skkn đổi mới phương pháp dạy học kinh nghiệm dạy bài adn và bản chất của gen

Phòng giáo dục huyện Quế VõTrờng thcs đào viên kinh nghiệm khi dạy bài “ADN và bản chất của gen” chơng trình sinh học lớp 9 Ngời viết:Ngô Thị Uyên Trờng THCS Đào Viên Phần I: Đặt v

Phòng giáo dục huyện Quế Võ

Trờng thcs đào viên

kinh nghiệm khi dạy bài

“ADN và bản chất của gen”

(chơng trình sinh học lớp 9)

Ngời viết:Ngô Thị Uyên Trờng THCS Đào Viên

Phần I: Đặt vấn đề

A cơ sở lý luận

Chơng trình sinh học lớp 9 gồm 2 phần :

- Phần 1: là di truyền và biến dị

- Phần 2: là Sinh vật và môi trờng

ở phần 1 giảng dạy các kiến thức về di truyền, trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản phổ thông nhất về cơ sở vật chất, cơ chế, tính qui luật

của hiện tợng di truyền và biến dị Một số ứng dụng của di truyền trong chọn giống và cải tạo các giống vật nuôi cây trồng

Với đối tợng là học sinh cấp 2, đây là phần kiến thức rất khó và mới mẻ, vì lần đầu tiên các em đợc tiếp xúc và làm quen với phơng pháp nghiên cứu di truyền nên còn rất nhiều lúng túng Đặc biệt trong bối cảnh ngành giáo dục vừa mới áp dụng chơng trình cải cách thay sách giáo khoa lớp 9 thì phơng pháp giảng dạy của ngời giáo viên phải đổi mới cho phù hợp với nội dung và chơng trình cải cách Tăng cờng tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh

Qua 2 năm giảng dạy chơng trình cải cách tôi thấy ở chơng III: “ADN

và gen” của chơng trình sinh học lớp 9 là chơng khó dạy nhất vì kiến thức rất khó và trừu tợng, đặc biệt là bài : “ ADN và bản chất của gen” Nếu người giỏo viờn đổi mới phương phỏp mà chỉ sử dụng tranh hỡnh 16 sơ đồ tự nhõn đụi của phõn tử ADN trong sỏch giỏo khoa và mụ hỡnh thỏo lắp đơn giản của phõn tử ADN thỡ rất khú khăn trong việc thực hiện mục tiờu của bài giảng Mặt khỏc học sinh cũng khú lĩnh hội một cỏch đầy đủ cỏc kiến thức cần phải nắm bắt

B cơ sở thực tiễn

Để dạy bài này tôi đã trăn trở rất nhiều và đã tìm ra đợc phơng pháp giúp cho học sinh nắm bắt đợc kiến thức một cách dễ

hiểu nhất và giúp các em hứng thú không sợ học phần di truyền, và đạt đợc kết quả cao khi kiểm tra Sau đây là một kinh nghiệm nhỏ của tôi khi dạy bài:

“ ADN và bản chất của gen”.Tôi rất mong các bạn đồng nghiệp đọc và đóng góp ý kiến cho tôi, để công tác giảng dạy của tôi ngày càng đạt kết quả tốt hơn

Căn cứ vào nội dung kiến thức của bài “ ADN và bản chất của gen” và xem xét tình hình thực tế đồ dùng thiết bị giảng dạy của nhà trờng tôi thấy các thiết bị, đồ dùng của nhà trờng còn rất thiếu thốn, nghèo nàn Nếu cứ với các đồ dùng đó thì việc khai thác kiến thức sẽ rất khó khăn và trừu tợng, học sinh khó có thể chủ động trong việc khai thác kiến thức việc đổi mới phơng pháp dạy học sẽ không đạt đợc kết quả nh ý muốn Dạy kiến thức về ADN mà cả phòng thí nghiệm không có lấy một mô hình cấu trúc không gian của phân

tử ADN Mặt khác việc đổi mới phơng pháp dạy học là điều bắt buộc đối với mỗi ngời giáo viên, trong đó đồ dùng dạy học là phơng tiện để thực hiện

ph-ơng pháp.Việc sử dụng đồ dùng phụ thuộc vào mục tiêu và phph-ơng pháp của mỗi ngời Đồ dùng dạy học vừa là phơng tiện để minh hoạ kiến thức và chứa

đựng nguồn thông tin mà học sinh phải khai thác, lĩnh hội cho bản thân theo hớng tích cực chủ động.Việc xây dựng thêm các đồ dùng phục vụ cho bài học

đảm bảo tính đặc thù của bộ môn là rất quan trọngvà cấp thiết.Việc cập nhật thông tin, áp dụng các phơng tiện hiện đại vào bài giảng càng trở lên cần thiết trớc sự bùng nổ thông tin hiện nay trong xã hội Xuất phát từ điều đó tôi đã tiến hành xây dựng giáo án điện tử để dạy bài “AND và bản chất của gen”giúp cho việc giảng dạy của ngời giáo viên đợc nhẹ nhàng và hiệu quả, học sinh hứng thú say mê với môn học

Phần II: nội dung

A So sánh phơng pháp giảng dạy thông thờng với phơng pháp giảng dạy

có áp dụng sáng kiến cải tiến theo phơng pháp mới:

+ ở phơng pháp cũ: Các thông tin kiến thức đợc thông báo trực tiếp đến học sinh qua kênh chữ hoặc lời nói của giáo viên Kênh hình qua các thiết bị dạy học chủ yếu là để minh hoạ cho kiến thức và lời trình bày của thầy cô giáo Học sinh học tập một cách thụ động nên dễ nhàm chán, không bộc lộ rõ khả năng t duy sáng tạo không khuyến khích đợc khả năng tìm tòi và giải quyết vấn đề phát sinh trong thực tế Ngời giáo viên cũng không áp dụng đợc nhiều phơng pháp hay trong bài giảng, rất vất vả và mất nhiều công sức vì phải nói nhiều, học sinh hiểu bài không sâu và rất chóng quên

+ ở phơng pháp mới: áp dụng sáng kiến thiết kế và giảng dạy bằng giáo án điện tử với sự trợ giúp của các phơng tiện hiện đại nh máy chiếu đa năng, máy tính Ngời giáo viên có thể đổi mới phơng pháp một cách dễ dàng,

có hiệu quả Cô giáo đóng vai trò là ngời tổ chức hớng dẫn điều khiển các hoạt

động học tập của học sinh, các em tích cực chủ động học tập Hệ thống tranh

và mô hình động có màu sắc đẹp, thuyết minh rõ có tác dụng gây hứng thú quan sát giúp học sinh tự phát hiện và lĩnh hội kiến thức nên các em hiểu sâu

và nắm vững kiến thức hơn Mặt khác ngời giáo viên không phải nói nhiều, tiết kiệm đợc công sức khi lên lớp mà giờ dạy vẫn đạt hiệu quả cao

+ Giáo án này tôi đã in ra đĩa CD nên rất tiện sử dụng, Kể cả những

ng-ời không biết sử dụng máy tính vẫn có thể dùng đợc

B Nội dung bài giảng cụ thể:

1 Xác định mục tiêu của bài:

*Về kiến thức :

- Học sinh trình bày đợc nguyên tắc của sự tự nhân đôi của phân tử ADN

-Nêu đợc bản chất hoá học của gen

-Phân tích đợc các chức năng của ADN

*Về kỹ năng:

-Phát triển kỹ năng quan sát kênh hình tìm kiến thức

-Kỹ năng hoạt động nhóm, giải bài tập đơn giản

2 Phơng tiện :

*GV:-Chuẩn bị giáo án điện tử

- Sơ đồ tự nhân đôi của phân tử ADN

- Sơ đồ hình 19.3 sách giáo khoa phóng to

- Bộ mô hình lắp ghép quá trình tự nhân ADN

- Bảng phụ

- Máy tính, máy projecto

*HS: Ôn lại các kiến thức về nhiễm sắc thể, phân bào, cấu tạo ADN

3 Tiến trình bài giảng :

-Bật máy chiếu tên bài

-Chiếu mô hình cấu tạo

của phân tử ADN

? –Nêu đặc điểm cấu tạo

phân tử ADN?

-GV nhận xét câu trả lời

của hs

-Bật máy chiếu đặc điểm

của ADN nhấn mạnh

nguyên tắc bổ sung

A-T ; G-X

?-Nguyên tắc bổ sung thể

hiện khi ADN tự nhân đôi

nh thế nào?==>

HS quan sát mô hình trả lời câu hỏi

ADN và bản chất của gen

- Các em hãy nghiên cứu

thông tin mục I sgk/48 và

trả lời câu hỏi :

?-Quá trình tự nhân đôi

của ADN

-Diễn ra ở đâu vào giai

đoạn nào của quá trình

phân bào ?

GV bấm máy nêu câu hỏi

- GV nhận xét Hs trả lời

- GV bấm máy bật đáp án

Chuyển ý: Quá trình tự

nhân đôi của ADN diễn

ra theo trình tự nh thế

nào?

- Các em hãy nghiên cứu

tiếp thông tin khổ 3 mục I

- Các chú ý quan sát sơ

đồ quá trình tự nhân đôi

của ADN

GV bật máy chiếu sơ đồ

động

-GV giải thích thêm về

màu sắc của ADN mẹ và

ADN con

Hoạt động I:

Hs nghiên cứu thông tin mục I trả

lời câu hỏi -1hs trả lời -HS nghiên cứu tiếp tt mục 1 khổ 3 -Quan sát sơ đồ động quá trình tự nhân đôi

I ADN tự nhân

đôi theo nguyên tắc nào :

-Quá trình tự nhân đôi của ADN xẩy ra ở nhân tế bào,tại NST ở kỳ trung gian

-GV phân nhóm lớn hoàn

thành phiếu học tập số 1

-Nhóm 1,2 trả lời câu hỏi

1,2 nghiên cứu câu hỏi

3,4

-Nhóm 3,4 trả lời câu hỏi

3,4 và nghiên cứu câu hỏi

1,2

-GV chữa câu trả lời các

nhóm

-Gv treo bảng phụ của

nhóm 1,2

-GV treo bảng nhóm 3,4

-Các nhóm so sánh kết

quả thảo luận nhóm với

đáp án của cô

-Gv bật máy chiếu đáp án

-GV bật máy giới thiệu sơ

đồ đơn giản hoá quá trình

tự nhân đôi

-GV giới thiệu màu sắc

ADN mẹ

? Số lợng trình tự sắp

xếp các nu clêôtit trên hai

ADN con và ADN mẹ nh

thế nào?

HS thảo luận nhóm lớn hai bàn/nhóm.Trả lời câu hỏi trong phiếu học tập số 1

- Đại diện nhóm 1,3 trả lời nhóm 2,4 nhận xét

Một HS trả lời H/s khác bổ sung - HS rút ra ba nguyên tắc

ADN tự nhân đôi theo ba nguyên tắc:

- Khuôn mẫu

- Bổ sung

- Bán bảo toàn

Sự nhân đôi của ADN là cơ sở của

sự nhân đôi của NST

-mầu sắc của ADN con

khác ADN mẹ nh thế nào

qua kết quả thảo luận của

các nhóm và căn cứ vào

thông tin SGK, em hãy

cho cô biết :

? - Quá trình tự nhân đôi

của ADN dựa vào những

nguyên tắc nào?

-GV gợi ý tìm nguyên tắc

khuôn mẫu

-GV yêu cầu HS gạch

chân ba nguyên tắc trong

SGK

-Gv cho hs làm bài tập

củng cố trên sơ đồ lắp

ghép mô hình ADN đơn

giản (chú ý mầu sắc của

ADN mẹ và mạch mới

đ-ợc tổng hợp ở ADN con

Chuyển ý: MenĐen cho

rằng các tính trạng của cơ

thể là do nhân tố di

truyền qui định

MoocGan khẳng định

nhân tố di truyền chính là

các gen trên NST.Vậy

gen là gì? có bản chất nh

thế nào?

-GV bật máy chiếu hình

19.3 và giới thiệu sơ đồ :

- Sơ đồ 1 NST có lõi là

sợi ADN

-GV bật máy chiếu thông

tin chiều dài ADN và

chiều dài gen

-1 hs lên bảng làm bài tập củng cố trên sơ đồ lắp ghép.Từ đó khắc sâu 3 nguyên tắc

II.Bản chất của gen

?-Một ADN có thể chứa

một hay nhiều gen?

-Ta có thể hình dung

ADN là một đoàn tàu dài

hàng trăm toa, mỗi gen là

một toa trong đoàn tàu đó

-Căn cứ vào sơ đồ và

thông tin SGK

thảo luận nhóm 2 ngời

?-Bản chất hoá học của

gen là gì?

GV nhận xét, bật đáp án

Gv giới thiệu trong cơ thể

có nhiều loại gen, nhng

lớp 9 ta chỉ nghiên cứu

gen cấu trúc

-Dựa vào thông tin SGK

cho cô biết

?-Gen cấu trúc là gì?

Gv bật máy chiếu đáp án

và giải thích :

Gen —>prôtêin —>tính

trạng

-Gv liên hệ việc xác lập vị

trí các gen trên NST

=>Lập bản đồ gen có ý

nghĩa rất lớn trong yhọc,

chọn giống, kỹ thuật di

truyền…

-GV kiểm chứng khái

niệm gen trên sơ đồ

ADN:

-Gv bật máy chiếu sơ đồ

phân tử ADN

Hoạt động II

-1 hs đọc thông tin mụcII

Sơ đồ mối quan hệ giữa gen và tính trạng

Gen là gì?

- Chiều dài của phân tử ADN có thể đạt tới vài trăm m Chiều dài của 1 gen từ 0,2->0,5 m

- Bản chất hoá học của gen là ADN

- Gen cấu trúc là một đoạn mạch của phân tử ADN, l u giữ thông tin qui định cấu trúc một loại prôtêin.

HS quan sát sơ đồ trả lời câu hỏi

-Một hs trả lời câu hỏi : (một ADN chứa nhiều gen )

HS thảo luận nhóm 2 ngời trả lời câu hỏi :

- Đại diện nhóm trả lời, nhóm khác

bổ sung =>rút kết luận -1 hs trả lời, hs khác bổ sung

-Bản chất hoá học của gen là ADN

-Gen cấu trúc :là một đoạn mạch của phân tử ADN

lu giữ thông tin qui định cấu trúc

1 loại prôtêin

Chuyển ý sang hoạt động

III

ADN chứa gen

Gen chứa TTDT

=>?ADN có chức năng gì

?

-gv thông báo ADNcòn

có khả năng truyền đạt

TTDT

-nhờ khả năng nào mà

ADNcó thể truyền đạt

TTDTcho thế hệ tế bào và

cơ thể?

-Gv giải thích: con có đặc

điểm giống bố mẹ vì

ADN của con giống ADN

của bố mẹ

-GV nhận xét, bật máy

chiếu đáp án chức năng

ADN

Hoạt động III -Cả lớp nghiên cứu thông tin mục III

trả lời câu hỏi

-Quan sát sơ đồ hình 19 -Thảo luận tập thể trả lời câu hỏi -1 hs trả lời ,hs khác bổ sung rút kết luận

-Nhờ sự nhân đôi của ADN là cơ sở của di truyền và sinh sản, duy trì ổn

định đặc tính của loài qua các thế hệ

III.Chức năng ADN

-Lu giữ thông tin

di truyền -Truyền đạt thông tin di truyền -Là cơ sở của

di truyền và sinh sản

4 Củng cố :

Chúng ta vừa nghiên cứu xong nội dung bài 16, ở bài này các em cần nhớ những kiến thức cơ bản sau:

-GV bật máy chiếu phần ghi nhớ, gọi 1 hs đọc ghi nhớ

Trong các kiến thức cơ bản có các kiến thức trọng tâm cô đã gạch chân :

+3 nguyên tắc của quá trình tự nhân đôi +Bản chất hoá học của gen là ADN +Chức năng ADN: lu giữ và truyền đạt thông tin di truyền

5 Kiểm tra đánh giá :

- Gv phát phiếu học tập cho hs, yêu cầu hs hoàn thành phiếu học tập số 2

- Gv gọi hs chữa phiếu học tập

- Gv nhận xét, cho điểm hs

Phần III: Kết quả

Sau khi sọan giáo án điện tử và bổ sung thêm nhiều tranh vẽ và mô hình vào giảng dạy bài : “ADN và bản chất của gen”tôi thấy học sinh rất hứng thú say

mê học tập.Giờ học thực sự sôi nổi, các em chăm chú quan sát các sơ đồ, mô hình để khai thác kiến thức Tỷ lệ học sinh hiểu và thuộc bài ngay tại lớp đạt

tỷ lệ rất cao trên 95%.Giờ dạy cũng rèn cho học sinh kỹ năng quan sát kênh hình, kỹ năng hoạt động nhóm cũng phát huy hiệu quả rất tốt

Trong 5 lớp 9 tôi dạy :

- Có 3 lớp dạy bằng giáo án điện tử là :9A, 9C và 9D

- Có 2 lớp dạy bằng giáo án thờng không có các mô hình động và các tranh bổ sung, chỉ có tranh tối thiểu nh trong sách giáo khoa là lớp 9B và 9E thì kết quả khảo sát chất lợng học sinh cuối giờ học nh sau:

- ở ba lớp áp dụng phơng pháp mới: tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng cao hơn nhiều (đạt từ 92 % đến 95%) và không có học sinh bị điểm yếu

- ở hai lớp dạy theo phơng pháp truyền thống thông thờng: tỷ lệ học sinh đạt

điểm khá giỏi chỉ chiếm 50% đến 57%, tỷ lệ học sinh đạt điểm trung bình cao

và vẫn còn từ 8% đến 11% bị điểm yếu dới 5 điểm Nh vậy tôi thấy dạy theo phơng pháp mới hiệu quả giờ dạy đợc nâng cao hơn rất nhiều,giờ học sinh

động và tiết kiệm đợc công sức cho ngời giáo viên

- Mặt khác việc thiết kế bài dạy và in ra đĩa CD làm tài liệu cho bài dạy của giáo viên

Phần iv:kết luận và đề nghị

Phần di truyền trong chơng trình sinh học lớp 9 nhiều giáo viên và học sinh đều cảm thấy khó và rất khô khan Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn sinh học lớp 9 tôi thấy với những bài khó và dài nh bài “ADN và bản chất của gen”thì ngời giáo viên phải bỏ nhiều công sức đầu t thời gian, sáng tạo thêm nhiều đồ dùng giảng dạy thì mới đảm bảo việc truyền đạt kiến thức cho học sinh, làm cho giờ học trở lên sinh động không nhàm chán và mới có thể đổi

mới đợc phơng pháp giảng dạy, học sinh mới thực sự tích cực chủ động trong việc tìm kiếm kiến thức Mặt khác ngời giáo viên lên lớp cũng không phải nói quá nhiều vừa đảm bảo đợc sức khoẻ.Vừa đảm bảo đợc phơng pháp dạy đặc

tr-ng của bộ môn sinh học mà học sinh luôn cảm thấy yêu thích môn học, mỗi giờ học là một sự tìm tòi khám phá kiến thức.Việc đầu t cho chuyên môn nghiệp vụ giúp cho ngời giáo viên có nhiều kinh nghiệm và t liệu quí đảm bảo việc nâng cao chất lợng dạy và học nh chủ trơng của ngành đề ra

Qua đây tôi cũng đề nghị với phòng giáo dục và ban giám hiệu nhà tr-ờng quan tâm đầu t cho phòng thí nghiệm, phòng đồ dùng nhiều hơn nữa để anh chị em giáo viên có đủ điều kiện làm việc tốt hơn để đạt kết quả cao trong giảng dạy

Trên đây là một kinh nghiệm nhỏ của tôi khi dạy bài “ADN và bản chất của gen “ rất mong các đồng chí, đồng nghiệp góp ý giúp cho quá trình giảng dạy của tôi ngày càng tốt hơn Tôi xin chân thành cảm ơn