Đấu thầu trong mua bán quốc tế, thực trạng và giải pháp phát triển tại Việt Nam

Từ khi thực hiện quá trình chuyển đổi nền kinh tế theo chủ trương đổi mới do Đại hội Đảng làn tứ VI đề ra, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng đổi mới toàn diện cơ chế quản lý để làm cho cơ chế đó thích ứng điều kiện của nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường. Cùng với sự chuyển đổi đố nhiều hình thức kinh doanh mới xuát hiện, trong đó hình thức đầu thầu quốc tế đã được áp dụng để dần dần thay thế cho phương thức chỉ định đấu thầu không còn phù hợp với cơ chế thị trường cũng như thông lệ quốc tế.Hiện tại Việt Nam là một nước đang phát triển. sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tê là mơ ước của toàn dân. Trong bối cảnh đó thì đấu thầu cạnh tranh là một phương pháp quan trọng trong việc tiếp thu nguồn lực bên ngoài phục vụ cho phất triển kinh tế đất nước. Đây là một lĩnh vực mới mẻ đối với Việt Nam và còn có nhiều điểm cần học hỏi và hoàn thiện để công tác đấu thầu quốc tế thực sự phát huy hết vai trò của mình trong việc lựa chọn nguồn lực bên ngoài phù hợp nhất cho sự phát triển của đất nước.

Lời mở đầu

Từ khi thực hiện quá trình chuyển đổi nền kinh tế theo chủ trơng đổi mới do Đại hội Đảng lần VI đề ra, Đảng và Nhà nớc ta đã không ngừng đổi mới toàn diện cơ chế quản lý để làm cho cơ chế đó thích ứng điều kiện của nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trờng Cùng với sự chuyển đổi đó nhiều hình thức kinh doanh mới xuất hiện, trong đó hình thức đấu thầu quốc tế đã đợc áp dụng để dần dần thay thế cho phơng thức chỉ định thầu không còn phù hợp với cơ chế thị trờng cũng nh thông lệ quốc tế

Hiện tại Việt Nam là một nớc đang phát triển Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện

đại hoá đất nớc và hội nhập quốc tế là mơ ớc của toàn dân Trong bối cảnh đó thì đấu thầu cạnh tranh là một phơng pháp quan trọng trong việc tiếp thu nguồn lực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế đất nớc Đây là một lĩnh vực mới mẻ đối với Việt Nam và còn có nhiều điểm cần học hỏi và hoàn thiện để công tác đấu thầu quốc tế thực sự phát huy hết vai trò của mình trong việc lựa chọn nguồn lực bên ngoài phù hợp nhất cho sự phát triển của đất nớc.

Xuất phát từ vai trò quan trọng công tác đấu thầu ở ở Việt Nam hiện nay nên sau một thời gian nghiên cứu vấn đề đấu thầu tại Việt Nam em đã quyết định chọn đề tài:

Đấu thầu trong mua bán quốc tế, thực trạng và giải pháp phát triển tại Việt Nam là” là

đề tài nghiên cứu của mình Ngoài phần mở đầu và kết luận, khoá luận tốt nghiệp đợc chia làm 3 chơng:

- Chơng I: Đấu thầu quốc tế một phơng pháp mua sắm có hiệu quả

- Chơng II: Thực tiễn tổ chức và quản lý hoặt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

- Chơng III: Xu hớng và các giải pháp nhằm hoàn thiện kỹ thuật tổ chức và quản lý

đấu thầu quốc tế ở Việt Nam trong thời gian tới.

Em xin trân thành cảm ơn thầy giáo Phạm Duy Liên - Phó chủ nhiệm khoa ngời

đã hớng dẫn chỉ bảo em cặn kẽ trong suốt quá trình làm khoá luận, sự dạy dỗ đào tạo của các thày cô giáo trong khoa kinh tế ngoại thơng – tr tr ờng đại học Ngoại thơng hơn 3 năm qua đã cung cấp nhiều kiến thức bổ ích cho em khi nghiên cứu và trình bày nội dung khoá luận tốt nghiệp.

1

Ch ơng I

Đấu thầu quốc tế một phơng thức

mua sắm có hiệu quả

I Lý luận chung về đấu thầu

I.1 Quá trình ra đời và phát triển của đấu thầu quốc tế

Thuật ngữ đấu thầu đã xuất hiện trong thực tế xã hội từ xa xa Theo từ điểnViệt Nam thì đấu thầu đợc giải thích là việc đọ công khai, ai nhận làm, nhậnbán với điều kiện tốt nhất thì đuợc giao cho làm hoặc đợc bán hàng (một phơngthức giao làm công trình hoặc mua hàng)” là Nh vậy bản chất của việc đấu thầu đã

đợc xã hội thừa nhận nh là một sự ganh đua (cạnh tranh) để đợc thực hiện mộtviệc nào đó, một yêu cầu nào đó

Với sự phát triển của nền kinh tế của Việt Nam, đặc bịêt trong bối cảnhchuyển đổi từ cơ chế kế hoặch hoá tập chung sang cơ chế thị trờng có định hớngxã hội chủ nghĩa, khi có thị trờng đầu vào cũng nh đầu ra thì vấn đề đấu thầuchẳng những trở thành một công cụ trong quản lý chi tiêu các nguồn tiền của nhànớc mà nó cũng là một sân chơi cho những ai muốn đợc tham gia đáp ứng nhucầu mua sắm Thực tế đó đòi hỏi phải hình thành các qui định, hình thành một hệthống pháp lý cho một công việc mới mẻ nhng hết sức cần thiết đối với hoặt độngkinh tế hiện nay – tr đó là hoặt động đấu thầu

Có thể thấy rằng đấu thầu trong xã hội hiện nay bao quát nhiều nội dung hơn,

nó không chỉ là một quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng việc cung cấp hàng hoá,xây dựng các công trình mà bao gồm cả các dịch vụ t vấn Xét về mặt kinh tế cóthể coi đấu thầu là một dạng mua sắm, đó là quan hệ giữa một bên muốn giành

đợc quyền đáp ứng yêu cầu để có đợc hợp đồng gắn với lợi nhuận

Cùng với sự phát triển ngoại thơng, hội nhập kinh tế, phát triển của công nghệ vàcác tập đoàn lớn, đấu thầu quốc tế trở nên ngày càng phổ biến Hoạt động đấuthầu quốc tế tập trung chủ yếu vào lĩnh vực mua sắm hàng hoá, xây dựng, cungcấp máy móc thiết bị, dịch vụ t vấn Với sự bùng nổ của Internet và công nghệthông tin, đấu thầu quốc tế cũng đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực nh phát triểnphần mềm, công nghệ thông tin, mua bán hàng hoá phổ thông Công nghệ thôngtin đợc áp dụng rộng rãi trong đấu thầu quốc tế tạo điều kiện cho quá trình đấuthầu thực hiện minh bạch và công bằng

I.2 Một số khái niệm cơ bản về đấu thầu

Trên thế giới có nhiều cách định nghĩa đấu thầu khác nhau chúng ta có thểhiểu đấu thầu nh sau:

Đấu thầu quốc tế là một phơng thức giao dịch đặc biệt trong đó ngời mua (ngờigọi thầu) công bố trớc các điều kiện mua hàng để ngời bán ( ngời dự thầu)báogiá cả và các điều kiện trả tiền, sau đó nguời mua sẽ chọn mua của ngời báo giá

rẻ nhất và điều kiện tín dụng phù hợp hơn cả với những điều kiện mà ngời mua

“ Đấu thầu trong nớc” là là cuộc đấu thầu chỉ có nhà thầu trong nớc tham dự

Đấu thầu quốc tế” là là cuộc đấu thầu có các nhà thầu trong nớc và ngoài nớc tham dự

1.3 Phân loại đấu thầu

Có nhiều cách thức phân loại đấu thầu khác nhau tuỳ theo vào các tiêu thức đã

định Sau đây là sự phân loại đấu thầu theo một số tiêu thức chính:

 Căn cứ vào tính chất và nội dung của gói thầu

* Đấu thầu xây lắp:

Đây là hình thức đấu thầu đợc áp dụng phổ biến nhất tại Việt Nam, đợc ápdụng trong ngành xây dựng cơ bản mà nội dung của gói thầu xây dựng bao gồmviệc tổ chức xây dựng các công trình hạng mục công trình và lắp đặt các trangthiết bị

Thực tế tại Việt nam những dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nớc hay sử dụngvốn vay u đãi của các tổ chức quốc tế ( WB, IMF, ADB, ) thờng kèm theo điềukiện là phải tổ chức đấu thầu

* Đấu thầu mua sắm hàng hoá:

3

Có thể hiểu đấu thầu mua sắm hàng hoá là hình thức mua hàng thông qua mờithầu nhằm lựa chọn thơng nhân dự thầu đáp ứng dợc các yêu cầu về giá cả điềukiện kinh tế, kỹ thuật do bên mời thầu đặt ra.

Thực chất đây là hình thức cạnh tranh bán Đối với bên mời thầu đây là hìnhthức chọn hàng hoá, nhà cung cấp, giá cả và các điều kiện khác tối u nhất Vớinhà thầu thực chất đây là một hình thức tiêu thụ sản phẩm

Trong đấu thầu mua sắm hàng hoá bao còn gồm các hình thức sau:

- Chào hàng cạnh tranh : Hình thức này đợc áp dụng đối với mua sắm hàng hoá

có giá trị nhỏ hơn 2 tỷ VNĐ với yêu cầu kỹ thuật giản đơn và giá cả là yếu tốquyết định để lựa chọn nhà thầu

- Mua sắm trực tiếp : Hình thức này đợc áp dụng trong trờng hợp bổ sung hợp

đồng cũ đã thực xong dới 1 năm hoặc hợp đồng đang thực hiện với điều kiện chỉ

định thầu có nhu cầu tăng thêm số lợng hàng hoá hoặc khối lợng công việc mà trớc đó đã đợc tiến hành đấu thầu nhng phải bảo đảm không đợc vợt mức giá hoặc đơn giá trong hợp đồng đã ký trớc đó

- Tự thực hiện : hình thức này chỉ đợc áp dụng khi chỉ định thầu có đủ năng lực

để thực hiện có nghĩa là chủ đầu t tự chỉ định mình

- Mua sắm đặc biệt : Đây là hình thức đợc áp dụng đối với các ngành hết sực đặc

biệt mà nếu không có những quy định riêng thì không thể đấu thầu đợc

* Đấu thầu tuyển chọn t vấn:

Nội dung của gói thầu là hoạt động cung ứng các yêu cầu về kiến thức kinhnghiệm chuyên môn cho bên mời thầu trong việc xem xét quyết định kiểm traquy trình chuẩn bị vào thực hiện dự án, cụ thể nh: lập báo cáo nghiên cứu khảthi, thẩm định thiết kế lập ra dự toán, lập hồ sơ mời thầu, phân tích đánh giá,giám sát thi công xây dựng, lắp đặt trang thiết bị …

* Đấu thầu tuyển chọn đối tác đầu t :

Thc hiện đấu thầu khi có từ hai nhà đầu t trở lên cùng muốn tham gia dự án hoặcThủ tớng Chính phủ yêu cầu

 Căn cứ vào cách thức mở thầu

Có thể chia đấu thầu thành ba loại:

* Đấu thầu một túi hồ sơ :

Là phơng thức mà nhà thầu nộp hồ sơ mời thầu trong một túi hồ sơ Đề xuất vềtài chính và đề xuất kỹ thuật bỏ chung vào một túi hồ Phơng thức này đợc ápdụng cho đấu thầu mua sắm hàng hoá và xây lắp

* Đấu thầu hai túi hồ sơ:

Là phơng thức mà nhà thầu nộp đề xuất về kỹ thuật và đề xuất tài chính nằmtrong hai túi hồ sơ riêng biệt trong cùng một thời điểm Túi hồ sơ đề xuất kỹthuật sẽ đợc xem xét trớc để đánh giá Phơng thức này chỉ đợc áp dụng đối với

đấu thầu tuyển chọn t vấn

* Đấu thầu hai giai đoạn :

Giai đoạn 1 : Các nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu sơ bộ để đề xuất về kỹ thuật vàphơng án tài chính ( Cha có giá) để bên mời thầu xem xét và thảo luận cụ thểvới từng nhà thầu nhằm thống nhất về yêu cầu và tiêu chuẩn kỹ thuật để nhàthầu chuẩn bị và nộp hồ sơ mời thầu chính thức của mình

Giai đoạn 2 : Bên mời thầu mời các nhà thầu tham gia trong giai đoạn 1 nộp

hồ sơ mời thầu chính thức với đề xuất kỹ thuật đã đợc bổ sung hoàn chỉnh trêncùng một mặt bằng kỹ thuật và đề xuất chi tiết về tài chính với đầy đủ nộidung về tiến độ thực hiện, điều kiện hợp đồng, giá dự thầu

Phơng pháp này thờng đợc áp dụng cho các trờng hợp nh : đấu thầu mua sắm hoặc xây lắp có giá trị từ 500 tỷ trở lên; Các gói thầu mua sắm hàng hoá có tính chất lựa chọn công nghệ thiết bị toàn bộ, phức tạp về công nghệ về kỹ thuật hoặc gói thầu xây lắp đặc biệt phức tạp; dự án thực hiện chìa khoá trao tay

 Căn cứ vào hình thức lựa chọn nhà thầu

* Đấu thầu mở rộng ( cạnh tranh rộng rãi )

Là hình thức đấu thầu không hạn chế số lợng nhà thầu tham gia Bên mời thầuthông báo công khai về các điều kiện, thời gian dự thầu trên các phơng tiệnthông tin đại chúng tối thiểu 10 ngày trớc khi phát hành hồ sơ mời thầu Đây làhình thức chủ yếu đợc áp dụng trong đấu thầu

* Đấu thầu cạnh tranh hạn chế:

Là hình thức hạn chế số lợng nhà thầu tham gia Bên mời thầu xác định trớcdanh sách các nhà thầu đợc tham gia và hồ sơ mời thầu chỉ đợc bán cho các nhàthầu này mà thôi Hình thức này chỉ đợc xem xét áp dụng khi có một trong các

điều kiện sau:

- Chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng đợc yêu cầu đòi hỏi của gói thầu;

- Các nguồn vốn sử dụng yêu cầu phải tiến hành đấu thầu hạn chế;

- Do tình hình cụ thể của gói thầu mà việc đấu thầu hạn chế có lợi thế

* Đấu thầu canh tranh hạn chế đến mức tối đa hay còn gọi là chỉ định thầu:

5

Là hình thức chọn trực tiếp nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu để thơng thảohợp đồng Quy chế đấu thầu cuă Việt Nam có qui định những hình thức sau đây

đợc áp dụng

- Trờng hợp bất khả kháng do thiên tai, địch hoạ, chủ dự án cần xác định khốilợng và giá trị tạm tính, sau đó phải lập đầy đủ hồ sơ, dự toán đợc trình duyệttheo quy định

- Gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm, bí mật quốc gia, bí mật quốcphòng

- Gói thầu có giá trị dới l tỷ đồng đối với mua sắm hàng hoá, dới 500 triệu

đồng đối với t vấn

- Gói thầu có tính chất đặc biệt chẳng hạn cơ quan tài trợ yêu cầu, có kỹ thuật

và công nghệ phức tạp hoặc yêu cầu đột xuất

- Phần vốn ngân sách dành cho dự án của các cơ quan hành chính sự nghiệp đểnghiên cứu quy hoặch phát triển nghành, quy hoặch chung xây dựng đô thị

cứ cho chỉ định thầu

1.4 Các qui trình đấu tiêu biểu trên thế giới

Trên cơ sở đợc chủ dự án sẽ tiến hành triển khai thực hiện cho từng gói thầu theo hình lựa chọn các nhà thầu xác định Quy trình đấu thầu gồm bẩy giai đoạn, hiện tại

WB, ADB và Việt Nam đều áp dụng quy trình này Có thể mô tả khái quát

những công việc mà nhà thầu và Bên mời thầu phải thực hiện trong suốt quá trình thực hiện công tác đấu thầu thông qua sơ đồ sau:

Trình tự đấu thầu cho một gói thầu

Lập tổ chuyên gia xét thầu

Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chi tiết

Xét thầu

Đánh giá sơ bộ

Đánh giá chi tiết

Báo cáo kết quả đánh giá

Thẩm định và phê duyệt kết quả đấu

thầu

Tính pháp lý

Quy trình

Kết quả đấu thầu (đợc và tồn tại)

Công bố kết quả đấu thầu

Tên nhà thầu

Giá trúng thầu

Loại hợp đồng

7

Việt Nam cũng áp dụng quy trình đấu thầu này, theo NĐ 88/CP và NĐ 14 CP những bớc cụ thể nh sau:

Bớc 1 : Chuẩn bị đấu thầu

(1) Lập hồ sơ mời

thầu

* Căn cứ :

- Báo cáo Nghiên cứu khả thi

- Kế hoặch đấu thầu đợc duyệt

- Đấu thầu rộng rãi/sơ tuyển

- Báo phổ thông hàng ngày, 3 kỳ liên tục (3) Sơ tuyển - Phạm vi : Gói hàng hoá từ 300 tỷ đồng trở lên, gói

xây lắp từ 200 tỷ đồng trở lên

- Các bớc sơ tuyển gồm : lập hồ sơ mời thầu, lập tiêu chuẩn đánh giá, tiếp nhận và đánh giá hồ sơ mời thầu, trình duyệt kết quả đấu thầu, thông báo kết quả đấu thầu.

Hoàn thiện hợp đồng

Chi tiết hoá

Các xem xét khác

Ký hợp đồng

tổ chức đấu

thầu chi tiết

- Đối với tuyển chọn t vấn : Thang điểm kỹ thuật và thang điểm tổng hợp là 100,1000 điểm

- Đối với hàng hoá và xây lắp : thang điểm kỹ thuật là 100,1000 điểm vâ cách xác định đánh giá

B

ớc 3 : Xét thầu

1 T vấn * Đánh giá kỹ thuật : nhà thầu đáp ứng yêu cầu nếu đạt điểm tối

thiểu hơn 70%

* Đánh giá tổng hợp : điểm kỹ thuật và điểm tài chính

* Xếp hạng để thơng thảo hợp đồng với nhà thầu có điểm tổng hợp cao nhất

2 Đối với

hàng hóa và

xây lắp

* Phơng pháp đánh giá : theo phơng pháp Giá đánh giá, 2 bớc:

- Bớc 1 : kiểm tra chọn danh sách ngắn

- Bớc 2 : Xác định giá đánh giá để xếp hạng

* Trao cho nhà thầu nếu :

- Đáp ứng cơ bản yêu cầu hồ sơ mời thầu

- Có giá đánh giá thấp nhất

Có giá dự thầu nhỏ hơn giá gói thầu đợc duyệt

- Quy trình đấu thầu

- Kết quả đấu thầu ( kinh nghiệm năng lực, khả năng đáp ứng của nhà thầu, giá đề nghị trúng thầu)

- Thẩm định không phải là đánh giá lại Hồ sơ mời thầu

9

2 Cơ quan và thời

gian thẩm định

- Bộ KHĐT thẩm định ( tối đa là 30 ngày)

- Đơn vị giúp việc liên quan ( Tối đa là 20 ngày)

- Đối với gói thầu quy mô nhỏ ( tối đa là 7 ngày)

3 Phê duyệt Ngời có thẩm quyền hoặc cấp có thẩm quyền.

(1) Thời gian Không quá 30 ngày kể từ khi có thông báo trúng thầu

(2) Nội dung - Giải quyết các nội dung tồn tại

- Chi tiết hoá các chi phí

- Nghiên cứu sáng kiến, giải pháp tối u do nhà thầu

đề xuất (3) Nguyên tắc - Đảm bảo đáp ứng các yêu cầu của Hồ sơ mời

II. Đấu thầu một phơng thức mua sắm có hiệu quả

1/ Sự cần thiết áp dụng đấu thầu mua sắm hàng hoá :

Các tổ chức doanh nghiệp thuộc khu vực nhà nớc tiến hành mua sắmchịu một trách nhiệm đặc biệt là đảm bảo không lãng phí vốn của công Dùvốn đó là vốn lu động bình thờng hay từ nguồn vốn do Ngân sách nhà nớccấp thì các cơ quan thực hiện mua sắm cũng phải sử dụng vào đó để muasắm đợc hàng hoá dịch vụ đúng nh mục tiêu đã định; đúng thời điểm cầmmua với một đồng vốn bỏ ra mua sắm

2/ / Lợi ích của đấu thầu mua sắm hàng hoá :

 Đối với Nhà n ớc :

Thông qua đấu thầu giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn tập trungtránh đợc sự lãng phí không đáng có trong quá trình thực hiện dự án do có sựmóc ngoặc giữa bên A và bên B Nguồn lực của nhà nớc do tiền thuế củadoanh nghiệp và nhân dân đóng Do đó đối mọi chính phủ việc sử dụngnguồn lực này hiệu quả tiết kiệm đúng mục đích là điều kiện tiên quyết vàmột trong những biện pháp đó là thực hiện đấu thầu minh bạch công khai.Hầu hết các nớc đề có qui định chi tiết về đấu thầu khi sử dụng nguồn tiềncông quĩ Một số nớc nh Mỹ, Anh, Sovenia v.v còn có cơ quan mua sắmquốc gia độc lập chịu trách nhiệm ban hành văn bản pháp qui về mua sắmcông và giám sát hoạt động mua sắm công của các cơ quan và doanh nghiệpnhà nớc Việc qui chế đấu thầu rõ ràng minh bạch cơ quan giám sát độc lập

là những yếu tố quan trọng trong việc giúp một số nớc đảm bảo tiết kiệmtrong việc mua sắm công

