Luận văn: Sự tác động của kinh tế thị trường tới việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay

Thanh niên là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng; họ là những người kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc..... Chính vì vậy, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm đến thanh niên; đào tạo, giáo dục họ trở thành những người có đủ đức và tài để đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ trong từng giai đoạn cách mạng. Đạo đức và tài năng là những phẩm chất cần thiết phải có của người thanh niên trong sự nghiệp đổi mới đất nước. Đó là hai mặt thống nhất biện chứng với nhau, trong đó đạo đức phải là cái “gốc” của thanh niên. Thanh niên Việt Nam đã và đang cùng đất nước tham gia vào sự nghiệp cách mạng vĩ đại của cả dân tộc. Vì vậy, họ cũng là người cách mạng. Đã là người cách mạng, thanh niên phải có đạo đức cách mạng. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cũng như sông có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng, không có đạo đức cách mạng thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”. Song, đạo đức luôn bị tác động, chi phối và bị quy định bởi điều kiện kinh tế xã hội. Vì vậy, trong điều kiện chúng ta đang phát triển một nền kinh tế hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ trong lịch sử. Đây không phải là nền kinh tế thị trường TBCN, cũng chưa hẳn là nền kinh tế XHCN, mà là một nền kinh tế quá độ, trung gian, hay còn gọi là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì đạo đức xã hội cũng chịu sự tác động rất lớn của nền kinh tế đó. Quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN trong những năm qua đã góp phần đưa nước ta ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng, kéo dài, tạo ra những tiền đề cần thiết để tiến hành CNH, HĐH đất nước. Kinh tế thị trường đang hằng ngày, hằng giờ tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội, trong đó có lĩnh vực đạo đức. Đồng thời, trong điều kiện ấy đang đặt ra hàng loạt các vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng xung quanh mối quan hệ giữa đạo đức với kinh tế thị trường. Bên cạnh kinh tế tăng trưởng, những cái tích cực ra đời thì đồng thời cũng xuất hiện nhiều biểu hiện tiêu cực và yếu kém. Đại hội X của Đảng ta cũng khẳng định: “Tình trạng suy thoái về chính trị, đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, công chức diễn ra nghiêm trọng” 14, tr.65. Những hiện tượng đó đang gây nhức nhối trong xã hội. Đây thực sự là một hiểm họa đối với sự phát triển lâu bền của xã hội trong tương lai nếu như không có sự quan tâm kịp thời, định hướng những giá trị đạo đức mới tốt đẹp của toàn xã hội.Chúng ta không thể xem thường tính chất nghiêm trọng của tình hình nói trên. Nếu chúng ta không kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái đạo đức diễn ra ở một bộ phận thanh niên thì sẽ dẫn đến nguy cơ đe dọa sự sống còn của chế độ, độc lập và an ninh tổ quốc. Vì vậy, để góp phần nhận thức và giải quyết vấn đề này, tôi chọn đề tài: “Sự tác động của kinh tế thị trường tới việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay”.Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo để đề ra kế hoạch, giải pháp nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng cho thanh niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay và phục vụ cho việc giảng dạy trung cấp lý luận chính trị hành chính.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thanh niên là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cáchmạng; họ là những người kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp củadân tộc Chính vì vậy, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm đếnthanh niên; đào tạo, giáo dục họ trở thành những người có đủ đức và tài để đáp ứngvới yêu cầu, nhiệm vụ trong từng giai đoạn cách mạng Đạo đức và tài năng là nhữngphẩm chất cần thiết phải có của người thanh niên trong sự nghiệp đổi mới đất nước

Đó là hai mặt thống nhất biện chứng với nhau, trong đó đạo đức phải là cái “gốc” củathanh niên Thanh niên Việt Nam đã và đang cùng đất nước tham gia vào sự nghiệpcách mạng vĩ đại của cả dân tộc Vì vậy, họ cũng là người cách mạng Đã là ngườicách mạng, thanh niên phải có đạo đức cách mạng Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đãkhẳng định: “Cũng như sông có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn.Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức cáchmạng, không có đạo đức cách mạng thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được

nhân dân”

Song, đạo đức luôn bị tác động, chi phối và bị quy định bởi điều kiện kinh tế

-xã hội Vì vậy, trong điều kiện chúng ta đang phát triển một nền kinh tế hoàn toànmới, chưa có tiền lệ trong lịch sử Đây không phải là nền kinh tế thị trường TBCN,cũng chưa hẳn là nền kinh tế XHCN, mà là một nền kinh tế quá độ, trung gian, haycòn gọi là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì đạo đức xã hội cũngchịu sự tác động rất lớn của nền kinh tế đó

Quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCNtrong những năm qua đã góp phần đưa nước ta ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế trầmtrọng, kéo dài, tạo ra những tiền đề cần thiết để tiến hành CNH, HĐH đất nước Kinh

tế thị trường đang hằng ngày, hằng giờ tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xãhội, trong đó có lĩnh vực đạo đức Đồng thời, trong điều kiện ấy đang đặt ra hàng loạtcác vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng xung quanh mối quan hệ giữa đạo đức với

kinh tế thị trường Bên cạnh kinh tế tăng trưởng, những cái tích cực ra đời thì đồngthời cũng xuất hiện nhiều biểu hiện tiêu cực và yếu kém Đại hội X của Đảng ta cũngkhẳng định: “Tình trạng suy thoái về chính trị, đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, chủnghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, công

chức diễn ra nghiêm trọng” [14, tr.65] Những hiện tượng đó đang gây nhức nhối

trong xã hội Đây thực sự là một hiểm họa đối với sự phát triển lâu bền của xã hộitrong tương lai nếu như không có sự quan tâm kịp thời, định hướng những giá trị đạođức mới tốt đẹp của toàn xã hội

Chúng ta không thể xem thường tính chất nghiêm trọng của tình hình nói trên.Nếu chúng ta không kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái đạo đức diễn ra ở một

bộ phận thanh niên thì sẽ dẫn đến nguy cơ đe dọa sự sống còn của chế độ, độc lập và

an ninh tổ quốc Vì vậy, để góp phần nhận thức và giải quyết vấn đề này, tôi chọn đề

tài: “Sự tác động của kinh tế thị trường tới việc xây dựng đạo đức mới cho thanh

niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay”.

Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo để đề ra kế hoạch, giải pháp nhằm nâng caophẩm chất đạo đức cách mạng cho thanh niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay và phục vụ cho việc giảng dạy trung cấp lý luận chính trị - hành chính

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Đề tài mới Đề tài tiếp tục thực hiện kế tiếp giai đoạn mới

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài: ( Mô tả, phân tích,

đánh giá đầy đủ, rõ ràng mức độ thành công, hạn chế của các công trình nghiên cứu trong tỉnh có liên quan

và những kết quả nghiên cứu mới nhất trong lĩnh vực nghiên cứu của đề tài )

Hiện nay, vấn đề đạo đức, xây dựng đạo đức mới cho thanh niên dưới tác độngcủa kinh tế thị trường định hướng XHCN đã được đặt ra một cách hết sức bức xúc, đã

có nhiều công trình của các nhà khoa học nghiên cứu, nhưng vấn đề làm thế nào xâydựng đạo đức mới cho thanh niên ở thành phố Tuyên Quang lại chưa có đề tài nào đi

sâu nghiên cứu, phân tích một cách có hệ thống Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Sự tác động

của kinh tế thị trường tới việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay” để viết đề tài khoa học cấp khoa năm 2013.

X

4 Mục tiêu của đề tài

Đi sâu phân tích thực trạng của việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ởthành phố Tuyên Quang dưới tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa Từ đó, đưa ra những giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng đạo đức mới chothanh niên ở thành phố Tuyên Quang

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và

phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin

Phương pháp cụ thể: đề tài sử dụng các phương pháp: điều tra, nghiên cứu

thực tế, trao đổi, thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, lôgic- lịch sử, khái quáthoá…

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC MỚI CHO THANH NIÊN 1.1 Mối quan hệ giữa kinh tế và đạo đức

1.1.1 Khái niệm kinh tế

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam (2003), khái niệm kinh tế được hiểu theo hainghĩa:

1 Kinh tế là tổng thể các hoạt động của một cộng đồng người, một nước, liênquan đến toàn bộ quá trình hay một phần của tổng quá trình bao gồm các quá trình sảnxuất, trao đổi, phân phối và tiêu dùng các sản phẩm xã hội

2 Kinh tế là tổng thể những mối quan hệ trong quá trình sản xuất của một hìnhthái kinh tế - xã hội nhất định, trong tổ chức và hoạt động của cơ cấu hạ tầng của xã hội,bao gồm các ngành kinh tế, kỹ thuật, các loại hình sản xuất

Theo quan điểm triết học Mác - Lênin trong lý luận về hình thái kinh tế - xã hộithì kinh tế là sự thể hiện của cơ sở hạ tầng xã hội, là tổng hợp những quan hệ sản xuấttạo thành kết cấu kinh tế của một xã hội nhất định

Như vậy, từ những khái niệm trên có thể hiểu một cách khái quát, kinh tế làtổng thể những quan hệ sản xuất quy định nên một kết cấu của một xã hội nhất định,nhưng đồng thời những quan hệ sản xuất này lại chính là sự phản ánh của của toàn bộ

cơ sở hạ tầng - tổng hợp trong đó các thành phần kinh tế, cũng như nhiều loại hình tổchức sản xuất khác nhau

Ở nước ta hiện nay, cơ sở hạ tầng bao gồm các thành phần kinh tế, các kiểuquan hệ sản xuất với các hình thức sở hữu khác nhau thậm chí đối lập nhau cùng tồntại trong một cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất Đó là nền kinh tế hàng hóa nhiềuthành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa

1.1.2 Khái niệm đạo đức và đạo đức mới

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin:

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc,

những chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con ngườitrong quan hệ với nhau và quan hệ xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân,bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội [18, tr.8]

Như vậy, đạo đức là sản phẩm của sự vận động của lịch sử xã hội, do cơ sởkinh tế - xã hội sinh ra và quyết định Trong sự biến đổi và phát triển của điều kiệnkinh tế - xã hội, nhân tố quy định đạo đức là các quan hệ kinh tế, mà lợi ích là cái chiphối trực tiếp, là cơ sở khách quan của đạo đức

Đạo đức chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà mọingười phải tuân theo Sự đánh giá hành vi của con người theo khuôn phép và quy tắc đạođức biểu hiện thành những khái niệm như lẽ sống, hạnh phúc, nghĩa vụ, lương tâm, thiện

và ác, vinh và nhục, chính nghĩa và phi nghĩa…

Đạo đức còn được xem xét như một hệ thống các giá trị bởi vì nó có chức năngđiều chỉnh hành vi của con người đem lại sự bình ổn trong xã hội

Đạo đức là sản phẩm khách quan của đời sống xã hội, song đạo đức còn là quanniệm, cảm xúc, trách nhiệm của con người trước hoàn cảnh sống Do đó, đạo đức làsản phẩm tổng hợp của những yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan

Đạo đức mới hay còn gọi là đạo đức cộng sản, đạo đức cách mạng là nấc thang

nối tiếp các nền đạo đức trong lịch sử, giai đoạn cao trên con đường tiến lên của đạođức nhân loại

Đạo đức mới - đạo đức cách mạng là một bước tiến bộ về chất so với các kiểuđạo đức cũ của các giai cấp thống trị, áp bức bóc lột nhân dân lao động Đạo đức mớixoá bỏ những chuẩn mực đạo đức phong kiến vẫn luôn trói buộc nhân dân lao độngvào những lễ giáo hủ bại, phục vụ cho chế độ đẳng cấp, tôn ty trật tự hết sức hà khắccủa giai cấp phong kiến Đạo đức mới hoàn toàn trái ngược với đạo đức cá nhân chủnghĩa, ích kỷ cực đoan của giai cấp tư sản Nó cũng xa lạ với đạo đức của giai cấp tiểu

tư sản, kìm hãm con người trong những lợi ích riêng tư tủn mủn, cục bộ, hẹp hòi Nócàng xa lạ với đạo đức tôn giáo luôn khuyên con người khắc kỷ, cam chịu, chấp nhận

số phận trong chốn trần tục, để hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn sau khi chết ởnơi thiên đàng hay chốn niết bàn

Đạo đức mới được xây dựng trên cơ sở bình đẳng, đoàn kết, tương trợ, giúp đỡlẫn nhau giữa người với người, phát triển cá nhân trong sự hài hòa với cộng đồng xãhội Đạo đức mới kích thích phát triển và giữ vai trò chỉ đạo mặt ý thức, mặt xã hộicủa con người, nâng con người lên đúng tầm vị trí làm người Có thể nói, đạo đức mới

- đạo đức cộng sản là nền đạo đức có giá trị phổ biến và nhân đạo

Mác - Ăngghen là những người đầu tiên nêu ra khái niệm “đạo đức vô sản”.Lênin là người đầu tiên nêu ra khái niệm “đạo đức cộng sản” - là những gì “góp phầnphá huỷ xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao độngxung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của những người cộng sản…”[22, tr.369]

Trên cơ sở kế thừa và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung vàquan niệm về đạo đức nói riêng, trong tư tưởng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh làngười đầu tiên nêu ra khái niệm “đạo đức mới”, “đạo đức cách mạng”

Theo cách nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức mới cũng chính là đạo đứccách mạng, Người dùng từ “đạo đức mới” để phân biệt với đạo đức của xã hội cũ Ngườicũng chỉ ra sự khác nhau căn bản giữa đạo đức cũ và đạo đức mới : “Đạo đức cũ nhưngười đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứngvững được dưới đất, đầu ngẩng lên trời” [32, tr.320- 321] Đạo đức mới của chúng ta làsản phẩm của tồn tại xã hội Việt Nam, là sản phẩm của đời sống chiến đấu và cáchmạng, lao động và đấu tranh của dân tộc Đạo đức cách mạng được hình thành, củng

cố, biến đổi cùng với quá trình vận động và phát triển của sự nghiệp cách mạng củanhân dân ta dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh Đó

là đạo đức chưa hề có trong lịch sử, lần đầu xuất hiện với sự ra đời của phương thứcsản xuất xã hội chủ nghĩa

Sinh thời Bác Hồ dạy: Đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống, nó

do rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển, củng cố, cũng như “ngọc càng mài càngsáng, vàng càng luyện càng trong” Điều Bác dạy chỉ rõ hai điểm gốc rễ, đó là: đạođức là cái gốc của người cách mạng; và cái gốc để có đạo đức cách mạng chính là do

tự tu dưỡng, tự rèn luyện mà có Có nghĩa rằng, đạo đức cách mạng của mỗi ngườikhông phải tự nhiên mà có, cũng không tồn tại vĩnh viễn Nếu không được tu dưỡng,

rèn luyện bền bỉ, thường xuyên, đạo đức ấy có thể suy thoái đi Trên thực tế, mọi sựthoái hóa trong đạo đức đều bắt nguồn từ việc thiếu rèn luyện, không nghiêm khắc vớibản thân, nhất là trong điều kiện khó khăn hoặc ở những môi trường dễ nảy sinh tiêucực (có chức, có quyền, có địa vị, nắm trong tay nguồn tiền bạc hoặc sinh mệnh chínhtrị của những người khác, ) Cho nên, để giữ gìn được đạo đức cách mạng, cầnkhông ngừng tu dưỡng, rèn luyện Đó là sự tu dưỡng, rèn luyện bền bỉ suốt đời; phảiđược ý thức và chăm lo như “cơm ăn, nước uống hằng ngày”.

Qua tiếp cận đạo đức mới từ các góc độ nhận thức luận, giá trị và chức năng cơbản của nó, chúng ta thấy rõ những đặc trưng cơ bản của đạo đức mới và có thể hiểu:

Đạo đức mới là đạo đức của giai cấp công nhân và nhân dân tiến bộ, phản ánh thực tiễn cuộc đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng CNXH, là tổng hoà các phẩm chất chính trị và phẩm chất đạo đức tạo nên nền tảng nhân cách của con người mới, nó vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng cải tạo xã hội cũ, xây dựng thành công xã hội mới - xã hội XHCN và cộng sản chủ nghĩa.

1.1.3 Vai trò của kinh tế với đạo đức

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đạo đức với tính cách là một hìnhthái ý thức xã hội, là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng nên nó bị quyết định bởinhân tố kinh tế, bởi điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội

Ph.Ăngghen đã khẳng định: “Xét đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từtrước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ” [25,tr.137]

Sự phát triển ý thức đạo đức của người nguyên thủy đến ý thức đạo đức của xãhội văn minh đều là kết quả sự phát triển từ thấp đến cao của hoạt động kinh tế - xãhội mà trong đó sự phát triển của lực lượng sản xuất là nhân tố quyết định nhất

Trong xã hội nguyên thủy, do lực lượng sản xuất còn thấp kém, mọi người làmchung, hưởng chung, vì vậy các quan hệ đạo đức chỉ bó hẹp ở mức độ đơn giản, mangnặng tính tự nhiên là tuân thủ các quy định của cộng đồng “cùng họ” Đạo đức tồn tạithông qua các quan hệ xã hội trên cơ sở phong tục tập quán, truyền thống, thói quen,kinh nghiệm…

Khi xã hội loài người có sự phân chia thành giai cấp, chế độ chiếm hữu nô lệ rađời thì cũng bắt đầu hình thành một nền đạo đức phức tạp hơn Trong xã hội chiếmhữu nô lệ, các tư liệu sản xuất đều thuộc về chủ nô Những người nô lệ chẳng nhữngkhông có tư liệu sản xuất, mà bản thân họ cũng thuộc về sở hữu của chủ nô, họ đượcxem như những “công cụ biết nói” trong tay giai cấp chủ nô Ngược lại, tầng lớp chủ

nô giữ địa vị thống trị bóc lột, tự cho mình là người thượng lưu, có đức hạnh Trong

xã hội nô lệ đã xuất hiện các khái niệm, phạm trù đạo đức nhưng đó là nền đạo đứccủa chủ nô, chỉ có chủ nô mới có đạo đức, còn nô lệ không có đạo đức

Trong xã hội phong kiến, nền sản xuất dựa trên chế độ sở hữu ruộng đất của địachủ phong kiến, đã buộc chặt người nông dân trên lãnh địa của mình Mặc dù nhữngngười nông dân không còn là vật sở hữu của giai cấp địa chủ phong kiến, nhưngthông qua các hình thức địa tô, tô lao dịch, tô hiện vật, tô tiền…đã bóc lột người nôngdân, làm cho đời sống của họ chẳng khác gì mấy so với người nô lệ trong xã hộitrước Từ đặc điểm về kinh tế - xã hội đó đã quy định đạo đức của xã hội phong kiến

là nền đạo đức bảo vệ, duy trì tôn ti trật tự theo chế độ đẳng cấp của xã hội phongkiến

Xã hội tư bản xuất hiện đã tạo nên các quan hệ hàng hoá tiền tệ thâm nhập vàomọi lĩnh vực, mọi ngõ ngách của đời sống xã hội, phá vỡ mọi liên kết, mọi sợi dâyđạo đức phong kiến trói buộc con người, mở đường cho chủ nghĩa cá nhân tư sản pháttriển

Trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, Mác - Ăngghen đã khẳngđịnh:

Bất cứ ở chỗ nào mà giai cấp tư sản chiếm được chính quyền thì nó đạp đổnhững quan hệ phong kiến, gia trưởng và điền viên Tất cả những mối liên hệ phứctạp và muôn màu muôn vẻ ràng buộc con người phong kiến “với những bề trên tựnhiên” của mình đều bị giai cấp tư sản thẳng tay phá vỡ, không để lại giữa người vớingười một mối quan hệ nào khác, ngoài lợi ích trần trụi và lối “tiền trao cháo múc”không tình, không nghĩa Giai cấp tư sản đã dìm những xúc động thiêng liêng củalòng sùng đạo, của nhiệt tình hiệp sĩ, của tính đa cảm tiểu tư sản xuống dòng nước giángắt của sự tính toán ích kỷ Nó đã biến phẩm giá của con người thành giá trị trao đổi

đơn thuần, nó đã đem tự do buôn bán duy nhất và vô sỉ thay cho biết bao quyền tự do

đã được ban cho và đã giành được một cách chính đáng [24, tr.599- 600]

Với đặc trưng cơ bản là dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân TBCN về tư liệusản xuất đã kích thích các nhà tư bản làm giàu bằng cách bóc lột lao động làm thuê,tạo ra giá trị thặng dư tối đa cho mình Xã hội tư bản đã sản sinh ra một lớp ngườisống khoái lạc trong sự đau khổ của kẻ khác, đó là thái độ phi nhân tính về đạo đức

Họ gieo rắc tư tưởng hưởng thụ thực dụng, sùng bái hàng hoá, chạy theo đồng tiền

Bên cạnh đạo đức thống trị của giai cấp tư sản và đối lập với đạo đức tư sản,trong lòng xã hội tư bản đã hình thành và phát triển đạo đức của nhân dân lao độngnói chung và giai cấp vô sản nói riêng, đó là đạo đức tiến bộ, cách mạng

Cuộc cách mạng xã hội XHCN thành công, không chỉ kết thúc quan hệ đốikháng giai cấp mà còn thực sự là một cuộc cách mạng đạo đức vĩ đại nhất trong lịch

sử phát triển của xã hội Cuộc cách mạng này đã giải phóng xã hội, giải phóng nhữngngười lao động khỏi ách áp bức bóc lột cả về vật chất lẫn tinh thần (đặc biệt là đạođức) Trong nền đạo đức đó, quan hệ nhân đạo thực sự được xác lập; mọi quan hệ đạođức không bị vẩn đục bởi đồng tiền, bởi những động cơ vụ lợi khác; tinh thần tập thể;

sự thống nhất giữa phẩm chất đạo đức cá nhân và phẩm chất đạo đức xã hội; sự thốngnhất giữa chủ nghĩa yêu nước XHCN và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân;khả năng mỗi cá nhân và cả cộng đồng không ngừng tự hoàn thiện đạo đức phù hợpvới quy luật phát triển xã hội… ngày càng được củng cố vững chắc

Tóm lại, các hình thức đạo đức xã hội lần lượt ra đời và thay thế nhau trong lịch

sử là kết quả của sự phản ánh quá trình thay thế lẫn nhau hợp quy luật của các phươngthức sản xuất của các hình thái kinh tế - xã hội

1.1.4 Sự tác động của đạo đức tới phát triển kinh tế

Đạo đức với tính cách là một hình thái ý thức xã hội, có tính độc lập tương đối

so với tồn tại xã hội và tác động trở lại đối với tồn tại xã hội, có thể thúc đẩy hoặc kìmhãm sự phát triển của kinh tế - xã hội Đạo đức trở thành mục tiêu, đồng thời cũng làđộng lực để phát triển kinh tế - xã hội Vai trò của đạo đức được biểu hiện thông quacác chức năng cơ bản của nó, trong đó, chức năng điều chỉnh hành vi được coi là chứcnăng trực tiếp tác động đến các quan hệ kinh tế - xã hội Trong xã hội, nếu các cá

nhân đều được giáo dục và tiếp nhận ý thức đạo đức đúng đắn sẽ góp phần điều chỉnhhành vi của các cá nhân, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển và ngược lại.

