Những thuận lợi và khó khăn trong triển khai Bảo Hiểm Xã Hội tự nguyện ở Việt Nam

Những thuận lợi và khó khăn trong triển khai Bảo Hiểm Xã Hội tự nguyện ở Việt Nam

MỤC LỤC 1

DANH MỤC VIẾT TẮT 3

LỜI MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN 5

1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội tự nguyện 5

1.2 Nội dung cơ bản của BHXH tự nguyện 5

1.2.1 Đối tượng áp dụng 5

1.2.2 Nguyên tắc BHXH tự nguyện 6

1.3 Quyền và trách nhiệm của người tham gia BHXH tự nguyện 6

1.3.1 Người tham gia BHXH tự nguyện có các quyền 6

1.3.2 Người tham gia BHXH tự nguyện có trách nhiệm 7

1.4 Phương thức đóng và mức đóng BHXH tự nguyện 7

1.4.1 Phương thức đóng: Người tham gia BHXH tự nguyện được đăng ký với tổ chức BHXH theo một trong 3 phương thức là: 7

1.4.2 Mức đóng BHXH tự nguyện hàng tháng 7

1.4.3 Đăng ký lại phương thức đóng BHXH tự nguyện 7

1.4.4 Tạm dừng đóng BHXH tự nguyện 8

1.5 Các chế độ BHXH tự nguyện 8

1.5.1 Chế độ hưu trí 8

1.5.1.1 Điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng 8

1.5.1.2 Mức lương hưu hàng tháng 9

1.5.1.3 Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu 11

1.5.1.4 Thời điểm hưởng lương hưu 11

1.5.1.6 Tạm dừng hưởng lương hưu hàng tháng 11

1.5.1.7 BHXH một lần đối với người không đủ điều kiện hưởng lương

hưu 12

1.5.2 Chế độ tử tuất 12

1.5.2.1 Trợ cấp mai táng 12

1.5.2.2 Trợ cấp tuất một lần 13

1.5.2.3 Trợ cấp tuất hàng tháng 14

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TRIỂN KHAI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TẠI VIỆT NAM 16

2.1 Một số vấn đề về BHXH tự nguyện ở nước ta hiện nay 16

2.2 Thuận lợi và khó khăn trong triển khai BHXH tự nguyện tại Việt Nam 17

2.2.1 Thuận lợi 17

2.2.2 Những khó khăn thách thức khi triển khai BHXH tự nguyện tại Việt Nam 19

CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP CHO CÔNG TÁC TRIỂN KHAI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TẠI VIỆT NAM 21

3.1 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền BHXH tự nguyện đến người dân 21

3.2 Điều chỉnh một số qui định , các chế độ sao cho phù hợp với thực tế để thu hút ngày càng nhiều người dân tham gia BHXH tự nguyện 21

3.3 Thành lập hệ thống đại lý BHXH tự nguyện 22

3.4 Đối với cơ quan BHXH 22

KẾT LUẬN 23

TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

DANH MỤC VIẾT TẮT

BHXH: Bảo hiểm xã hội

BHYT: Bảo hiểm y tế

BHXH TN: Bảo hiểm xã hội tự nguyện

NLĐ: Người lao động

NSDLĐ: Người sử dụng lao động

LỜI MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt nam đã có những bướcchuyển hết sức mạnh mẽ với dấu mốc là sự kiện Việt Nam trở thành thành viênchính thức của tổ chức thương mại quốc tế (WTO) Kinh tế ViệtNam dần tiến tớihội nhập sâu và rộng với nền kinh tế thế giới, đời sống của đại bộ phận ngườidân đã có nhiều thay đổi Để đảm bảo hội nhập sâu sắc và chủ động đối phó vớinhững rủi ro trong cuộc sống cho người dân và xây dựng đất nước phát triểnvững mạnh thì điều quan trọng là phải đảm bảo ổn định và công bằng xã hội

Bảo Hiểm Xã Hội(BHXH) nói chung và Bảo Hiểm Xã Hội tự nguyện nóiriêng là chính sách lớn của Đảng và nhà nước ta, mang trong nó bản chất nhân vănsâu sắc vì cuộc sống an lành của con người góp phần ổn định đời sống, sản xuấtcho người tham gia bảo hiểm Đặc biệt hơn cả khi BHXH tự nguyện ra đời vớimục tiêu hướng tới đảm bảo đời sống ổn định cho đại bộ phận người dân khôngnằm trong nhóm tham gia BHXH bắt buộc, do đó tiềm năng phát triển BHXH tựnguyện ở nước ta còn rất to lớn

Bởi vậy nên em quyết định chọn lựa và viết chuyên đề :

“Những thuận lợi và khó khăn trong triển khai Bảo Hiểm Xã Hội tự

nguyện ở Việt Nam.”