Tại Việt Nam chúng ta có nhiều văn bản pháp qui thể chế hoá hoạt động muasắm công trong các doanh nghiệp và cơ quan nhà nớc Hoạt động đấu thầucũng đã đợc sử dụng rộng rãi và bớc đầu có kết quả nhất định Theo báo cáocủa Bộ KHĐT và Diễn đàn doanh Nghiệp ngày 28/3/2003 việc áp dụng đấuthầu cạnh tranh rộng rãi bắt đầu từ năm 1996 đã cho thấy mức tiết kiệm đáng

kể vốn đầu t công cộng Năm 1999 đã tiết kiệm tới 14% so với dự toán trớcthầu Mỗi năm chúng ta mua sắm theo qui chế đấu thầu (từ các nguồn vốnkhoảng 3 tỷ USD) nghĩa là tiết kiệm ở khâu đấu thầu vào khoảng trên dới

300 triệu USD /năm

Đấu thầu còn mang lại cho Nhà nớc những đầu t mới về công nghệ,trang thiết bị máy móc hiện đại phục vụ thiết thực cho quá trình công nghiệphoá hiện đại hoá Đấu thầu minh bạch tạo điều kiện cho các nhà thầu cạnhtranh lành mạnh và đa ra những phơng án công nghệ thiết bị các điều kiệnthơng mại và tài chính cạnh tranh nhất để chủ đầu t lựa chọn Qua đó chủ

đầu t (trờng hợp mua sắm công chủ đầu t chính là các cơ quan/doanh nghiệpnhà nớc) có thể chọn đợc phơng án và điều kiện hợp lý nhất Tránh hiện tợng

11

ép giá do các nhà thầu phải cạnh tranh để bán hàng, cung cấp dịch vụ TạiViệt Nam mặc dù còn có nhiều công trình còn có vấn đề, nhng tác dụng của

đấu thầu trong việc lựa chọn máy móc thiết bị phục vụ cho quá trình côngnghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc là không thể phủ nhận Công trình nh nhàmáy xi măng, đIửn, cầu đờng v.v… phần lớn là kết quả đấu thầu quốc tế, đã

đang và sẽ phát huy tác dụng to lớn đối với nền kinh tế đất nớc

* Đối với chủ đầu t :

Việc áp dụng đấu thầu cạnh tranh công khai là phơng thức thích hợpnhất để lựa chọn đợc nhà thầu có năng lực đáp ứng đợc yêu cầu của mình về

kỹ thuật, đảm bảo chất lợng và kế hoạch đặt ra, đồng thời cũng có đợc giáthành và điều kiện tín dụng hợp lý nhất, tiết kiệm vốn đầu t cơ bản, thực hiện

đúng tiến độ công trình Đấu thầu cũng có thể chống tình trạng độc quyền vềgiá cả của nhà thầu

Nh trình bày ở phần trên qua cạnh tranh đấu thầu sẽ giúp chủ đầu t lựachọn đợc phơng án công nghệ, tài chính và thơng mại phù hợp nhất và tránhtình trạng ép giá Tài liệu mời thầu do chủ đầu t chuẩn bị là cơ sở cho cácnhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu thể hiện ý chí và nguyện vọng của chủ đầu t

đối với yêu cầu thiết bị, công nghệ, tài chính và thơng mại Qua đấu thầutrình độ năng lực của các nhà thầu thể hiện rõ qua quá trình cạnh tranh Do

đó có thể nói đấu thầu minh bạch giúp chủ đầu t lựa chọn đợc thiết bị, côngnghệ, điều kiện thơng mại tín dụng phù hợp nhất Tuy nhiên việc này cònphụ thuộc vào chính bản thân chủ đầu t và đội ngũ t vấn giúp việc có côngtâm, đủ trình độ và khả năng để đánh giá các nhà thầu hay không

* Đối với nhà thầu:

Đấu thầu là hình thức bảo đảm công bằng và cơ hội tơng đối cho tất cảcác nhà cung cấp tiềm năng Thông qua đấu thầu kích thích các nhà thầunâng cao trình độ, nâng cao chất lợng uy tín sản phẩm của mình trên thị tr-ờng Sự cạnh tranh trong các cuộc đấu thầu đã buộc các nhà thầu phải vơnlên trong hoặt động kinh doanh của mình, phải nghiên cứu, tìm hiểu kỹ thịtrờng sao cho sản phẩm khi mình chào phải phù hợp với ngời mua về mặt giácả, tính năng sử dụng và điều kiện khí hậu thời tiết của nớc sở tại Cũng nhờ

đó các nhà thầu phải luông đổi mới mình và phải tích luỹ nhiều kinh nghiệm

để nâng cao chất lợng sản phẩm, giảm chi phí để có thể cạnh tranh đợc ởnhiều nớc trên thế giới ở Việt Nam nói riêng nhờ có đấu thầu mà các nhàthầu nh TCT Xây Dựng Trờng Sơn, TCT xây dựng Hà Nội, LILAMA,VINACONEX đều đã trởng thành và thờng xuyên có tên trong danh sách

3/ Tính chất của hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hoá :

Chỉ khi nào đấu thầu thoả mãn tính bình đẳng thì nhà thầu mới có đợcmột môi trờng cạnh tranh thực sự và mới đem lại lợi ích thực sự cho chủ đầu

t cũng nh các nhà thầu

3.2- Tính nhất quán :

Trong đấu thầu mọi quyết định đa ra đều không thể sửa đổi đợc sau khi đã hết hạn nộp hồ sơ dự thầu, các đề xuất của nhà thầu sẽ đợc niêm phong giữ kín cho đến ngày mở thầu Nộp thầu và mở thầu là những thời điểm quan trọng rất dễ bị lạm dụng trong quá trình đấu thầu mua sắm Do vậy những vấn đề này phải đợc công khai và nhà thầu phải đợc mời hoặc đợc phép tham

…

3.4- Tính có thể tiếp cận đợc :

Bên mời thầu có tinh thần thiện chí, luôn tạo điều kiện cho các nhà thầutiếp cận đợc tới hợp đồng Cụ thể là : Bên mới thầu luôn sẵn sàng giải đápthắc mắc của nhà thầu một cách nhanh chóng đầy đủ bằng văn bản

3.5- Tính hình thức :

Đấu thầu là một qui trình phải làm theo đúng mọi thủ tục và thông lệ cótính qui luật cao mà bên mời thầu và nhà thầu phải tuân theo để đảm bảokhông có một sai phạm nào về hành chính, kỹ thuật ảnh hởng đến kết quả

đấu thầu

3.6- Tính khách quan :

13

Để lựa chọn nhà thầu tối u, ngoài giá cả, bên mời thầu cần phải xem xétcác yếu tố khác nh tính năng kỹ thuật, phơng thức thanh toán, điều kiện bảohành Các tiêu chí đánh giá khách quan phải đợc vạch ra trong tài liệu đấuthầu, nó cần đợc áp dụng một cách khách quan và thờng kèm theo một thang

điểm đợc lợng hoá

4- Một số nguyên tắc của hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hoá

Đấu thầu nói chung và đấu thầu mua sắm hàng hoá nói riêng: Theo hiệphội quốc tế các kỹ s t vấn (FIDIC) tuân theo một số nguyên tắc sau :

4.1- Nguyên tắc cạnh tranh công khai với điều kiện ngang nhau :

Mỗi cuộc đấu thầu đều phải thực hiện với sự tham dự của một số nhàthầu có đủ năng lực để tiến hành một cuộc cạnh tranh mạnh mẽ Điều kiện

đặt ra với các đơn vị trúng thầu và thông tin cung cấp cho họ phải ngangbằng nhau nhất thiết không có sự phân biệt đối xử

4.2- Nguyên tắc dữ liệu đầy đủ :

Các nhà thầu phải nhận đầy đủ tài liệu đấu thầu với các thông tin chi tiết

và có hệ thống về qui mô, khối lợng qui cách, yêu cầu chất lợng công trìnhhay hàng hoá dịch vụ cần cung ứng, về tiến độ và điều kiện thực hiện

4.3- Nguyên tắc đánh công bằng :

Các hồ sơ dự thầu phải đợc đánh giá một cách không thiên vị theo cùngmột chuẩn mực và đợc đánh giá bởi hội đồng xét thầu có đủ t cách và nănglực Lý do để đợc chọn hay bị loại phải đợc giải thích đầy đủ để tránh sự ngờvực

Việc tuân thủ các nguyên tắc nói trên và nỗ lực nghiêm túc của mỗi bên

đã thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên nhằm vào mục tiêu đáp ứng tốt nhất cácyêu cầu về chất lợng, tiến độ tài chính của dự án và do đó đảm bảo đợc cáclợi ích chính đáng cho cả bên mời thầu và nhà thầu góp phần tiết kiệm cácnguồn lực xã hội

Bên cạnh những nguyên tắc do FIDIC quy định WB và ADB cũng có một số nguyên tắc sau đây đối với dự án tài trợ của mình Theo Ngân Hàng Pháp triển Châu á (ADB) thì đấu thầu quốc tế phải : Có nguồn gốc rõ ràng,

đạt tính kinh tế và hiệu quả, các bên tham gai phải có cơ hội đầy đủ, công bằng và bình đẳng

Theo Ngân hàng Thế giới (WB) thì đấu thầu quốc tế phải có gói thầu thích hợp, thông báo sớm không phân biệt đối xử, có thể tiếp cận đợc, trung

lập , đủ thủ tục, bí mật, kiên định, khác quan, không có đàm phán trớc khi trao hợp đồng.

III Những khó khăn tồn tại trong đấu thầu quốc tế

Đấu thầu quốc tế đã trải qua quá trình phát triển lâu dài và với xu hớng hộinhập và toàn cầu hoá hoạt động mua sắm quốc tế nói chung và đấu thầu quốc

tế nói riêng sẽ ngày càng trở nên quan trọng Tuy nhiên một tồn tại lớn nhấttrong hoạt động đấu thầu quốc tế cần khắc phục đó là tệ tham nhũng trong

đấu thầu Việc tham nhũng không chỉ xảy ra tại những nớc đang phát triển

mà ở cả những nớc phát triển với mức độ ngày càng tinh vi khó phát hiện.Với hàng tỷ USD mua sắm hàng năm tệ tham nhũng gây thiệt hại to lớn chocác công ty, chính phủ và ngời dân

Tham nhũng có nhiều dạng khác nhau, dễ hình dung nhất là việc mộtnhà thầu có thể chuyển tiền cho các cá nhân tham gia vào việc ra quyết địnhthắng thầu, bỏ tiền vào tài khoản bí mật tại nớc ngoài, tặng cổ phiếu công tyhoặc cấp học bổng cho ngời thân quen v.v Tuy nhiên việc thanh toán trựctiếp giữa nhà thầu và chủ đầu t chỉ là một trong nhiều hình thức tham nhũng.Tham nhũng có thể xảy ra ngay trong giai đoạn ban đầu của quá trình muasắm nh việc cố gắng đa tên công ty vào danh sách nhà thầu hạn chế, haykhuyến khích chủ đầu t đa ra điều kiện kỹ thuật để lựa chọn một nhà thầu

Việc tham nhũng không chỉ diễn ra giữa nhà thầu và chủ đầu t mà cònsảy ra giữa những nhà thầu với nhau qua việc câu kết và cùng nâng giá thầu.Chủ đầu t đôi khi không biết việc này Các công ty có thể thoả thuận trớc vềviệc chào giá của từng bên, ai sẽ thắng thầu và lợi nhuận sẽ đợc chia ra sao.Khả năng này có thể xảy ra khi chỉ có một số ít công ty tham gia dự thầu và

họ biết trớc những công ty nào sẽ dự thầu

Tham nhũng đặc biệt nguy hại trong đấu thầu vì toàn bộ chi phí đềuphải tính vào giá thầu Trong trờng hợp câu kết giữa các nhà thầu chắc chắngiá thầu sẽ bị nâng cao Trong quá trình thực hiện hợp đồng các nhà thầu cónhiều cách để bù đắp chi phí nh tính giá cao, sử dụng vật t có chất lợng thấphơn hay giao hàng với model khác chi phí thấp hơn, hoặc cố gắng thay đổihợp đồng và phạm vi cung cấp để tăng giá Tại Việt Nam chúng ta có hiện t-ợng các nhà thầu bỏ giá với mức thấp dới chi phí để có hợp đồng sau đó thay

đổi điều kiện, phạm vi cung cấp để tăng giá

Để khắc phục nạn tham nhũng trong đấu thầu quốc tế nhiều tổ chức quốc tế(Nh WB, ADB, v.v….) có qui định đấu thầu nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tínhminh bạch và cạnh tranh lành mạnh trong đấu thầu Vào năm 1993 Liên hợp

15

quốc UNCITRAL phê chuẩn Luật mẫu về mua sắm hàng hoá và Xây dựngnhằm giúp các quốc gia, đặc biệt là các nớc đang phát triển và đang chuyển

đổi sang kinh tế thị trờng, đánh giá và hoàn thiện các qui định về mua sắmcủa mình Luật mẫu của UNCITRAL tơng tự nh qui định của các tổ chức đaphơng khác gồm những nguyên tắc cơ bản của đấu thầu, các qui trình vềhành chính và t pháp ra các quyết định về đấu thầu Đây là bớc tiến đầu tiên

để xây dựng các qui chế và qui trình đấu thầu quốc tế thống nhất Vào năm

1994, một phần thoả thuận về thuế quan và mậu dịch của GATT có bao gồmthoả thuận về mua sắm của chính phủ Thoả thuận này có hiệu lực vào năm

1996 đối với các nớc tham gia ký kết và thờng đợc gọi là qui chế mua sắmcủa WTO

Để khắc phục nạn tham nhũng trong đấu thầu quốc tế, OECD khuyên khíchcác nớc áp dụng Luật chống tham nhũng qui định việc hối lộ các quan chứcchính phủ trong hay ngoài nớc đều là tội phạm hình sự và bị trừng trị nghiêmminh Tuy nhiên, việc chống tham nhũng trong đấu thầu không chỉ cần cócác qui định mua sắm tốt mà cần sự phối hợp giữa các bên, cần có cơ chếgiám sát và kiểm toán hiệu quả, một hệ thống toà án trung thực Các cán bộmua sắm cần đợc đào tạo, trả thù lao tơng xứng và không bị ảnh hởng từ cácthế lực chính trị Ngoài việc hoàn thiện về luật pháp, cải cách hành chính và

t pháp, một xu hớng chung trên thế giới để giảm tham nhũng trong mua sắm

là việc đảm bảo công khai minh bạch trong hoạt động đấu thầu, tạo điều kiệnthực sự để dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” là

Ch ơng II

Thực tế tổ chức và quản lý hoặt động đấu thầu

quốc tế tại Việt Nam

I- Vai trò đấu thầu quốc tế đối với nền kinh tế Việt

Nam

Là một nớc đang phát triển đang tiến hành công cuộc hiện đại và côngnghiệp, Việt Nam có nhu cầu nhập khẩu rất lớn máy móc thiết bị và công nghệcủa nớc ngoài, các dịch vụ t vấn và nguồn tài chính ngoài nớc Chiến lợc pháttriển của Việt Nam nêu rõ Việt Nam tận dụng tối đa nguồn lực ngoài nớc chophát triển Đấu thầu quốc tế có thể là một cách để Việt Nam có thể lựa chọncho mình những máy móc thiết bị, công nghệ, dịch vụ t vấn phù hợp với chiphí hợp lý qua sự cạnh tranh lành mạnh giữa các nhà thầu quốc tế

Trong bối cảnh Việt Nam khi khu vực nhà nớc chiếm tỷ trọng rất lớntrong nền kinh tế quốc dân và trong những ngành kinh tế trọng điểm, thì vai tròcủa đấu thầu quốc tế là đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực củaquốc gia đợc sử dụng hiệu quả, minh bạch Việc này không chỉ giúp hạn chếtham nhũng và lãng phí mà còn tạo cơ hội cho các nhà thầu cạnh tranh thực sựlành mạnh và bình đẳng, từ đó giúp chủ đầu t có cơ hội chọn đợc nhà thầu phùhợp nhất với chi phí hợp lý nhất

Cùng với hội nhập kinh tế quốc tế, các quan hệ kinh tế ngày càng mậtthiết và cùng với nó là những cam kết đa và song phơng ràng buộc quan hệ th-

ơng mại, kinh tế và đầu t giữa các thành viên Đời sống kinh tế quốc tế đợcthực hiện theo nguyên tắc quốc tế Một trong những nguyên tắc đó là đấu thầuchính phủ phải minh bạch Nguyên tắc này đã đợc WTO nghiên cứu triển khai

áp dụng đối với các nớc thành viên từ năm 19961 Khi Việt Nam tham gia vàocác tổ chức quốc tế nh WTO, minh bạch về chính sách nói chung và đấu thầuchính phủ nói riêng sẽ là một điều kiện để Việt Nam có thể gia nhập WTO

Ngoài ra, đấu thầu theo tiêu chuẩn quốc tế là một điều kiện tiên quyết đểViệt Nam có thể tận dụng đợc nguồn lực tài chính của các tổ chức tài trợ Cácnhà tài trợ đa phơng nh Ngân hàng thế giới, Ngân hàng phát triển Châu á, cũng

nh song phơng đều yêu cầu việc sử dụng nguồn lực tài chính của họ theonguyên tắc mua sắm riêng theo tiêu chuẩn đấu thầu quốc tế Việt Nam chỉ cóthể sử dụng nguồn lực quan trọng này nếu công tác đấu thầu quốc tế trongnhững dự án liên quan phải phù hợp với qui định của nhà tài trợ

Thực tế Việt Nam đã sử dụng đấu thầu trong hầu hết những ngành kinh

tế trọng điểm nh điện, dầu khí, hàng không, xây dựng v.v… Đấu thầu đợc sử

1

17

dụng cho nhiều mục đích từ chọn nhà thầu, cung cấp thiết bị và xây dựng, chọn

t vấn, chọn nhà cung cấp tài chính, chọn đối tác đầu t cho dự án BOT quantrọng Đấu thầu quốc tế đã giúp chúng ta xây dựng đất nớc qua các công trìnhlớn nhà máy điện, nhà máy xi măng v.v… những công trình này đã đang và sẽphát huy tác dụng đối với nền kinh tế đất nớc Bên cạnh đó ta thấy nhiều vụviệc đấu thầu không minh bạch đã đợc báo chí nên ra nh vụ kiện về chọn nhàthầu cho sân vận động quốc gia, một số công trình chậm so với tiến độ dẫn đếnlãng phí v.v… Tóm lại, đấu thầu quốc tế có vai trò quan trọng đối với nền kinh

tế Việt Nam đặc biệt trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và tận dụngnguồn lực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế đất nớc Đồng thời đấu thầuminh bạch, công bằng giúp Việt Nam sử hiệu quả nguồn lực hạn hẹp của quốcgia và hội nhập quốc tế Công tác đấu thầu bớc đầu đã phát huy hiệu quả đốivới nền kinh tế đất nớc, tuy nhiên đây là một lĩnh vực chúng ta còn có rất nhiều

điểm cần hoàn thiện

II - Hoặt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam trong

những năm qua

1- Sự phát triển và những thành tựu đạt đợc trong đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

1.1- Một hệ thống văn bản pháp lý về công tác đấu thầu đã hình thành.

Việt Nam đã ban hành những quy chế riêng về quản lý xây dựng cơ bản

và chi tiêu thờng xuyên Bắt nguồn từ quy chế do một bộ ban hành ( Bộ xâydựng) quy định thực hiện cho 1 lĩnh vực ( xây lắp) vào năm 1990, đến nay quychế đấu thầu do Chính phủ ban hành và bao trùm 3 lĩnh vực không chỉ xây lắp

mà còn cả cung cấp hàng hoá và tuyển chọn t vấn

Một số nội dung tích cực của quy chế đấu thầu hiện hành là:

 Đối tợng áp dụng : qui chế đấu thầu đã đợc áp dụng rộng rãi đối với các

dự án đầu t mà quy chế quản lý đầu t và xây dựng quy định phải thựchiện đấu thầu Các dự án mà tổ chức kinh tế nhà nớc tham gia t 30% trởlên, các dự án sử dụng nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tế hoặc của n-

ớc ngoài thực hiện theo điều ớc ký kết giữa hai bên Quy định này còn

áp dụng với với việc mua sắm đồ dùng, vật t trang thiết bị phơng tiệnlàm việc của cơ quan nhà nớc đoàn thể, doanh nghiệp nhà nớc, lực lợng

vũ trang

 Hình thức lựa chọn nhà thầu phong phú : gồm 7 hình thức cụ thể là Đấuthầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, Chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh,mua sắm trực tiếp, tự thực hiện và mua sắm đặc biệt

 Phơng thức đánh giá : ngoài sử dụng hệ thống điểm theo truyền thống,

đã bắt đầu sử dụng giá đánh giá trong đấu thầu xây lắp và hàng hoá Đây

là phơng pháp có tính chất thuyết phục và phù hợp với quy định đấu thầutrên thế giới

 Quy định các mốc tối đa và tối thiểu đối với một số khâu chủ yếu thuộcquá trình đấu thầu

 Thực hiện việc phân cấp trong đấu thầu và cơ chế 2 bớc : Xét thầu và thẩm

định kết quả thầu

 Các mục tiêu : Cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế

1.3- Nâng cao năng lực và kinh nghiệm tham gia đấu thầu của các nhà thầu trong nớc

Sự cạnh tranh trong đấu thầu đã buộc các nhà thầu trong nớc phải tự vơnlên Vào những năm 1995, 1996 trong các cuộc đấu thầu quốc tế (thuộc lĩnhvực xây lắp) các nhà thầu trong nớc thờng tham gia với t cách là thành viêntrong một liên danh do một nhà thầu nớc ngoài đứng đầu hoặc luôn sẵn sànglàm thầu phụ

Vài năm gần đây tình hình thay đổi hẳn Các nhà thầu trong nớc luônthắng thầu trong các cuộc đấu thầu quốc tế thuộc nguồn vốn của WB, ADB,JBIC Tên các nhà thầu nh TCT Xây dựng Công trình giao thông (Cienco1, 4,

5, 6, 8) TCT Xây dựng Trờng Sơn, TCT xây dựng Hà Nội, VINACONEX,LILAMA, LICOGI, Bạch Đằng… ờng xuyên có tên trong danh sách trúng ththầu

1.3 Hiệu quả sử dụng nguồn vốn (trong nớc và tài trợ ODA) đợc nâng cao

Theo báo cáo của Bộ KHĐT và Diễn đàn doanh Nghiệp ngày 28/3/2003việc áp dụng đấu thầu cạnh tranh rộng rãi bắt đầu từ năm 1996 đã cho thấymức tiết kiệm đáng kể vốn đầu t công cộng Năm 1999 đã tiết kiệm tới 14% sovới dự toán trớc thầu Mỗi năm chúng ta mua sắm theo qui chế đấu thầu (từ cácnguồn vốn khoảng 3 tỷ USD) nghĩa là tiết kiệm ở khâu đấu thầu vào khoảngtrên dới 300 triệu USD /năm Trong đó một tỷ lệ không nhỏ là từ nguồn ODA

mà nhờ đấu thầu mới giải ngân đợc Mặc dù thời gian còn ngắn và hiểu biết về

đấu thầu cạnh tranh còn hạn chế nhng những kinh nghiệm đã học đợc về thủtục và quy trình mua sắm hiện đại đợc áp dụng rộng rãi trong các dự án ODA.Mức giải ngân ODA tăng từ khoảng 40 triệu USD năm 1993 đến hơn 1,6 tỷUSD trong năm 2000 Các năm sau 2001, 2002 đều đạt mức tiết kiệm bìnhquân khoảng 10% - 12% tức là khoảng từ 100 đến 300 triệu USD so với dựtoán chính thức trớc khi đấu thầu

19

Nhà thầu đợc lựa chọn qua đấu thầu, đợc đánh giá qua yêu cầu về nănglực, kinh nghiệm, các yêu cầu cụ thể của hồ sơ mời thầu và dựa trên cơ sở tiêuchí đánh giá nên đảm bảo năng lực thực hiện dự án Thêm vào đó hợp đồng đ-

ợc ký giữa hai bên đã tránh đợc phát sinh tuỳ ý, công trình hoàn thành đúngtiến độ do trách nhiệm của hai bên đợc xác định rõ ràng Có thể thấy minh hoạmột số công trình qua đấu thầu đợc hoàn thành tốt : Cầu Mỹ Thuận, Đờng 5,

Đờng Hà Nội – tr Lạng Sơn, Hà Nội – tr Vinh, TP HCM – tr Nha Trang, Các nhàmáy điện Phú Mỹ 2-1, 2-1 mở rộng, Phú Mỹ 1

1.4- Năng lực đấu thầu của Việt Nam ngày càng đợc nâng cao, việc đấu thầu

đợc phân cấp và chuyên sâu

Khuôn khổ quản lý nguồn lực cho đấu thầu không ngừng phát triển tạiViệt Nam đã thừa nhận các chính sách và thông lệ đấu thầu mua sắm công tốt

là một trong những yếu tố cơ bản bảo đảm quản lý tốt Một số lớn cán bộ đãtham dự những khoá đào tạo ngắn hạn về đấu thầu mua sắm, trong đó có nhiềukhoá đợc sự hỗ trợ tích cực của Bộ KHĐT, Ngân hàng thế giới, Ngân hàngphát triển Châu á Nhờ những khoá đào tạo này và đặc biệt là những kinhnghiệm quý báu mà các cán bộ đấu thầu các cấp và cộng đồng các nhà thầutrong nớc có đợc thông qua hoặt động đấu thầu thực tế của họ trong các dự ánphát triển, năng lực đấu thầu của Việt Nam đợc tăng cờng đáng kể Văn phòngxét thầu của bộ KHĐT đã và đang là cơ quan đi đầu trong việc thúc đẩy nhữngcải cách này

Việc phân cấp trong đấu thầu cũng ngày càng đợc chuyên sâu Nhiều nộidung thuộc quá trình đấu thầu đợc giao cho các bộ và địa phơng, hiện tại Thủ t-ớng Chính phủ chỉ còn xem xét phê duyệt một số nội dung nh :

- Kế hoặch đấu thầu các dự án nhóm A gồm các ngành nh công nghiệp

điện, dầu khí, hoá chất, chế tạo máy, xi măng, luyện kim, khai thácchế biến khoáng sản, giao thông

- Kết quả đấu thầu các gói có trị giá lớn thuộc nhóm A (từ 50 tỷ trởlên)

- Chỉ định các gói thầu thuộc dự án nhóm A có giá trị từ 1 tỷ trở lên.Hội đồng xét thầu trớc đây đợc thay thế bằng chuyên gia đủ năng lực đểxét thầu Thêm vào đó là báo chí thờng xuyên các thông tin liên quan tới đấuthầu khiến công luận cũng rất quan tâm tới các quy định và tình hình thực hiện,những tồn tại và phơng hớng khắc phục trong đấu thầu

Bên cạnh những thành tựu đã đạt đợc trong công tác đấu thầu đã manglại hiệu quả thiết thực cho nền kinh tế Việt Nam, hoặt động đấu thầu vấn cònnhiều vấn đề cần giải quyết

2- Những khó khăn, tồn tại trong công tác đấu thầu quốc tế tại Viêt Nam.

2.1 Khuôn khổ pháp lý và điều hành

Thứ nhất ta cần xét đến là văn bản pháp luật hiện hành cho việc đấu thầuquốc tế còn nhiều bất cập Những thay đổi do Chính phủ thực hiện trong nỗ lựchình thành một khuôn khổ pháp luật đấu thầu rất ấn tợng Tuy nhiên một điều

rõ ràng là những nỗ lực này còn nhiều manh mún và phân tán Kết quả là hoặt

động đấu thầu mua sắm công đợc hớng dẫn bởi nhiều văn bản pháp lý chồngchéo nhau, gây ra nhiều lúng túng và lẫn lộn Công việc soạn thảo và ban hànhPháp lệnh đấu thầu mua sắm mới là đáng hoan nghênh Tuy nhiên một điều ch-

a rõ là liệu các công cụ pháp luật có các khoản liên quan hiện hành có hết hiệulực khi pháp lệnh đấu thầu đợc ban hành; hoặc các văn bản và các điều khoảnliên quan có đợc loại bỏ dần đi khi những văn bản hớng dẫn mới và văn bản d-

ới luật tơng ứng với pháp lệnh mới đợc ban hành

Ngoài các văn bản pháp qui chính về đấu thầu, vì lý do lịch sử, Luật Thơng mạinăm 1997 cũng có một phần về đấu thầu Nội dung này có vẻ dựa vào qui chế

đấu thầu 1996 (nghị định 43CP - đã đợc thay thế bằng nghị định CP) Vì Luật Thơng mại cũng cũng qui định các phơng pháp đấu thầu và thủtục sơ tuyển, nên rõ ràng trùng lặp với dự thảo Pháp lệnh đấu thầu Thứ bậc vềthẩm quyền Luật là trên pháp lệnh Vì vậy có lẽ là những qui định tại Luật Th-

88/1999/NĐ-ơng mại sẽ không thể bị thay đổi bởi quy định của Pháp lệnh mới

Một văn bản pháp luật nữa có liên quan đến đấu thầu là quyết định 1037/2000/QD-BLDTBXH của Bộ Lao động Thơng binh và Xã hội ban hành vào tháng 10năm 2000 về lơng của t vấn và ngời Việt Nam làm việc trong các hợp đồng vớidoanh nghiệp nớc ngoài Quyết định này không phù hợp với hớng dẫn muasắm của Ngân hàng thế giới, vì vậy không áp dụng cho các dự án dùng vốn củaNgân hàng thế giới

Thứ hai là các quy định hiện hành trong đấu thầu quốc tế không nêu rõràng là phơng pháp đấu thầu cạnh tranh rộng rãi phải đợc xem xét trớc tiên khilựa chọn phơng pháp mua sắm Các ngỡng giá trị gói thầu hàng hoá, xây lắp và

t vấn đợc phép áp dụng chỉ định thầu mà không cần giải trình xin phép là quácao Quy chế 88/1999/NĐ-CP không cho phép chia nhỏ dự án để tránh đấuthầu Tuy nhiên qui định thờng bị vi phạm Sơ tuyển là bắt buộc đối với hànghoá nếu trị giá tính trên 300 tỷ đồng và đối công trình nếu giá trị ớc tính trên

21

200 tỷ đồng Đối với công trình gói thầu nhỏ hơn, nghị định 88 quy định sửdụng một thủ tục đặc biệt cho công trình và hàng hoá có trị giá tới 2 tỷ đồng.Phơng pháp mua sắm có thể là đấu thầu cạnh tranh rộng rãi hoặc đấu thầu hạnchế – tr tuỳ quyết định của chủ đầu t Các nhà thầu thuộc tỉnh hoặc thành phốcủa bên mời thầu mới đợc tham gia Nếu số ngời tham dự ít hơn 3, thì mới mờithêm các nhà thầu bên ngoài tỉnh hoặc thành phố Các nhà thầu của địa phơng

sẽ đợc hởng u đãi nếu hồ sơ dự thầu bên ngoài tỉnh hoặc thành phố Các nhàthầu địa phơng sẽ đợc hởng u đãi nếu hồ sơ dự thầu của họ ngang với nhà thầucác tỉnh khác Chính phủ còn đi xa hơn nữa theo hớng này- có lẽ là do yêu cầucủa một số địa phơng- bằng việc cho phép chỉ định thầu mà không cần xinphép đối với các gói thầu hàng hoá và xây lắp có giá trị dới một tỷ

đồng( 65,300 USD ) theo Nghị định 14/2000/NĐ-CP tháng 5/2000 Cần thấyrằng mức cho phép chỉ định thầu này là quá cao so với mức thờng áp dụng ởcác nớc khác

Thứ 3 là các văn bản pháp luật và qui chế không đề cập đến tài liệuchuẩn dùng cho đấu thầu Ai cũng biết là hồ sơ mời thầu chuẩn bao gồm thmời thầu, hớng dẫn nhà thầu, điều kiện hợp đồng, v.v….là một trong nhữngcông cụ quan trọng nhất để quản lý công tác đấu thầu mua sắm Hồ sơ mờithầu chuẩn giúp cho việc soạn thảo hồ sơ mời thầu đợc dễ dàng Hồ sơ mờithầu chuẩn giúp cho nhà thầu dễ dàng chuẩn bị hồ sơ dự thầu Hồ sơ Mời thầuchuẩn giúp cho công tác xét thầu, thẩm định phê duyệt đợc dễ dàng hơn Hồ sơmời thầu chuẩn giúp bảo đảm nhất quán trong việc chấp hành quy chế muasắm trên toàn quốc Chính phủ có thể dùng Hồ sơ Mời thầu chuẩn làm công cụ

để phổ biến các thông lệ và kinh nghiệm tốt trong mua sắm công

Thứ t là không có qui định phù hợp về mở thầu và dự mở thầu, thiếu ớng dẫn cụ thể và phù hợp về quảng cáo Nghị định 88/1999/NĐ-CP (điều 13)cho phép mở thầu trong vòng 48 tiếng sau khi hết hạn nộp thầu Khoảng cáchquá lớn về thời gian từ thời điểm hết hạn nộp thầu đến thời điểm mở thầu cóthể gây ra một rủi ro là hồ sơ dự thầu có thể bị mở ra trớc thời điểm mở thầuchính thức Bởi vì các hồ sơ dự thầu cần đợc mở công khai ngay sau khi hếthạn nộp Quảng cáo trên phơng tiện thông tin đại chúng là bắt buộc đối với đấuthầu rộng rãi Việc công bố phải đợc thực hiện ít nhất 10 ngày trớc khi pháthành hồ sơ mời thầu Tuy nhiên, trong quy chế không nêu rõ là phải đăngthông báo mời thầu trên một tờ báo đợc phát hành trên phạm vi toàn quốc Quychế cũng không nêu rõ ràng là phải quảng cáo mời sơ tuyển Trên thực tế, cáccơ quan nằm ở các thành phố lớn và / hoặc nằm ở địa phơng nhng có mua sắm

h-toàn quốc, gồm cả một tờ báo tiếng Anh khi cần sự chú ý của các nhà thầuquốc tế Tuy nhiên, đối với các gói thầu không lớn, hầu hết các cơ quan địa ph-

ơng thờng chỉ đăng thông báo mời thầu trên báo địa phơng mình, mà các tờbáo địa phơng nào thờng chỉ lu hành trong phạm vi địa phơng ấy Nguyên nhâncủa tình trạng này có thể bao gồm việc thiếu một yêu cầu rõ ràng trong quy chế88/1999/NĐ-CP rằng phải quảng cáo trên một tờ báo đợc lu hành trên phạm vitoàn quốc, đăng trên báo địa phơng thì tiện và rẻ hơn, hoặc ý đồ chỉ hạn chế

đấu thầu trong số các nhà thầu địa phơng mình hoặc vài tỉnh xung quanh

Điều thứ 5 cần phải đề cập tới chính là thiếu quy định phù hợp về tính hợp lệcủa nhà thầu và về mâu thuẫn về lợi ích hơn nữa có quá nhiều qui luật và qui

định không nhất quán với nhau về vấn đề hợp đồng

Đây cũng là điều dễ hiểu bởi vì kể cả nhng ngời thực hiện Quy chế đấu thầu,những ngời tham gia soạn thảo các quy định thuộc dự thảo đấu thầu và qui chế

đấu thầu đều còn mới mẻ với công việc này Hơn nữa sự thay đổi của đất nớc,của nền kinh tế, của cơ chế chính sách đòi hỏi phải có sự hoàn thiện để đảmbảo sự đồng bộ của quy chế đấu thầu

2.2- Các thủ tục và thông lệ đấu thầu.

Chúng ta cha có một số đầu mối thông tin duy nhất và có thẩm quyền vềtất cả các thông báo mời thầu và quyết định trao hợp đồng cũng nh các vấn đềkhác liên quan đến đấu thầu nh danh sách nhà thầu không đợc phép thực hiệnhợp đồng hoặc liên quan tới gian lận hoặc tham nhũng.Việc lạm dụng tràn lancác phơng thức đấu thầu kém cạnh tranh nh đấu thầu hạn chế và chỉ định thầu

Điều này đã tạo điều kiện cho thông đồng và tham nhũng

Các cơ quan quản lý ở tất cả các cấp tham gia không đầy đủ hoặc canthiệp quá mức vào quá trình đấu thầu mua sắm Hệ thống đánh giá theo điểmmang tính chủ quan bởi vì phơng pháp này đợc quy định trong quy chế đấuthầu hiện hành ( Nghị định 88/1999/ND-CP ) hình nh là do một số cơ quan chủchốt chịu trách nhiệm soạn thảo quy chế đấu thầu nh Bộ Kế hoặch và Đầu t, BộXây dựng và các cơ quan khác đã quen với phơng pháp chấm điểm Đối vớihàng hoá và công trình xây lắp có giá trị dự toán hơn 2 tỷ đồng/ hợp đồng(USD 130.000), quy trình xét thầu cơ bản bao gồm 3 bớc Bớc đầu tiên là đánhgiá sơ bộ để sàng lọc các hồ sơ thầu có các lỗi rõ ràng về tính hợp lệ, chữ ký,bảo lãnh dự thầu….Đặc biệt, bớc này bao gồm cả việc kiểm tra năng lực vàkinh nghiệm nhà thầu trên cơ sở đạt/ không đạt Các hồ sơ thầu đạt bớc kiểmtra sơ bộ sẽ đợc đánh giá về sự đáp ứng hồ sơ mời thầu bằng hình thức chấm

điểm Các hồ sơ thầu không đạt số điểm tối thiểu quy định trong hồ sơ mời

23

thầu - thông thờng 70 hoặc hơn - bị loại bỏ nh là không đáp ứng cơ bản ở bớccuối cùng, mỗi hồ sơ còn lại sẽ đợc xác định một giá đánh giá” là Nhà thầu cógiá đánh giá thấp nhất” là đợc chọn để trao hợp đồng với điều kiện giá thầukhông vợt quá dự toán Do vậy hệ thống phơng pháp chấm điểm trong xét thầu

đối với hàng hoá và công trình thờng đợc coi là mang tính chủ quan trong cácnớc có hệ thống mua sắm công cộng tiên tiến cũng nh các nhà tài trợ quốc tếchính, bởi vì các tiêu chí xét thầu có thể bị điều chỉnh và lạm dụng, và do đókết quả có thể bị thay đổi theo ý muốn của ngời xét thầu

Trong thủ tục đấu thầu chúng ta còn thiếu thiếu một cơ chế thích hợp đểgiải quyết khiếu nại Mặc dù toà án nhân dân đợc thiết lập ở cấp tỉnh, thànhphố và quận huyện Các toà án nhân dân xử lý tất cả các vấn đề về đấu thầumua sắm liên quan tới việc thực hiện không đúng những thông lệ về hànhchính, còn các toà án kinh tế giải quyết các vụ liên quan tới hợp đồng thanhtoán Những vụ việc liên quan tới đấu thầu mua sắm ở các tỉnh đợc giải quyếttại toà án nhân dân cấp tỉnh liên quan Nói chung toà án là nơi cứu cánh cuốicùng và việc phân xử các vụ việc kinh tế còn mang tính chất tuỳ tiện Điều này

có thể một phần là do ảnh hởng của các cán bộ toà án thiếu kiến thức về cả cácvấn đề kinh tế và khả năng có tham nhũng

Thủ tục phê duyệt kết quả xét thầu đòi hỏi phải có sự phê duyệt của cơquan có thẩm quyền trớc khi thông báo trúng thầu đối với tất cả các hợp đồnggây ra sự chậm trễ không cần thiết, nhất là đối với các gói thầu có giá trị nhỏ

Chất lợng thiết kế thấp, yêu cầu kỹ thuật và dự toán gây khó khăn, nhầmlẫn và chậm trễ cho công tác xét thầu, trao hợp đồng và thực hiện hợp đồng

2.3 Khuôn khổ thể chế

Về phơng diện này chúng ta thiếu một cơ quan độc lập chụi trách nhiệm

về xây dựng và giám sát các chính sách mua sắm đấu thầu Một cơ quan vớitôn chỉ mục đích rõ ràng và cán bộ đủ trình độ là chìa khoá để tạo ra một hệthống đấu thầu mua sắm công có hiệu lực Một cơ quan ở cấp quốc gia với mộtkhuôn khổ phù hợp không chỉ đa ra trọng tâm của chính sách đấu thầu muasắm mà còn bảo đảm cho việc tuân thủ của những chính sách đó nữa Về khíacạnh này, việc thực thi chính sách nên đợc hiểu theo nghĩa rộng nhất có thể -

nó bao gồm cả việc thiết kế và thực hiện một hệ thống khiếu nại độc lập, t vấncho cơ quan đấu thầu về cách hiểu và áp dụng Pháp lệnh và nghị định về đấuthầu mua sắm, quản lý hệ thống kỷ luật và xử phạt hành chính, giám sát v.v….Thực thi có hiệu lực thậm chí còn trở nên quan trọng hơn trong quá trình phâncấp ở Việt Nam Tầm quan trọng của việc áp dụng hệ thống này một cách công

bằng và minh bạch sẽ đợc tiếp tục củng cố bằng việc tăng số lợng các gói thầu

đợc xem xét

Chất lợng công tác chuẩn bị, phục vụ cho việc đấu thầu còn có nhữngbất cập nh báo cáo nghiên cứu kỹ thuật, thiết kế, dự toán hoặc tổng dự toán, kếhoặch đấu thầu, Hồ sơ mời thầu, tiêu chí đấu thầu…

2.4 Nguồn nhân lực và năng lực đấu thầu

Hiện tại trong công tác đấu thầu Việt Nam thiếu nghiêm trọng cán bộ cótrình độ chuyên môn về đấu thầu nh năng lực bên mời thầu, năng lực tổ chuyêngia của cấp có thẩm quyền, năng lực của các công ty t vấn đối với công tác đấuthầu ở cấp trung ơng và đặc biệt là địa phơng Đội ngũ nhân viên đấu thầu muasắm hởng lơng theo cơ cấu lơng của Chính phủ, cơ cấu này quy định mức lơngbổng của công chức và là một trong những cơ cấu lơng thấp nhất trên thế giới.Việc thiếu nghiêm trọng các cán bộ có năng lực đợc cảm nhận ở mọi cấp.Trong khi dấu hiệu cho thấy rằng các cán bộ đấu thầu mẫn cán và trung thực,thì lại không có một bộ luật về nguyên tắc xử thế riêng và họ phải tuân theomột loạt các bộ luật về đạo đức cho tất cả các công chức nh là pháp lệnh côngchức, pháp lệnh chống tham nhũng và pháp lệnh chống lãng phí nguồn lựccông Quyền hạn liên quan đến đấu thầu đợc uỷ quyền cho các cơ quan thựchiện quá trình và các thủ tục áp dụng đợc quy định khá rõ ràng

Bên cạnh đó năng lực giám sát thực hiện hợp đồng của các cơ quan vàban quản lý dự án còn nhiều yếu kém Chúng ta còn thiếu năng lực và cơ sởgiáo dục đào tạo cần thiết về đấu thầu mua sắm công Chính những điều trêndẫn tới không có cơ chế khuyến khích chuyên nghiệp hoá cán bộ làm công tác

đấu thầu mua sắm

3- Các quy định có liên quan đến đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

3.1 Các quy định của Việt Nam

Nhằm tạo ra khung pháp lý để giải quyết những tranh chấp thờng xảy ra trongquá trình đấu thầu, nói khác đi nhằm tạo ra sân chơi giữa ngời mua và các ngờibán, các qui định về đấu thầu đã hình thành nh một tất yếu

Trong thực tế có những cuộc đấu thầu mua sắm có giá trị nhiều tỷ đồng,nhiều triệu USD, ví dụ hợp đồng cung cấp thiết bị và xây dựng nhà máy điệnPhả Lại có trị giá khoảng 600 triệu USD , giàn công nghệ trung tâm nghànhdầu khí , nhà máy xi măng có giá trị hàng trăm triệu USD với thời gian thựchiện không chỉ vài tháng mà có khi phải vài năm Vì vậy cần có một hệ thốngpháp lý qui định rõ ràng trách nhiệm của các bên tham gia để đảm bảo tính khả

25

thi trong thực hiện và cũng là cơ sở để giải quyết những trở ngại trong qua trìnhthực hiện, giải quyết đợc các rủi ro có thể xảy ra.

Việc ban hành các quy định đấu thầu thờng do các chính phủ (để quản lýviệc chi tiêu trong nớc), các tổ chức tài chính quốc tế ( để quản lý tiền chovay), các nớc có tài trợ ra bên ngoài và một số tổ chức nghiệp vụ có liên quan.Dới đây là bảng tóm tắt các quy định hiện hành cho đấu thầu của Việt Nam

Chính phủ Sửa đổi một số điều

trong quy chế đấu thầu,ban hành kèm theonghị định 88/1999/ND-

CP tháng 9/1999Thông t 04/2000/TT-

BKH tháng 5/2000

Bộ kế hoặch và đầu t Hớng dẫn thực hiện qui

chế đấu thầuQuyết định 1037/2000/

QD-BLDTBXH

Tháng 10/2000

Bộ lao động thơng binhxã hội

Quy định về lơng củachuyên gia và côngnhân Việt Nam làmviệc theo hơp đồng vớinhững nhà thầu nớcngoài thắng thầu tạiViệt Nam

tổ chức và doanhnghiệp nhà nớc sửdụng ngân sách nhà n-ớc

3.1.1 Quá trình hình thành Qui chế đấu thầu tại Việt Nam

Đầu năm 1990, trong số những văn bản quản lý đầu t xây dựng Qui chế

đấu thầu trong xây dựng ban hành kèm quyết định của Bộ trởng Bộ xâydung cố 24/BXD _VKT ngày 12/2/1990 Đây là qui định đấu thầu trongxây dựng các công trình xây dựng ( trừ các công trình bí mật quốc gia)thuộc các nguồn vốn ngân sách và ngòi ngân sáchcủa các tổ chức nhà nớc.Tiếp đó, cuối năm 1992 lần đầu tiên Thủ tuớng Chính phủ ban hành một qui

định mang tính chất qui định đấu thầu đối với máy móc thiết bị nhập khẩubằng nguồn vốn ngân sách nhà nớc Đó là quyết định 91-TTg, 13/11/1002

và kèm theo Quy định về quản lý nhập khẩu máy móc, thiết bị bằng nguồnvốn ngân sách nhà nớc Theo đó việc nhập khẩu máy móc thiết bị đợc thựchiện theo một trong hai phơng thức sau đây:

 Đấu thầu mở rộng hay đấu thầu hạn chế

 Mua bán trực tiếp thông qua gọi chào hàng cạnh tranh

Vào tháng 3 /1994 Bộ Xây dựng đã ban hành qui chế đấu thầu xây lắp” là đểthay cho qui chế đấu thầu trong xây dựng” là trớc đây Theo đó tất cả cáccông trình xây dựng thuộc sở hữu nhà nớc đều phải thực hiện theo phơngthức đấu thầu Phơng thức chọn thầu hoặc chỉ định thầu chỉ áp dụng cho cáccông trình thuộc bí mật quốc gia, nghiên cứu thử nghiệm, có yêu cầu cấpbách do thiên tai định họa, có giá trị xây lắp nhỏ hơn 100 triệu đồng, một sốcông trình đặc biệt đợc thủ tớng chính phủ cho phép

Đến tháng 4/1994 với quyết định 183-TTg của Thủ tớng Chính phủ ngày16/4/1994 thì việc qui định về đấu thầu mới bao quát mọi lĩnh vực muasắm Đây có thể coi la quy chế đấu thầu đầu tiên của Việt Nam Từ đó quychế đấu thầu tiếp tục đợc hoàn thiện, bổ sung để phù hợp với tình hình đấtnớc

Trong qui chế đấu thầu lần 1 với quyết định của 183-TTg quy định các dự

án dùng vốn nhà nớc phải qua đấu thầu Kết quả đấu thầu của các dự ándùng vốn nhà nớc có vốn đầu t từ 100 tỷ đồng phải thông qua Hội đồng xétthầu quốc gia để trình thủ tớng chính phủ phê duyệt Chủ tịnh hội đồng xétthầu quốc gia là Chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch nhà nớc sau chuyển là Bộ tr-ởng Bộ kế hoạch đầu t

Qua thực hiện một số vớng mắc đã đợc ghi nhận và hoàn thiện, bổ sung vàoqui định của qui chế đấu thầu ban hành kèm theo nghị định 43/1996/NĐ-CP

và 93/1997/NĐ-CP Đây đợc coi là quy chế đấu thầu lần 2 Theo đó các dự

án doanh nghiệp nhà nớc tham gia số vốn từ 30% trở lên, lựa chọn đối tácthực hiện dự án đều phải theo qui chế đấu thầu Tuy nhiên, thay vì các hội

đồng xét thầu trớc đây thì sử dụng các tổ chuyên gia giúp việc đấu thầu và ý

27

kiến thẩm định của cơ quan chc năng Điều quan trọng là bắt đầu từ qui chếlần 2, gói thầu ( một thuật ngữ mới) đã trở thành một đối tợng quản lý củacông tác đấu thầu.

Qua hai năm thực hiện quy chế lần 2, một số vớng mắc trong thực tế và một

số biến động của nền kinh tế đã đòi hỏi phải có những quy định phù hợphơn, tiến bộ hơn trong quy chế đấu thầu Do vậy nghị định 88/1999/ND-CPngày 1/9/1999 và đợc bổ sung với nghị định 14/2000/NĐ-CP ngày 5/5/2000của Chính phủ đã đợc ban hành với qui chế đấu thầu đợc coi là lần 3 Về cơbản qui chế lần 3 đã là sự nâng cấp của qui chế lần 2 Theo đó các thuật ngữ

đợc đề cập khá phong phú và đợc định nghĩa một cách đầy đủ Trình tự đấuthầu đợc tăng cờng hơn Những quy định mang tính định lợng đã xuất hiện

nh quy định các khoảng thời gian tối thiểu hoặc tối đa cho các công đoạn,cho mỗi quy trình thực hiện đấu thầu Phơng pháp đánh giá đợc qui định rõràng và mang tính thuyết phục Đặc biệt quy định về đấu thầu đối với cácgói thầu nhỏ đều phù hợp với yêu cầu của thực tế đã thực sự là một trongnhững thành công của qui chế

3.1.2 Một số nội dung chính của quy chế đấu thầu

 Đối tợng áp dụng

- Các dự án đầu t mà qui chế quản lý đầu t và xây dựng banhành kèm theo nghị định 52 CP & 12 CP quy định phảithực hiện đấu thầu

- Các dự án mà tổ chức kinh tế nhà nớc (Các doanh nghiệpnhà nớc) tham gia từ 30% trở lên (vốn pháp định đối vớiliên doanh, vốn góp đối với hợp đồng hợp tác kinh doanhBCC, vốn cổ phần nhà nớc)

- Các dự án sử dụng nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tếhoặc của nớc ngoài thực hiện theo điều ớc ký kết giữa haibên

- Lựa chọn đối tác thực hiện đầu t

- Mua sắm đồ dùng, vật t trang thiết bị, phơng tiện làm việccủa cơ quan nhf nớc, đoàn thể, doanh nghiệp nhà nớc, lựclợng vũ trang

 Hình thức lựa chọn nhà thầu : có 7 hình thức cụ thể là :

- Đấu thầu rộng rãi

- Đấu thầu hạn chế

- Chỉ định thầu

- Chào hàng cạnh tranh

- Mua sắm trực tiếp

- Tự thực hiện và mua sắm đặc biệt

 Phơng thức đấu thầu : Gồm 3 phơng thức sau đây

- Một túi hồ sơ

- Hai túi hồ sơ

- Hai giai đoạn

 Mục tiêu của công tác đấu thầu : Cạnh tranh, công bằng, minh bạch vàhiệu quả kinh tế

 Qui định thời gian cho các công việc chính

- Thông báo mời thầu : tối thiểu 10 ngày trớc khi phát hành hồ sơmời thầu

- Thời gian chuẩn bị hồ sơ mời thầu: tối thiểu là 30 ngày đối vớithầu quốc tế, tối thiểu là 15 ngày đối với thầu trong nớc, và tốithiểu là 7 ngày với gói thầu nhỏ

- Thời gian xét thầu: tối đa là 90 ngày đối với gói thầu quốc tế, tối

đa là 60 ngày đối với gói đấu thầu trong nớc

- Thời gian xét thầu : Đối với gói thầu quốc tế tối đa là 90 ngày, đốivới gói thầu trong nớc tối đa là 60 ngày

- Thời gian thẩm định kết quả thầu : đối với gói thầu do thủ tớngchính phủ xem xét quyết định tối đa là 30 ngày, đối với các góithầu còn lại tối đa là 20 ngày

- Việc mở thầu không muộn hơn 48 tiếng kể từ khi đóng thầu ( trừngày nghỉ)

 Phơng pháp đánh giá hồ sơ dự thầu

- Đối với đấu thầu tuyển chọn t vấn: Sử dụng thang điểm 100,1000

để đánh giá hồ sơ dự thầu qua 2 bớc.Hồ sơ dự thầu đầu đạt yêucầu về mặt kỹ thuật( đạt từ 70% điểm về kỹ thuật) và có điểmtổng hợp ( về kỹ thuật không thấp hơn 70% và về tài chính khôngcao hơn 30%)cao nhất sẽ đợc đề nghị trúng thầu

- Đối với thầu mua hàng hó và xây lắp : việc đánh giá đợc thực hiệnqua 2 bớc :

29

+ Bớc 1: Xét về mặt kỹ thuật, hồ sơ dự thầu có điểm tối thiểu từ 70%trở lên đợc coi là đáp ứng cơ bản yêu cầu của hồ sơ mời thầu.

+ Bớc 2: Xác định giá đánh giá của các nhà thầu thuộc danh sáchngắn để xếp hạng Hồ sơ dự thầu có đánh giá thấp nhất sẽ đợc trúngthầu

- Không sử dụng giá xét thầu và giá sàn trong quá trình đánh giá

 Gói thầu qui mô nhỏ: những gói thầu mua hàng hóa hoặc xây lắp có giánhỏ hơn 2 tỷ đồng đợc gọi là gói thầu qui mô nhỏ Việc thực hiện đấuthầu cho gói thầu qui mô nhỏ đợc qui định đơn giản hơn nhiều do vớicác gói lớn Chẳng hạn việc lập hồ sơ mời thầu, tiêu chí đánh giá, tiêuchí trúng thầu, các loại bảo lãnh…

3.2 Các qui định của nhà tài trợ.

3.2.1 Quy định chung về đấu thầu quốc tế

Mục đích của đấu thầu cạnh tranh quốc tế là nhằm thông báo đầy đủ vàkịp thời cho tất cả những ngời dự thầu có khả năng và đủ t cách hợp lệ đấu thầubình đẳng để cung cấp các hàng hoá và công trình xây lắp cần mua Chính từmục đích này Ngân hàng Thế Giới, Ngân hàng đầu t phát triển Châu á TháiBình Dơng (ADB), Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) đã đề ra cácqui định sau đây cho các dự án vay vốn của mình

 Loại và qui mô hợp đồng

Hồ sơ mời thầu phải nêu rõ loại hợp đồng sẽ đợc ký kết và bao gồm các

điều khoản dự kiến phù hợp cho hợp đồng đó Các loại hợp đồng phổ biến nhấtquy định việc thanh toán trên cơ sở trọn gói, đơn giá, chi phí có thể hoàn trả đ -

ợc cộng các loại chi phí, hoặc hỗn hợp các thể loại đó Các trờng hợp đồngthanh toán theo thực chi chỉ đợc Ngân hàng chấp thuận trong trờng hợp ngoại

lệ nh các rủi ro cao hoặc khi chi phí không thể xác định trớc đợc một cách tơng

đối chính xác Các hợp đồng loại này cần có một số yếu tố khuyến khích hợp

lý để hạn chế chi phí

Quy mô và phạm vi của tong hợp đồng cụ thể phải phụ thuộc vào tầm

cỡ, tính chất và địa điểm của dự án đòi hỏi những hạng mục khác nhau về thiết

bị và công trình xây lắp thì thông thờng có các hợp đồng riêng rẽ về cung ứng

và và/hoặc lắp đặt các hạng mục khác nhau về thiết bị, nhà máy và công trình

Đối với dự án đòi hỏi nhiều công trình xây lắp và hạng mục thiết bị tơng

tự nhng tác biệt nhau thì có thể mời thầu theo phơng án hợp đồng lựa chọnkhác nhau để thu hút sự quan tâm của các công ty lớn và nhỏ Các công ty này

đợc phép đấu thầu cho tong hợp đồng riêng lẻ hoặc đấu thầu cho nhóm hợp

đồng giống nhau tuỳ theo phơng án lựa chọn của họ Tất cả các đơn dự thầu vànhóm dự thầu sẽ có cùng một hạn nộp cuối cùng, đợc mở và đánh giá cùng mộtlúc để quyết định đơn dự thầu đa ra phơng án có chi phí đợc đánh giá là thấpnhất đối với bên vay.

Trong một số trờng hợp nh các quy trình đặc biệt, dây chuyền sản xuất

có liên quan chặt chẽ với nhau hoặc công trình xây lắp có tính chất đặc bịêt,Ngân hàng có thể chấp nhận hoặc yêu cầu phơng thức hợp đồng chìa khoá traotay, trong việc đó việc thiết kế, cung cấp và lắp đặt thiết bị và việc xây dựngmột nhà máy hoặc công trình công nghiệp hoàn chỉnh đợc thự hiện theo mộthợp đồng Hoặc là bên vay có thể chụi trách nhiệm việc thiết kế, sau đó mờithầu ký hợp đồng dạng trách nhiệm duy nhất để cung ứng và lắp đặt tất cả thiết

bị công trình xây lắp cần thiết Các loại hợp đồng thiết kế xây dựng hoặc hợp

đồn quản lý cũng có thể đợc chấp nhận nếu phù hợp

 Đấu thầu hai giai đoạn

Việc thiết kế chi tiết cho thiết bị và công trình cần cung cấp và xây dựng, kể cảchuẩn bị các yêu cầu kỹ thuật và hồ sơ mời thầu thông thờng thực hiện trớc khimời thầu cho các hợp đồng chính Tuy nhiên, trong trờng hợp các hợp đồngchìa khoá trao tay hoặc hợp đồng cho các nhà máy lớn, phức tạp hoặc các côngtrình có tính chất đặc biệt thì việc chuẩn bị trớc đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật cóthể la không nên làm hoặc không thực tế Trong các trờng hợp nh vậy nên sửdụng thủ tục đấu thầu hai giai đoạn Giai đoạn một mời các nhà thầu đa ra đềxuất kỹ thuật cha có giá trên cơ sở thiết kế sơ bộ hoặc yêu cầu tính năng sửdụng Các đề xuất này sẽ đợc làm rõ và yêu cầu chỉnh về mặt thơng mại Giai

đoạn 2 mời thầu bằng hồ sơ gọi thầu đã điều chỉnh lại, các nhà thầu nộp đơn dựthầu gồm phơng án kỹ thuật hoàn chỉnh và giá chào Thủ tục mua sắm nàycũng phù hợp với loại thiết bị có tiến bộ kỹ thuật nhanh chóng nh máy tính,

điện tử hoặc các hệ thống viễn thông

 Thông báo và quảng cáo

Việc thông báo đúng lúc về các cơ hội đấu thầu là cực kỳ quan trọng trong đấuthầu cạnh tranh quốc tế Đối với các dự án có mua sắm theo thể thức này, bênvay phải chuẩn bị nộp vào Ngân hàng một dự thảo thông báo chung về muasắm Ngân hàng sẽ thu xếp việc đăng thông báo đó trên báo Kinh Doanh Pháttriển của Liên Hiệp quốc Thông báo đó phải có thông tin về về bên vay hoặcbên sẽ vay số tiền và mục đích của khoản vay, quy mô mua sắm theo thể thức

đấu thầu cạnh tranh quốc tế, tên và địa chỉ cơ quan chụi trách nhiệm việc muasắm của bên vay Cần nêu rõ ngày sẽ phát hành hồ sơ sơ tuyển hoặc mời thầu

31

liên quan không đợc phát hành sớm hơn 8 tuần so với ngày đăng ký thông báo.Hằng năm, thông báo chung về mua sắm phải đợc điuề chỉnh và đăng lại chotất cả các loại hàng hoá và công trình xây lắp còn lại cha đợc mua sắm.

Cộng đồng quốc tế cũng phải đợc thông báo kịp thời về các cơ hội đấuthầu các hợp đồng cụ thể Vì vậy thông báo sơ tuyển hay mời thầu phải đợcquảng cáo trên ít nhất một tờ báo phát hành trên phạm vi toàn quốc tại nớc vaytiền Các thông báo mời thầu hoặc sơ tuyển này cũng phải đợc gửi tới nhữngngời đã bày tỏ sự quan tâm dự thầu bằng cách đáp lại thông báo chung về muasắm Việc đăng tải các thông báo này trên báo kinh doanh và phát triển củaliên hiệp quốc cũng đợc khuyến khích Bên vay tiền cũng phải gửi các thôngbáo đó tới các đại sứ quán và các đại diện thơng mại của các nớc có các nhàcung ứng và nhà thầu Ngoài ra đối với các hợp đồng lớn, chuyên nghành hoặchợp đồng quan trọng thì bên vay còn phải quảng cáo các thông tin mời sơtuyển hay mời thầu trên báo Kinh Doanh Phát Triển hoặc các tờ thông tin th-

ơng mại lu hành rộng rãi trên thế giới Việc thông báo phải đợc làm sớm để có

đủ thời gian cho các nhà thầu có thể nhận đợc hồ sơ tuyển hoặc gọi thầu, chuẩn

bị và nộp đơn dự sơ tuyển hoặc dự định thầu của họ

 Sơ tuyển ngời dự thầu

Việc sơ tuyển là cần thiết cho các công trình xây lắp lớn và phức tạp hoặctrong bất kỳ trờng hợp nào khác mà chi phí cao cho việc chuẩn bị đơn dự thầuchi tiết có thể không khuyến khích cạnh tranh, nh thiết bị thiết kế theo yêu cầu,nhà máy công nghiệp, các nhà máy chuyên ngành Điều này cũng sẽ bảo đảmchỉ gửi thông tin thông báo mời thầu cho những nhà thầu trong nớc, nếu đợcphép Việc sơ tuyển phải dựa hoàn toàn vào khả năng và nguồn lực của các nhàthầu để thực hiện tốt một hợp đồng cụ thể có tính đến kinh nghiệm và kêts quảthực hiện các hợp đồng trớc đây của họ, năng lực của họ về con ngời, máymóc, thiết bị xây dựng hoặc chế tạo và khả năng tài chính

Thông báo mời sơ tuyển thầu cho các hợp đồng cụ thể hoặc nhóm các hợp

đồng tơng tự phải quảng cáo và thông báo nh mô tả trong các phần trên Phạm

vi của hợp đồng và các yêu cầu rõ ràng về năng lực chuyên môn phải đợc gửicho tất cả những ngời đã đáp lại thông báo mời sơ tuyển Tất cả những ngời đãxin sơ tuyển và đáp ứng đợc các tiêu chuẩn đã đề ra phải đợc tham gia đấuthầu Bên vay phải thông báo cho tất cả những ngời đã nộp đơn biết kết quả sơtuyển Ngay sau khi sơ tuyển xong, hồ sơ mời thầu phải đợc cấp cho các nhàthầu đủ tiêu chuẩn Đối với việc sơ tuyển cho các nhóm hợp đồng sẽ đợc traotrong một khoảng thời gian, có thể hạn mức về số lợng hoặc tổng giá trị traocho bất kỳ một nhà thầu nào dựa trên cơ sở nguồn lực của nhà thầu đó Danh