Sự tác động của đạo đức đối với sự phát triển kinh tế có hai khuynh hướng thúcđẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của kinh tế, trong đó tác động thúc đẩy là chủ yếu

Nhìn chung, đạo đức phản ánh nhu cầu lợi ích của toàn xã hội nên nó tác độngtích cực góp phần duy trì trật tự, ổn định xã hội tạo điều kiện để phát triển kinh tế vàkhi những giá trị đạo đức, chuẩn mực đạo đức xã hội phù hợp với trình độ phát triểncủa kinh tế sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển: góp phần phát huy ưu thế và hạn chế khuyếttật của kinh tế; những giá trị đạo đức, phẩm chất đạo đức tốt đẹp chính là yếu tố hếtsức quan trọng phát huy tính năng động, tính hiệu quả của kinh tế, thúc đẩy kinh tếphát triển mạnh mẽ và cân đối; góp phần tạo môi trường xã hội ổn định cho sự pháttriển kinh tế

Ngược lại, khi những giá trị đạo đức, chuẩn mực đạo đức lạc hậu hoặc vượttrước quá xa so với kinh tế sẽ kìm hãm sự phát triển kinh tế: Những tư tưởng đạođức không phù hợp với quy luật của kinh tế hạn chế sự năng động sáng tạo và tự docủa mỗi cá nhân và sự hợp tác của chủ thể trong quá trình lao động, kinh doanh nênkìm hãm sự phát triển của kinh tế

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức luôn luôn gắn với kinh tế Trung vớinước, hiếu với dân, suốt đời hy sinh cho cách mạng để giành lấy độc lập và tự do lànhằm xoá bỏ áp bức, bóc lột, phát triển kinh tế đem lại đời sống ấm no, hạnh phúccho nhân dân, cho mỗi con người

Hồ Chí Minh động viên mọi người cần kiệm xây dựng đất nước chính là để dângiàu, nước mạnh Không lẽ thoát khỏi bóc lột về kinh tế, được no ấm và giàu có, conngười lại nhất thiết đi đến chỗ suy thoái về đạo đức, như tình hình đã diễn ra ở nhiềunước tư bản phát triển Tiếp nối quan điểm của Mác, Lênin về chủ nghĩa xã hội, HồChí Minh luôn luôn chủ trương tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển mọi mặtcủa xã hội; phát triển kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hoá, đạo đức, con người.Phát triển kinh tế là điều kiện thiết yếu, là cơ sở để xây dựng một xã hội văn minh, đểphát triển văn hoá, đạo đức, con người Con người có đạo đức, văn hoá lại là động lực

để phát triển kinh tế Tinh thần này đã được thể hiện trong câu nói bất hủ của Hồ Chí

Minh: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hộichủ nghĩa” (33, Tr310), đó là con người có đủ đức và tài, phẩm chất và năng lực và cảhai mặt đó đều không ngừng được bồi đắp, nâng cao

Qua sự phân tích trên cho thấy vai trò của đạo đức đối với sự phát triển kinh tếthị trường là vô cùng to lớn, hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của kinh tế Đểđạo đức trở thành động lực thúc đẩy kinh tế thì cần xây dựng những giá trị đạo đức,chuẩn mực đạo đức xã hội phù hợp với điều kiện đó, không lạc hậu và cũng khôngvượt trước quá xa so với hiện thực Những giá trị đạo đức, chuẩn mực đạo đức xã hộiphù hợp với nền kinh tế phát huy mặt tích cực và khắc phục hạn chế của kinh tế

1.2 Sự biến đổi của đạo đức dưới tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1.2.1 Kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam hiện nay

Kinh tế thị trường (KTTT) là một kiểu tổ chức kinh tế được thực hiện thông

qua thị trường, là nền kinh tế vận động theo các quy luật của thị trường, trong đó quyluật giá trị giữ vai trò chi phối và được biểu hiện bằng quan hệ cung - cầu trên thịtrường KTTT là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa dựa trên sự phát triểncủa lực lượng sản xuất và được ra đời từ trong phương thức sản xuất TBCN

Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đang sử dụng mô hình KTTT hiệnđại như một phương thức hữu hiệu bảo đảm cho sự phồn thịnh và đạt đến văn minh.Nét đặc trưng quan trọng của nền KTTT là:

Tôn trọng và thừa nhận tính độc lập, tự chủ của các chủ thể kinh tế Các chủ

thể kinh tế hoàn toàn độc lập, tự chủ trên tất cả các lĩnh vực, như sở hữu, sản xuất vàcác quan hệ giao dịch thương mại

Hoạt động sản xuất và kinh doanh theo yêu cầu của thị trường về số lượng,

chất lượng, thể loại, giá cả của sản phẩm được sản xuất ra

Kinh tế thị trường phát triển trong điều kiện có nhiều chủ thể kinh tế và có sự điều tiết của Nhà nước Nền KTTT luôn có sự tồn tại đan xen các thành phần kinh tế

khác nhau trong sự hợp tác và cạnh tranh Trong điều kiện kinh tế có nhiều thành phầntất yếu phải có sự quản lý của Nhà nước nhằm mục đích:

- Làm cho thị trường vận động một cách ổn định, hạn chế tối đa thị trường tựphát.

- Hạn chế tối đa các tác động xấu, các khuyết tật của KTTT

- Bảo đảm thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội của từngquốc gia

Đã có nhiều nước trên thế giới thực hiện phát triển nền KTTT, nhưng do chế độchính trị và đặc điểm từng quốc gia khác nhau nên có con đường, cách thức phát triểnkhác nhau

Việt Nam là một nước nghèo, kinh tế - kỹ thuật lạc hậu, trình độ sản xuất cònthấp, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề Đi lên CNXH là mục tiêu lý tưởng của nhữngngười cộng sản và nhân dân Việt Nam, là khát vọng ngàn đời thiêng liêng của cả dântộc Suốt một thời gian dài, Việt Nam cũng như nhiều nước khác, đã áp dụng mô hìnhCNXH kiểu Xô viết, mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung mang tính bao cấp.Nhưng về sau, mô hình này đã bộc lộ nhiều khuyết điểm và trong công tác chỉ đạothực tiễn cũng phạm phải một số sai lầm nghiêm trọng Điều nổi bật ở đây là chúng tachỉ chấp nhận CNXH với kinh tế kế hoạch hóa tập trung mang tính đặc thù, đối lậpvới CNTB Từ chỗ đồng nhất KTTT với CNTB, chúng ta đố kị với KTTT, khôngnhận thấy KTTT là một bước tiến so với kinh tế hiện vật

Trên cơ sở nhận thức đúng đắn hơn và đầy đủ hơn về CNXH và con đường đilên CNXH ở Việt Nam, Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 12- 1986) đã

đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước Đại hội chủ trương phát triển nền kinh tếnhiều thành phần với những hình thức kinh doanh phù hợp; coi trọng việc kết hợp lợiích cá nhân, tập thể và xã hội

Đến đại hội VII (tháng 6 - 1991), Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục nói rõ hơnchủ trương này và khẳng định đây là chủ trương chiến lược, là con đường đi lênCNXH của Việt Nam Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXHcủa Đảng khẳng định: “Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo địnhhướng XHCN, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước”

Đại hội VIII của Đảng (tháng 6 - 1996) đưa ra một kết luận mới rất quan trọng:

“Sản xuất hàng hóa không đối lập với CNXH mà là thành tựu của nền văn minh nhân

loại, tồn tại khách quan cần thiết cho công cuộc xây dựng CNXH và cả khi CNXH đãđược xây dựng” Nhưng lúc đó mới nói đến nền kinh tế hàng hóa, cơ chế thị trường,chưa dùng khái niệm “kinh tế thị trường” Phải đến đại hội IX của Đảng (tháng 4 -2001) mới chính thức đưa ra khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa” Đại hội khẳng định: Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

là đường lối chiến lược nhất quán, là mô hình kinh tế tổng quát trong suốt thời kỳ quá

độ đi lên CNXH ở Việt Nam

Thực tiễn những thành tựu của gần 30 năm đổi mới trên tất cả các lĩnh vực đãchứng minh rằng, việc chuyển sang kinh tế thị trường định hướng XHCN là hoàn toànđúng đắn Đây là kết quả sau nhiều năm nghiên cứu, tìm tòi, tổng kết thực tiễn; và làbước phát triển mới về tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam

Lựa chọn mô hình KTTT định hướng XHCN không phải là sự gán ghép chủquan giữa KTTT và XHCN, mà là sự nắm bắt và vận dụng xu thế vận động kháchquan của KTTT trong thời đại ngày nay Kinh tế thị trường định hướng XHCN là môhình kinh tế trong thời kỳ quá độ đi lên CNXH Đây là kiểu KTTT mới trong lịch sửphát triển của KTTT Cũng có thể nói, KTTT là “cái phổ biến”, còn KTTT địnhhướng XHCN là “cái đặc thù” của Việt Nam, phù hợp với điều kiện và đặc điểm cụthể của Việt Nam

Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam có những đặc trưng

chung của KTTT, quy tắc vận hành của nền kinh tế có những điểm giống với KTTTdưới điều kiện TBCN Tuy nhiên, chúng ta cũng thấy, kinh tế thị trường định hướngXHCN cũng có điểm khác biệt so với kinh tế thị trường TBCN Sự khác nhau chủ yếu

là về mục tiêu và gắn liền với những điều kiện lịch sử và chế độ xã hội khác nhau

Về mục tiêu phát triển: Kinh tế thị trường TBCN nhằm mục tiêu phát triển xã

hội TBCN, chịu sự tác động tất yếu của chính trị tư sản, đem lại lợi nhuận tối đa chogiai cấp tư sản

Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam vận hành chịu sự chi phốicủa chế độ chính trị XHCN, nhằm mục tiêu “phát triển xã hội XHCN “dân giàu, nước

mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” [12, tr.136], mang lại lợi ích cho toàn thể

nhân dân, đặc biệt là nhân dân lao động, hạn chế tối đa các tiêu cực, khuyết tật củaKTTT

Về chế độ sở hữu và các thành phần kinh tế: Dưới CNTB, sở hữu tư nhân tư

bản là nền tảng của chế độ sở hữu Còn ở nước ta, tuy thực hiện đa dạng hóa các hìnhthức sở hữu nhưng trên cơ sở công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu

Dưới chế độ TBCN, nền kinh tế có nhiều thành phần nhưng do Nhà nước tưbản quản lý và do thành phần kinh tế tư nhân chi phối, kinh tế tư nhân là chủ đạo Còn

ở nước ta, “phát triển kinh tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong

đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể ngày càngtrở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân” [15, tr.139] Các thành phầnkinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tếthị trường định hướng XHCN, cùng tồn tại, phát triển lâu dài, cùng hợp tác, cạnhtranh lành mạnh, bình đẳng trước pháp luật

Về chế độ quản lý: Trong điều kiện hiện nay, kinh tế thị trường TBCN và kinh

tế thị trường định hướng XHCN đều cần có sự quản lý của Nhà nước Điều khác nhau

là ở bản chất của Nhà nước Nhà nước trong nền kinh tế thị trường TBCN là nhà nước

tư sản, bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản, những người giàu có Còn Nhà nước trongnền kinh tế thị trường định hướng XHCN là nhà nước XHCN thực sự của dân, do dân

và vì dân, do Đảng Cộng sản lãnh đạo, bảo vệ lợi ích của đa số nhân dân lao động Sựgắn kết giữa phát triển kinh tế đi đôi với xóa đói giảm nghèo mà Đảng ta chủ trươngphát triển được nhiều nước trên thế giới xem đó là mô hình phát triển mang đậm tínhnhân văn, là mẫu hình mà các nước đang phát triển có thể học tập

Về chế độ phân phối: Nền kinh tế thị trường TBCN và kinh tế thị trường định

hướng XHCN đều nhiều hình thức sở hữu Sự khác nhau là ở chỗ, nền kinh tế thịtrường TBCN thực hiện phân phối theo tư bản là chủ yếu, tức phục vụ lợi ích tối đacủa các nhà tư bản Còn nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam “thực hiện chế độphân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đónggóp vốn cùng các nguồn lực khác và thông qua phúc lợi xã hội” [15, tr.140]

Cũng có thể nói, KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam là một kiểu tổ chứckinh tế của một xã hội đang trong quá trình chuyển biến từ nền kinh tế còn ở trình độ

thấp sang nền kinh tế ở trình độ cao hơn hướng tới chế độ xã hội mới - xã hội XHCN.Đây là nền KTTT có tổ chức, có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và sự quản lý củaNhà nước XHCN, được định hướng cao về mặt xã hội, hạn chế tối đa những khuyếttật của tính tự phát thị trường, nhằm phục vụ tốt nhất lợi ích của đại đa số nhân dân và

sự phát triển bền vững của đất nước

1.2.2 Sự tác động của kinh tế thị trường đối với đạo đức thanh niên Việt Nam hiện nay

1.2.2.1 Sự tác động của kinh tế thị trường đối với đạo đức xã hội

* Sự tác động tích cực của kinh tế thị trường đối với đạo đức xã hội.

Sự phát triển KTTT đã góp phần to lớn trong việc giải phóng sức sản xuất của

xã hội, tăng năng xuất lao động, tạo tiền đề vật chất để nâng cao đời sống nhân dân

Kinh tế thị trường cũng tạo điều kiện cho sự phát triển con người về mọi mặt

trong đó có đạo đức

Khi tiến hành hoạt động kinh tế, những yêu cầu của sản xuất trong điều kiện thịtrường hiện đại đòi hỏi con người phải có hiểu biết không chỉ về mặt công nghệ sảnxuất mà cả về mặt văn hóa, pháp luật… Con người càng có nhiều hiểu biết thì càng cókhả năng thực hiện nhiều hơn và hiệu quả hơn những hành vi đạo đức Hơn thế nữa,

sự phát triển KTTT đi liền với nó là những con người kinh tế trưởng thành và đóchính là tiền đề sản sinh ra, bồi đắp thêm những phẩm chất đạo đức tốt đẹp như kíchthích làm việc thiện, tình thương yêu con người, sự hào phóng, rộng lượng…

Kinh tế thị trường đã kích thích tính tích cực và tiềm năng sáng tạo của conngười hình thành một cách phổ biến các nhân cách độc lập, phát triển tính tự chủ của

cá nhân KTTT là nơi đánh giá kết quả sản phẩm hàng hóa, tạo sự sàng lọc tự nhiênvới hàng hóa và con người, buộc con người phải quan tâm đến chất lượng sản phẩm,hiệu quả công việc nếu muốn tồn tại và phát triển KTTT với sự tác động mạnh mẽcủa quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh….là yếu tố kích thích con người không ngừngvươn lên khẳng định mình KTTT tạo ra không gian giao tiếp rộng lớn và phong phúcho từng cá nhân, qua đó, cá nhân có dịp bộc lộ mình và phát triển đời sống tinh thần

của mình, thay đổi phương thức và nội dung tư duy của mình cho phù hợp với cơ chếmới.

Kinh tế thị trường tạo cơ sở kinh tế mới cho sự xác lập địa vị chủ thể của conngười Sự tự do và bình đẳng trong hoạt động kinh tế chính là cơ sở để phát triển quanniệm về sự bình đẳng giữa người với người trong quan hệ đạo đức Đây có thể coi làmột bước, một phương diện của tiến bộ đạo đức trong sự vận động và phát triển củalịch sử nhân loại

Kinh tế thị trường làm thay đổi định hướng một số giá trị theo hướng tích cực,

sự biến đổi đó theo ba hướng chính; Các giá trị đạo đức truyền thống được đánh giálại và phát triển trong điều kiện mới; Chuyển sang nền KTTT định hướng XHCN, cácgiá trị đạo đức được hình thành trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nay được trântrọng và phát huy trong điều kiện mới, đồng thời có sự nhận thức và đánh giá mới; Cácgiá trị đạo đức cũ và các giá trị đạo đức mới được hình thành trong quá trình đổi mới

Sự chuyển biến này thực chất là sự lọc bỏ một số quan hệ đạo đức, ý thức đạo đức lạchậu, hình thành và phát triển quan niệm, ý thức đạo đức mới cho cá nhân và cho xã hội

Như vậy, thực tế sự phát triển KTTT tác động tích cực đến đạo đức ở nước tahiện nay biểu hiện ở cả trên bình diện ý thức và thực tiễn đạo đức Với tác động củaKTTT, con người đã và phải lấy năng lực và hiệu quả lao động để đảm bảo cho đạođức Cùng với đó, phạm vi tác động của đạo đức ngày càng được mở rộng Kinh tế thịtrường đã góp phần khẳng định tài năng, nhân phẩm của cá nhân, tạo ra môi trườngđiều kiện thuận lợi cho việc hình thành các quan hệ đạo đức mới tốt đẹp

* Sự tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đối với đạo đức xã hội.

Từ trong bản chất, KTTT không những chứa đựng khả năng tác động tích cựcđến sự phát triển đạo đức mà còn chứa đựng khả năng tác động tiêu cực đến đạo đức

xã hội

Khi nói đến mặt trái của KTTT, C Mác đã chỉ ra rằng “đó là một thứ tự do mậudịch không có lương tâm”, nó làm cho quan hệ giữa con người “chìm ngập trong bănggiá của sự tính toán lợi ích vị kỷ” Bởi vì, “ngoài quan hệ lợi hại trần truồng, ngoài sự

“giao dịch tiền mặt” lạnh lùng vô tình, sẽ chẳng còn mối liên hệ nào khác” Dĩ nhiên,KTTT ở nước ta có những điều khác với KTTT trong thời kỳ TBCN tự do cạnh tranh,

cũng khác với KTTT trong thời kỳ hiện đại Sự chuyển biến sang KTTT ở nước tađược tiến hành một cách tự giác Đó là, một nền KTTT có sự quản lý của Nhà nướctheo định hướng XHCN Tuy vậy, vẫn là KTTT nên nó vẫn có những mặt mâu thuẫnvới bản chất tốt đẹp của XHCN Do vậy, không thể không nói đến những ảnh hưởngtiêu cực của nó đối với sự biến động của đạo đức xã hội nói chung và đạo đức củangười cán bộ lãnh đạo, quản lý nói riêng Sự tác động tiêu cực của KTTT đến đạo đức

xã hội thể hiện ở những khía cạnh sau:

Một là, sự phát triển KTTT sẽ làm cho các quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh phát

huy tác dụng Các quy luật đó không chỉ thúc đẩy nền sản xuất xã hội phát triển mà ngượclại, nó còn dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo, sự tích tụ tập trung sản xuất làm phá sản cácdoanh nghiệp yếu kém, có thể dẫn đến xung đột xã hội giữa các ngành nghề và các thànhphần kinh tế Nó chứa đựng khả năng khủng hoảng, suy thoái, gia tăng thất nghiệp và lạmphát của nền kinh tế

Hai là, Nền KTTT lấy lợi ích (nhấn mạnh lợi ích kinh tế, coi trọng lợi ích cá

nhân) làm động lực cho sự phát triển Đó là tác nhân mạnh mẽ góp phần năng độnghóa hoạt động của các cá nhân Tuy nhiên, việc khuyến khích lợi ích kinh tế cũng cóthể dẫn đến xu hướng ích kỷ, hẹp hòi, không quan tâm đến sự phát triển của cộngđồng và xã hội Việc chạy theo lợi nhuận thuần tuý có thể gây hậu quả xấu về môitrường sinh thái, an sinh quốc gia và các vấn đề văn hóa - xã hội khác Bên cạnh đó,việc đề cao quá mức lợi ích cá nhân rất dễ dẫn đến chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa thựcdụng vô đạo đức sẵn sàng chà đạp lên mọi mối quan hệ đạo đức đích thực trong xãhội

Nếu không thấy rõ nguy cơ của chủ nghĩa thực dụng vô đạo đức trong nềnKTTT ở nước ta hiện nay thì những tinh hoa của đạo đức truyền thống của dân tộcdần dần bị vứt bỏ Các chuẩn mực đạo đức phù hợp với sự phát triển bản tính nhânvăn của con người XHCN sẽ bị coi là không thực tế, là ảo tưởng Sự lừa lọc, phản bội,bất nhân, tình dục, bạo lực… rất dễ được xem là thứ đạo đức hiện đại Triết lý nhânsinh “sống chết mặc bay” ăn mòn đạo đức nhân ái, lối sống “vì mình, quên người”,

“vì lợi bỏ nghĩa” có nguy cơ lan rộng và bào mòn nhân tính của con người Quan hệgiữa người với người dễ bị che khuất đi trong quan hệ trao đổi hàng - tiền, tiền - tiền

nên tạo ra cách nhìn và đánh giá con người thông qua giá trị của cải mà họ có TrongKTTT, nhiều cá nhân phát triển một cách phiến diện, trở thành “con người méo mó”,

“con người một chiều” vì nội dung hoạt động của họ bị định hướng hoàn toàn vàomục tiêu tăng thêm lợi nhuận và của cải Do vậy, những kiểu cá nhân càng giàu có vềđời sống vật chất lại càng nghèo nàn về đời sống tinh thần, thừa tiền nhưng lại thiếuvăn hóa, giàu mà không sang…đã và đang xuất hiện ngày một nhiều trong đời sống

xã hội

Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường, vai trò củađồng tiền - vật ngang giá chung trong quan hệ trao đổi, mua bán cũng tăng lên tương ứngvới chức năng xã hội phong phú của nó Tiền là vật vô tri, vô giác nhưng một khi đồngtiền trở thành mục tiêu cuối cùng, được coi là giá trị duy nhất thì sẽ biến thành tai họa,trở thành lực lượng thống trị làm tha hóa con người Và khi sức mạnh đồng tiền càng lớnthì khả năng phá hoại những mối quan hệ đạo đức giữa người với người càng mạnh Nó

có khả năng phát huy uy lực tiêu cực ở tất cả các ngóc ngách của đời sống xã hội Vìthiếu tiền và cũng vì nhiều tiền mà các quan hệ trong gia đình, xã hội nảy sinh nhiềuhành vi vô đạo đức, không ít người tranh cướp nhau chạy theo đồng tiền ngoài xã hội và

cả trong gia đình bỏ qua lương tâm và trách nhiệm, bất chấp đạo lý và pháp luật

Kinh tế thị trường là nền kinh tế “mở” cả bên trong lẫn bên ngoài Trong xu thếhội nhập kinh tế khu vực và thế giới hiện nay, KTTT mở ra khả năng to lớn để chúng tatranh thủ tiếp cận và kế thừa công nghệ sản xuất tiên tiến của các nước, các giá trị vănhóa và văn minh nhân loại Song quá trình hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa kinh tế thế giớikhông thể tránh khỏi sự thâm nhập của lối sống xa lạ, phản giá trị từ phương Tây ; chúngtrực tiếp hay gián tiếp “gặm nhấm, ăn mòn” những nguyên tắc đạo đức XHCN, nhữnggiá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Vì thế, việc xây dựng đạo đức mới, việc đảmbảo thống nhất giữa kế thừa và đổi mới, truyền thống và hiện đại, từng bước xây dựngnền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

1.2.2.2 Sự biến đổi về mặt đạo đức của thanh niên ở Việt Nam hiện nay

* Sự biến đổi theo hướng tích cực của đạo đức thanh niên dưới tác động của nền kinh tế thị trường.

Kinh tế thị trường định hướng XHCN là nơi sàng lọc, thể nghiệm tài năng,phẩm chất đạo đức, đồng thời cũng tạo điều kiện cho thanh niên năng động, sáng tạo,thôi thúc họ tự giác, tự rèn luyện trong lao động, trong học tập.

Cơ chế thị trường là cơ chế “mở” Tính đa dạng và đa phương hóa, tính xã hộihóa và quốc tế hóa cao của nó đã có tác dụng đẩy lùi sự níu kéo, tính trì trệ với bảnchất bảo thủ của cơ chế tập trung quan liêu Đây là những tác động không phải như

“cú hích” từ bên ngoài mà là những yếu tố “nội lực” làm chuyển biến toàn bộ nềnkinh tế sống động Đội ngũ thanh niên nhờ đó tư duy được mài sắc, hình thành tínhtích cực tự giác, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không ngừng học tập rènluyện bản thân để có thể đứng vững trong nền kinh tế thị trường Mặt khác, chính nềnKTTT cũng rất nghiêm khắc đào thải những tư tưởng và hành động trì trệ, lạc hậu, lỗithời, bảo thủ trong tư duy cũng như trong hành động của những con người và nhữngsản phẩm kinh tế yếu kém, mang tính chất cổ hủ cả về nội dung lẫn hình thức, rènluyện họ trở thành những người nhạy cảm, trung thực hơn

Nền kinh tế thị trường lành mạnh đòi hỏi sự công bằng và trung thực, đó là hạtnhân của mối quan hệ đạo đức giữa người với người Từ sự công bằng và trung thựctrong đời sống kinh tế dẫn đến những nghĩa cử cao đẹp trong đời sống tinh thần củacon người như lòng nhân ái, coi trọng tình nghĩa… Trong quan hệ thị trường, chữ

“tín” được đề cao, đối với thanh niên, lòng trung thực, sự công bằng và chữ tín là cơ

sở quan trọng để có được thành công, sự tin yêu, kính phục của nhân dân

Như vậy, đạo đức của thanh niên Việt Nam hiện nay trên cơ sở kế thừa nhữnggiá trị đạo đức truyền thống, phải đấu ttranh để tự đổi mới, tự khẳng định mình trongđiều kiện mới, trên cơ sở kế thừa đổi mới cho thích ứng với tình hình mới Ví dụ như:

Ngày nay, lòng yêu nước của thanh niên thể hiện ra là yêu nhân dân, yêu chủnghĩa xã hội, không chỉ yêu nhân dân nước mình mà còn quý trọng yêu mến nhân dânnước khác; Yêu nước của thanh niên là phải gắn với ý chí tự lực tự cường, sáng tạotrong lao động, học tập và nghiên cứu, khai thác mọi tiềm năng đất nước, bảo vệ độclập dân tộc, quyền bình đẳng dân tộc, chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, từng bước nângcao đời sống ấm no hạnh phúc của nhân dân, vươn lên ngang tầm thời dại mới

Lòng nhân ái thể hiện ra là những vấn đề ngăn chặn cái ác, khuyến khích cáithiện, đoàn kết thương yêu con người, quý trọng của công, quan tâm đến nỗi bất hạnhcủa con người, chống chiến tranh, chống ma túy, nạn mại dâm, bệnh AIDS, chốngnạn đói và mù chữ…là những vấn đề nhân đạo cấp bách.

* Sự biến đổi theo hướng tiêu cực của đạo đức thanh niên dưới tác động của nền kinh tế thị trường.

Kinh tế thị trường kích thích hoạt động tích cực của cá nhân bằng việc thúc đẩy

sự quan tâm tới lợi ích riêng của mình Nhưng nếu không chú ý, đề cao quá mức tự do

cá nhân, lợi ích cá nhân sẽ nảy sinh chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa lợi kỷ cực đoan.Thực ra, kinh tế thị trường không phải là nguyên nhân duy nhất gây nên tình trạngnày Nhưng phải thấy rằng kinh tế thị trường, nhất là trong thời kỳ mới chuyển đổi từ

cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường, khi cơ chế thị trường mớiđược xây dựng, chưa hoàn chỉnh, ít nhiều còn mang tính tự phát đã ảnh hưởng khôngnhỏ đến tình trạng trên

Trước tác động của mặt trái kinh tế thị trường cùng ma lực cám dỗ của đồngtiền, không ít thanh niên đã bị tha hóa về phong cách, lối sống trở thành nô lệ cho

đồng tiền Không ít thanh niên đánh mất nhân phẩm của mình và chà đạp lên nhân

phẩm của người khác Họ định giá trị của con người căn cứ vào của cải của người đó,

sử dụng con người và quan hệ với con người dựa trên chủ nghĩa thực dụng: “người đóđem lại lợi ích gì cho mình”, từ đó, dìm quan hệ ấm áp tình người trong băng giá của

sự tính toán lợi ích vị kỷ Về lối sống, do sẵn có đồng tiền làm ra không mấy vất vả,

họ tiêu sài lãng phí theo kiểu “ném tiền qua cửa sổ”, sống xa đọa, trụy lạc gây mộtkhông khí độc hại trong xã hội

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, những phản giá trị của văn hóaphương Tây, lối sống thực dụng và chủ nghĩa cá nhân tư sản thâm nhập vào thanhniên; nó tác động làm hư hỏng con người nếu không giữ vững được phẩm chất, nhâncách chạy theo lối sống đồng tiền thực dụng - trở thành nô lệ của đồng tiền Không ítthanh niên đánh mất nhân phẩm của mình và chà đạp lên nhân phẩm của người khác

Họ định giá trị của con người căn cứ vào của cải của người đó, sử dụng con người vàquan hệ với con người dựa trên chủ nghĩa thực dụng: “người đó đem lại lợi ích gì cho

mình” Về lối sống, do sẵn có đồng tiền làm ra không mấy vất vả, họ tiêu sài lãng phítheo kiểu “ném tiền qua cửa sổ”, sống xa đọa, trụy lạc gây một không khí độc hạitrong xã hội.

1.3 Tầm quan trọng của việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên dưới tác động của kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Đất nước ta đang đứng trước thời cơ và thách thức lớn, Đảng ta nhận định: nắmbắt cơ hội, vượt qua thách thức, phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới, đó là vấn đề có

ý nghĩa sống còn đối với Đảng và nhân dân ta Từ việc nhận thức sâu sắc sự tác độngcủa nền KTTT đối với đạo đức và vai trò quan trọng, quyết định của thanh niên trongquá trình đổi mới ở nước ta hiện nay cho chúng ta thấy: Để xây thực hiện thành công

sự nghiệp đổi mới; phát triển hoàn thiện nền KTTT định hướng XHCN nhất thiết phảixây dựng đạo đức mới cho cán bộ, đảng viên, nhân dân nói chung và thanh niên nóiriêng Đây là đòi hỏi cấp bách, là yêu cầu quan trọng, bởi lẽ:

Thứ nhất, xây dựng đạo đức mới góp phần to lớn để bồi dưỡng, phát huy những

giá trị và phẩm chất đạo đức tích cực cho thanh niên

Thông qua giáo dục các nguyên tắc đạo đức mới với phương pháp bồi dưỡngtích cực của Đảng và sự nỗ lực rèn luyện của bản thân sẽ giúp cho thanh niên:

- Xây dựng và hoàn thiện các giá trị đạo đức, các nguyên tắc đạo đức cộng sảntrong thời kỳ mới, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn xây dựng đất nước

- Thanh niên là những người đi tiên phong trong sự nghiệp đổi mới đất nướccũng phải hình thành, phát triển những tình cảm, chuẩn mực đạo đức mới ngày càngcao hơn phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn mới

- Thanh niên nhận thức được trách nhiệm của bản thân trong công cuộc đổi mới

đất nước Từ đó, không ngừng tu dưỡng, rèn luyện những phẩm chất đạo đức mới tíchcực cho bản thân

Trên cơ sở nhận thức, rèn luyện những phẩm chất đạo đức tích cực và thấyđược trách nhiệm to lớn của bản thân cũng như yêu cầu của thời kỳ mới, thanh niên sẽphát huy tốt nhất những phẩm chất đạo đức đó, đem lại hiệu quả cao trong hoạt độngcủa mình

Thứ hai, từ những phẩm chất mới được xây dựng nhằm phát huy tốt nhất vai trò

của thanh niên trong học tập, lao động và các hoạt động xã hội khác

Đạo đức cách mạng có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển, hình thành uy tíncủa thanh niên, là điều kiện để thanh niên phát huy vai trò của mình trong hoạt động

Xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sẽ củng cố đức tính hy sinh vì sự nghiệp chung, trên cơ sở đó họ phấn đấu hết mình cho công việc.

Đức tính hy sinh vì sự nghiệp chung của Đảng là phẩm chất cần có và nhất thiếtphải có của thanh niên Trong nền KTTT, với những tác động hai mặt của nó đòi hỏithanh niên phải biết đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân Đòi hỏi khách quan này

là yếu tố thúc đẩy thanh niên phải trau dồi năng lực và phẩm chất để hoàn thànhnhiệm vụ của mình Quá trình trau dồi năng lực của thanh niên cũng chính là quá trìnhtrau dồi đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân

Xây dựng đạo đức mới sẽ tạo nên sức mạnh cho thanh niên Đó là nhân tốquyết định sự vững vàng về ý chí, nghị lực và sự kiên trì, dũng cảm của họ, giúp họvượt qua mọi khó khăn, thử thách phức tạp để hoàn thành nhiệm vụ Chủ tịch Hồ ChíMinh đã chỉ rõ: “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạngphải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng

vẻ vang” [33, tr.283] Đạo đức cách mạng giúp cho thanh niên luôn chủ động, sángtạo, không lùi bước trước mọi khó khăn, gian khổ Khi thành công thì không kiêungạo, không chủ quan say sưa với chiến thắng; khi khó khăn, thậm chí thất bại khôngmềm lòng, nản chí, xuôi tay mà vẫn luôn luôn lạc quan tin tưởng vào Đảng, vào conđường cách mạng và tương lai tươi sáng của dân tộc

Tính trung thực giúp cho thanh niên phản ánh đúng tình hình thực tế và dám nhận trách nhiệm cá nhân.

Đạo đức cách mạng là phải trung thực Trong điều kiện hiện nay, phẩm chất đócàng được đề cao Bởi lẽ, chỉ có trung thực thanh niên mới dám nhìn thẳng vào khókhăn, thuận lợi, thành tựu, khuyết điểm của địa phương mình, ngành mình mà có quyếtsách hợp lý, tránh bệnh hình thức

Tính trung thực của thanh niên còn được thể hiện ở chỗ họ có dám nhận tráchnhiệm cá nhân hay không? Nếu không dám nhận trách nhiệm cá nhân thì thanh niênkhông bao giờ thấy được sự thôi thúc phải nâng cao năng lực của bản thân.

Những phẩm chất đạo đức mới tích cực của thanh niên còn có tác dụng tập hợp quần chúng, tạo lòng tin của nhân dân đối với bản thân.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: “Trước mắt quần chúng không phải cứ viết

lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến Quần chúng chỉ quý mến nhữngngười có tư cách đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước chongười ta bắt trước” [33, tr.552]

Khi thanh niên xây dựng được cho mình những phẩm chất đạo đức mới tíchcực, họ không chỉ nghĩ cho mình mà còn vì lợi ích của người khác, của mọi người.Mình vì mọi người với tinh thần trách nhiệm thương yêu nhau… thì họ sẽ chiến thắngđược chủ nghĩa cá nhân

Bên cạnh đó, khi thanh niên xây dựng cho mình những phẩm chất đạo đức mớitích cực thì họ sẽ chống được những biểu hiện tiêu cực do ảnh hưởng của đạo đứcphong kiến và đạo đức tư sản thực dụng

Như vậy, để được quần chúng nhân dân tín nhiệm, để hoàn thành nhiệm vụ củamình trước Đảng, trước nhân dân, thanh niên nhất định phải tu dưỡng, rèn luyện đạođức mới - đạo đức cách mạng

1.4 Nội dung và yêu cầu của việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên dưới tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

1.4.1 Nội dung của việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở Việt Nam hiện nay

Thứ nhất, kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Kế thừa và phát triển là biểu hiện sự thống nhất biện chứng trong quá trình vậnđộng và phát triển của mọi sự vật, hiện tượng Kế thừa và phát huy những giá trị đạođức truyền thống của dân tộc là yêu cầu khách quan của việc giáo dục, rèn luyện đạođức mới cho TN Sự kế thừa đó, tạo nên tính đặc thù của đạo đức Việt Nam với

những phẩm chất tốt đẹp đã hình thành, được gìn giữ, bảo tồn trong suốt chiều dàilịch sử của dân tộc, tạo nên bản sắc dân tộc ta và sự trường tồn của nó không một kẻxâm lược nào có thể đồng hóa, xoá bỏ được.

Ở nước ta, khi xác định các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đã đượccác nhà khoa học sắp xếp nó theo nhiều giá trị, thứ bậc khác nhau nhưng ở mức độkhái quát nhất chúng ta có thể thấy đó là:

Tinh thần yêu nước: Yêu nước là tình cảm thiêng liêng của nhân dân ta từ xưa

đến nay Do đó, vấn đề nâng cao đạo đức của thanh niên ở nước ta hiện nay; trướchết, phải là kế thừa và phát huy tinh thần yêu nước, yêu quê hương, yêu Tổ quốc ViệtNam ; đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân ta lên trên hết; phải làm cho đất nướcngày càng giàu đẹp, nhân dân ta ngày càng ấm no hạnh phúc Vì vậy, yêu nước ngàynay phải gắn liền với yêu CNXH; phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh

Cùng với lòng yêu nước, yêu CNXH; thanh niên hiện nay còn phải kế thừa đức

tính cần cù, sáng tạo trong lao động Sự cần cù và sáng tạo của thanh niên trong nền

KTTT hiện nay, trước hết được thể hiện ở việc nhạy bén, nắm bắt được xu thế vậnđộng của đất nước, của thời đại; tính cụ thể, sâu sát và linh hoạt trong hoạt động xãhội Sự nhiệt tình và gương mẫu trong hoạt động thực tiễn cùng với sự mềm dẻo, linhhoạt trong hoạt động xã hội của thanh niên sẽ là nhân tố cổ vũ, lôi cuốn hoạt độngsáng tạo của quần chúng, qua đó, biến chủ trương, chính sách trở thành hiện thực

Đoàn kết là truyền thống quý báu của dân tộc ta, tạo nên sức mạnh vô địch giúp

dân tộc ta chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược Kế thừa truyền thống đoàn kết của dântộc, thanh niên phải liên hệ mật thiết với quần chúng, phát huy dân chủ ở cơ sở, lôicuốn quần chúng tham gia tích cực vào các phong trào cách mạng, nhằm thực hiệnthắng lợi đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

Tinh thần nhân đạo, thương yêu quý trọng con người cũng là giá trị truyền

thống đạo đức của dân tộc ta Đối với thanh niên trong nền KTTT hiện nay, truyềnthống đó được thể hiện ở trách nhiệm giải phóng con người, đem lại quyền tự do, bìnhđẳng cho mọi người, nhất là những người khuyết tật, những người tàn phế trong chiến

tranh, những người có hoàn cảnh khó khăn… Phải thường xuyên quan tâm, đóng góptích cực vào các công việc xã hội, việc từ thiện.

Tóm lại, để xây dựng đạo đức mới cho thanh niên trong điều kiện KTTT, phải

kế thừa và phát triển những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Với những nộidung tích cực đó, sẽ làm cho thanh niên có ý thức tự giác và trách nhiệm cao hơn, hạnchế được những tiêu cực trong tư duy và hành động thực tiễn

Thứ hai, kế thừa những tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin.

Trong quá trình đổi mới đất nước theo định hướng XHCN, Đảng ta luôn khẳngđịnh: Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉnam cho hành động của Đảng và của dân tộc ta Quá trình xây dựng đạo đức mới cho TNcũng dựa trên cơ sở đó Tức là, xây dựng đạo đức mới cho thanh niên phải kế thừanhững tư tưởng đạo đức của Chủ nghĩa Mác - Lênin Đó là một tất yếu khách quan

Vậy, kế thừa những tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin như thế nào?

Để xây dựng đạo đức mới cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay, chúng ta thực hiện

kế thừa, bổ sung và phát triển những tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin.Nghĩa là, kế thừa những tư tưởng tiến bộ còn phù hợp với thời đại và thực tiễn quátrình đổi mới ở Việt Nam; có bổ sung những yếu tố mới và phát triển những tư tưởngđạo đức Mác - Lênin lên một tầm cao hơn

Thứ ba, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác là niềm vinh dự và tự hào đốivới mỗi thanh niên và mỗi người Việt Nam Xây dựng đạo đức mới cho thanh niênchúng ta cần tập trung vào những nội dung chủ yếu sau:

Một là, trung với nước, hiếu với dân, suốt đời chiến đấu hy sinh vì độc lập tự

do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội và hạnh phúc của nhân dân

Trong giai đoạn hiện nay, chuẩn mực “trung với nước, hiếu với dân” của thanhniên được thể hiện:

Thanh niên phải tự nguyện, tự giác suốt đời phấn đấu cho cho độc lập của Tổquốc, tự do cho nhân dân, xây dựng xã hội chủ nghĩa, biến lý tưởng xã hội của Đảng,của dân tộc thành hiện thực, bất chấp mọi khó khăn thử thách, kể cả hy sinh khi cần

thiết Luôn coi mình là công bộc của dân, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, để dântin, dân phục, dân yêu

Trước những thuận lợi cũng như khó khăn của đất nước trong xu thế hội nhậpkinh tế quốc tế, mỗi thanh niên cần phải cố gắng phấn đấu lao động, học tập để xây dựngđất nước ngày càng phồn vinh Qua đó, khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế,khẳng định chủ quyền đất nước, giữ vững độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của ViệtNam Bản thân mỗi thanh niên phải luôn khẳng định niềm tin, lý tưởng vào cách mạng

và sự lãnh đạo của Đảng; có nhận thức và thái độ chính trị đúng đắn, kiên quyết chốnglại những biểu hiện sai trái cũng như âm mưu “diễn biến hòa bình”, các hành vi gây tổnhại đến sự phát triển của đất nước của các thế lực phản đông, thù địch; có ý chí vươn lêntrong học tập, rèn luyện và công tác, mong muốn đất nước sớm thoát khỏi nghèo nàn, lạchậu, không thua kém các nước trên thế giới; có ý chí phấn đấu trở thành đảng viên Đảngcộng sản Việt Nam; có phẩm chất đạo đức tốt, tôn trọng các chuẩn mực đạo đức xã hội,tôn trọng truyền thống văn hóa dân tộc, có ý thức công dân, chấp hành pháp luật, tíchcực tham gia các phong trào, hoạt động tập thể

Hai là, cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư.

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư là nền tảng của đời sống mới, là phẩmchất trung tâm của đạo đức cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, là mối quan hệ

“với tự mình” Do dó, thanh niên cần tu dưỡng, rèn luyện những phẩm chất cần, kiệm,liêm, chính, chí công, vô tư trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay như sau:

Cần cù, siêng năng trong lao động cũng như học tập Mọi hoạt động đều cầnthực hiện có kế hoạch, sáng tạo, có phương pháp, có khoa học và có trí tuệ để đạt hiệuquả và năng suất cao Ngày nay, trước sự thay đổi nhanh chóng của khoa học, kỹthuật, công nghệ hiện đại, thanh niên cần tích cực, chủ động, sáng tạo đi đầu tìm hiểu,khám phá, tham gia vào các lĩnh vực mới; không ngại khó, ngại khổ, chùn bước trướcnhững vấn đề gặp phải mà chưa giải quyết được, quyết tâm tìm ra phương pháp khoahọc, hợp lý để đạt được hiệu quả cao Thanh niên cũng nên là người đi đầu chống lạicác biểu hiện lười biếng, ỷ lại, dựa dẫm của những người xung quanh

Phải tiết kiệm thì giờ, tiền của, không xa hoa, lãng phí, không phô trương, hìnhthức nhằm nâng cao hiệu quả trong học tập và cũng như lao động Luôn luôn tôn trọng,

giữ gìn của công, không tham lam, không ham địa vị, tiền tài Tiết kiệm đối với thanhniên hiện nay còn phải được hiểu là phải sử dụng và khai thác được các phương tiện kỹthuật hiện đại để nâng cao năng suất lao động, nâng cao trình độ tay nghề

Đối với bản thân không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập, trau dồi bản thân.Thanh niên thường là người dễ cập nhật được với những thành tựu mới, do đó họ dễđạt được thành tích cao trong một số lĩnh vực mới Vì vậy, thanh niên cần tu dưỡngnhững đức tích khiêm tốn, thật thà để tiếp tục nâng cao hơn nữa thành tích học tập vàlao động của chính mình Trong xã hội với nhiều mối quan hệ, thanh niên cần cónhững ứng xử hợp lý, hài hoà, tránh việc nịnh hót cấp trên, xem khinh người dưới;luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết thật thà, không dối trá, lừa lọc trongtất cả các mối quan hệ

Đối với những hiện tượng của xã hội, thanh niên phải là những người tích cực

đi đầu bảo vệ lẽ phải, lên án cái xấu, cái sai trái Đặc biệt là hiện nay, các thế lực thùđịch luôn tìm mọi cách chống phá lại cách mạng nước ta, thanh niên cần phải cónhững hiểu biết sâu sắc các vấn đề, hiểu đúng bản chất của sự việc để có những lờinói, hành động, việc làm cụ thể, phù hợp để bảo vệ đất nước; tránh bị dụ dỗ vào conđường sai trái, đi ngược lại với lợi ích của dân tộc, của nhân dân

Thanh niên hãy là người biết sống mình vì mọi người; luôn luôn đặt lợi ích củaĐảng, của Tổ quốc, của nhân dân lên hàng đầu; khi khó khăn thì đi trước, hưởng thụsau; không tham tiền tài, địa vị, danh vọng, chỉ có một mục đích cao nhất là làm sao

để cuộc sống của nhân dân no đủ, hạnh phúc, đất nước phồn vinh

Ba là, nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức Bản thân cuộc đời Hồ Chí

Minh là chuẩn mực tuyệt vời, một tấm gương sáng ngời về nói đi đôi với làm, lý luậnnhuần nhuyễn với thực tiễn Thanh niên phải cố gắng hơn mọi người, để làm kiểumẫu cho mọi người, nói phải đi đôi với làm

Bốn là, phải tu dưỡng đạo đức suốt đời.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh “Đạo đức không phải trên trời sa xuống Nó dođấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càngmài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [33, tr.293] Cuộc sống luôn vận động,biến đổi không ngừng Hôm nay có thể vĩ đại, nhưng ngày mai có thể biến chất, thoái

hóa hư hỏng nếu không tu dưỡng thường xuyên Chính vì vậy, xây dựng đạo đức mớicho TN phải là công việc thường xuyên, bền bỉ, kiên trì suốt đời và ở mọi lúc, mọinơi.

Năm là, xây đi đôi với chống.

Trong cuộc sống hiện nay, những hiện tượng tốt xấu, đúng sai vẫn còn đan xen,đối trọi, thúc đẩy hoặc kìm hãm nhau Trong đó, cái tốt vẫn là dòng chủ đạo, nhữngcái xấu đang có nguy cơ lây lan, phát triển Muốn phát triển cái tốt, ngăn chặn cái xấu,

Hồ Chí Minh đòi hỏi phải “xây” đi đôi với “chống”, trong đó lấy “xây” là chính

Theo Hồ Chí Minh, “xây” là xây dựng, học tập, tu dưỡng, rèn luyện nhữngphẩm chất đạo đức cách mạng; xây dựng chủ nghĩa tập thể, xây và nêu những tấmgương về đạo đức, những điển hình “người tốt, việc tốt”, xây dựng tinh thần phụng sựĐảng, phụng sự Tổ quốc Xây dựng ý thức tổ chức kỷ luật, sự đoàn kết trong tổ chức,trong nhân dân

“Chống” là chống chủ nghĩa cá nhân, chống quan liêu, tham ô, lãng phí, chốngthói “quan cách mạng”, chống kiêu ngạo, chống thói vô tổ chức, vô kỷ luật, mất đoànkết Muốn “xây” và “chống” có kết quả phải kiên trì, kiên quyết, tạo được phong tràocách mạng sâu rộng trong quần chúng

Xây dựng đạo đức mới trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi Đảng và nhân dân taphải quán triệt tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, ra sức bồi dưỡng các phẩm chất đạođức, vận dụng các nguyên tắc xây dựng đạo đức mới mà Người đã nêu ra

Như vậy, để xây dựng đạo đức mới cần kế thừa, phát triển ba nội dung cơ bản:giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc; tư tưởng đạo đức của Chủ nghĩa Mác -Lênin; tư tưởng và tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh Sự kết hợp ba nộidung này cùng với sự vận dụng sáng tạo vào điều kiện đất nước của Đảng ta đã, đang

và sẽ tạo nên đội ngũ thanh niên sáng về đức, giỏi về tài

1.4.2 Yêu cầu của việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay

Bất kỳ một quốc gia, một chế độ chính trị xã hội nào muốn tồn tại, phát triểnđều phải chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thế hệ tương lai Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: tươnglai của dân tộc, tiền đồ của tổ quốc và sự thắng lợi, phát triển của cách mạng phần lớn

phụ thuộc vào giáo dục thanh niên “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là mộtviệc rất quan trọng và rất cần thiết” (29, tr489) Giáo dục đào tạo và bồi dưỡng về mọimặt cho thanh niên trong đó giáo dục đạo đức là bộ phận quan trọng, là yêu cầuthường xuyên, liên tục trong chiến lược phát triển con người của Đảng ta Yêu cầugiáo dục đạo đức mới cho thanh niên thành phố Tuyên Quang nằm trong yêu cầuchung của việc giáo dục đạo đức cho thanh niên.

Để thực hiện thành công sự nghiệp CNH, HĐH do Đảng ta khởi xướng và lãnhđạo, nhằm xây dựng xã hội ngày càng giàu đẹp, văn minh, chúng ta cần phải có nguồnlực con người phát triển toàn diện về mọi mặt: có trình độ, được đào tạo chuyên môn,nghiệp vụ, có năng lực trong việc sáng tạo, tiếp thu và sử dụng những thành tựu khoahọc, công nghệ hiện đại, đồng thời phải có những phẩm chất đạo đức cần thiết Trong

đó, đạo đức là cái gốc của con người, là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với việcxây dựng con người mới

Văn kiện Đại hội đại biểu Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ VIII(NXB Thanh niên) có nêu: “Người thanh niên trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước làngười có lý tưởng và đạo đức cách mạng, có lối sống văn hóa, có ý chí tự tôn, tựcường dân tộc, có trình độ học vấn, giỏi về chuyên môn nghề nghiệp; có sức khỏe tốt,

có năng lực tiếp cận và sáng tạo công nghệ mới, có ý chí chiến thắng nghèo nàn lạchậu, phấn đấu cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” (17,tr39)

Đạo đức là một giá trị văn hóa, tồn tại trong tất cả các quan hệ và hoạt động củacon người Giáo dục đạo đức, một trong những con đường, cách thức cơ bản, là yêucầu bức thiêt để hình thành phẩm chất mới cho con người trong xã hội hiện đại

Chúng ta đang tiến hành xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướngXHCN Sự chuyển đổi này đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống

xã hội, trong đó có đạo đức Thời gian qua, bên cạnh những yếu tố tích cực, kinh tếthị trường cũng đang tác động tiêu cực đến đời sống, đạo đức xã hội nói chung, lốisống và đạo đức của thế hệ trẻ nói riêng Từ việc quá đề cao lợi nhuận, sức mạnh củađồng tiền, đã dẫn đến người ta có thể làm tất cả vì tiền, bất chấp đạo lý, pháp luật…

Và đó chính là con đường dẫn đến những hành vi vô đạo đức, các tệ nạn xã hội.Trong thách thức khắc nghiệt như vậy, các thang giá trị đạo đức tất yếu phải biếnđộng theo nhiều chiều hướng khác nhau: tích cực và tiêu cực, thậm chí có khi còn bịđảo lộn Tuy nhiên, trên thực tế những giá trị đạo đức được số đông lựa chọn, đượcphát triển, bổ sung, cơ bản là phù hợp với truyền thống dân tộc, phù hợp với côngcuộc đổi mới và hội nhập, nên có sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc vànhân loại Mà bộ phận nhanh nhạy, đông đảo nhất chính là lực lượng thanh, thiếuniên.

Ngày nay, khoa học công nghệ phát triển nhanh như vũ bão Thanh niên là lớpngười tiếp thu, nắm bắt và sử dụng các phương tiện đó nhanh chóng Điều đó cónguy cơ làm cho các mối quan hệ của họ với xã hội, với cộng đồng bị thu hẹp lại, đờisống tinh thần trở nên nghèo nàn, đơn điệu

Trong bối cảnh ấy, giáo dục đạo đức sẽ tạo nên sự hài hòa, cân bằng giữa đờisống vật chất và đời sống tinh thần, hướng con người tới cái đẹp, nhân văn Giáo dụcđạo đức nhằm xây dựng ý thức đạo đức, xây dựng tình cảm đạo đức trong sang, lànhmạnh, trang bị cho tuổi trẻ hành trang bước vào cuộc sống mới

Cuộc sống luôn vận động biến đổi Công cuộc đổi mới đất nước đã và đangmang lại biết bao đổi thay Đây là cơ hội để thanh niên thử thách mình, tận dụng cơhội làm giàu, vươn lên cùng bạn bè quốc tế Song không ít thanh niên không làm chủđược mình lao vào dòng xoáy của các tệ nạn xã hội Con người phát triển toàn diện làcon người phải có cả tài vào đức Thanh niên cần phải có cả tài và đức

Thực tế tình hình đạo đức của thanh niên thành phố Tuyên Quang hiện nay bêncạnh những mặt đạt được, đã, đang và sẽ góp phần vào sự nghiệp phát triển đất nước, thìvấn đề đạo đức của thanh niên hiện nay đang đặt ra những vấn đề bức xúc mang tính thời

sự, cần sự quan âm của các ngành, các cấp Do vậy, việc giáo dục đạo đức mới chothanh niên có tầm quan trong và mang tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước ta

1.5 Quan điểm của Đảng về xây dựng đạo đức mới cho thanh niên

Đảng ta bất kể ở giai đoạn nào cũng đều quan tâm lãnh đạo thanh niên, lãnhđạo tổ chức Đoàn thanh niên, xây dựng lớp thanh niên kế tục sự nghiệp cách mạng cả

về hồng và chuyên, năng lực và phẩm chất, trí tuệ và đạo đức Tư duy của Đảng ta vềthanh niên liên tục không ngừng đổi mới để phù hợp với đối tượng tuổi trẻ qua từngthời kỳ cách mạng

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4, khóa VII đã chỉ rõ cần phải quán triệt tưtưởng Hồ Chí Minh trong sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớncủa tuổi trẻ, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh: Sự nghiệpđổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đángtrong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo conđường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên

Đại hội VIII của Đảng (Tháng 6/1996) đề ra nhiệm vụ: Tăng cường sự lãnh đạocủa Đảng đối với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở mọi cấp, mọi ngành Coitrọng hơn nữa việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ về chính trị, tư tưởng, văn hóa, nghềnghiệp, đạo đức, lối sống Quan tâm đào tạo nghề và giải quyết việc làm, đáp ứng nhucầu học tập, lao động, sáng tạo, hoạt động văn hóa, nghệ thuật thể thao và giải trí lànhmạnh cho thanh, thiếu nhi Tạo điều kiện cho Đoàn thực hiện tốt trách nhiệm đối vớiĐội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh Tạo môi trường xã hội lành mạnh, ngănngừa các tệ nạn xã hội và văn hóa phẩm độc hại Chăm lo giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ

là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, các tổ chức trong hệ thống chính trị, của gia đình,nhà trưởng và toàn xã hội

Đại hội IX của Đảng (Tháng 4/2001) nêu rõ: Đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáodục, bồi dưỡng, đào tạo và phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng đạo đức, lốisống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp; giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sứcsáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Đại hội lần thứ X của Đảng (Tháng 4/2006) nhấn mạnh: Đối với thế hệ trẻthường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiệnhọc tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ khuyến khích thanh niên tự học, tự

nâng cao tay nghề, tự tạo việc làm Thu hút rộng rãi thanh, thiếu niên và nhi đồng vàocác tổ chức do Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh làm nòng cốt và phụ trách.

Đặc biệt, trong những ngày tháng 7/2008, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ươngĐảng lần thứ 7 (khóa X) đã dành thời gian trong chương trình nghị sự để quyết địnhnhững vấn đề quan trọng trong đề án "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với côngtác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa" Đề án khẳng địnhmột trong những thành tựu của công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo đã xây dựngđược một thế hệ thanh niên thời kỳ mới có tri thức, có sức khỏe tốt và tư duy pháttriển mới, tiếp nối được truyền thống hào hùng của dân tộc, của Đảng ta, nêu cao ýthức yêu nước, lòng tự tôn dân tộc, sẵn sàng hy sinh, tình nguyện vì lợi ích cộngđồng, có trách nhiệm với gia đình và xã hội Một lần nữa Đảng ta khẳng định việcchăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên thành lớp người "vừa hồng, vừa chuyên"theo tư tưởng Hồ Chí Minh là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạocủa Đảng; đồng thời có sự đòi hỏi tự thân vận động và sự đòi hỏi tự thân vận động và

sự nổ lực rèn luyện, phấn đấu không ngừng của thanh niên, của tổ chức Đoàn

Ngày 11 tháng 9 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 45/NQ-CP vềban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lầnthứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo củaĐảng đối với Công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện địa hóa đãxác định rõ mục tiêu: Chú trọng xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêunước, tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; cóđạo đức cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật, có lối sống văn hóa, vì cộng đồng; cónăng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phongcông nghiệp đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Đại hội XI của Đảng cũng nhấn mạnh phải: “Khuyến khích, cổ vũ thanh niênnuôi dưỡng ước mơ, hoài bão lớn, xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệhiện đại Hình thành lớp thanh niên ưu tú trên mọi lĩnh vực, kế tục trung thành và xuấtsắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp

đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xãhội chủ nghĩa” (16, tr.243)

Chương 2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC MỚI CHO THANH NIÊN Ở THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG DƯỚI SỰ TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG, GIAI ĐOẠN 2007 - 2012 2.1 Đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội và đặc điểm của thanh niên thành phố Tuyên Quang

2.1.1 Đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội

Thành phố Tuyên Quang là Trung tâm kinh tế, chính trị của tỉnh Tuyên Quang

có vị trí địa lý: Nằm hai bên bờ sông Lô, được che chắn bởi các dãy núi cao và xen kẽnhiều đồi núi thấp Độ cao trung bình dưới 500m và hướng thấp dần từ Bắc xuống Nam, độ dốc thấp dần dưới 25° Từ Hà Nội đi lên phía Bắc khoảng 165km theo quốc

lộ 2 có thể tới Thành phố Tuyên Quang (đi đường sơn nam thì chỉ mất 130km)

Địa giới hành chính: Thành phố được xác định: phía đông, phía bắc, phía tây giáp huyện Yên Sơn; phía nam giáp huyện Sơn Dương Như vậy, đô thị trong tương lai sẽ có

3 khu chính: khu nội thị, 2 khu đô thị vệ tinh gồm khu du lịch sinh thái nằm ở phía Tây

Nam và khu công nghiệp nằm ở phía Nam Thành phố (hiện nay đang dần hình thành 3 khu vực)

Diện tích: Thành phố Tuyên Quang có diện tích 11.917,45 ha đất tự nhiên Dân

số có 27.695 hộ, với khoảng 91.807 khẩu Khí hậu của TP Tuyên Quang mang đặc

điểm khí hậu cận nhiệt đới ẩm, chịu ảnh hưởng của lục địa Bắc Á Trung Hoa, có 4mùa rõ rệt, mùa đông phi nhiệt đới lạnh - khô hạn, mùa hè nóng ẩm-mưa nhiều, mùaxuân và mùa thu ngắn, mang ý nghĩa chuyển tiếp giữa 2 mùa chính là đông và hè.Lượng mưa trung bình hàng năm đạt 1.295-2.266 mm Nhiệt độ trung bình 22°-23°C

Độ ẩm bình quân năm là 85%

Hành chính: Thành phố có tổng số đơn vị hành chính trực thuộc là 13, trong đó có

7 phường: Hưng Thành, Nông Tiến, Ỷ La, Minh Xuân, Phan Thiết, Tân Quang, Tân Hà

và 6 xã: Tràng Đà, An Tường, Lưỡng Vượng, An Khang, Thái Long, Đội Cấn

Kinh tế: Thành Phố là trung tâm văn hóa - kinh tế - chính trị của tỉnh TuyênQuang Tính đến nay, toàn Thành phố có 28 hợp tác xã thủ công nghiệp, trên 391doanh nghiệp đóng trên địa bàn, trong đó 56 công ty cổ phần, 257 công ty TNHH, 78doanh nghiệp tư nhân, tổng thu ngân sách nhà nước ước tính gần 160 tỷ đồng Trênđịa bàn Thành phố còn có khu công nghiệp Long Bình An với quy mô 109ha và 2điểm công nghiệp tập trung tại phường Tân Hà và phường Nông Tiến.

