công nghệ sinh học hỗ trợ sinh sản gia súc

 Sự động dục sớm hay muộn phụ thuộc vào yếu tố môi trường, thành phần dinh dưỡng cũng như số lượng bò cái trưởng thành và bò đực trong đàn... Chu kỳ tính và hiện tượng động dục:  Một c

Trường Đại học Mở Tp.HCM Khoa Công nghệ sinh học

Chủ đề 2: Công nghệ sinh học trong sinh sản

Nội dung

I Đặc điểm sinh lí, sinh dục, sinh sản ở trâu bò

II Một số các phương pháp phát hiện hiện tượng

động dục, mang thai ở trâu bò

III Các chỉ tiêu đánh giá sức khỏe sinh sản Các

nhân tố ảnh hưởng

IV.Các kĩ thuật hỗ trợ sinh sản cho trâu bò

V Một số thành tựu trong và ngoài nước

I Đặc điểm sinh lí, sinh dục, sinh sản ở

Giải phẫu định vị cơ quan sinh dục bò cái

Cổ tử cung

Các cấu trúc có thể có trên buồng

b Ở con đực

1 Giải phẫu cơ quan sinh dục bò

2 Hoạt động chu kỳ tính

a Sự thành thục tính dục:

 Dậy thì ở trâu bò cái được xác định là độ tuổi

động dục lần đầu có rụng trứng

 Sự động dục sớm hay muộn phụ thuộc vào

yếu tố môi trường, thành phần dinh dưỡng cũng như số lượng bò cái trưởng thành và bò đực trong đàn

2 Hoạt động chu kỳ tính

b Chu kỳ tính và hiện tượng động dục:

 Một chu kỳ sinh dục như vậy được tính từ lần

động dục này đến lần động dục tiếp theo (trung bình khoảng 21 ngày)

 Chu kỳ động dục của trâu cái biến động rất

lớn và biểu hiện không rõ ràng, chịu ảnh hưởng của mùa vụ

 Chu kỳ động dục chia làm 2 pha:

• Pha noãn nang (follicular phase)

• Pha thể vàng (luteal phase)

2 Hoạt động chu kỳ tính

 Chu kỳ động dục chia làm 4 giai đoạn: tiền động dục, động dục, hậu động dục và yên tĩnh

Triệu chứng các giai đoạn của chu kỳ động dục ( chủ yếu ở bò)

2 Hoạt động chu kỳ tính

c Điều hòa chu kỳ động dục:

 Liên hệ thần kinh – nội tiết ở con đực:

– GnRH được tiết ra từ vùng dưới đồi kích

thích thùy trước tuyến yên tiết FSH và LH

– FSH kích thích tế bào sinh tinh sản sinh tinh

trùng

– LH kích thích tế bào kẽ Leidig tiết hocmon

sinh dục đực Androgen (testosteron, dihydrotestosteron và androstenedion)

– Ngoài ra tinh hoàn còn tiết hocmon khác là

inhibin

Sơ đồ minh họa liên hệ thần kinh – nội tiết ở con đực

2 Hoạt động chu kỳ tính

 Liên hệ thần kinh – nội tiết ở con cái:

– GnRH được tiết từ vùng dưới đồi kích thích thùy trước tuyến yên tiết FSH và LH

– FSH và LH được tiết vào hệ tuần hoàn → buồng trứng.

– Buồng trứng phân tiết estrogen, progesteron và inhibin.

– Các hocmon buồng trứng này cũng ảnh hưởng lên việc tiết GnRH, FSH và LH thông qua cơ chế tác động ngược.

Sơ đồ minh họa liên hệ thần kinh – nội tiết ở con cái

c Điều hòa chu kỳ động dục

 Dưới tác dụng của FSH, LH một nhóm noãn bao phát triển nhanh chóng và sinh tiết estradiol với số lượng tăng dần

 Lượng estradiol trong máu cao kích thích thần kinh gây hiện tượng động dục

 Trứng sẽ rụng sau một đợt tăng tiết LH, do estradiol kích thích vùng dưới đồi tăng tiết GnRH

 Sau khi trứng rụng thể vàng hình thành bắt đầu phân tiết progesteron ức chế FSH và LH

c Điều hòa chu kỳ động dục

Sự phát triển của nang trứng

c Điều hòa chu kỳ động dục

 Mỗi chu kỳ động dục có nhiều noãn bao phát triển Khi còn có mặt thể vàng thì noãn bao trội không cho tứng rụng mà sẽ bị thoái hóa

3 Mang thai

a Sự phát triển của phôi thai

 Mang thai là giai đoạn có chửa, bắt đầu khi

trứng được thụ tinh và kết thúc bằng sự đẻ

 Thời gian mang thai trung bình đối với bò là

280 ngày và đối với trâu là 315 ngày

 Sự hình thành và phát triển của thai chia làm

Quá trình thụ tinh ở bò

3 Mang thai

b Những biến đổi của cơ thể mẹ trong thời gian

mang thai

 Khối lượng cơ thể tăng

 Trao đổi chất và năng lượng tăng

 Hệ thống nội tiết thay đổi

 Thay đổi hoạt động của cơ quan nội tạng

Bò sữa mang thai có trọng lượng khoảng

4 tạ

vú căng.

 Bò đứng nằm không yên,

thường tìm chỗ rộng rãi, thoáng mát.

II Một số các phương pháp phát hiện hiện

tượng động dục, mang thai ở gia súc.

1 Các phương pháp phát hiện động dục

a Quan sát trực tiếp

 Con cái thường hiếu động, âm hộ ẩm ướt, ra

dịch nhầy trong suốt và keo đặc dính

 Kêu rống, đặc biệt là vào ban đêm

 Biểu hiện quan trọng nhất là phản xạ đứng

yên khi bò khác nhảy chồm lên nó

b Dùng bò đực (heo đực) thí tình

 Dùng bò đực đã được thắt ống dẫn tinh để

phát hiện bò cái động dục

 Có thể dùng đực thí tình với sơn đánh dấu

Chất màu sẽ bôi lên mông bò cái mà nó nhảy lên

c Dùng các dụng cụ hỗ trợ phát

hiện động dục

 Chỉ thị màu: gắn lên mông bò cái

và sẽ đổi màu khi được con khác

nhảy lên nhiều lần.

 Sơn đuôi: bôi ở cuốn đuôi bò cái,

lớp sơn sẽ bị xóa khi được những

con khác nhảy lên nhiều lần.

 Căn cứ vào thời điểm rụng trứng và thời gian di

chuyển của tinh trùng.

 Phương pháp đơn giản nhất trong thực tế là sử dụng quy tắc sáng – chiều.

III Các chỉ tiêu đánh giá sức khỏe sinh sản

Các nhân tố ảnh hưởng.

1 Các chỉ tiêu đánh giá sức sinh sản

a Tuổi đẻ lứa đầu: phản ánh thời gian dưa con

vật vào khai thác sớm hay muộn Thường vào khoảng 27-28 tháng tuổi

 Tuổi động dục lần đầu

 Tuổi phối giống lần đầu

b Khoảng cách lứa đẻ

Các yếu tố cấu thành khoảng cách lứa đẻ:

 Thời gian có chửa lại sau khi đẻ

 Thời gian động dục trở lại sau khi đẻ

 Tỷ lệ thụ thai

 Thời gian mang thai

2 Các nhân tố ảnh hưởng đến sức sinh sản của

e Phẩm chất tinh dịch và kỹ thuật dẫn tinh

f Các nguyên nhân kinh tế xã hội

IV Các kĩ thuật hỗ trợ sinh sản trong trâu

bò

bò

1 Kĩ thuật gây siêu bài noãn cấy truyền phôi bò

Quy trình công nghệ cấy truyền phôi bò

tiếp theo (9)

11.Đàn con mang tiềm năng tốt của bò cho phôi

7.Thu hoạch phôi

4.Gây rụng trứng nhiều ở bò cho phôi

1.Chọn bò cho phôi

X

9.Bò cho phôi trở lại bình thường

chờ chu kỳ tiếp theo

2.Chọn bò nhận phôi

Bò cho phôi

Phối giống

a Chọn bò cho phôi, chọn bò nhận phôi

•Sử dụng FSH

Ngày của chu kỳ

dần( 44mg)

Liều lượng FSH bằng nhau( 40mg)

7mg 7mg 6mg 6mg

5mg 4mg 4mg

Động dục Phối giống

5mg 5mg 5mg 5mg

5mg 5mg 5mg

Động dục Phối giống

c Phối giống cho bò gây siêu bài noãn

 Thời gian phối giống

• Bò sẽ biểu hiện động dục sau khi tiêm PGS2@ 24- 48h phối tốt nhất trong khoảng 10- 24h sau khi chịu đứng để con khác nhảy

 Chất lượng tinh trùng

• Khi bò cái động dục có thể nhảy hoặc được thụ tinh nhân tạo Tinh dịch phải được láy từ những con đực tốt nhất

d Kết quả gây siêu bài noãn

 Thu hoạch phôi bò được tiến hành 6- 9 ngày

sau khi phối

e Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình gây siêu

 Gây siêu bài noãn lặp lại

 Loại hormone và liều lượng hormone sử dụng gây siêu bài noãn

 ảnh hưởng của mùa vụ

 ảnh hưởng của trạng thái sinh lý và sinh dưỡng

2 Kĩ thuật thụ tinh trong ống nghiệm( IVF:

In-vitro fertilization )

a Kích thích sự phát triển của tế bào trứng

PMSG hoặc FSH , hoặc sự phối hợp của cả hai hormone này( giống như gây siêu bài noãn)

b Thu tế bào trứng

bằng catheter

c Lấy tinh

 Lấy tinh bằng phương pháp mát xa Trong

trường hợp nhập khẩu tinh dịch từ nước ngoài

về chúng ta phải tiến hanh rã đông

d. Thụ tinh

e Cấy phôi vào tử cung

 Nếu thụ tinh tốt ,

phôi chất lượng đảm bảo sẽ được cấy vào tử cung bò cái

 Cấy phôi :sử dụng

catheter đưa vào trong tử cung bò trong vòng vài phút

Bê được thụ tinh trong ống nghiệm

Bò được sinh ra từ công nghệ cấy truyền phôi

3 Kỹ thuật OPU (Ovum Pick up)

 Kỹ thuật OPU là kỹ thuật giúp cho chúng ta thu nhận trứng từ những con bò cái sống có chất

lượng tốt mà không cần phải sát hại chúng

 Thu hoạch trứng bằng phương pháp chọc hút kết hợp máy siêu âm

 Nuôi trứng, thụ tinh và nuôi phôi đến giai đoạn blastocyst

 Chuyển phôi vào bò cái nhận

 So với MOET thì OPU sẽ tạo ra lượng bê con

lớn hơn trong khoảng thời gian nhất định và ít

phụ thuộc vào bò cái cho trứng

3 Kỹ thuật OPU (Ovum Pick up)

Bao gồm 2 yếu tố:

 Yếu tố kỹ thuật

• Kích thước hình học của kim chọc hút

• Áp suất chân không

 Yếu tố sinh học

• Tình trạng bò cho trứng

• Xử lý tiền hocmon

• Tần suất thực hiện OPU

• Thao tác người kỹ thuật

V Một số thành tựu trong và ngoài nước.

Sơ lược về lịch sử:

 1978: Trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ quốc gia

đã có một bộ phận bắt đầu nghiên cứu cấy truyền phôi ở thỏ.

 1980: Nghiên cứu cấy truyền phôi bò

 9/1989: Viện Chăn nuôi Bộ môn cấy truyền phôi được thành lập.

 1992 - nay: Công nghệ cấy truyền phôi được giảng dạy và cho sinh viên - cao học và nghiên cứu sinh

 9/1997: Khoá học đầu tiên về công nghệ cấy truyền phôi

được tổ chức.

V Một số thành tựu trong và ngoài nước.

Thành tựu công nghệ cấy truyền phôi bò ở Việt Nam

phôi

gia Cuba)

nhiên và 1 bê do cấy truyền phôi.

và Hà Nội Những bê sinh ra sinh trưởng, phát triển, sinh sản bình thường, cho sữa vượt toàn đàn 20-30%.

V Một số thành tựu trong và ngoài nước.

Thành tựu trên thế giới:

 Trong năm 2001, tổng số phôi được cấy thành công trên toàn cầu là 456.000, chủ yếu cho bò, trong đó Bắc Mỹ và châu Âu chiếm 62%, Nam Mỹ 16% và châu Á là 11% Khoảng 80% bò đực giống được sử dụng trong thụ tinh nhân tạo có nguồn gốc từ nuôi cấy phôi.

Tài liệu tham khảo

• ThS Trần Thị Minh, giáo trình CNSH động vật,

trường Đại học Văn Lang

• Ths Phan Vũ Hải, bài giảng sinh sản gia súc

• Giáo trình chăn nuôi trâu bò, trường Đại học Nông nghiệp 1

• Viện chăn nuôi – Tạp chí khoa học công nghệ chăn nuôi

• http://www.google.com

• http://iascnsh.org/TrangCh%E1%BB%A7/tabid/36/Entr yID/21/Default.aspx