BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TÌNH HÌNH SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘTSỐ XÃ VEN BIỂN TỈNH BẾN TRE TÓM TẮT Đặt vấn đề: Trong các thập kỷ gần đây, các thiên tai như bão, lụt, xâm nhập mặn.... Do
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ
KHOA KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ
Trang 2Phục lục
Trang 3BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TÌNH HÌNH SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘT
SỐ XÃ VEN BIỂN TỈNH BẾN TRE
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Trong các thập kỷ gần đây, các thiên tai như bão, lụt, xâm nhập mặn
xảy ra thường xuyên hơn và khó dự đoán Trong đó, Bến Tre được đánh giá là một trong những tỉnh bị ảnh hưởng nặng và người dân tại các vùng ven biển sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất Do đó, nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu,
cụ thể là tác động lên tình trạng sức khỏe của người dân hiện đang sinh sống trên khu vực ven biển là một điều hết sức cần thiết để từ đó có thể đưa ra các chính sách chiến lược phù hợp nhằm ứng phó kịp thời với những thay đổi trên
Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá mức độ biến đổi thời tiết và tình trạng sức khoẻ
của người dân tại các huyện ven biển tỉnh Bến Tre
Phương pháp nghiên cứu: Phỏng vấn thông qua bảng câu hỏi kết hợp với thu thập số
liệu tại trạm khí tượng thủy văn tỉnh Bến Tre
Kết quả nghiên cứu: Số liệu cung cấp từ trạm khí tượng thủy văn tỉnh Bến Tre
cho thấy mức nhiệt trung bình của tỉnh Bến Tre hiện nay cao hơn 5 năm trước từ 0,2 – 0,5 0 C Mực nước tại 2 khu vực sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên đang có khuynh hướng dâng lên và mức độ nhiễm mặn gia tăng rõ rệt Tỷ lệ mắc các bệnh có liên quan hay chịu ảnh hưởng do tình trạng biến đổi khí hậu tại các xã đều chiếm trên 80%, đặc biệt ở một số bệnh như tiêu chảy, cảm và tai mũi họng
Kết luận: Kết quả phân tích khí tượng thủy văn cho thấy diễn biến của khí hậu thời
tiết có sự thay đổi qua các năm, tỷ lệ mắc các bệnh có liên quan hay chịu ảnh hưởng
do tình trạng biến đổi khí hậu tại các xã ven biển tại đây khá cao.
Từ khoá: biến đổi khí hậu, tình hình sức khoẻ, vùng ven biển
ĐẶT VẤN ĐỀ
Biến đổi khí hậu ngày càng trở thành vấn đề thách thức to lớn được toàn cầu quantâm, các nhà khoa học đã tìm ra mối liên quan chặt chẽ giữa khí hậu địa phương ảnhhưởng đến sự xuất hiện hay mức độ nghiêm trọng của một số bệnh và các mối đe dọakhác đối với sức khỏe con người Tổ chức Y Tế Thế Giới ước tính rằng 1/4 gánh nặngbệnh tật của thế giới là do ô nhiễm không khí, đất, nước và thực phẩm, các khu vực bịảnh hưởng nặng nề nhất bao gồm châu Phi, tiểu lục địa Ấn Độ và tại Đông Nam Á [1].Tại Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng lên khoảng
Trang 40,3-0,50C, mực nước biển đã dâng lên khoảng 20cm [2] Biển đổi khí hậu đã làm chocác thiên tai, đặc biệt là bão, lũ, hạn hán ngày càng ác liệt Những yếu tố đó sẽ làm giatăng ngập lụt, xâm nhập mặn, lan tràn chua phèn… và dẫn tới những hệ lụy khác nhưlàm gia tăng các rủi ro về sức khỏe do các đợt nắng nóng gay gắt Một nghiên cứu chothấy nếu mực nước biển dâng cao 1m sẽ ảnh hưởng khoảng 5% diện tích đất của ViệtNam và 11% dân số cả nước [3] Trong các thập kỷ gần đây, yếu tố khí tượng thủy văntại vùng đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục thay đổi theo chiều hướng xấu Các thiêntai như bão tố, lụt lội, xâm nhập mặn xảy ra thường xuyên hơn và khó dự đoán [4].Khảo sát của Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và môi trường cho biết tại Bến Tremực nước biển đã dâng lên khoảng 20cm, ô nhiễm mặn đã tăng lên khoảng 20% sovới trước đó 10 năm (năm 1990) và hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càngnhiều [2] Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu, cụ thể là tác động lên tình trạngsức khỏe của người dân hiện đang sinh sống trên khu vực ven biển là một điều hết sứccần thiết, từ đó có thể đưa ra các chính sách chiến lược phù hợp để có thể ứng phó kịpthời với những thay đổi trên
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Mục tiêu tổng quát: Đánh giá mức độ biến đổi thời tiết và tình trạng sức khoẻ của
người dân tại các huyện ven biển tỉnh Bến Tre
Mục tiêu cụ thể:
− Đánh giá mức độ biến đổi thời tiết thay đổi trong 5 năm từ 2006-2010
− Khảo sát tình trạng sức khoẻ của người dân tại 4 xã ven biển thuộc huyện ThạnhPhú và Ba Tri, tỉnh Bến Tre
− Khảo sát tình hình thực hành vệ sinh giúp phòng ngừa bệnh của người dân tại 4 xãven biển thuộc huyện Thạnh Phú và Ba Tri, tỉnh Bến Tre
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Địa điểm nghiên cứu:
− Huyện Ba Tri: Xã Huyện Thạnh Phú: xã Thạnh Hải và Thạnh Phong
− Huyện Ba Tri: xã Bảo Thuận và An Thuỷ
Phỏng vấn trực tiếp người dân thuộc 4 xã ven biển của 2 huyện Ba Tri và Thạnh Phútỉnh
Bến Tre Đối tượng phỏng vấn là những người hiện đang sinh sống tại tỉnh BếnTre từ 16 tuổi trở lên, ưu tiên phụ nữ có tuổi nhằm cung cấp đầy đủ thông tin vềtình hình sức khoẻ của các thành viên trong gia đình
Trang 5KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
1. Tình hình khí tượng thủy văn:
Số liệu cung cấp từ trạm khí tượng thủy văn tỉnh Bến Tre cũng cho thấy tìnhhình diễn biến thay đổi của khí hậu thời tiết qua các năm So sánh với nhiệt độ tối caotrung bình từ 2001 đến 2005 thì mức nhiệt tối cao trung bình trong khoảng thời gian từ
2006 đến 2010 đã cao hơn 6,4 0C Mức nhiệt trung bình của tỉnh Bến Tre cao hơntrước từ 0,2 – 0,5 0C Đặc biệt vào cuối mùa khô 2009, nhiệt độ tăng cao đến 36,50C.Đồng thời một diễn biến bất thường khác vào giữa mùa mưa năm 2010 nhiệt độ caonhất là 36,2 0C, đây là mức nhiệt cao nhất vào những tháng mùa mưa trong 5 năm từ
12 người bị thương và 1 người chết và trong năm 2009 là 4 người bị thương và 2người chết [5]
Mùa mưa năm 2009 và năm 2010 huyện Ba Tri có lưu lượng mưa thấp nhấttrong 5 năm từ 2006 – 2010 chỉ có 78,5 mm Trong thời điểm giữa mùa mưa từ 2006 –
2009 (từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm), lưu lượng mưa thấp nhất đo được là 200 mm
và cao nhất là 358 mm Tuy nhiên trong năm 2010 lượng mưa diễn biến có phần bất
Trang 6thường hơn, cụ thể là vào thời điểm giữa mùa mưa, lượng mưa đo được thấp nhất là78,5 mm và cao nhất 288,2 mm
Huyện Ba Tri Hình 2: Biến thiên lượng mưa tại 2 huyện từ 2006 – 2010 Kết quả thu được tại trạm quan trắc Hàm Luông và Cổ Chiên cho thấy mựcnước bình quân từ năm 2006 đến 2010 có khuynh hướng tăng dần và biên độ dao độngtrong năm ngày càng giảm dần Tại trạm quan trắc Cổ Chiên (huyện Thạnh Phú), mựcnước trung bình thấp nhất trong năm 2006 là -23cm và cao nhất là 36cm; đến năm
2010 mực nước thấp nhất là -10 cm và mực nước cao nhất trong năm là 42 cm Tương
tự, tại trạm quan trắc Hàm Luông, từ năm 2006 đến năm 2010 mực nước thấp nhất là
đã tăng lên đáng kể từ -25cm lên -8cm và mực nước trung bình cao nhất tăng ít hơn, từ41cm lên 43cm Điều này cho thấy mực nước tại 2 khu vực sông Hàm Luông và sông
Cổ Chiên đang có khuynh hướng dâng lên, gây nguy cơ xâm lấn ảnh hưởng đến đờisống của người dân tại huyện Ba Tri nói riêng và người dân tại các vùng ven lưu vựcsông nói chung
Trang 7Huyện Thạnh Phú Huyệ n Ba Tri
Huyện Thạnh Phú Huyện Ba Tri
Hình 3: Mực nước bình quân tại 2 huyện từ năm 2006 đến 2010 Tại huyện Thạnh Phú, độ mặn cao nhất xảy ra vào khoảng từ tháng 3 và tháng 4 mỗinăm, dao động từ 26,1‰ (năm 2009) đến 29,6‰ (năm 2007) Đặc biệt trong năm 2010mức độ nhiễm mặn có khuynh hướng tăng vượt trội từ tháng 5 đến tháng 7 trong khi mựcnước sông giảm không đáng kể so với các năm trước đó So với huyện Thanh Phú, tại BaTri mức độ nhiễm mặn tại đây khá cao và cũng tăng dần rõ rệt theo các năm Trong đó độmặn đạt đỉnh cao nhất trong suốt 5 năm khảo sát là 30‰ vào tháng 3 năm 2010, tăng6,1‰ so với tháng nhiễm mặn cao nhất của năm 2006 Với tình hình tiếp diễn như trên sẽgây ảnh hưởng khá nghiêm trọng đối với hệ sinh thái động thực vật, đồng thời bên cạnh
đó sẽ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế của người dân tại đây Chính vì vậy người dân vàcác cấp chính quyền cần có các biện pháp khắc phục phù hợp, thay đổi cơ cấu sản xuấtkinh tế, hệ sinh thái động thực vật nhằm thích ứng và giảm thiểu tác hại với tình hình
biến đổi như trên
2. Tình hình bệnh tật:
Tiến hành đánh giá chất lượng nguồn nước ngầm tại xã Thạnh Hải và ThạnhPhong có dấu hiệu ô nhiễm asen Cụ thể, xã Thạnh Hải có 5 mẫu nước ngầm đượcngười dân sử dụng cho mục đích sinh hoạt bị nhiễm asen với hàm lượng thấp nhất là0,086 mg/l, cao nhất là 0,267 mg/l và xã Thạnh Phong có 1 mẫu nước ngầm bị nhiễmasen với hàm lượng là 0,061 mg/l Trong khi đó, giới hạn cho phép sự hiện diện củaasen trong nước sinh hoạt theo QCVN 02:2009/BYT là dưới 0,05 mg/l Bên cạnh đó,nguồn nước ngầm dùng cho mục đích sinh hoạt có hàm lượng nitrit và nitrat là khácao, hai chất nitrat và nitrit đều có khả năng tạo hợp chất Methaemoglobin, tác nhângây bệnh thiếu máu, xanh xao Tại xã Thạnh Phong có 15/20 mẫu nước ngầm có giátrị
Trang 80.17 7.83 0
19.67 87.5
11.33
0.17 11.5
7 13.6 85.67
C nitrat /GHTĐ nitrat + C nitrit /GHTĐ nitrit > 1, trong đó giá trị này thấp nhất là 1,08 và cao nhất là
9,70 Xã An Thủy là 8/20 mẫu, xã Thạnh Hải 7/20 mẫu và xã Bảo Thuận là 5/20 mẫu Tuy nhiên, thói quen trong sử dụng nước ăn uống của người dân nguồn nướcmưa vẫn đóng vai trò chủ yếu, tỷ lệ hộ chỉ sử dụng nước giếng cho mục đích ăn uốngchiếm 8,8% tại huyện Thạnh Phú và 5,8% tại huyện Ba Tri
đóng bình
Hình 4: Tình hình sử dụng nước cho mục đích ăn uống
Đối với tình hình bệnh tật, nhìn chung số lượng người dân mắc bệnh tại các xãven biển của huyện Thạnh Phú cao hơn đáng kể so với huyện Ba Tri Cụ thể, tỷ lệ mắcbệnh cảm tại huyện Thạnh Phú cao gấp 1,6 lần, tai mũi họng cao gấp 1,8 lần và tiêuchảy gấp 1,9 lần so với Ba Tri (hình 6) Số người mắc các bệnh về đường hô hấp nhưcảm và tai mũi họng chiếm khá lớn trên mô hình bệnh, các bệnh liên quan đến timmạch như cao huyết áp và các chứng bệnh tim khác cũng chiếm tỷ lệ tương đối lớntrên mô hình bệnh thu thập được tại đây Theo các chuyên gia nghiên cứu, các đợtnắng nóng kéo dài, nhiệt độ không khí tăng gây nên những tác động tiêu cực đối vớisức khoẻ con người, tạo cơ hội cho chứng hen suyễn, các bệnh về đường hô hấp tấncông và bên cạnh đó còn gia tăng một số nguy cơ ảnh hưởng đến tình trạng của ngườibệnh tim mạch[6], [7] Kết quả khí tượng thủy văn thu được ở trên cũng cho thấy rằngqua các năm nhiệt độ đang tăng lên rõ rệt, tổng lượng mưa trong những năm từ 2006đến 2008 đã tăng cao và giảm xuống đột ngột trong năm 2009 và 2010 Như vậy, vớidiễn biến thời tiết năng nóng gia tăng kết hợp với sự thay đổi về lượng mưa tăng vàomùa mưa và giảm vào mùa khô sẽ tác động đến sức khỏe của con người Nhất là tạicác khu vực ven biển, tác động của biến đổi khí hậu sẽ gây ảnh hưởng lớn hơn nữađến các đối tượng này, đặc biệt là hạn chế về mặt dinh dưỡng và điều trị ở các đốitượng có điều kiện kinh tế thấp
Trang 924
86 85
7 38
Hình 7: Thói quen xử trí thức ăn thừa hằng ngày của người dân
Từ bảng 1 cho thấy trên ¾ số người dân sống tại các xã ven biển trên 2 huyệnchọn lựa đến khám chữa bệnh là trạm y tế, mặc dù là nơi được trang bị máy móc thiết
bị nhiều hơn nhưng tỷ lệ đến khám tại trung tâm y tế huyện và bệnh viện lại khá thấp
Trang 10Nguyên nhân do đây là các xã ven biển cách xa trung tâm huyện cũng như thị xã, đốivới người dân tại huyện Thạnh Phú để có thể đến bệnh viện hay trung tâm y tế huyệnkhám chữa bệnh phải di chuyển qua phà gây khó khăn trong việc đi lại Việc ngườidân tập trung đến khám tại trạm y tế bên cạnh việc giúp quản lý được tình hình bệnhtật của địa phương, giảm được hiện tượng quá tải cho các cơ sở tuyến trên nhưng mặtkhác đặt ra yêu cầu cần phải nâng cao năng lực chuyên môn tại tuyến xã để có thể tầmsoát chuẩn đoán bệnh kịp thời
Bảng 1: Tình hình chọn lựa loại hình khám chữa bệnh của người dân
Loại hình khám chữa bệnh
Tần số (n= 600) Tỷ lệ (%)
Tần số (n= 600) Tỷ lệ (%)
5,33 7,33 85,5 4,83 0,17
12 0,83
Tại huyện Thạnh Phú, đa số các hộ đều có ít nhất một thành viên trong gia đìnhmắc bệnh và khoảng 1/6 trên tổng số hộ khảo sát tại cả 2 xã có ít nhất 2 người trongcùng một nhà mắc bệnh trong năm Đối với huyện Ba Tri, nhìn chung tình trạng sứckhỏe của người dân tại đây khá tốt, có khoảng 60% hộ chỉ có 1 thành viên trong giađình mắc bệnh và khoảng 11-15% hộ có từ 2 thành viên trong nhà mắc bệnh Tìnhhình bệnh tật tại các xã của huyện Thạnh Phú cao gấp 1,3 lần so với tại Ba Tri, trong
đó tỷ lệ mắc các bệnh có liên quan hay chịu ảnh hưởng do tình trạng biến đổi khí hậuchiếm trên 80%, chưa kể đến số lần mắc của cùng một loại bệnh đã xảy ra trong năm.Như vậy từ đây có thể phần nào thấy được nguy cơ cũng như ảnh hưởng của tình trạngbiến đổi khí hậu lên sức khỏe của người dân tại đây
Bảng 2: Tình hình bệnh tật của hộ gia đình tại các xã ven biển của 2 huyện Thạnh Phú,
Ba Tri
Xã Thạnh Hải
Xã Thạnh Phong
Huyện Thạnh Phú
Xã Bảo Thuận
Xã An Thuỷ
Trang 11320 (85,56%)
629 (85,69%)
215 (80,83%)
240 (82,47%)
455 (81,69
% )
Xét mối liên quan giữa tình trạng mắc các bệnh có liên quan đến tình trạng biếnđổi khí hậu (cảm, tai mũi họng và các bệnh khác như tiêu chảy, da liễu và viêmxoang), so với nhóm dưới 40 tuổi, tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm trên 40 đến 60 tuổi cao gấp1,16 lần và tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm trên 60 tuổi cao gấp 1,85 lần nhưng sự khác biệtnày không có ý nghĩa thống kê Có sự khác biệt giữa tình trạng kinh tế gia đình và tìnhhình mắc bệnh, ở nhóm cận nghèo có tỷ lệ mắc bệnh cao gấp 1,84 lần và nhóm hộnghèo có tỷ lệ mắc bệnh cao gấp 1,16 lần so với nhóm có điều kiện kinh tế từ trungbình trở lên Điều này có thể do những người thuộc nhóm cận nghèo ít được hỗ trợ vềmặt chăm sóc sức khoẻ hơn so với các nhóm còn lại Tuy nhiên những sự khác biệtnày không có ý nghĩa thống kê (p> 0,05)
Bảng 3: Các yếu tố liên quan với tình trạng các mắc bệnh có liên quan đến tình trạngbiến đổi khí hậu
1 1,16 1,85
1,52 0,79- 4,32
11 (50%)
126 (38,65%)
553 (64,91%)
11 (50%)
200 (61,35%)
0,156 0,256
1 1,84 1,16
4,32 0,89- 1,52
0,79-Tình hình thực hành vệ sinh
Trang 12- Tốt
- Chưa tốt
207 (35,84%) 229 (36,90%)
− Mức nhiệt trung bình của tỉnh Bến Tre hiện nay cao hơn 5 năm trước từ 0,2 – 0,5 0C
Có những diễn biến bất thường vào cuối mùa khô 2009 và giữa mùa mưa năm 2010
− Từ năm 2006 đến năm 2008, lượng mưa của huyện Thạnh Phú và huyện Ba Trinăm sau đều nhiều hơn năm trước Tại huyện Thạnh Phú, lượng mưa năm 2009nhiều hơn so với năm 2010 tuy nhiên tại huyện Ba Tri thì lượng mưa diễn biếnngược lại
− Mực nước tại 2 khu vực sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên đang có khuynhhướng dâng lên, mức độ dao động giữa mực nước bình quân của tháng cao nhất vàtháng thấp nhất giảm dần qua các năm khảo sát
− Mức độ nhiễm mặn thu được tại trạm quan trắc Hàm Luông và Cổ Chiên khá cao vàtăng dần rõ rệt theo các năm
− Phần lớn nguồn nước sử dụng cho mục đích ăn uống tại các xã đều là nước mưa hoặcnước giếng
Tỷ lệ uống nước đun sôi tại các xã khá cao (chiếm trên 90%)
− Loại hình khám chữa bệnh thường được đa số người dân lựa chọn là trạm y tế xã
− Tình hình bệnh tật:
• Tỷ lệ mắc các bệnh có liên quan hay chịu ảnh hưởng do tình trạng biến đổi khí hậu tạicác xã đều chiếm trên 80% Số lượng người dân mắc bệnh tại các xã ven biển củahuyện Thạnh Phú cao đáng kể so với huyện Ba Tri (gấp 1,3 lần) Đặc biệt ở một sốbệnh như tiêu chảy, cảm và tai mũi họng
• Không có sự liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình hình mắc bệnh với các yếu tố
như nhóm tuổi, tình trạng kinh tế gia đình và tình hình thực hành vệ sinh
Trang 13BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TÌNH HÌNH SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘT
SỐ XÃ VEN BIỂN TỈNH BẾN TRE
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Trong các thập kỷ gần đây, các thiên tai như bão, lụt, xâm nhập mặn
xảy ra thường xuyên hơn và khó dự đoán Trong đó, Bến Tre được đánh giá là một trong những tỉnh bị ảnh hưởng nặng và người dân tại các vùng ven biển sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất Do đó, nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu,
cụ thể là tác động lên tình trạng sức khỏe của người dân hiện đang sinh sống trên khu vực ven biển là một điều hết sức cần thiết để từ đó có thể đưa ra các chính sách chiến lược phù hợp nhằm ứng phó kịp thời với những thay đổi trên
Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá mức độ biến đổi thời tiết và tình trạng sức khoẻ
của người dân tại các huyện ven biển tỉnh Bến Tre
Phương pháp nghiên cứu: Phỏng vấn thông qua bảng câu hỏi kết hợp với thu thập số
liệu tại trạm khí tượng thủy văn tỉnh Bến Tre
Kết quả nghiên cứu: Số liệu cung cấp từ trạm khí tượng thủy văn tỉnh Bến Tre
cho thấy mức nhiệt trung bình của tỉnh Bến Tre hiện nay cao hơn 5 năm trước từ 0,2 – 0,5 0 C Mực nước tại 2 khu vực sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên đang có khuynh hướng dâng lên và mức độ nhiễm mặn gia tăng rõ rệt Tỷ lệ mắc các bệnh có liên quan hay chịu ảnh hưởng do tình trạng biến đổi khí hậu tại các xã đều chiếm trên 80%, đặc biệt ở một số bệnh như tiêu chảy, cảm và tai mũi họng
Kết luận: Kết quả phân tích khí tượng thủy văn cho thấy diễn biến của khí hậu thời
tiết có sự thay đổi qua các năm, tỷ lệ mắc các bệnh có liên quan hay chịu ảnh hưởng
do tình trạng biến đổi khí hậu tại các xã ven biển tại đây khá cao.
Từ khoá: biến đổi khí hậu, tình hình sức khoẻ, vùng ven biển
ĐẶT VẤN ĐỀ
Biến đổi khí hậu ngày càng trở thành vấn đề thách thức to lớn được toàn cầu quantâm, các nhà khoa học đã tìm ra mối liên quan chặt chẽ giữa khí hậu địa phương ảnhhưởng đến sự xuất hiện hay mức độ nghiêm trọng của một số bệnh và các mối đe dọakhác đối với sức khỏe con người Tổ chức Y Tế Thế Giới ước tính rằng 1/4 gánh nặngbệnh tật của thế giới là do ô nhiễm không khí, đất, nước và thực phẩm, các khu vực bịảnh hưởng nặng nề nhất bao gồm châu Phi, tiểu lục địa Ấn Độ và tại Đông Nam Á [1].Tại Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng lên khoảng0,3-0,50C, mực nước biển đã dâng lên khoảng 20cm Biển đổi khí hậu đã làm cho