Là mảnh đất có lịch sử lâu đời, trải qua hàng ngàn năm chinh phục thiên nhiên,với đức tính cần cù, lòng dũng cảm, sự sáng tạo trong lao động, sả xuất, với tình yêuquê hương tha thiết, đôi bàn tay khéo léo, tâm hồn nhạy cảm, đồng bào các dân tộcđịa phương đã sáng tạo, giữ gìn và làm giàu thêm kho tàng văn hóa của mình qua baothế hệ Những câu chuyện cổ tích, những câu ca dao, tục ngữ phản ánh cuộc sốnghàng ngày đầy khát vọng Nằm ở vị trí chiến lược quan trọng từ xa xưa, nhân dânTuyên Quang đã thể hiện rõ tinh thần đấu tranh chống chế độ phong kiến phản độngthối nát, đồng thời luôn cùng các triều đại phong kiến tiến bộ đứng lên đấu tranhchống bọn phong kiến phương Bắc, bảo vệ Tổ quốc Các di tích lịch sử như thành nhàMạc, thành nhà Bầu đã minh chứng hùng hồn cho lịch sử đấu tranh của nhân dânTuyên Quang

Trong cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhân dân các dân tộc Tuyên Quang đãgóp phần to lớn vào thắng lợi chung của nhân dân cả nước trong kháng chiến chốngthực dân Pháp Phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết trong đấu tranh,tinh thần sáng tạo, cần cù trong lao động sản xuất, dưới sự lãnh đạo của Ban chấphành Đảng bộ Thành phố, nhân dân đã và đang vững bước tiến lên trong thời kỳ đổimới, nền kinh tế đã có bước phát triển khá vững chắc, đời sống nhân dân được từngbước nâng lên rõ rệt, an ninh chính trị, trật tự xã hội được giữ vững

2.1.2 Đặc điểm thanh niên ở thành phố Tuyên Quang hiện nay

Hiện nay, toàn thành phố Tuyên Quang có 12.240 thanh niên từ 16 đến 30 tuổi,trong đó có 6.853 đoàn viên; tỷ lệ thu hút tập hợp thanh niên vào tổ chức Đoàn, HộiLiên hiệp thanh niên đạt 86% (Biểu số 1)

Biểu số 1: TỔNG HỢP SỐ LIỆU VỀ THANH NIÊN THÀNH PHỒ TUYÊN QUANG

(Tính đ n ng y 30/5/2013 – Theo Báo cáo c a Ban ch p h nh o n TNCS H Chí Minh Th nh ph Tuyên Quang)ủa Ban chấp hành Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Thành phố Tuyên Quang) ấp hành Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Thành phố Tuyên Quang) Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Thành phố Tuyên Quang) ồ Chí Minh Thành phố Tuyên Quang) ố Tuyên Quang)

Lực lượng

vũ trang

Doanh nghiệp

Trường học (THPT)

Đường phố

Nông thôn

Trường học Giáo

viên

Học sinh

Giáo viên

Học sinh

Trong đó

2 Tổng số thanh niên được tập

hợp vào tổ chức Đoàn, Hội

Trong đó

4 Đoàn viên là đảng viên

Đoàn viên là đảng viên tham gia

sinh hoạt Đoàn

Số đoàn viên ưu tú được học lớp

Thanh niên nông thôn: Hiện có 2.686 người, là lực lượng chủ yếu trong lĩnhvực sản xuất nông nghiệp, giữ vai trò nòng cốt, tiên phong trong phong trào sản xuấtkinh doanh giỏi Thanh niên nông thôn đã chủ động và tích cực hơn trong việc ứngdụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất Tuy vậy, phần đông họ chưa đượcđào tào nghề, trình độ học vấn còn hạn chế; một số chưa tích cực học tập, lao động vàtham gia các hoạt động chính trị - xã hội.

Thanh niên đường phố: hiện có 3.185 người, có nhiều điều kiện trong việc họctập văn hóa, nắm bắt các thông tin, phát triển kinh tế, nhiều thanh niên là điển hìnhkinh doanh giỏi Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận thanh niên không đủ việc làm, sốngthực dụng, thích hưởng thủ, chưa tích cực lao động, còn một bộ phận mắc các tệ nạn

xã hội và vi phạm pháp luật

Thanh niên công chức, viên chức: hiện có 491 người, có trình độ chuyên mônnghiệp vụ, có kiến thức khoa học kỹ thuật, có điều kiện tiếp cận với những thông tinmới; tích cực học tập, lao động, công tác, tham gia vào sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước Song một bộ phận chưa có việc làm, thu nhập thấp, đời sốngcòn gặp nhiều khó khăn

Thanh niên trường học: Hiện có 5.585 người, có nhận thức khá đầy đủ, nhậybén với cái mới, có tinh thần khắc phục khó khăn và có nhiều cố gắng trong học tập,

có ý thức tổ chức kỷ luật, tích cực tham gia các hoạt động xã hội Tuy nhiên, còn một

bộ phận thanh niên chưa xác định được động cơ học tập, chưa tích cực học tập, rènluyện, còn hiện tượng lười học, bỏ học

Thanh niên lực lượng vũ trang: hiện có 159 người, là lực lượng trẻ tham giabảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội; có ý thức tổ chức kỷ luật cao,tin tưởng và phục tùng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, hăng hái và thực hiện cóhiệu quả phong trào “6 điều Bác Hồ dạy công an nhân dân”

Phát huy truyền thống cách mạng của quê hương, với ý chí tự lực, tự cường,tinh thần đoàn kết thống nhất, trong những năm qua thanh niên thành phố TuyênQuang luôn tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, phát huy vai trò xung kíchcách mạng, tích cực tham gia vào công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện có hiệu quảcác nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh tại địa phương Thanh

niên ngày càng có trình độ học vấn cao hơn, nhạy bén với cái mới, năng động sángtạo, có khát vọng vươn lên trong học tập, lao động và công tác; muốn làm việc ổnđịnh, thu nhập cao Trong các phong trào, xuất hiện nhiều gương thanh niên điểnhình trên các lĩnh vực: học tập, lao động sản xuất, giữ gìn an ninh trật tự xã hội, bảo

vệ tổ quốc

Tuy nhiên, một bộ phận thanh niên còn ít quan tâm đến tình hình thời sự, nhậnthức chính trị còn mơ hồ; trình độ học vấn còn chưa cao, khả năng tin học và ngoạingữ còn hạn chế; còn tình trạng trông chờ, ý lại, thiếu ý chí phấn đấu vươn lên, chưatích cực lao động và học tập; còn một bộ phận vi phạm pháp luật và mắc các tệ nạn xãhội; số thanh niên thất nghiệp và thiếu việc làm còn nhiều, một bộ phận đã qua đàotạo nhưng chưa có việc làm

Về cơ cấu tổ chức của Thành đoàn Tuyên Quang gồm:

Thành đoàn, 27 Đoàn cơ sở trong đó khối xã phường = 13; khối cơ quan trườnghọc = 10; doanh nghiệp = 3, lực lượng vũ trang = 1; với tổng số 447 chi đoàn = 5.810đoàn viên

2.2 Thực trạng sự biến đổi đạo đức của thanh niên ở thành phố Tuyên Quang dưới tác động của nền kinh tế thị trường, giai đoạn 2007 - 2012

2.2.1 Sự tác động của kinh tế thị trường đến việc hình thành và phát huy phẩm chất đạo đức tích cực

Phần lớn thanh niên nhận biết tầm quan trọng của những chuẩn mực đạo đức,coi trọng những giá trị truyền thống, nhân văn, đồng thời, tiếp cận nhiều giá trị đạođức của xã hội hiện đại, thiết thực, thực tế hơn

Thời gian qua, được sự quan tâm của các cấp, các ngành từ trung ương đến địaphương, sự chung tay góp sức của mọi thành viên trong xã hội, những giá trị truyềnthống của dân tộc được trân trọng giữ gìn và giáo dục cho thế hệ thanh niên những nétđẹp của truyền thống quí giá ấy Thông qua các chương trình giáo dục trong cộngđồng; phương tiện thông tin đại chúng với hình thức nêu gương người tốt việc tốt;chương trình giáo dục của nhà trường ở các cấp học, kỳ học, thanh niên không những tiếpnhận những giá trị đạo đức truyền thống mà còn chuyển hóa đạo đức xã hội thành đạo đức

cá nhân, vật chất hóa những tri thức đạo đức, tình cảm đạo đức, lý tưởng đạo đức thành

những hành vi đạo đức, đồng thời thanh niên chủ động tiếp cận nhiều giá trị đạo đứccủa xã hội hiện đại bổ sung tính hiện đại vào những giá trị đạo đức truyền thống

2.2.1.1 Hình thành tác phong công nghiệp và tinh thần trách nhiệm cao

- Hình thành tác phong công nghiệp

Trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhiều phẩmchất đạo đức nghề nghiệp mới được nảy sinh trong thanh niên Đó là tính năng động,tháo vát, trong sản xuất, kinh doanh Sự mềm dẻo trong trong ứng xử, chủ động, tựchủ, chấp nhận cạnh tranh, phân hóa giàu nghèo, kể cả rủi ro Họ say sưa nung nấucác ý tưởng mới Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, quyết đoán Có tư duychiến lược, có khả năng dự báo và giải quyết các tình huống mới nảy sinh một cáchhiệu quả Kinh tế thị trường cũng kích thích thanh niên vươn tới, mở những cánh cửarộng lớn cho họ phấn đấu đạt được mục đích Đặc biệt đối với thanh niên làm tronglĩnh vực kinh tế Họ coi trọng khả năng làm kinh tế và sự hiểu biết pháp luật, dám đầu

tư vốn, nhân lực vào sản xuất, kinh doanh, đổi mới cách quản lý điều hành, áp dụngkhoa học tiên tiến…

Trong quá trình phát triển kinh tế thị trường, trình độ ứng dụng khoa học kỹthuật đã trở thành ưu tiên hàng đầu và là tiêu điểm cạnh tranh kinh tế của một quốcgia Vì vậy, rất cần có sự năng động, sáng tạo, hiếu học, tính tự lập của thanh niên đểtiếp thu khoa học kỹ thuật, công nghệ Đa số thanh niên nhận thức được yêu cầu của

xã hội thể hiện trong việc chọn cho mình mẫu hình lý tưởng phải có hiểu biết sâurộng, năng động sáng tạo

Ở nông thôn, thanh niên đã tích cực tham gia vào các phong trào "Tuổi trẻ sángtạo trẻ", phong trào "4 mới" (Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới vàosản xuất, kinh doanh; Phát triển ngành nghề mới, khôi phục và mở rộng nghề truyềnthống tại địa phương; Tham gia xây dựng và phát triển thị trường mới, đẩy mạnh tiêuthụ sản phẩm hàng hoá; tích cực hoạt động liên kết trong sản xuất, kinh doanh, gópphần nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho thanh niên nông thôn; chủ động thamgia các dự án hỗ trợ thanh niên nông thôn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, pháttriển kinh tế hộ gia đình; tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn vốn vay ngân hàngchính sách (đến nay tổng số dư nợ vốn vay do Đoàn tín chấp đạt trên 11,65 tỷ đồng);

nhờ đó nhiều mô hình đã đem lại hiệu quả thiết thực (tiêu biểu là mô hình VAC của đoàn viên Trần Mạnh Đông – Đoàn xã Đội Cấn; mô hình trồng hoa, trồng cà chua – Đoàn phường Ỷ La, mô hình chuyên canh rau – Đoàn phường Hưng Thành; mô hình buôn bán chăn ga gối đệm – Đoàn phường Tân Quang ) góp phần giải quyết công ăn

việc làm, nâng cao thu nhập cho đoàn viên thanh niên

Toàn đoàn có 80 mô hình kinh tế đạt giá trị từ 60 triệu/năm trở lên Có 02 môhình chuyên canh trồng dưa chuột, 02 mô hình trồng cà chua, trồng khoai tây, 01 môhình chuyên canh rau, 02 mô hình chăn nuôi lợn đen, nuôi thỏ do thanh niên làmchủ Rất nhiều thanh niên gương mẫu đi đầu, dám nghĩ dám làm trong các lĩnh vựckinh doanh đem lại thu nhập cao và tạo nhiều việc làm cho các thanh niên khác.Nhiều thanh niên điển hình trong làm kinh tế giỏi đã được vinh danh tại Hội nghịthanh niên làm kinh tế giỏi do Tỉnh đoàn tổ chức tháng 9 năm 2011 (có danh sáchkèm theo)

Đến năm 2012, có 32 gương thanh niên làm kinh tế, sản xuất kinh doanh giỏiđược Tỉnh đoàn, Trung ương Đoàn tặng bằng khen, trong đó có 04 mô hình đượcnhận giải thưởng Lương Đình Của (Có danh sách kèm theo)

Đối với lớp TN trong lĩnh vực hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhờ sự nhanhnhẹn, nhạy cảm với cái mới, cái tiến bộ, nhiều thanh niên đã nhanh chóng tiếp thunhững phẩm chất cần thiết trong nền kinh tế thị trường hiện nay như ý thức pháp luật,chữ tín trong kinh doanh, và những phẩm chất của đạo đức công vụ Chính nhữngphẩm chất này đã giúp họ trở thành những doanh nhân thành đạt góp phần to lớn vào

sự phát triển kinh tế của đất nước trong thời gian qua

Tính tích cực, chủ động, sáng tạo của thanh niên được đề cao ở khả năng tổchức thực tiễn tốt, nhạy bén với những biến đổi của thực tiễn, thực hiện có hiệu quảcác chủ trương, đường lối, chính sách phát triển của Đảng, Nhà nước, gắn với thực tếcủa địa phương; nhất là việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư, góp phần xóađói giảm nghèo

- Tinh thần trách nhiệm cao

Kinh tế thị trường tạo mọi điều kiện để các chủ thể kinh tế có quyền phát triểnnăng lực của mình và đáp ứng tối đa mọi nhu cầu, nhưng đi liền với nó là sự đòi hỏi