SO4 B CH3COONa + HCl
Đáp án C
Bài 4.Cho dung dịch các chất : MgSO4, K2CO3, HCl, NaOH, BaCl2 Viết phương trình phân tử, phương trình ion khi trộn từng cặp chất với nhau
Bài 5.Có 200 ml dd hỗn hợp gồm Na2SO4 0,01M và Al2(SO4)3 0,02M Tính số ml dd BaCl2 0,05M vừa đủ tác dụng hết với dd hỗn hợp trên
5.Dặn dò (1 phút)
- Làm bài tập 1 đến 7 (SGK – T20) và bài tập 1.24 đến 1.36 SBT
- Học bài để chuẩn bị tiết luyện tập và thực hành ngay sau đó
Nhận xét của giảng viên hướng dẫn: