PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG TIẾP NHẬN TPVH

Những tiền ñề và phương pháp luận của việc phát huy tính tích cực của học sinh trong hoạt ñộng tiếp nhận tác phẩm văn học ở trường THCS - Hoàng Công Hậu………..... Cá thể hoá HðTN của học s

Mục Lục Trang

Chương I Những tiền ñề và phương pháp luận của việc phát huy tính

tích cực của học sinh trong hoạt ñộng tiếp nhận tác phẩm văn học ở

trường THCS - Hoàng Công Hậu……… … 03 1.1 Chủ thể và ñối tượng của một giờ học tác phẩm văn học………… .… 03 1.2 Cá thể hoá hoạt ñộng tiếp nhận của học sinh với tư cách là những

bạn ñọc của tác phẩm……… … 04 1.3 Phương pháp dạy học ñặc thù……… … 05 1.4 Sự thống nhất giữa dạy học và giáo dục trong giò học tác phẩm

văn học……… … 06 Chương II Phương hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong

hoạt ñộng tiếp nhận tác phẩm văn học ở trường THCS……… … 07 2.1 Tổ chức lại cơ chế giảng dạy tác phẩm văn học ở trường THCS

- ðinh Nguyễn Thu Thủy……….………… … 07 2.2 Xác ñịnh lại vai trò của học sinh trong giờ học tác phẩm văn học ở

trường THCS - Nguyễn Thị Hoài Thương……… … … 08 2.3 Tổ chức và xây dựng giờ học tác phẩm văn học theo những hoạt

ñộng phù hợp - Trương Thị Thùy An……… ……… … 11 Chương III Biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong hoạt

ñộng tiếp nhận tác phẩm văn học ở trường THCS 12 3.1 Xây dựng mô hình giáo án theo hướng ñổi mới

- Trương Thị Thùy An 12 3.2 Rèn luyện khả năng cảm thụ văn học cho học sinh

- Nguyễn Thị Hoài Thương & ðinh Nguyễn Thu Thủy 14 3.3 Xây dựng câu hỏi theo hướng ñặt vấn ñề

- Hồ Quỳnh Trang 22 3.4 Tạo ñiều kiện cho học sinh "giao tiếp, ñối thoại và tranh luận"

nhằm tìm tòi, phát hiện và ñưa ra những suy nghĩ riêng của mỗi cá

nhân - Hồ Quỳnh Trang 25

Kết luận - Hoàng Công Hậu 27 Tài liệu tham khảo và chú thích - Hoàng Công Hậu 30

CHƯƠNG I

NHỮNG TIỀN đỀ VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CHO PHƯƠNG HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HđTN CỦA HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC

TPVH Ở TRƯỜNG THCS (Hoàng Công Hậu)

1.1 Chủ thể và ựối tượng của một giờ học TPVH

a) Chủ thể và ựối tượng của một giờ học TPVH

Trong một giờ học TPVH luôn có ba nhân tố thường trực ựó là: Thầy,

Trò và Tác phẩm (Th-Tr-Tp) Trong ựó, Tr sử dụng Tp với phương thức "sử dụng lại" và "sáng tạo lại" nhằm thỏa mãn nhu cầu về các mặt trắ tuệ, tâm

hồn và nhân cách của mình; Th có nhiệm vụ thông qua hoạt ựộng dạy học

ựể tổ chức, ựịnh hướng và ựiều khiển hoạt ựộng học của Tr nhằm thoả mãn

những nhu cầu về thể chất, trắ tuệ, tâm hồn và nhân cách của Tr nói trên Từ

ựó có thể thấy, Th không phải là nhân tố chắnh trong giờ học mà chỉ là người ựiều hành, hướng dẫn và tổ chức một giờ học Vậy thì chủ thể của một giờ

học phải là Tr mà không phải là Th như quan niệm kiểu dạy học "nhồi nhét"

trước ựây

Vậy, học sinh sẽ học cái gì trong giờ học ấy? đó chắnh là tiếp nhận và

cảm thụ Tp theo phương thức "sáng tạo lại" nói trên Tp chắnh là ựối tượng

mà Tr cần tiếp nhận, tìm hiểu theo những mối liên hệ tương tác khác nhau

b) HđTN của chủ thể Tr trong giờ học TPVH

Theo các nhà tâm lý học ngày nay thì hoạt ựộng của con người bao

gồm hai kiểu có cấu tạo chung giống nhau ựó là hoạt ựộng bên trong và hoạt ựộng bên ngoài Chắnh nhờ mối quan hệ tác ựộng qua lại giữa hai kiểu

hoạt ựộng này mà con người có thể quan sát, cảm nhận ựược thế giới khách

quan theo như nó tồn tại Cụ thể: hoạt ựộng bên ngoài ựược thực hiện thông qua hệ thống cảm giác của cơ thể còn hoạt ựộng bên trong ựược thực hiện

thông qua các thao tác tri giác của trắ não Sự tác ựộng qua lại giữa hai kiểu hoạt ựộng này giúp con người nhận biết ựược các sự việc, sự vật và hiện tượng từ thế giới do cảm giác cung cấp vào não đến ựây, bộ não tiếp tục

làm việc bằng các thao tác tư duy trừu tượng của tri giác ñể khám phá ra bản chất của vấn ñề

Sự phát triển về thể chất, trí tuệ khiến cho trẻ em ngày nay càng có nhu cầu cao về khám phá thế giới xung quanh mình ðây chính là tiền ñề

quan trọng nhất cho việc phát huy tính tích cực hoá trong HðTN của học sinh và là cơ sở khách quan ñể chúng tôi tiến hành nghiên cứu ñề tài này

Tính tích cực hoá trong HðTN của học sinh phải tổ chức ñược những

"hoạt ñộng bên ngoài" giúp học sinh có thể chuyển hoá vào trong làm chất liệu cho các "hoạt ñộng bên trong" hoạt ñộng Hoạt ñộng bên trong ấy sẽ

giúp cho mỗi cá thể Tr khám phá ñược thế giới khách quan mà trong giờ học

TPVH thì thế giới ấy chính là những “hình ảnh tâm lý" mà nhà văn ñã sáng

tạo nên trong Tp Trong một TPVH, học sinh sẽ khám phá thế giới ấy bằng cách biến ñổi những thông tin trong ñó nhằm tìm ra ý nghĩa của Tp và bộc lộ

những suy nghĩ của riêng mình thông qua các hoạt ñộng bên trong Dấu hiệu của những hoạt ñộng bên trong (và ở ñây là HðTN) chính là những cảm xúc thẩm mỹ ñược thanh lọc ở mỗi cá thể Tr (với tư cách là một bạn ñọc của

TPVH) từ Tp

1.2 Cá thể hoá HðTN của học sinh với tư cách là những bạn ñọc của tác phẩm

Thực chất của việc cá thể hoá HðTN này là mỗi cá thể Tr có thể ñưa

ñược Tp vào các văn cảnh mới, quan hệ mới và những hệ qui chiếu mới

của thời ñại mình ñể phát hiện ra ý nghĩa và giá trị của tác phẩm

Trong việc cá thể hoá này, ñể ñưa ra những ý nghĩa mới cho tác phẩm

không phải là ý muốn chủ quan của Tr mà là do ñời sống hiện thực khách quan của thời ñại tạo nên Nhưng muốn học sinh phát hiện ra những nghĩa mới ñó thì buộc phải ñặt họ và những suy nghĩ của họ vào những "tình huống có vấn ñề", trong sức ép và sự cạnh tranh của bạn bè buộc mỗi cá thể Tr phải bộc lộ tính cách và bản lĩnh của mình nhằm "cắt nghĩa" Tp một

cách khéo léo theo những bình diện, những khía cạnh mới, góc ñộ mới nhằm

phát hiện ra "nghĩa mới" của Tp

Cá thể hoá HðTN của học sinh với tư cách là những bạn ñọc của tác phẩm tức là cá thể hoá về các mặt: Nhu cầu sử dụng tác phẩm, khả năng cảm thụ tác phẩm cùng với khả năng xử lý các mối quan hệ giữa Tp với thế giới hiện thực khách quan

1.3 Phương pháp dạy học ñặc thù

Các văn bản trong chương trình Ngữ văn THCS ñều là những tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu, ñặc sắc ñược chọn lọc rất kỹ Nó giúp học sinh nhận thức cuộc sống, ñưa ñến những bài học, những cảm xúc thẩm mỹ cao

ñẹp, sâu lắng trong tâm hồn và tình cảm con người Những ñiều này lại phụ

thuộc vào bề dày của vốn sống, tri thức kinh nghiệm sống của mỗi cá nhân

Do vậy tiếp nhận văn bản là một hệ thống mở và kết quả tiếp nhận ở mỗi học sinh có thể khác nhau, thậm chí có nhiều ñiều mới lạ có thể chưa trùng khớp với dự kiến của giáo viên Dạy văn thực chất là giúp cho học sinh biến tác phẩm của nhà văn thành tác phẩm của mình Chính vì thế mà ñổi mới PPDH còn có ý nghĩa tôn trọng và ñề cao những tìm tòi, khám phá, cảm thụ phân tích văn bản tích cực của học sinh ðây cũng là một biểu hiện của tính

cá thể hóa và sáng tạo trong tiếp nhận văn bản

- Phương pháp ñọc sáng tạo: ðây là phương pháp rất quan trọng ñối

với HðTN văn bản bao gồm cả ñọc, hiểu và cảm thụ Hoạt ñộng ñọc sáng tạo không chỉ là ñọc thuần túy mà bao gồm cả sự tổ chức hướng dẫn học sinh ñọc có vận ñộng kết hợp tư duy logic với tư duy hình tượng, giọng ñọc

và ñiệu bộ

- Phương pháp dùng lời nói nghệ thuật (còn gọi là phương pháp diễn

giảng, bình giảng và truyền thụ): Là cách dạy học truyền thống theo mô hình truyền thông tin một chiều, ñược sử dụng trong các giờ dạy học tác phẩm văn chương hay cung cấp kiến thức mới

- Phương pháp vấn ñáp gợi tìm: Là phương pháp ñược hình thành trên

cơ sở của quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh thông qua việc giáo viên và học sinh ñặt ra những câu hỏi và tìm ra câu trả lời tương ứng về một chủ ñề nhất ñịnh

1.4 Sự thống nhất giữa dạy học và giáo dục trong giờ học TPVH

Theo các phương pháp truyền thống thì việc dạy học ở nhà trường phổ thông chỉ là sự tác ựộng một chiều từ phắa thầy ựối với trò Tức là Th chỉ dạy, giải thắch nghĩa của Tp và Tr chỉ cần nhớ lời dạy của Th là ựủ, là chất

lượng Sau khi giải nghĩa xong, Th chỉ còn một việc ựó là liên hệ thực tiễn

ựể giáo dục học sinh Nhìn lại kiểu dạy học ựó thì nó chỉ quan tâm ựến trắ

nhớ của học sinh mà quên ựi rất nhiều khả năng khác của họ, theo ựó thì Th

là trung tâm của một giờ học tha hồ nhồi nhét mà không tạo cơ hội cho Tr tự

học hỏi Quá trình cá thể hoá trong tiếp nhận theo hướng lịch sử chức năng

và hệ thống cấu trúc sẽ phát hiện ra nghĩa của Tp và suy nghĩ của Tr Quá

trình giao tiếp, ựối thoại và tranh luận sẽ giúp cho Tr tự ựiều chỉnh lại nhận thức và hành vi của mình ựể hình thành nên tri thức và nhân cách của mình

đó là một quá trình thống nhất một cách khách quan và khoa học giữa dạy

học và giáo dục Khi ấy, những thuộc tắnh tâm lý của học sinh sẽ ựược hình

thành và phát triển ựặc biệt là tri thức và nhân cách Quá trình hình thành tri thức và nhân cách ấy của con người phải là do tự mình học tập, rèn luyện và

sáng tạo nên chứ không phải là do một người khác mang lại cho mình như cách dạy học truyền thống vẫn quan niệm Về vấn ựề này, J.B Watson cho

rằng "không phải vốn sinh ra con người ựã là Người"

Chương II

PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG HOẠT ðỘNG TIẾP NHẬN TÁC PHẨM VĂN HỌC

2 1 Tổ chức lại cơ chế giảng dạy TPVH ở nhà trường THCS

(ðinh Nguyễn Thu Thủy)

Như chúng tôi ñã trình bày ở trên, cơ chế giảng dạy môn Ngữ văn truyền thống chủ yếu ñược xây dựng trên cơ sở của sự tác ñộng một chiều từ

Th ñến Tr

Một phương pháp dạy học ngự trị suốt hàng ngàn năm ñã chi phối mạnh mẽ ñến nền giáo dục mà ngày nay, các nhà nghiên cứu về khoa học

giáo dục ñã gọi ñó là phương pháp trung cổ Ngay từ thế kỷ thứ V, sau khi

ñế chế La Mã sụp ñổ thì nhà trường và việc giáo dục ñều rơi vào tay của các

giáo hội [1] Kể từ ñó, các phương pháp dạy học theo kiểu giáo ñiều, áp ñặt, kinh viện ñã ngự trị nhà trường và ngành giáo dục suốt hàng ngàn năm

ðến thời Phục hưng ở châu Âu, chính Rabelais (1494 - 1553) và Motaigne (1553 -1592) ñã lên tiếng "chống lại lối giáo dục bằng lời nói" ñầy tính kinh viện, giáo ñiều và "thứ kỷ luật vô nhân ñạo" của nhà trường

trung cổ Sự vô nhân ñạo ấy ñược thực hiện ở chỗ: kẻ nào dám to gan nói khác ñi những tín ñiều của nhà trường giáo hội thì kẻ ấy sẽ bị ñưa lên giàn hoả thiêu như Galiléc và Bruno Mặt khác, những phương pháp dạy học của

nhà trường trung cổ ñều "ngấm ngầm hoặc công khai" coi ñứa trẻ như là

"một người lớn thu nhỏ" cần "dạy dỗ" và "giáo dục" cho nó nhanh chóng trở thành mẫu người lớn của họ nhanh chóng chừng nào hay chừng ấy

J.J.Rousseau (1712 - 1778) cho rằng ñó là một phương pháp trái tự nhiên và phản khoa học, chẳng ñem lại một hiệu quả gì cho người học Ông kết luận:

" Thiên nhiên muốn rằng trẻ con phải là trẻ con trước khi trở thành người lớn Nếu chúng ta ñảo lộn trật tự ñó, chúng ta sẽ sản xuất ra những trái trước mùa, nó không chín, không hương vị và chóng hư thối, chúng ta sẽ có

học theo kiểu của nhà trường trung cổ dùng ngôn từ ñể truyền ñạt tri thức

cho học sinh không những không ựạt hiệu quả mà còn như J.J Rousseau

từng chỉ trắch rằng: "với lối giáo dục ựa ngôn, chúng ta chỉ tạo ra những con người ựa ngôn"; "Cái tật ham dạy bảo và phô trương của ta luôn luôn dạy trẻ con những gì mà chắnh chúng có thể tự học lấy một cách hay hơn nhiều"[3]

Nói một cách tổng quát thì như nhà tâm lý học người Thuỵ Sĩ

J.Piaget (1896 - 1983) ựã cho rằng: "chỉ biết có một kiểu quan hệ xã hội" là

Th tác ựộng tới Tr mà thôi Họ chưa hề biết tới các phương pháp tắch cực

ựược xây dựng trên cơ sở các mối liên hệ giữa chủ thể (Tr) và ựối tượng

(Tp) trong giờ học văn Theo cách nói khá hài hước của J.J Rousseau thì

muốn bỏ "cái tật hâm dạy bảo và phô trương" kia thì phải làm như "một ông thanh tra Canada nọ"[4] là chia lớp học thành hai phòng, cho Th riêng và cho

Tr riêng ựể Tr "có thì giờ làm việc" và Th không có cơ hội ựể "nói suốt ngày" trước lớp ựược nữa

Tóm lại trong phương pháp này, Th sử dụng ắt nhất 75% thời gian trên

lớp ựể tác ựộng ựến Tr nhằm truyền thụ tri thức cho họ Thực tế cho thấy phương pháp giảng dạy ựó không những không truyền thụ ựược tri thức cho

học sinh mà trái lại còn phản tác dụng ở chỗ, Th ựã ựánh mất ựi sự chủ ựộng

từ phắa học sinh _ một trong những yếu tố quan trọng hàng ựầu trong việc học tập của họ Cơ chế mới ngày nay ựược cấu trúc lại không theo con

ựường truyền thụ nói trên mà theo con ựường mới ựó là dựa trên cơ sở mối

liên hệ giữa chủ thể và ựối tượng tức là giữa Tr với Tp

Cho tới "Thế kỷ ánh sáng", thì một tư tưởng dạy học hiện ựại của

Rousseau ựã làm cho cả nhân loại ựến nay vẫn còn chưa hết kinh ngạc đó là

nguyên tắc "Không dạy bảo, mà cứ ựể trẻ tự học lấy bằng kinh nghiệm"[5]

Ông cho rằng"phương pháp của chúngkhông phải là phương pháp của chúng ta, thay vì dạy chúng phương pháp của chúng ta, tốt hơn là chúng ta hãy dùng phương pháp của chúng"[6] Cho tới ựầu thế kỷ XX, chắnh J Piaget

ựã chỉ ra vấn ựề mấu chốt của các phương pháp giáo dục hiện ựại là nhà

trường phải biết "xây dựng lại "[7] khoa học, tổ chức lại bài giảng, bài học ựể

mỗi cá thế Tr có thể "khám phá lại" và "phát minh lại" khoa học của nhân

loại thay vì nhắc lại những công thức học thuộc từ Th của chúng ðây là một phương pháp dạy học tích cực, tối ưu gấp nhiều lần so với lối giáo dục trung

cổ nói ở trên Lối dạy học theo kiểu trung cổ ấy ñược Piaget nhận xét là dạy

cho tr "muốn" bằng những ý muốn "có sẵn" và biết bằng "những hiểu biết chỉ ñơn thuần là thừa nhận" Như vậy, chính Piaget là người ñầu tiên sử dụng khái niệm "hiện ñại" trong phương pháp giáo dục ở nhà trường phổ

thông trên phạm vi toàn cầu

Các phương pháp dạy học tích cực và hiện ñại ñặc thù của thời ñại ngày nay tập trung chú ý ñến tính tích cực, chủ ñộng và linh hoạt sáng tạo của trẻ em

Quá trình "khách thể hoá" và "chủ thể hoá" ñã khiến cho mỗi cá thể

Tr ñược "vật chất hoá" những suy nghĩ, ý tưởng của mình nhằm thực hiện quá trình "phát minh lại", "sáng tạo lại" ñể tạo ra phần ñóng góp của cá nhân mình vào kho tàng văn chương cũng như ñóng góp những "tri thức mới" vào kho tri thức chung của nhân loại ðồng thời, quá trình "chủ thể hoá" còn giúp học sinh tiếp nhận, thưởng thức và sử dụng "thế giới tinh thần" của nhân loại ñể bồi ñắp thêm cho nhân cách của mình

Hoạt ñộng dạy học theo cách tổ chức cơ chế mới này ñã có thể thoả mãn

những nhu cầu tự nhiên của con người: nhu cầu "sử dụng lại" và "sáng tạo lại" Quan trọng hơn, nó còn tạo nên sự chủ ñộng suy nghĩ, tìm hiểu và học

tập ở mỗi cá thể Tr, là ñiều quan trọng ñể giúp mỗi con người làm nên tất cả Nếu con người ñánh mất ñi sự chủ ñộng thì không bao giờ có thể làm nên một ñiều gì và dần dần bị ñẩy vào bờ vực của sự lạc hậu, suy tàn bởi tri thức

và sự phát triển không bao giò có phần dành cho sự thụ ñộng

2 2 Xác ñịnh lại vai trò của học sinh trong giờ học TPVH ở

trường THCS (Nguyễn Thị Hoài Thương)

Ở phần trên chúng tôi ñã trình bày về phương pháp dạy học của nhà

trường trung cổ ñó là Th làm chức năng chính: truyền thụ tri thức cho Tr bàng các phương pháp áp ñặt, giáo ñiều và kinh viện Trên nền tảng xã hội hiện ñại và trên cơ sở của các lý thuyết khoa học ngày nay, chúng ta cần

phải xem lại vai trò của người Th cũng như của người Tr trong một giờ học TPVC trong nhà trường trung học nói chung và trường THCS nói riêng

Ngày nay, vai trò của Th ựã phải chú trọng ở việc "tổ chức, ựịnh hướng và

ựiều khiển" cho Tr thực hiện các hoạt ựộng học ở trên lớp bằng việc xậy

dựng mối liên hệ giữa chủ thể Tr và ựối tượng Tp như ựã nói Từ ựó, Tr vừa

có thể phát hiện ra ý nghĩa của Tp vừa phát hiện ra những nghĩa mới trong

ựó cũng như tìm thấy suy nghĩ của bản thân mình trong Tp, tạo ra sự ựồng

cảm giữa ựộc giả Tr với tác giả thông qua Tp

Cũng nhờ vào việc "tổ chức, ựịnh hướng, ựiều khiển" của người Th mà mỗi

cá thể Tr có thể ựiều chỉnh hành vi và nhận thức của bản thân mình ựể phát triển tâm hồn và nhân cách của một con người Do ựó, dù Th không còn nói nhiều như trước ựây nhưng không có nghĩa là vai trò của người Th giảm xuống mà trái lại, vai trò ấy ựược nâng lên ở một mức ựộ cao hơn Với phương pháp mới này thì vai trò của người Th ựã ựược nâng lên trình ựộ

mới: trình ựộ mô tả - cấu trúc

Nhà trường hiện ựại khác với nhà trường trung cổ không chỉ ở nội dung chương trình ựào tạo mà chủ yếu là có sự ựột phá, ựổi mới ở phương pháp dạy học đó là một tiêu chắ hàng ựầu trong việc phân biệt giữa hai kiểu nhà trường nói trên Các phương pháp dạy học của nhà trường trung cổ và

những "biến thể" của nó là các phương pháp nói - nghe và ựọc - chép theo

kiểu thuyết giảng của kinh viện nhà thờ và người học phải răm rắp nghe theo

mà không ựược phép nghi ngờ bất cứ ựiều gì Tức là dạy học theo kiểu dưa

ra và thừa nhận Còn các phương pháp hiện ựại là các phương pháp "biết xây dựng lại khoa học", tổ chức lại bài học ựể mỗi cá thể Tr có thể "khám

phá lại" và "phát minh lại" khoa học của loài người thay vì luôn miệng nhắc

lại những công thức sáo rỗng bằng lời của nó Như vậy, ựể học sinh có thể

thể hiện vai trò của mình trong việc "sáng tạo lại" tri thức thì phải phát huy

tắnh tắch cực ở họ tức là ựể họ tự nắm lấy vai trò chủ thể của giờ học, tạo

ựiều kiện cho họ có thể chủ ựộng nắm bắt tri thức bằng tất cả sự cố gắng của

trắ não, vận ựộng tất cả các giác quan vào việc chiếm lĩnh tri thức của mình Trong khi ựó, kiểu dạy học truyền thống (ngự trị cho ựến ngày nay) thì Tr

chưa phải là những chủ thể sáng tạo Ngày nay, chúng ta cần phải trả lại vai

trò ñó về với "chủ nhân" của nó là mỗi cá thể Tr ðối với việc học TPVC thì

khi ñược trả lại vai trò chủ thể sáng tạo, mỗi cá thể Tr sẽ ñược sử dụng các

khí quan của mình ñể phát hiện ra "giá trị" của Tp Bởi vì tri thức hoàn toàn

không phải là một cá gì ñó có sẵn ñể có thể cung cấp và ban phát cho

người khác mà phải không ngừng sáng tạo và cấu trúc lại chúng Khi ấy, mỗi

cá thể Tr sẽ thực hiện quá trình "vật chất hóa" những ý tưởng của mình với

tư cách là những chủ thể của xã hội và của tri thức chung

2.3 Tổ chức và xây dựng giờ học TPVH theo những hoạt ñộng

phù hợp (Trương Thị Thùy An)

Như ñã trình bày ở Chương I, hoạt ñộng bên ngoài và hoạt ñộng bên

trong ñều có cấu tạo giống nhau cho nên chúng có mối liên hệ qua lại giữa

con người với thế giới, khiến con người có thể nhận thức ñược thế giới theo

phát huy tắnh tắch cực trong HđTN của học sinh trong giờ học TPVH mà

chúng tôi sẽ trình bày sau ựây

3.1 Xây dựng mô hình giáo án theo hướng ựổi mới

(Trương Thị Thùy An)

đổi mới PPDH là yêu cầu bắt buộc ựối với giáo viên giảng dạy ở tất

cả các môn học và các cấp học, trong ựó ựặc biệt là PPDH Ngữ văn đổi mới PPDH ựược cụ thể hóa như thế nào trong vấn ựề soạn giảng Ngữ văn?

- Là vận dụng nhiều PPDH vào giảng dạy Ngữ văn

- Là kết hợp giữa truyền thống và hiện ựại trong vận dụng các PPGD trong soạn giảng và lên lớp

- Là vận dụng công nghệ thông tin một cách hợp lắ và có tác dụng vào giảng dạy

- Là vận dụng các phương tiện hiện ựại vào giảng dạyẦ

a) Ý tưởng:

- Giáo viên phải có ý tưởng ựổi mới PPDH, vận dụng ý tưởng

ựó vào thực tế giảng dạy một cách hợp lắ và có hiệu quả

b) Thiết kế giáo án:

- Soạn giáo án theo thống nhất chung của tổ chuyên môn và của

Sở Giáo dục & đào tạo

- Cần lưu ý ựến việc soạn nội dung cần ựạt của một bài dạy

- Xác ựịnh các PPDH phù hợp ựể hướng dẫn học sinh tự học, tự tìm ra nội dung cần ựạt ựó

- Xác ựịnh các vấn ựề cần vận dụng CNTT, phương tiện hiện ựại cần thiết vận dụng và vận dụng có hiệu quả vào bài dạy

- Xác ñịnh các nội dung cần tích hợp, liên hệ mở rộng trong nội dung bài dạy

- Xây dựng hệ thống câu hỏi nêu vấn ñề

- Tùy thực tế dạy học mà tiến hành theo giáo án có linh hoạt

- Lưu ý các tình huống có vấn ñề của từng lớp dạy

- Lưu ý các thông tin phản hồi từ học sinh

- Rút kinh nghiệm giảng dạy kịp thời…

- Lưu ý kĩ năng ñặt câu hỏi khi lên lớp:

+ Lời văn dễ hiểu

+ Hỏi những câu có hơn một câu trả lời ñúng

+ Tăng cường loại câu hỏi: vì sao? Như thế nào? + Khuyến khích học sinh chia sẻ câu trả lời với bạn theo hình thức cặp ñôi

+ Gọi học sinh ngẫu nhiên

+ Chủ ñộng lắng nghe

+ Tránh ngắt lời và sửa lỗi ngay tức thì

+ Hướng dẫn lại câu trả lời sai thật tế nhị…

ðổi mới PPDH là yêu cầu bắt buộc, do ñó, giáo viên phải thực sự

không ngừng học hỏi, dám nghĩ dám làm, chấp nhận rủi ro và rút kinh nghiệm từ thất bại

3.2 Rèn luyện khả năng cảm thụ văn học cho học sinh

( Nguyễn Thị Hoài Thương & ðinh Nguyễn Thu Thủy)

ðiều kiện ñầu tiên của mọi sự phân tích, ñánh giá, thẩm ñịnh giá trị

của văn bản nghệ thuật là người ñọc có cảm thấy văn bản ñó hay, hấp dẫn và xúc ñộng thực sự khi ñọc hay không Nghĩa là trong ñọc hiểu văn bản nghệ thuật, người ñọc dù ít hay nhiều phải huy ñộng thoạt ñầu là tri giác và sau ñó

là liên tưởng, tưởng tượng ñể thâm nhập vào thế giới nghệ thuật của văn bản, thể nghiệm giá trị tinh thần và hứng thú với sắc ñiệu thẩm mĩ của nó Nếu quá trình này không xảy ra thì người ñọc, dù bằng cách nào ñi nữa, cũng khó có thể hiểu ñược sâu sắc văn bản mình ñọc Và không riêng gì việc tiếp nhận văn bản văn học mà ñối với việc tiếp nhận bất cứ loại hình nghệ thuật nào khác thì cũng diễn ra quá trình tương tự Quá trình tâm lí nói trên

chính là cảm thụ văn học Sách Lý luận văn học viết: “Khái niệm tiếp nhận bao hàm các khái niệm cảm thụ, thưởng thức, lí giải, ñồng cảm” Cấu trúc

của cảm thụ là sự ñan xen phức tạp của các yếu tố tri giác, lý giải, tưởng tượng, cảm xúc Trong cấu trúc của cảm thụ các nhân tố lý tính ñã hoà tan vào trong ñó như muối, như ñường hoà tan trong nước, không thể nhận biết trở thành siêu lý tính Mục ñích của cảm thụ là cảm nhận, phát hiện, khám phá, chiếm lĩnh bản chất thẩm mỹ của văn chương nhằm ñào tạo, bồi dưỡng

mỹ cảm phong phú, tinh tế cho ñộc giả Với cách quan niệm như trên về cảm thụ văn học, chúng tôi nhận thấy việc xác lập các biện pháp rèn luyện cảm thụ cho học sinh trong giảng dạy tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông có ý nghĩa quan trọng ñối với việc gây hứng thú học Văn cho học sinh cũng như việc phát huy tính tích cực trong học tập; ñặc biệt nó góp phần

ñảm bảo tính nghệ thuật ñặc thù của môn Ngữ văn Theo chúng tôi, chính

cấu trúc, cơ chế của cảm thụ văn học là cơ sở ñể xác lập các biện pháp bộc

lộ và thúc ñẩy sự ñồng sáng tạo của bạn ñọc trò, kích thích cảm hứng học văn cho họ Trên cơ sở khái niệm cảm thụ văn học, ñặc biệt là xác ñịnh ñược cấu trúc của nó, ở ñề tài này, chúng tôi cũng ñề xuất một số biện pháp rèn

luyện cảm thụ văn học cho học sinh trong giảng dạy TPVH ở trường phổ thông Xin ựược trình bày nội dung từng biện pháp cụ thể:

a) đọc diễn cảm:

đọc diễn cảm là thể hiện sáng tạo TPVH trong giọng ựọc nhằm tác ựộng ựến những người nghe Nếu như các biện pháp khác thông thường tác ựộng ựến lý trắ thì ựọc diễn cảm, trước hết và chủ yếu tác ựộng ựến tình cảm

Bởi vì, về thực chất ựọc diễn cảm thuộc nghệ thuật trình diễn, nó có những

ựiểm tương ựồng với ngâm thơ hoặc trình diễn ca khúc Nếu giáo viên ựọc

diễn cảm tốt thì sẽ tạo nên bầu không khắ tươi mát trong giờ học Người học, trong chừng mực nào ựó, có thể thưởng thức giọng ựọc và dễ sản sinh những

ấn tượng, xúc ựộng tự nhiên về văn bản Có thể thấy rất rõ rằng trên thực tế

học sinh ở nhà ựã tiếp xúc với văn bản không chỉ một lần; việc lên lớp ựọc lại văn bản nếu không tạo ựược sự khác biệt thì dễ gây nhàm chán và mất tập trung Do ựó, bằng hình thức ựọc diễn cảm, giáo viên có thể tạo cho học sinh những bất ngờ, hoặc sự hứng thú và có thể khiến các em bỗng nhiên có cảm nhận mới mẻ về văn bản đó là chưa kể nếu như giáo viên yêu cầu học sinh trình bày thì có thể tạo cơ hội cho các em bộc lộ bản thân đương nhiên, giáo viên phải gieo vào học sinh ý thức ựọc sao cho cuốn hút chứ không phải

là qua chuyện, và ựọc ở ựây là thể hiện sự cảm thụ và thể nghiệm sâu sắc về tác phẩm, là làm sao ựể người khác cũng có thể sản sinh những ấn tượng tương tự như mình Diễn cảm ở ựây hoàn toàn không phải là ở sự uốn éo ựầu lưỡi mà thể hiện những cảm xúc nội tại của tâm hồn

Vấn ựề ựang nói sẽ sáng tỏ hơn khi chúng ta làm rõ vấn ựề tại sao lại phải ựọc diễn cảm Trước hết, vì ngôn từ văn bản nghệ thuật ựược tổ chức

ựặc biệt, nhà văn phải là nghệ sĩ ngôn từ Ngôn từ văn học là ngôn từ mang

tắnh hình tượng, biểu cảm, và ở những tác phẩm thơ chúng ta có thể nói ựến tắnh nhạc của ngôn từ đọc thơ là ựể làm cho tác phẩm thơ vang lên như một bản nhạc làm cho nó ngân nga trong hồn người Giáo sư Trần Thanh đạm cho rằng ựọc diễn cảm một tác phẩm thơ là phải ựọc làm sao cho tác phẩm

Ộsáng hết hình và ngân hết nhạcỢ Tuy nhiên, một phương diện khác quan