Do hiểu biết và trình độ nhận thức của em còn hạn chế nên bài viết không thểtránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của cácthầy cô giáo trong khoa bảo hiểm để bài viết của em được hoàn thiện hơn.Emxin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI

TỰ NGUYỆN 1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội tự nguyện

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là một loại hình bảo hiểm xã hội do nhà nước ban hành và quản lý để vận động, khuyến khích người lao động và người

sử dụng lao động tự nguyện tham gia, nhằm đảm bảo bù đắp một phần thu nhập cho chính bản thân người lao động và gia đình họ bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập do gặp phải những rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổi già,

tử tuất , đồng thời đóng góp phần đảm bảo công bằng và an sinh xã hội

1.2 Nội dung cơ bản của BHXH tự nguyện.

1.2.1 Đối tượng áp dụng.

Đối tượng áp dụng BHXH theo loại hình BHXH tự nguyện quy định tạiĐiều 2 Nghị định số 190/2007/NĐ-CP và hướng dẫn tại Phần I Thông tư số02/2008/TT-BLĐTBXH là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi đến đủ 60 tuổi đốivới nam và từ đủ 15 tuổi đến đủ 55 tuổi đối với nữ, không thuộc diện áp dụngcủa pháp luật về BHXH bắt buộc, bao gồm:

- Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3tháng

- Cán bộ không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn và tổ dân phố;

- Người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

- Xã viên không hưởng tiền lương, tiền công làm việc trong hợp tác xã,liên hiệp hợp tác xã

- Người lao động tự tạo việc làm bao gồm những người tự tổ chức hoạtđộng lao động để có thu nhập cho bản thân

- Người lao động làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó chưatham gia BHXH bắt buộc hoặc tham gia BHXH bắt buộc nhưng đãnhận BHXH một lần

- Người tham gia khác.

Người vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc vừa có thời gian đóng BHXH

tự nguyện được hưởng chế độ hưu trí và chế độ tử tuất trên cơ sở tổng thời gian

1.3 Quyền và trách nhiệm của người tham gia BHXH tự nguyện.

1.3.1 Người tham gia BHXH tự nguyện có các quyền.

Được cấp sổ BHXH; nhận lương hưu hoặc trợ cấp BHXH tự nguyện đầy

đủ, kịp thời, thuận tiện theo quy định

Hưởng BHYT khi đang hưởng lương hưu

Yêu cầu tổ chức BHXH cung cấp thông tin về việc đóng, quyền đượchưởng chế độ, thủ tục thực hiện BHXH

Khiếu nại, tố cáo với cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền khi quyềnlợi hợp pháp của mình bị vi phạm hoặc tổ chức, cá nhân thực hiện BHXH tựnguyện có hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

Ủy quyền cho người khác nhận lương hưu và trợ cấp BHXH tự nguyện

1.3.2 Người tham gia BHXH tự nguyện cú trỏch nhiệm.

Đúng BHXH tự nguyện theo phương thức và mức đúng theo quy định Thực hiện quy định về việc lập hồ sơ BHXH tự nguyện

Bảo quản sổ BHXH theo đỳng quy định

1.4 Phương thức đúng và mức đúng BHXH tự nguyện.

1.4.1 Phương thức đúng: Người tham gia BHXH tự nguyện được đăng ký với tổchức BHXH theo một trong 3 phương thức là:

Đúng hàng thỏng ( đúng trong thời hạn của 15 ngày đầu )

Đúng hàng quý ( đúng trong thời hạn của 45 ngày đầu )

Đúng 6 thỏng một lần ( đúng trong thời hạn của 3 thỏng đầu )

Mức thu nhập tháng ng ời tham gia BHXH tự nguyện lựa chọn

Mức thu nhập tháng ng ời tham gia

BHXH tự nguyện lựa chọn = Lmin + m x 50.000 (đồng/tháng)

1.4.3 Đăng ký lại phương thức đóng BHXH tự nguyện.

- Người tham gia BHXH tự nguyện được đăng ký lại phương thức đónghoặc mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH với tổ chức BHXH

- Thời hạn đăng ký: sau 6 tháng kể từ lần đăng ký trước

1.5 Các chế độ BHXH tự nguyện.

1.5.1 Chế độ hưu trí.

1.5.1.1 Điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng.

Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng lương hưu hàng thángthuộc một trong các trường hợp sau:

Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên (kể cảthời gian đã đóng BHXH bắt buộc được bảo lưu, nếu có)

Trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đó đã có tổng thờigian đóng BHXH bắt buộc đang được bảo lưu đủ 20 năm trở lên, trong đó có đủ

15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có đủ 15năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên thì được hưởng lươnghưu khi nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60 tuổi, nữ từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi

Nếu trước đó thuộc đối tượng quy định tại Nghị định số 152/2006/NĐ-CPngày 22/12/2006 hoặc nam từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi, nữ từ đủ 45 tuổi đến đủ

50 tuổi nếu trước đó thuộc đối tượng quy định tại Nghị định số 68/2007/NĐ-CPngày 19/4/2007

Trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đó đã có tổng thờigian đóng BHXH bắt buộc đang được bảo lưu đủ 20 năm trở lên, bị suy giảmkhả năng lao động từ 61% trở lên, được hưởng lương hưu với mức thấp hơn khinam đủ 50 tuổi trở lên, nữ đủ 45 tuổi trở lên hoặc có đủ 15 năm trở lên làm nghềhoặc công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm (không kể tuổi đời).Trường hợp nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi nhưng thời gian đóng BHXHcòn thiếu không quá 5 năm mới đủ 20 năm, kể cả những người đã có từ đủ 15năm đóng BHXH bắt buộc trở lên mà chưa nhận BHXH một lần có nhu cầutham gia BHXH tự nguyện thì được đóng tiếp cho đến khi đủ 20 năm để hưởnglương hưu.

Việc xác định điều kiện về thời gian đóng BHXH để tính hưởng chế độ hưutrí thì một năm phải tính đủ 12 tháng

1.5.1.2 Mức lương hưu hàng tháng.

Tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng: Tỷ lệ hưởng lương hưu hàng thángđược tính bằng 45% tương ứng với 15 năm đóng BHXH, sau đó cứ thêm mỗinăm đóng BHXH thì tính thêm 2% đối với nam, 3% đối với nữ; mức tối đa bằng75%

Khi tính lương hưu hàng tháng, trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, BHXH mộtlần và tiền tuất một lần, nếu thời gian đóng BHXH có tháng lẻ dưới 3 tháng thìkhông tính; từ đủ 3 tháng đến đủ 6 tháng tính là nửa năm; từ trên 6 tháng đến 12tháng tính là một năm

Trường hợp người hưởng lương hưu quy định tại trường hợp d thuộc cáctrường hợp có điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng, tỷ lệ lương hưu được tínhnhư nêu trên nhưng cứ mỗi năm (đủ 12 tháng) nghỉ hưu trước tuổi theo quy định

bị giảm đi 1% mức lương hưu (mốc tuổi nghỉ hưu làm căn cứ để tính giảm tỷ lệlương hưu của từng đối tượng cụ thể theo Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày22/12/2006 và Nghị định số 68/2007/NĐ-CP ngày 19/4/2007)

Mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH; mức bình quân tiền lương, tiềncông và thu nhập tháng đóng BHXH làm căn cứ tính lương hưu hàng tháng, trợ

cấp một lần khi nghỉ hưu, BHXH một lần và trợ cấp tuất một lần được tớnh nhưsau:

* Đối với trường hợp cú toàn bộ thời gian tham gia BHXH hội tự

nguyện thỡ mức bỡnh quõn thu nhập thỏng đúng BHXH tớnh như sau:

Mức thu nhập thỏng đúng BHXH từng giai đoạn để làm căn cứ tớnh mứcbỡnh quõn thu nhập thỏng đúng BHXH được điều chỉnh trờn cơ sở chỉ số giỏ sinhhoạt của từng thời kỳ theo quy định của Chớnh phủ

* Đối với trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đú cú

thời gian đúng BHXH bắt buộc (đang được bảo lưu) thỡ mức bỡnh quõn tiềnlương, tiền cụng và thu nhập thỏng đúng BHXH hội tớnh như sau:

Tổng số tháng đóng BHXH bắt buộc

=

Tổng số tháng đóng BHXH bắt buộc

Tổng các mức thu nhập tháng

đóng BHXH tự nguyện

Tổng số tháng đóng BHXH tự nguyện

+

tháng 4 năm 2007 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của LuậtBảo hiểm xã hội đối với quân nhân, công an nhân dân và người làm công tác cơyếu hưởng lương như đối với quân nhân, công an nhân dân.

Mức tiền lương, tiền công đối với đối tượng thực hiện chế độ tiền lương dongười sử dụng lao động quyết định và thu nhập tháng đóng BHXH tự nguyệntừng giai đoạn để làm căn cứ tính mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXHđược điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá sinh hoạt của từng thời kỳ theo quy địnhcủa Chính phủ

Người tham gia BHXH mà trước đó có tổng thời gian đóng BHXH bắtbuộc đủ 20 năm trở lên, nếu mức lương hưu hàng tháng sau khi tính mà thấp hơnmức lương tối thiểu chung thì được điều chỉnh bằng mức lương tối thiểu chung

1.5.1.3 Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu.

Người đủ điều kiện hưởng lương hưu, nếu đóng BHXH trên 30 nămđối với nam, trên 25 năm đối với nữ, thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn đượchưởng trợ cấp một lần Mức trợ cấp một lần được tính theo số năm đóng BHXH

kể từ năm thứ 31 trở đi đối với nam và năm thứ 26 trở đi đối với nữ, cứ mỗi nămđóng BHXH được tính bằng 0,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng hoặc mứcbình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH

1.5.1.4 Thời điểm hưởng lương hưu.

Người tham gia BHXH tự nguyện khi đủ điều kiện hưởng lương hưuthì thời điểm hưởng lương hưu được tính kể từ tháng liền kề sau tháng tổ chứcBHXH nhận đủ hồ sơ hợp lệ theo quy định từ người tham gia bảo BHXH tựnguyện

1.5.1.6 Tạm dừng hưởng lương hưu hàng tháng.

Người tham gia BHXH tự nguyện đang hưởng lương hưu hàng tháng bị tạmdừng hưởng lương hưu khi chấp hành hình phạt tù nhưng không được hưởng ántreo, hoặc khi xuất cảnh trái phép, hoặc khi bị Toà án tuyên bố là mất tích

Thời điểm tạm dừng hưởng lương hưu hàng tháng được tính từ tháng liền

kề với tháng người hưởng lương hưu hàng tháng chấp hành hình phạt tù nhưngkhông được hưởng án treo hoặc xuất cảnh trái phép hoặc bị toà án tuyên bố làmất tích

Lương hưu hàng tháng được tiếp tục thực hiện kể từ tháng liền kề khi người

bị phạt tù đã chấp hành xong hình phạt tù hoặc khi người được Toà án tuyên bố

là mất tích trở về hoặc người xuất cảnh trở về định cư hợp pháp Trường hợp nếuToà án có kết luận bị oan thì được truy hoàn tiền lương hưu trong thời gian bịtạm dừng

1.5.1.7 BHXH một lần đối với người không đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng BHXH một lần khi thuộcmột trong các trường hợp sau đây:

- Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi có dưới 15 năm đóng BHXH

- Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi có từ đủ 15 năm đến dưới 20 nămđóng BHXH mà không tiếp tục đóng BHXH

- Ra nước ngoài để định cư

- Chưa đủ 20 năm đóng BHXH mà không tiếp tục đóng BHXH và

có yêu cầu nhận BHXH một lần Mức hưởng BHXH một lần

Mức hưởng BHXH một lần được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứ mỗinăm (đủ 12 tháng) tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng hoặc mứcbình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH

Người tham gia BHXH tự nguyện có thời gian đóng BHXH chưa đủ mộtnăm thì mức hưởng BHXH bằng số tiền đã đóng; mức tối đa bằng 1,5 tháng mứcbình quân thu nhập tháng đóng BHXH

1.5.2 Chế độ tử tuất

Người tham gia BHXH tự nguyện khi chết thì thân nhân được hưởng chế

độ tử như sau:

1.5.2.1 Trợ cấp mai táng.

Đối tượng và điều kiện hưởng: Các đối tượng sau đây khi chết bị hoặc Toà

án tuyên bố là đã chết thì người lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng:

- Người tham gia BHXH tự nguyện có ít nhất 05 năm đóng BHXH tựnguyện;

- Người tham gia BHXH tự nguyện mà trước đó có thời gian đóng BHXHbắt buộc;

- Người đang hưởng lương hưu

b Mức trợ cấp mai táng: Mức trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương tốithiểu chung tại tháng đối tượng nêu trên chết hoặc Tòa án có quyết định tuyên bố

là đã chết

1.5.2.2 Trợ cấp tuất một lần.

Đối tượng: Các đối tượng sau đây khi chết thì thân nhân được hưởng trợcấp tuất một lần:

- Người đang đóng BHXH tự nguyện;

- Người đang bảo lưu thời gian đóng BHXH tự nguyện;

- Người đang hưởng lương hưu

Mức trợ cấp tuất một lần:

* Mức trợ cấp tuất một lần đối với thân nhân người đang đóng, người đang

bảo lưu thời gian đóng BHXH tự nguyện:

- Trường hợp có toàn bộ thời gian đóng BHXH tự nguyện và thời gian đãđóng từ đủ 1 năm trở lên: Mức trợ cấp tuất một lần được tính theo số năm đãđóng BHXH, cứ mỗi năm (đủ 12 tháng) tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thunhập tháng đóng BHXH (nếu có tháng lẻ thì làm tròn theo quy định)

- Trường hợp có toàn bộ thời gian đóng BHXH tự nguyện nhưng thời gian

đã đóng chưa đủ 1 năm: Mức trợ cấp tuất một lần được tính bằng số tiền đãđóng, nhưng mức tối đa chỉ bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóngBHXH

- Trường hợp vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc vừa có thời gian đóngBHXH tự nguyện mà thời gian đóng BHXH bắt buộc dưới 15 năm hoặc từ đủ 15năm trở lên mà không có thân nhân đủ điều kiện hưởng trợ cấp tuất hàng tháng:Mức trợ cấp tuất một lần được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứ mỗi năm (đủ

12 tháng) tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhậptháng đóng BHXH (nếu có tháng lẻ thì làm tròn theo quy định) Mức trợ cấp tuấtmột lần thấp nhất bằng 3 tháng mức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhậptháng đóng BHXH (trường hợp có thời gian đóng BHXH dưới 3 tháng thì chưathuộc diện được tính mức hưởng trợ cấp tiền tuất một lần)

* Mức trợ cấp tuất một lần đối với thân nhân của người đang hưởng lương

hưu có toàn bộ thời gian đóng BHXH tự nguyện chết được tính theo thời gian đãhưởng lương hưu, nếu chết trong hai tháng đầu hưởng lương hưu thì tính bằng

48 tháng lương hưu đang hưởng; nếu chết vào những tháng sau đó, cứ hưởngthêm một tháng lương hưu thì mức trợ cấp giảm đi 0,5 tháng lương hưu

Trường hợp người đang hưởng lương hưu có thời gian đóng BHXH bắtbuộc dưới 15 năm hoặc có từ đủ 15 năm trở lên nhưng không có thân nhân thuộcdiện hưởng tiền tuất hàng tháng thì khi chết, thân nhân được hưởng trợ cấp tuấtmột lần với cách tính hưởng như nêu trên, nhưng mức thấp nhất bằng 3 thánglương hưu đang hưởng trước khi chết

1.5.2.3 Trợ cấp tuất hàng tháng.

Đối tượng: Người đã có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trởlên (bao gồm người đang đóng BHXH tự nguyện; người đang bảo lưu thời gianđóng BHXH tự nguyện và người đang hưởng lương hưu), khi chết thì thân nhânsau được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng: