Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học trong quá trình dạy môn Lịch sử lớp 4A trường Tiểu học Phú Sơn ở thị xã Hương Thủy - tỉnh Thừa Thiên Huế

Xuất phát từ mục tiêu nhiệm vụ dạy học môn Lịch sử ở tiểu học hiện nay là cung cấp cho học sinh (HS) một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu ở các giai đoạn phát triển của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước tới nay. Đồng thời hình thành và rèn luyện cho HS các kĩ năng như quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử, nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp; phân tích, so sánh, đánh giá các sự kiện, hiện tượng lịch sử. Từ đó báo cáo kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ; đặc biệt là vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống… Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở HS những thái độ và thói quen tích cực trong học tập.

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, sự phát triển của xã hội luôn gắn liền với sự phát triểncủa giáo dục và giáo dục quyết định cho sự phát triển của xã hội Với yêu cầu củađất nước, của xã hội đang ngày càng phát triển như hiện nay thì công tác giáo dụcchiếm một vị trí rất quan trọng trong việc đào tạo ra nguồn nhân lực có trình độcao Như vậy muốn đất nước ngày càng phát triển thì phải đổi mới toàn diện hệthống giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Trong đó việc cải tiến và đổimới phương tiện dạy học (PTDH) là một trong những biện pháp hiệu quả nhất Tuy nhiên, việc đổi mới PTDH trên phạm vi cả nước vẫn gặp rất nhiều khókhăn Trong đó việc sử dụng phương tiện dạy học vẫn chưa được

sử dụng đồng bộ, chủ yếu tập trung nhiều ở những trường thành phố, còn ởvùng nông thôn và miền núi thì vẫn chưa được đáp ứng đủ và còn gặp rất nhiềukhó khăn

Xuất phát từ mục tiêu nhiệm vụ dạy học môn Lịch sử ở tiểu học hiện nay làcung cấp cho học sinh (HS) một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự kiện,hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu ở các giai đoạn phát triển của lịch sử ViệtNam từ buổi đầu dựng nước tới nay Đồng thời hình thành và rèn luyện cho HScác kĩ năng như quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử,nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp;phân tích, so sánh, đánh giá các sự kiện, hiện tượng lịch sử Từ đó báo cáo kếtquả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ; đặc biệt là vận dụng các kiếnthức đã học vào thực tiễn đời sống… Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở HSnhững thái độ và thói quen tích cực trong học tập

Theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử hiện nay là họcLịch sử không phải là sự học thuộc, nạp vào trí nhớ của người học theo lối thầyđọc trò chép, thầy giảng trò nghe, HS học thuộc lòng theo thầy, theo sách giáo

khoa mà là: HS thông qua quá trình làm việc với sử liệu, tự tạo cho mình cáchình ảnh lịch sử, tự hình dung về lịch sử đã diễn ra trong quá khứ "Ngay ở tiểuhọc HS cũng cần phải được làm quen và học tập các thao tác trí tuệ trong hoạtđộng khoa học của các nhà sử học, dù mức độ chỉ dừng ở lại ở các hình thức sơđẳng nhất." (Sách tra cứu về lí luận dạy học lịch sử Duesseldorf, 1992, tr 544).

Là một giáo viên (GV) tiểu học tương lai, tôi vẫn luôn suy nghĩ môn Lịch sử

là một môn học khó hứng thú đối với HS Như vậy phải làm cách nào để khơi gợicho các em sự hứng thú học tập môn này Muốn vậy, GV không chỉ cần có kiếnthức lịch sử một cách chính xác mà còn phải vận dụng những phương pháp,PTDH một cách linh hoạt và phù hợp

Xuất phát từ những lí do trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng sửdụng phương tiện dạy học trong quá trình dạy môn Lịch sử lớp 4A trường Tiểuhọc Phú Sơn ở thị xã Hương Thủy - tỉnh Thừa Thiên Huế.”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng sử dụng PTDH môn Lịch sử

và đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng những phương tiệnnày trong việc nâng cao tính tích cực, hứng thú cho HS lớp 4A trường Tiểu họcPhú Sơn

3 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng sử dụng PTDH trong dạy học môn Lịch sử 4 trường Tiểu họcPhú Sơn

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này phải thực hiện những nhiệm vụ sau:

4.1 Nghiên cứu một số cơ sở lý luận liên quan đến đề tài

4.2 Tìm hiểu thực trạng sử dụng PTDH trong môn Lịch sử lớp 4 ở trườngTiểu học Phú Sơn

+ Thiết kế phiếu điều tra:

Thiết kế phiếu điều tra HS để tìm hiểu thái độ, ý thức, sự hứng thú và mongmuốn của HS đối với việc học tập môn Lịch sử cũng như đối với việc sử dụngPTDH trong môn Lịch sử của GV.

+ Điều tra, xử lí kết quả để rút ra kết luận về thái độ học tập, mong muốncủa HS về việc sử dụng các PTDH lịch sử của GV Đồng thời biết được hiệu quảcủa việc sử dụng các phương tiện đó thông qua cái nhìn của HS

+ Phỏng vấn GV để tìm hiểu về cơ sở vật chất của trường và việc sử dụngcác PTDH môn Lịch Sử (các PTDH thường dùng, thuận lợi và khó khăn khi sửdụng phương tiện, hiệu quả sử dụng phương tiện); tìm hiểu hoàn cảnh chung, thái

6 Giả thuyết nghiên cứu

Việc tìm hiểu được thực trạng và đề xuất một số biện pháp hiệu quả trongviệc sử dụng PTDH môn Lịch sử sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và họcmôn này ở trường Tiểu học Phú Sơn

7 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này, tôi sử dụng một số phương pháp sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, nghiên cứu cơ sở lí luậnnhằm làm rõ vấn đề khoa học

7.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Điều tra đối tượng và lấy kết quả

khách quan nhất phục vụ cho việc nghiên cứu.

7.3 Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn HS và GV tại trường từ

đó thống nhất tối đa kết quả nghiên cứu

7.4 Phương pháp thống kê toán học: dựa trên những số liệu thu thập được

từ bảng hỏi, từ đó xử lí số liệu để đưa ra kết luận

7.6 Phương pháp quan sát: dự giờ để biết được GV sử dụng các PTDHtrong môn Lịch sử như thế nào; quan sát sản phẩm giáo dục, cụ thể ở đây là vởghi của HS để biết được trong quá trình dạy học Lịch sử, cùng với viêc kết hợp

sử dụng các PTDH thì HS hiểu bài đến đâu, các em ghi chép được những nộidung gì…

B.PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương tiện dạy học

trongdạy học môn Lịch sử lớp 4

1.1 Khái niệm

1.1.1 Phương tiện dạy học là gì?

Phương tiện dạy học (bao gồm thiết bị dạy học, đồ dùng dạy học…) “là tất

cả những phương tiện vật chất cần thiết cho GV và HS tổ chức và tiến hành hợp

lý, có hiệu quả quá trình giáo dưỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học” (TheoLotx,Klinbơ (Đức))

Theo các chuyên gia thiết bị dạy học của Việt Nam, thiết bị dạy học là thuật

ngữ chỉ một vật thể hoặc một tập hợp đối tượng vật chất mà người GV sử dụngvới tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của HS thì đó là cácnguồn tri thức, là các phương tiện giúp HS lĩnh hội các khái niệm, định luật,thuyết khoa học…hình thành ở họ các kỹ năng, kỹ xảo,đảm bảo phục vụ mụcđích dạy học

PTDH bao gồm máy móc, dụng cụ thí nghiệm, mô hình, mẫu vật, hóa chất,tranh ảnh, đồ dùng giáo dục thể chất, âm nhạc, mỹ thuật, thiết bị nghe nhìn và cácthiết bị trực quan khác

Thiết bị dạy học lịch sử là loại phương tiện chứa đựng, chuyển tải lượng

thông tin đối với GV trong quá trình giảng dạy và là nguồn tri thức phong phú đadạng, nhằm phát triển trí tuệ, nâng cao năng lực nhận thức đối với HS

Sử dụng các thiết bị dạy học một cách hiệu quả sẽ góp phần đổi mới phươngpháp dạy học của thầy và trò, chống lại việc “dạy chay”, “học chay”, một tìnhtrạng phổ biến ở nhiều trường hiện nay

1.1.2 Phân loại phương tiện dạy học

Có thể phân loại các PTDH theo một vài cách khác nhau tùy theo quan điểm

sử dụng

- Dựa vào cấu tạo, nguyên lý hoạt động và chức năng của phương tiện,PTDH có thể được phân làm hai phần: phần cứng và phần mềm

+ Phần cứng bao gồm các phương tiện được cấu tạo trên cơ sở các nguyên

lý thiết kế về cơ, điện, điện tử theo yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng Cácphương tiện này có thể là: các máy chiếu (phim, ảnh, xi nê), radio, ti vi, máy dạyhọc, máy tính điện tử, máy phát thanh và truyền hình

Phần cứng là kết quả tác động của sự phát triển của khoa học kỹ thuật trongnhiều thế kỷ Khi sử dụng phần cứng, người GV đã cơ giới hóa và điện tử hóaquá trình dạy học, mở rộng không gian lớp học và phạm vi kiến thức truyền đạt

+ Phần mềm là những phương tiện trong đó sử dụng các nguyên lý sư

phạm, tâm lý, KHKT để xây dựng nên cho HS một khối lượng kiến thức hay cảithiện hành vi ứng xử cho HS

Phần mềm bao gồm: chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệugiáo khoa

- Dựa vào mục đích sử dụng có thể phân loại các PTDH thành hai loại:phương tiện dùng trực tiếp để dạy học và phương tiện dùng để hỗ trợ, điều khiểnquá trình dạy học

+ Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học bao gồm những máy móc, thiết

bị và dụng cụ được GV sử dụng trong giờ dạy để trình bày kiến thức, rèn luyện

kỹ năng, kỹ xảo cho HS Đó có thể là:

 Máy chiếu (truyền xạ, phản xạ), máy chiếu phim dương bản, máy chiếuphim, máy ghi âm, máy quay đĩa, máy thu hình, máy dạy học, máy tính điện tử,máy quay phim

 Các tài liệu in (sách giáo khoa, sách chuyên môn, các tài liệu chép tay, sổtay tra cứu, sách bài tập, chương trình môn học )

Các phương tiện mang tin thính giác, thị giác và hỗn hợp (băng ghi âm, đĩaghi âm, các chương trình phát thanh, tranh vẽ, biểu bảng, bản đồ, đồ thị, ảnh,phim dương bản, phim cuộn, buổi truyền hình )

Các vật mẫu, mô hình, tranh lắp ghép, phương tiện và vật liệu thí nghiệm,máy luyện tập, các phương tiện sản xuất

+ Phương tiện hỗ trợ và điều khiển quá trình dạy học là những phương

tiện được sử dụng để tạo ra một môi trường học tập thuận lợi, có hiệu quả và liêntục

Phương tiện hỗ trợ bao gồm các loại bảng viết, các giá di động hoặc cố định,bàn thí nghiệm, thiết bị điều khiển âm thanh, ánh sáng

Phương tiện điều khiển bao gồm các loại sổ sách, tài liệu ghi chép về tiếntrình học tập, về thành tích học tập của HS

- Dựa vào cấu tạo của phương tiện có thể phân các loại PTDH thành hailoại: các PTDH truyền thống và các phương tiện nghe nhìn hiện đại

1.2 Đặc trưng môn Lịch sử lớp 4

1.2.1 Khái quát môn Lịch sử lớp 4

Buổi đầu dựng nước và giữ

nước (khoảng thế kỉ VI trước

công nguyên đến khoảng năm

179 trước công nguyên)

Bài 1 Nước Văn LangBài 2 Nước Âu Lạc

Hơn một nghìn năm đấu

tranh giành lại độc lập (từ

Bài 6 Ôn tậpBuổi đầu độc lập (từ năm

938 đến năm 1009)

Bài 7 Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quânBài 8 Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứnhất (năm 981)

Nước Đại Việt thời Lý (từ

Bài 15 Nước ta cuối thời TrầnNước Đại Việt buổi đầu thời

Hậu Lê (thế kỉ XV)

Bài 16 Chiến thắng Chi LăngBài 17 Nhà Hậu Lê và việc tổ chức quản lí đất nướcBài 18 Trường học thời Hậu Lê

Bài 19 Văn học và khoa học thời Hậu LêBài 20 Ôn tập

Nước Đại Việt thế kỉ XVI –

XVIII

Bài 21 Trịnh Nguyễn phân tranhBài 22 Cuộc khẩn hoang ở Đàng TrongBài 23 Thành thị ở thế kỉ XVI – XVIIBài 24 Nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long (năm1786)

Bài 25 Quang Trung đại phá quân Thanh (năm 1789)Bài 26 Những chính sách về kinh tế và văn hóa của vuaQuang Trung

Buổi đầu thời Nguyễn

(từ năm 1802 đến năm 1858)

Bài 27 Nhà Nguyễn thành lậpBài 28 Kinh thành Huế

Bài 29 Tổng kết

1.2.2 Đặc trưng môn Lịch sử lớp 4

Đặc trưng nổi bật của môn Lịch sử lớp 4 là:

- Lịch sử là những sự việc đã diễn ra, có thật và tồn tại khách quan trong quá

khứ Do đó, không thể phán đoán, suy luận, tưởng tượng để nhận thức lịch sử.Nhận thức lịch sử phải thông qua những dấu tích của quá khứ, cũng như chứng

cứ về sự tồn tại của các sự việc đã diễn ra Do đó, việc đầu tiên, tất yếu không thểkhông tiến hành là cho HS tiếp nhận thông tin từ sử liệu bằng nhiều hình thức

khác nhau Ở tiểu học cần có những biểu tượng về các sự kiện đã diễn ra, cầnphải tạo ra được nhận thức của HS những hình ảnh cụ thể, sinh động, rõ nét vềcác nhân vật lịch sử và hoạt động của họ trong thời gian, không gian, trong nhữngđiều kiện lịch sử cụ thể, những quan hệ xã hội cụ thể.

- Học tập Lịch sử theo quan niệm hiện đại không phải là sự học thuộc, nạpvào trí nhớ của HS theo lối thầy đọc trò chép, thầy giảng trò nghe, HS học thuộclòng theo thầy, theo sách giáo khoa mà: HS thông qua quá trình làm việc với sửliệu, tự tạo ra cho mình các hình ảnh lịch sử, tự hình dung về lịch sử đã diễn ratrong quá khứ “Ngay ở tiểu học, HS cũng phải được làm quen và học tập cácthao tác trí tuệ trong hoạt động khoa học của các nhà sử học, dù mức độ của nóchỉ dừng lại ở các hình thức sơ đẳng nhất” Điều đó cũng có nghĩa là, ngay ở tiểuhọc, quan niệm học tập lịch sử đồng nghĩa với kể chuyện lịch sử cần được bỏ đi,phải được thay thế quan niệm mới: học tập lịch sử là làm việc với các nguồn tưliệu lịch sử theo nghĩa rộng của nó”

Cần phải thay đổi quan niệm rằng học tập lịch sử đồng nghĩa với kể chuyệnlịch sử tức là không phải là sự cung cấp sẵn cho HS những thông tin về các sựkiện đã diễn ra mà HS phải được làm việc với các nguồn tư liệu lịch sử, rồi tựphát hiện ra dấu hiệu về các sự kiện đó mà hình thành dần trong nhận thức biểutượng về chúng

1.3 Các phương tiện có thể sử dụng trong quá trình dạy học môn Lịch sử lớp 4

PTDH phân môn Lịch sử rất phong phú và đa dạng: hình vẽ trên bảng, cácloại tranh ảnh lịch sử, sơ đồ, bản đồ, lược đồ, sách giáo khoa, phim tư liệu, máychiếu, các phần mềm ứng dụng phục vụ việc soạn bài, băng hình, đĩa CD,…

Cụ thể như sau:

 Các phương tiện truyền thống:

 Bảng dạy học:

Ngày nay, tuy đã có nhiều phương tiện khác như máy chiếu, slide, video bảng dạy học vẫn được sử dụng rộng rãi trong lớp học Đặc biệt đây là phươngtiện không thể thiếu trong dạy học Lịch sử.

+ Bảng dạy học tạo điều kiện thuận lợi (mà nhiều phương tiện khác không

có được) cho giáo viên trình bày nội dung bài giảng, hình vẽ biểu diễn và nêutrọng tâm vấn đề cần truyền thụ cũng như nhấn mạnh các đặc điểm cần ghi nhớcủa vấn đề trình bày

Hình vẽ là một trong những loại phương tiện truyền thống thường được sửdụng trong dạy học lịch sử HVTB thường được GV trực tiếp vẽ trong quá trìnhgiảng dạy và phải đạt được các yêu cầu khi sử dụng loại phương tiện này HVTB

có thể được vẽ một cách tổng quát hoặc theo chi tiết, HVTB có thể là hình haichiều hoặc hình ba chiều

Hình vẽ trên bảng chỉ được thực hiện khi có GV vì nó không có khả năngtruyền đạt tất cả các tính chất của đối tượng nghiên cứu, của các hiện tượng vàquá trình xảy ra Trong quá trình giảng bài, GV có thể bổ sung các chi tiết đểminh họa các vấn đề được nêu Hình vẽ trên bảng cần được xuất hiện trong thờigian dạy học khi cần minh họa các vấn đề được giáo viên thuyết giảng bằng lời,

vì vậy việc vẽ sẵn các hình vẽ trước giờ học làm cho hiệu quả sử dụng của nókém đi rất nhiều

 Tác dụng:

+ HVTB có thể được thực hiện theo từng giai đoạn nhằm dẫn dắt sự tiếp thuliên tục của HS Hình vẽ trên bảng có thể được dùng trong các công việc: nghiêncứu tài liệu mới, làm việc độc lập và kiểm tra.

+ GV có thể dùng hình vẽ trên bảng để kiểm tra kiến thức của HS, làm rõhơn các vấn đề cần truyền đạt, tăng mức độ giao tiếp giữa thầy và trò

+ HVTB truyền đạt tốt nhất các lượng tin qua hình phẳng vì vậy giúp cho

+ Tranh, ảnh lịch sử tạo điều kiện cho việc tổ chức thảo luận tập thể ở lớp,cho phép cả lớp trao đổi nội dung bài học dưới dạng tình huống nêu vấn đề.+ Nhờ có tranh, ảnh lịch sử GV có thể truyền đạt cho HS những sự kiện,nhân vật lịch sử của quá khứ, giúp cho HS có cái nhìn trực quan, sinh động và cóthể tưởng tượng các sự kiện đã diễn ra như thế nào, nhân vật LS có hình dáng rasao…

+ Lược đồ, sơ đồ, đồ thị lịch sử được sử dụng hợp lý sẽ làm cho tiết họcsinh động và đặc biệt là kích thích nhận thức, phát triển tư duy, khả năng hoạtđộng độc lập của học sinh, tăng sự chú ý tìm tòi, hấp dẫn đối với người học;+ Thông qua việc hướng dẫn, tổ chức cho HS làm việc với bản đồ, lược đồ

sẽ hình thành cho HS các kĩ năng làm việc với bản đồ, rèn sự quan sát nhanhnhạy, nắm bắt sự kiện,…

+ Các trò chơi ô chữ sử dụng bản đồ có thể tạo sự hứng thú cho HS, tránh

sự nhàm chán

SGK là một phương tiện được sử dụng nhiều nhất trong mỗi tiết học lịch

sử SGK có hệ thống kiến thức chính xác và phù hợp với HS Ở cuối mỗi bàiđều có các câu hỏi nhằm củng cố kiến thức

 Tác dụng:

+ Sách giáo khoa đặc biệt cần thiết khi ra bài tập làm ở nhà, khi cần địnhhướng chú ý của học sinh vào những khía cạnh cơ bản của các hiện tượng và đốitượng học tập

+ Kênh hình trong SGK là nguồn cung cấp thông tin độc lập cho HS, vừa làphương tiện để minh họa, cụ thể hóa nội dung kiến thức có trong kênh chữ.+ SGK cung cấp kiến thức cho HS, giúp các em hiểu rõ các sự kiện, hiệntượng hiện tượng lịch sử, tiến tới hình thành khái niệm và góp phần giáo dục tưtưởng, tình cảm, đạo đức cũng như phát triển toàn diện HS

+ SGK giúp cho việc học ở nhà của HS được tốt hơn, nó giúp ích cho việc

tự nghiên cứu bài mới và học bài cũ của HS

+ Các câu hỏi trong sách nhằm củng cố kiến thức cho HS và phát huy tínhtích cực, khả năng tư duy cho HS

 Các phương tiện nghe nhìn hiện đại bao gồm: máy

chiếu(Projector, Overhead…), máy tính, phần mềm Powerpoint, các phần mềm trình diễn, phim tư liệu, video,…

 Tác dụng, vai trò:

-Giúp cho những kiến thức lịch sử trong quá khứ được tái hiện lại một cách

trực quan, nhờ đó mà HS có thể hình dung sự kiện, hiện tượng LS đó

- Giảng dạy bằng phương tiện máy chiếu, GV dễ dàng làm cho bài giảnglịch sử trở nên sinh động, trực quan thú vị hơn bằng việc đưa vào đó những âmthanh, hình ảnh, màu sắc

-Sử dụng CNTT trong dạy học lịch sử sẽ giúp GV nâng cao trình độchuyên môn và kỹ năng sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại trong dạy học,mặt khác tiết kiệm được thời gian trong bài giảng có sử dụng nhiều đoạn miêu

tả, tường thuật Khi có sự hỗ trợ của phần mềm, những hình ảnh, âm thanh đượctruyền tải đến học sinh (HS) một cách nhanh chóng, chính xác, khoa học chóngnắm bắt được mức độ tiếp thu bài của HS, từ đó có sự điều chỉnh trong phương

- Làm cho công việc dạy học nhẹ nhàng, thoải mái; hỗ trợ GV hệ thốnghóa kiến thức; có khả năng phóng lớn nội dung bài giảng; sử dụng hình ảnh,màu sắc, âm thanh phong phú, sống động; tự động hoá việc triển khai bài giảng;

sử dụng nhiều lần nội dung bài giảng; dễ dàng chỉnh sửa nội dung sẵn có;

- Là công cụ hỗ trợ giúp cho HS nhận thức, hệ thống hoá kiến thức, vậndụng kiến thức…( HS dễ tiếp thu, hiểu sâu, nhớ lâu ), từ đó mà HS học tập mộtcách tích cực, hứng thú hơn,…

- Thiết kế bài giảng lịch sử trên phần mềm Microsoft Power Point vớinhững hiệu ứng đa dạng, phong phú, hình ảnh và tư liệu lịch sử sinh động sẽ cótác dụng rất lớn đối với việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, thẩm mỹ của

HS

- Đối với HS, khi được học tập lịch sử trên phần mềm Microsoft PowerPoint do GV biên soạn sẽ góp phần bồi dưỡng, làm sâu sắc, phong phú, toàndiện tri thức lịch sử của các em

- Giúp HS phát triển một cách toàn diện trong quá trình học tập bộ mônnhư năng lực nhận thức (quan sát, hình dung tưởng tượng, tư duy,…), kỹ nănghọc tập bộ môn (kỹ năng so sánh, phân tích, đánh giá, nhận xét các sự kiện, hiệntượng lịch sử,…) và các năng lực hành động khác Ngoài ra, với vai trò là một PTDH hiện đại, phần mềm này còn có chức năng nổitrội là giúp GV cung cấp cho HS những thông tin lịch sử dưới nhiều hình thứcphong phú, đa dạng như: minh họa kiến thức bằng biểu đồ, bản đồ, sơ đồ, đồ thị,xây dựng trò chơi lịch sử,… làm cho bài học thêm sinh động, hấp dẫn và gâyhứng thú học tập bộ môn cho HS

1.4 Vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng các phương tiện dạy học trong quá trình dạy môn Lịch sử lớp 4

1.4.1. Đối với việc sử dụng phương tiện dạy học môn Lịch sử trong việc nâng cao chất lượng dạy học

Trong dạy học Lịch sử, PTDH có một vai trò hết sức quan trọng Ngoài tácdụng minh họa cho bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn, góp phần tạo biểu tượng,

cụ thể hóa sự kiện Lịch sử cho HS dễ tiếp thu kiến thức, thiết bị dạy học còn làmột nguồn tư liệu quan trọng Trên cơ sở khai thác thông tin từ nguồn tư liệu dothiết bị mang lại, dưới sự tổ chức, dẫn dắt của GV, HS sẽ từng bước lĩnh hội,nắm vững kiến thức bài học Trong quan niệm dạy học hiện nay, kênh hình trongsách giáo khoa và thiết bị dạy học không chỉ dừng lại ở việc minh họa kiến thứcbài học , làm bài học thêm sinh động mà còn xác định là nguồn sử liệu quantrọng, một bộ phận cấu thành của bài học lịch sử

Vì vậy, việc sử dụng các PTDH vào dạy môn Lịch sử góp phần đổi mớiphương pháp dạy học môn này Điều này không chỉ thay đổi cách thức, phươngpháp học tập của HS mà còn góp phần nâng cao chất lượng dạy học

1.4.2 Đối với học sinh

Trong hoạt động giảng dạy, các PTDH có vai trò rất quan trọng, làm tăngtính trực quan trong quá trình tiếp nhận tri thức của HS Các PTDH góp phầnphát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ cho HS, rènluyện các kĩ năng làm việc với tranh ảnh,bản đồ, biểu đồ…

Các thiết bị dạy học vừa là nguồn tri thức, vừa là giá mang tri thức đến vớicho người học bằng việc tác động đến các giác quan, tạo được sự hấp dẫn, kíchthích lòng ham muốn học tập, phát triển hứng thú nhận thức của HS Mặt kháctheo yêu cầu của chương trình và sách giáo khoa mới thì thiết bị dạy học là mộtphương tiện hữu hiệu giúp HS tự khám phá tri thức, hình thành kĩ năng học tập,thực hành góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Việc sử dụng PTDH các môn học nói chung và môn Lịch sử nói riêng sẽgiúp cho HS học tập một cách tích cực, chủ động, sáng tạo và thay đổi thói quenhọc tập thụ động, ghi nhớ máy móc

Ngoài ra, PTDH còn giúp HS dễ hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn và nhớ bàilâu hơn PTDH giúp cụ thể hóa những cái quá trừu tượng, đơn giản hóa nhữngmáy móc và thiết bị quá phức tạp.

Tuy nhiên, không phải bao giờ và bất cứ đâu PTDH cũng có tác dụng tíchcực đến hoạt động nhận thức của HS Nhiều khi, nếu được sử dụng không đúngvới những yêu cầu sư phạm cụ thể, các phương tiện đó lại có tác dụng theo chiềutiêu cực, làm cho HS hoang mang, hiệu quả tiếp thu kém Vì thế, khi sử dụngphương tiện, người GV phải nắm vững ưu nhược điểm và các khả năng cũng nhưyêu cầu của phương tiện để từ đó có được hiệu quả dạy học như mình mongmuốn

1.4.3 Đối với giáo viên

Các phương tiện kỹ thuật không chỉ giúp cho HS tiếp thu kiến thức một cáchthuận lợi mà còn góp phần giảm nhẹ công việc của GV Có được các phương tiệnthích hợp, người GV sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tácgiảng dạy

Ngoài ra, PTDH còn giúp GV tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗitiết học Giúp GV điều khiển được hoạt động nhận thức của HS, kiểm tra và đánhgiá kết quả học tập của các em được thuận lợi và có hiệu suất cao

Do đặc điểm của quá trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của HStăng dần theo các cấp độ của tri giác: nghe - thấy - làm được (Những gì họ ngheđược không bằng những gì họ nhìn thấy và những gì họ nhìn thấy thì không bằngnhững gì họ tự tay làm), nên khi đưa những phương tiện khoa học kỹ thuật vàoquá trình dạy học, GV có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của HS và

từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành

kỹ năng, kỹ xảo cho HS

1.5 Các yêu cầu đảm bảo khi sử dụng phương tiện dạy học môn Lịch sử

1.6.1 Các yêu cầu chung đối với các phương tiện dạy học

1.5.1.1 Đảm bảo tính khoa học, sư phạm

Tính khoa học sư phạm là một chỉ tiêu chính về chất lương PTDH Chỉ tiêunày đặc trưng cho sự liên hệ giữa mục tiêu đào tạo và giáo dục, nội dung phươngpháp dạy học với cấu tạo và nội dung của phương tiện Tính khoa học sư phạmthể hiện ở chỗ:

- PTDH phải bảo đảm cho HS tiếp thu được kiến thức, kỹ năng kỹ xảotương ứng với yêu cầu của chương trình học, giúp cho GV truyền đạt một cáchthuận lợi các kiến thức phức tạp, kỹ xảo tay nghề

- Nội dung và cấu tạo của PTDH phải bảo đảm các đặc trưng của việc dạy lýthuyết và thực hành cũng như các nguyên lý sư phạm cơ bản

- PTDH phải phù hợp với nhiệm vụ sư phạm và phương pháp giảng dạy,thúc đẩy khả năng tiếp thu năng động của HS

- Các PTDH hợp thành một bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung, bốcục và hình thức, trong đó mỗi cái phải có vai trò và chỗ đứng riêng

PTDH phải thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại và cáchình thái tổ chức dạy học tiên tiến

1.5.1.2 Đảm bảo tính nhân trắc học

Thể hiện ở sự phù hợp của các PTDH với tiêu chuẩn tâm sinh lý của GV và

HS, gây được sự hứng thú cho HS và thích ứng với công việc sư phạm của thầy

và trò Cụ thể là:

- PTDH dùng để biểu diễn trước HS phải được nhìn rõ ở khoảng cách 8m.Các PTDH dùng cho cá nhân HS không được chiếm nhiều chỗ trên bàn học

- PTDH phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của HS

- Màu sắc phải sáng sủa, hài hòa và giống với màu sắc của vật thật (nếu là

mô hình, tranh vẽ)

- Bảo đảm các yêu cầu về độ an toàn và không gây độc hại cho thầy và trò

1.5.1.3 Đảm bảo tính thẩm mỹ

Các PTDH phải phù hợp với các tiêu chuẩn về tổ chức môi trường sư phạm

- PTDH phải bảo đảm tỉ lệ cân xứng, hài hòa về đường nét và hình khốigiống như các công trình nghệ thuật

- PTDH phải làm cho thầy trò thích thú khi sử dụng, kích thích tình yêunghề, làm cho HS nâng cao cảm thụ chân, thiện, mỹ

1.5.1.4 Đảm bảo tính khoa học kỹ thuật (KHKT)

Các PTDH phải có cấu tạo đơn giản, dễ điều khiển, chắc chắn, có khốilượng và kích thước phù hợp, công nghệ chế tạo hợp lý và phải áp dụng nhữngthành tựu của KHKT mới

- PTDH phải được bảo đảm về tuổi thọ và độ vững chắc

- PTDH phải được áp dụng những tiến bộ KHKT mới nhất nếu có thể

- PTDH phải có kết cấu thuận lợi cho việc chuyên chở và bảo quản

- PTDH phải có tuổi thọ cao và chi phí bảo quản thấp

1.5.2 Các yêu cầu đặc biệt đối với từng loại phương tiện dạy học

trong dạy học Lịch sử lớp 4

1.5.2.1 Đối với việc sử dụng hình vẽ trên bảng

- Để việc sử dụng HVTB có hiệu quả và tránh làm mất thì giờ, cháy giáo án,

GV cần phải có sự chuẩn bị trước, GV vẽ phải nhanh và phải chính xác

- Hình vẽ không quá to hoặc quá nhỏ khiến diện tích bảng bị thu hẹp hayảnh hưởng đến sự quan sát của học sinh

- Hình vẽ phải được vẽ ở nơi thuận lợi để HS dễ quan sát.

- GV cần kết hợp với việc trình bày các kí hiệu, dùng ngôn ngữ để giúp chohọc sinh hiểu các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà GV muốn giảng cho HS biết

- Hình vẽ trên bảng phải rõ ràng, đơn giản để HS có thể theo kịp với quátrình giảng bài của GV Hình vẽ trên bảng không được có quá nhiều chi tiết vàphải được bố trí sao cho giáo viên có chỗ để ghi thêm hoặc vẽ thêm các vấn đềcần làm rõ

- Sau khi vẽ xong, GV cần phải cho HS tiến hành theo các bước sau:

+ Đọc tên và cho biết các sự kiện lịch sử trên hình vẽ …

+ Tìm hiểu mốc thời gian diễn ra sự kiện lịch sử, địa phương diễn ra sựkiện đó

+ Rút ra nguyên nhân, ý nghĩa, bài học lịch sử từ sự kiện đó

1.5.2.2 Đối với việc sử dụng tranh ảnh, lược đồ, bản đồ trong sách giáo khoa

Để sử dụng một cách có hiệu quả các tranh ảnh, lược đồ trong sách giáokhoa, GV cần nắm vững một số yêu cầu sau:

- Nắm chắc và hiểu rõ nội dung bức tranh, ảnh, lược đồ trong sách giáo khoa(Nói về cái gì? Về ai? Thể hiện điều gì? ) Nếu không nắm được nội dung, GVkhông thể khai thác và sử dụng tốt

- Sử dụng phải đúng lúc, đúng mục đích, đúng chỗ, đúng thời điểm; cóphương pháp thích hợp khi sử dụng mỗi loại

- Chú ý đến trình độ của HS, tâm sinh lí lứa tuổi

- Cần phát huy tính tích cực của HS khi sử dụng tranh ảnh, lược đồ, bản đồ.Bằng việc ra câu hỏi liên quan đến tranh ảnh, lược đồ, bản đồ hay cho các emchơi các trò chơi liên quan đến tranh ảnh, lược đồ, bản đồ

- Đảm bảo kết hợp giữa lời nói với việc sử dụng các tranh ảnh, lược đồ, bản

đồ để HS hiểu sâu sắc nội dung lịch sử, đồng thời rèn luyện khả năng trình bàycho HS

- Sử dụng tranh ảnh, lược đồ, bản đồ ở mức độ vừa phải, không nên lạmdụng quá mức để làm mất thì giờ hoặc phân tán sự chú ý của HS

1.5.2.3 Đối với các tranh ảnh lịch sử

Khi sử dụng, điều trước tiên GV yêu cầu HS quan sát bức tranh/ảnh đó Sau

đó GV đặt nhiệm vụ nhận thức cho HS thông qua các câu hỏi gợi mở: Tên gọibức tranh/ảnh đó là gì? Những nội dung gì đã được miêu tả trong bức tranh/ảnh?(nói về cái gì hoặc về ai?); Bức tranh/ảnh thể hiện điều gì? Qua bức tranh/ảnh emrút ra nhận xét gì? Cảm nghĩ của em sau khi quan sát bức tranh/ảnh đó?

Cuối cùng, GV mô tả và phân tích nội dung bức tranh/ảnh đó để các em hiểumột cách đầy đủ hơn

Ví dụ: Khi dạy về đời sống kinh tế, vật chất, tinh thần của người Lạc Việt

thời Hùng Vương (Bài 1- Lịch sử 4), GV cho HS quan sát các bức ảnh trongSGK (hình nhà sàn, cảnh giã gạo, cảnh người nhảy múa trên thuyền), sau đó gợi

ý để HS tìm hiểu: hình nhà sàn thể hiện người Lạc Việt ở như thế nào? Cảnh giãgạo của đôi nam nữ chứng tỏ người Lạc Việt ăn bằng gì? Cảnh nhảy múa trênthuyền đã thể hiện điều gì trong đời sống tinh thần của người Lạc Việt? Toàn bộnhững hình ảnh đó cho các em biết được điều gì trong đời sống sinh hoạt củangười dân Lạc Việt?

Tiếp theo, GV mô tả và phân tích: những hình ảnh trên thể hiện gần nhưtoàn cảnh sinh hoạt vật chất và tinh thần của người Lạc Việt Nó là một bộ sử ghilại bằng hình ảnh phản ánh mọi mặt của đời sống con người

Hình ảnh nhà sàn nói lên cách ở của người xưa Người Lạc Việt làm nhà sàn

để tránh thú dữ Những con chim Lạc khắc trên thân trống biểu hiện cho một nềnnông nghiệp trồng lúa nước, vì chim này thường sống ở vùng trồng lúa nước.Hình ảnh giã gạo chày đôi (một nam một nữ) rất nhịp nhàng, uyển chuyểnkhông chỉ cho ta thấy cảnh lao động vui tươi mà còn cho ta biết con người ăn chủyếu bằng lúa gạo

Bức ảnh sau cùng mô tả cảnh múa hát của con người trong lễ hội đuathuyền Trên đầu mọi người đều đội mũ long chim cao, có người thổi khèn, cóngười cầm vũ khí múa theo một điệu nhạc.

Có thể nói đời sống của người Lạc Việt thật giản dị, mộc mạc nhưng tươivui

1.5.2.4 Đối với việc sử dụng bản đồ, lược đồ

- Khi sử dụng bản đồ, lược đồ, GV cần chọn đúng thời điểm treo bản đồ,lược đồ (không treo trước hoặc trình bày xong mới treo)

- Không nên treo ở giữa bảng đen, vì bảng còn để viết, phải treo ở chỗ cao ởgóc bên phải bảng, nơi có đủ ánh sáng cho tất cả các HS nhìn thấy rõ

- GV phải đứng ở bên phải bản đồ, dùng thước chỉ các địa điểm cho thậtchính xác

- Trước khi sử dụng bản đồ, lược đồ để trình bày nội dung bài giảng, GVphải cho HS quan sát, nắm vững các kí hiệu quy ước trên bản đồ/lược đồ, phảigiúp cho HS hiểu nội dung lịch sử được diễn đạt qua kí hiệu trên lược đồ, bản đồ

- Cần kết hợp việc sử dụng bản đồ/lược đồ với các phương pháp dạy họckhác như: Đặt câu hỏi nhận thức, dùng lời tường thuật lại trận đánh, kết hợp vớitranh ảnh, tài liệu văn học, phim tư liệu và niên biểu lịch sử để miêu tả, tườngthuật,…

Ví dụ: Khi dạy bài 5: Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo

(năm 938), GV có thể đặt câu hỏi dựa trên bản đồ “quan sát bản đồ em hãy nêu rõNgô Quyền đã lợi dụng địa hình như thế nào ở vùng cửa sông Bạch Đằng đểđánh thắng quân Nam Hán?”

Hoặc là kết hợp bản đồ, lược đồ với các đoạn tường thuật , miêu tả: sau khinói qua về bối cảnh dẫn tới trận chiến, GV cần mô tả vị trí sông, rừng, từ đó làm

rõ kế sách của Ngô Quyền và tiếp theo là tường thuật trận chiến

- Cần đặt ra những tình huống có vấn đề buộc HS phải động não để tạo nên

sự vận động tích cực bên trong

- Đồng thời với việc sử dụng bản đồ SGK, GV phải biết khai thác, lồng ghépnội dung kiến thức thể hiện bản chất tiềm ẩn đằng sau các con số, sự kiện Qua

đó, HS từ biết sử đến hiểu sử, khêu gợi hứng thú, các em có nhu cầu tìm tòi, tracứu, thảo luận, phát biểu ý kiến để hiểu sâu sắc vấn đề

- Qua bản đồ, GV cần đưa thêm vào bài giảng những kiến thức mới, khôngđược đề cập trong SGK nhưng có liên quan mật thiết với bài học

- GV cần biết cách sử dụng bản đồ theo hướng giáo dục tư tưởng, tình cảmcho HS Bên cạnh sử dụng bản đồ để phát huy năng lực nhận thức, khả năng tưduy độc lập, khả năng phân tích, tổng hợp cho HS thì việc sử dụng bản đồ, lược

đồ còn phải có khả năng giáo dục tư tưởng và tình cảm cho HS

Ví dụ: Khi dùng lược đồ dạy về khởi nghĩa Hai Bà Trưng, sẽ giúp HS thấy

được tinh thần chiến đấu bất khuất của phụ nữ Việt Nam nói riền , dân tộc ta nóichung Từ đó, có thể rút ra kết luận: bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ thiêng liêng củatất cả mọi người không phân biệt già, trẻ, gái, trai…

- Trong khi sử dụng bản đồ, lược đồ,… GV phải luôn chú ý đến sự thu nhận

của HS để điều chỉnh hoạt động dạy của mình cho phù hợp

- Đối với bản đồ in sẵn do nhà nước cấp, khi sử dụng GV cần tuân thủ các

yêu cầu đã quy định Còn đối với những bài có bản đồ trong SGK, nhưng không

có bản đồ lớn để dùng chung cho cả lớp thì GV nên in phóng to ra giấy hoặcbảng phụ Trong trường hợp vẽ ra bảng phụ, GV nên vẽ bảng đồ câm với một vàiđịa danh quan trọng, trình bày sự kiện đến đâu, GV cần điền kí hiệu tượng trưngđến đó

1.5.2.5 Đối với việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và các phương tiện hiện đại khác trong dạy học Lịch sử

- Trong tiết học, GV nên kết hợp cả phương tiện hiện đại và truyền thống:ngoài việc dùng các hình ảnh, đoạn phim ngắn để minh họa nên cho HS thảo

luận, kể chuyện, tự nhận xét và phát biểu ý kiến của mình, các em sẽ tiếp thunhanh bài học.

- Khi thiết kế bài giảng, cần bảo đảm được tính hệ thống, tính mạch lạc, tínhchính xác và hướng đến các hoạt động phát huy tính tích cực của HS, nên làmcho HS được bộc lộ suy nghĩ của mình qua giờ học Sự trình diễn đừng quá phôdiễn mà phải chú ý đến mục tiêu đặt ra từ bài học

1.6 Đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học

1.6.1 Sự phát triển nhận thức của HS tiểu học

Ở bậc tiểu học, đây là giai đoạn quan trọng trong việc giáo dục nhận thứccho các em Sáu tuổi vào lớp 1 là bước ngoặc lớn của trẻ thơ

Khi môi trường thay đổi, đòi hỏi trẻ phải tập trung chú ý từ 30-35 phút Trẻchuyển từ hiếu kì, tò mò sang tính ham hiểu biết, hứng thú khám phá Bước đầutrẻ biết kiềm chế tính hiếu động, bột phát để chuyển thành tính kỉ luật, nề nếp,chấp hành nội quy học tập Phát triển độ tinh nhạy và sức bền vững của thao táctinh khéo đôi bàn tay để tập viết

1.6.1.1 Nhận thức cảm tính

Các cơ quan cảm giác đều phát triển và đang trong quá trình hoàn thiện

Tri giác mang tính đại thể, ít đi vào chi tiết và không ổn định:

+ Ở đầu bậc tiểu học: tri giác thường gắn với hành động trực quan

+ Ở cuối bậc tiểu học: tri giác bắt đầu mang tính xúc cảm, trẻ thích quan sátcác sự vật, hiện tượng có màu sắc sặc sỡ, hấp dẫn Trẻ đã tri giác có mục đích,phương hướng rõ ràng (biết lập kế hoạch học tập, sắp xếp việc nhà…)

1.6.1.2 Nhận thức lí tính

Tư duy mang đậm màu sắc xúc cảm và chiếm ưu thế ở tư duy trực quan, cụhành động Các phẩm chất tư duy chuyển dần từ tính cụ thể sang tư duy trừutượng, khái quát

Khả năng khái quát phát triển dần theo lứa tuổi Lớp 4, 5 bắt đầu biết kháiquát hóa lí luận Tuy nhiên, hoạt động phân tích, còn sơ đẳng ở phần đông họcsinh tiểu học (HSTH).

Ở HSTH đã phát triển hơn so với trẻ mầm non, cụ thể:

- Đầu bậc tiểu học: hình ảnh tưởng tượng còn đơn giản, chưa bền vững, dễthay đổi

Ngôn ngữ phát triển sẽ giúp cho các quá trình nhận thức cảm tính và lí tínhcủa trẻ phát triển dễ dàng Mặt khác, thông qua khả năng ngôn ngữ của trẻ có thểđánh giá được sự phát triển trí tuệ của trẻ

1.6.1.4 Chú ý và sự phát triển nhận thức

- Ở đầu bậc tiểu học: chú ý không chủ định chiếm ưu thế, trẻ chỉ quan tâmchú ý đến những môn học, giờ học có đồ dung trực quan sinh động, có nhiềutranh ảnh hoặc có cô giáo xinh đẹp, dịu dàng…Sự tập trung chú ý của trẻ cònyếu, thiếu bền vững, chưa tập trung lâu dài và dễ bị phân tán

- Ở cuối bậc tiểu học: Chú ý có chủ định phát triển dần và chiếm ưu thế Ởtrẻ đã có sự nỗ lực về ý chí trong hoạt động học tập, chẳng hạn như học thuộcmột bài thơ, công thức toán, hay một bài hát dài…

1.6.1.5 Trí nhớ và sự phát triển nhận thức

Loại trí nhớ trực quan, hình tượng chiếm ưu thế hơn trí nhớ từ ngữ - logic

- Ở đầu bậc tiểu học: ghi nhớ máy móc chiếm ưu thế hơn so với ghi nhớ ýnghĩa Nhiều HS chưa biết tổ chức việc ghi nhớ có ý nghĩa, chưa biết dựa vàonhững điểm tựa để ghi nhớ, chưa biết cách khái quát hóa hay xây dựng dàn bài đểghi nhớ tài liệu

- Ở cuối bậc tiểu học: ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ từ ngữ được tăngcường Ghi nhớ có chủ định đã phát triển Hiệu quả của việc ghi nhớ có chủ địnhcòn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tích cực tập trung trí tuệ, sự hấp dẫncủa nội dung tài liệu, sự hứng thú của các em…

1.6.1.6 Ý chí và sự phát triển nhận thức

- Ở đầu bậc tiểu học: hành vi của trẻ còn phụ thuộc vào yêu cầu của ngườilớn (đi học để bố cho tiền, quét nhà để mẹ cho tiền, học để cô khen) Khi đó, sựđiều chỉnh ý chí đối với việc thực thi hành vi của các em còn yếu Các em chưa

đủ ý chí để thực hiện đến cùng mục đích của mình đã để ra nếu gặp khó khăn

- Ở cuối bậc tiểu học: các em đã có khả năng biến yêu cầu của người lớnthành mục đích hành động của mình Tuy nhiên, năng lực ý chí còn thiếu bềnvững, chưa thể trở thành nét tính cách của các em Việc thực hiện hành vi vẫnchủ yếu phụ thuộc vào hứng thú nhất thời

1.6.2 Sự phát triển nhân cách của học sinh tiểu học

Nhìn chung, việc hình thành nhân cách của HSTH mang những đặc điểm cơbản sau:

- Nhân cách của các em lúc này mang tính chỉnh thể và hồn nhiên Trongquá trình phát triển trẻ luôn bộc lộ những nhận thức, tư tưởng, tình cảm, ý nghĩcủa mình một cách vô tư, hồn nhiên, thật thà và ngay thẳng

- Nhân cách của các em lúc này còn mang tính tiềm ẩn, những năng lực, tốchất của các em còn chưa được bộc lộ rõ rệt, nếu có được tác động thích ứng,chúng sẽ bộc lộ và phát triển.

- Đặc biệt nhân cách của các em còn mang tính đang hình thành, việc hìnhthành nhân cách không thể diễn ra một sớm một chiều được Với HSTH còn đangtrong quá trình phát triển toàn diện về mọi mặt, vì thế mà nhân cách của các emđược hoàn thiện dần cùng với tiến trình phát triển của mình

Chương 2: Thực trạng của việc sử dụng phương tiện dạy học vào dạy học môn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học Phú Sơn

ở thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế

2.1.1 Vị trí địa lý của trường Tiểu học Phú Sơn

Hình 2.1: Bản đồ thị xã Hương Thuỷ.

Xã Phú Sơn là một xã miền núi thuộc thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa ThiênHuế Phú Sơn tiếp giáp với:

+ Phía Bắc giáp với phường Phú Bài;

+ Phía Nam giáp với xã Dương Hòa;

+ Phía Tây giáp với xã Thủy Bằng;

+ Phía Đông giáp với xã Thủy Phù, xã Lộc Bổn (huyện Phú Lộc)

2.1.1.1 Những thuận lợi

Vì Phú Sơn là một xã miền núi nên được tỉnh hỗ trợ xây dựng những cơ sởvật chất như trường học, trạm y tế, điện, đường, bưu điện… nhằm phục vụ nhucầu học tập, khám chữa bệnh, đi lại và các nhu cầu khác của người dân Trong đógiáo dục là một trong những vấn đề được quan tâm nhất

Đặc biệt, vào tháng 6 năm 2011, một trong những nhà tài trợ SAVICE ở Mỹ

đã tài trợ $26,050 USD để xây dựng cho trường Tiểu học Phú Sơn 2 phòng học

mới, một thư viện mới, và 3 phòng hiệu bộ mới Nhờ vậy các thầy cô và các em

HS hiện nay có thêm phòng và điều kiện để sinh hoạt và học tập Nhờ sự tài trợ

và ủng hộ của SAVICE, cơ hội học vấn không còn bị hạn chế cho nhiều trẻ emcủa các gia đình sống trong vùng lân cận của nhà trường này “Trường học là mộttòa nhà có bốn bức tường chứa tương lai bên trong.” (Thầy giáo Lon Watters) Mới đây nhất trường đã được UBND thị xã Hương Thủy đã có chủ trương

mở thêm “lớp nhô” khối 6 đầu tiên tại điểm trường tiểu học Phú Sơn Nhờ vậy,tình trạng bỏ học của HS được khắc phục rõ rệt

Ngoài ra, trường cũng đã được tỉnh quan tâm cung cấp nhiều trang thiết bịdạy học mới, đảm bảo cho công tác dạy học của GV, góp phần nâng cao chấtlượng dạy và học

Không những vậy, trường có đội ngũ GV tâm huyết với nghề, cố gắngvượt bao khó khăn để đem đến con chữ cho HS

Khó khăn thứ hai là đối với HS, các em phần lớn là con cái của những giađình có hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ chủ yếu làm nghề nông, trồng trọt và chănnuôi, mức thu nhập của gia đình các em trung bình thấp hơn mức thu nhập bìnhquân quốc gia Hầu hết các em đang sống trong những cân nhà được xây dựng từvật liệu thô sơ, đơn giản, tạm thời Trong nhà các em không có hệ thống ốngnước, hoặc phương tiện vệ sinh hiện đại Các em và gia đình dùng chủ yếu nướcgiếng Ðiều kiện tiếp cận các dịch vụ y tế và các dịch vụ xã hội vẫn còn hạn chế

Vì vậy các em không có điều kiện tốt để phát triển và học tập như HS ở thành

Ở nhà trường, một số PTDH chưa được cung cấp đầy đủ, chưa đáp ứng đượccho quá trình dạy của GV Một số GV chưa có kinh nghiệm khi ứng dụng CNTTvào dạy học, nhiều lúc còn lúng túng khi sử dụng.

2.2 Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học môn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học Phú Sơn

2.2.1 Điều kiện cơ sở vật chất kĩ thuật và phương tiện dạy học

môn Lịch sử của trường Tiểu học Phú Sơn

2.2.1.1 Cơ sở vật chất

Trường được xây dựng năm 2001, cho đến bây giờ thì cơ sở vật chất củatrường khá đầy đủ Cụ thể là trường đã đáp ứng gần như đầy đủ các khối côngtrình trường tiểu học như:

Khối phòng học: trường có 5 lớp học chính

Khối phòng phục vụ học tập bao gồm: phòng thực hành âm nhạc, phòngthực hành mĩ thuật, phòng thiết bị, thư viện, phòng truyền thống Tuy nhiêntrường vẫn còn thiếu các phòng như phòng đa năng và phòng thể chất

Khối phòng hành chính quản trị gồm: phòng hiệu trưởng, phòng kế toán,phòng y tế

Khu sân chơi, bãi tập rộng rãi, có ánh nắng tự nhiên, có cây xanh bóngmát, không bị ngập úng vào mùa mưa

Khu vệ sinh rất sạch sẽ và hiện đại

Trường có khu để xe dành cho GV và HS

Ngoài ra các công trình như cổng trường và tường rào đều có Chúng đượcxây dựng vào năm 2012

Tuy nhiên, trường vẫn chưa có khu phục vụ sinh hoạt như căng tin và nhàcông vụ

Năm 2013, trường đã đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 Vì thế các phòng học đãđáp ứng tiêu chuẩn như: phòng học rộng rãi, có 2 cửa ra vào; bảng, bàn ghế khámới và không hư hỏng (hàng tuần sẽ có GV kiểm tra xem có những dụng cụ, bànghế hư sẽ báo cáo cho trường biết); đảm bảo quy cách phòng học như đủ ánhsáng, thoáng mát vào mùa hè, ấm vào mùa đông, có quạt máy, an toàn cho GV và

HS …

2.2.1.2 Phương tiện dạy học môn Lịch sử

Thông qua việc phỏng vấn GV, có thể biết được tình hình quản lí và sử dụngcác phương tiện dạy học Cụ thể: nhà trường đã quan tâm để mua các loại trangthiết bị để phục vụ cho giảng dạy, trong đó có môn Lịch sử Các PTDH môn Lịch

sử bao gồm: tivi, đầu video, máy tính để bàn, máy chiếu, bản đồ, lược đồ, tranh,ảnh, sách giáo khoa,… Các phương tiện này đa số là mới, vì được nhập hàngnăm Ngoài ra, trường còn tiến hành kiểm kê và định lượng hằng năm

Việc ứng dụng CNTT vào dạy học đã được các thầy cô tiếp cận Theo yêucầu của Bộ Giáo dục hiện nay, việc dạy học luôn lấy HS làm trung tâm, vì vậyviệc ứng dụng CNTT trong dạy học môn Lịch sử một tuần một lần trở thành yêucầu chung của toàn trường

Theo ý kiến của GV phụ trách dạy môn Lịch sử thì các phương tiện này đãđáp ứng phần nào việc dạy học môn Lịch sử Với đặc thù môn học thì nhữngphương tiện này đã mang lại kết quả tốt trong việc nâng cao chất lượng dạy họcmôn này

2.2.2 Tình hình dạy và học môn Lịch sử

2.2.2.1 Tình hình giáo viên và học sinh trường Tiểu học Phú Sơn

Hiện nay trường có 15 GV, trong đó có 10 GV đứng lớp và 5 GV đặc thù(đó là các GV dạy các môn như Mĩ thuật, Âm nhạc, Anh văn) Đội ngũ GV đãđạt chuẩn, có trình độ chuyên môn cao trong đó trình độ đại học gồm 4 GV trình