hậu quả pháp lý của hành vi gian lận thuế thu nhấp doanh nghiệp

Tuy nhiên từ khi ra đời đến nay việc thực hiện các luật thuếchưa thực sự đạt hiệu quả cao, số tiền thuế thất thu của nhà nước là rất lớnnguyên nhân chủ yếu là do tình trạng trốn thuế, gi

ĐẠI HỌC HUẾ KHOA LUẬT - -

BÀI TIỂU LUẬN

MÔN: TÀI CHÍNH

ĐỀ TÀI:

HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA HÀNH VI GIAN LẬN

THUẾ THU NHẤP DOANH NGHIỆP

Giảng viên : Nguyễn Thị Triển

Nhóm thực hiên : Nhóm 3

Huế, 09/2014

MỞ ĐẦU

Khi Nhà nước ra đời, để có tiền phục vụ cho sự tồn tại và hoạt động củamình nhà nước đã dặt ra chế độ thuế khóa Thuế là nguồn thu chủ yếu củangân sách Nhà nước, có vai trò to lớn trong việc duy trì hoạt động của bộ máyNhà nước đồng thời là công cụ quan trọng để điều tiết nền kinh tế, thực hiệncông bằng xã hội Tuy nhiên từ khi ra đời đến nay việc thực hiện các luật thuếchưa thực sự đạt hiệu quả cao, số tiền thuế thất thu của nhà nước là rất lớnnguyên nhân chủ yếu là do tình trạng trốn thuế, gian lận thuế Cùng với sựphát triển kinh tế - xã hội thì các hành vi trốn thuế, gian lận thuế diễn ra ngàycàng phức tạp và tinh vi, phạm vi ngày càng rộng, quy mô ngày càng lớn Đặcbiệt là hành vi gian lận thuế thu nhập doanh ngiệp Trước tình thế đó Nhànước ta đã, đang đề ra nhiều chính sách, biện pháp, ban hành nhiều văn bảnpháp luật, các thông tư, nghị định để ngăn chặn hành vi gian lận thuế thu nhậpdoanh nghiệp Nhận thức được vấn đề đó nội dung bài viết của nhóm 3 sẽ tìmhiểu những hậu quả pháp lí của hành vi gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp

NỘI DUNG TIỂU LUẬN

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ GIAN LẬN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1 Thuế thu nhập doanh nghiệp là gì ?

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

VÀ GIAN LẬN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1 Thuế thu nhập doanh nghiệp là gì?

a Khái niệm

Căn cứ vào Điều 2 và Điều 3 của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp năm

2008 có thể đưa ra khái niệm như sau:

Thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế thu và thu nhập phát sinh trongquá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và các khoản thunhập khác hợp pháp của tổ chức ( còn được gọi là doanh nghiệp)

b Vì sao phải có thuế thu nhập doanh nghiệp

Hiện nay ở các nước phát triển, thuế thu nhập doanh nghiệp đóng vai tròquan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách Nhà nước và thực hiệnphân phối thu nhập Mức thuế cao hay thấp áp dụng cho các chủ thể thuộc đốitượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là khác nhau Điều đó phụ thuộc vàoquan điểm điều tiết thu nhập và mục tiêu đặt ra trong phân phối thu nhập củatừng quốc gia trong từng giai đoạn lịc sử nhất định Thuế thu nhập doanhnghiệp ra đời bắt nguồn từ các lí do sau:

 Bắt nguồn từ yêu cầu thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảmbảo công bằng xã hội

 Xuất phát từ nhu cầu tài chính của Nhà nước

c Sự hình thành và phát triển của thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ở Việt Nam thuế thu nhập doanh nghiệp có tiền thân là “ thuế lợi tức”được áp dụng vào những năm 90 của thế kỉ XX áp dụng cho cơ sở kinh tếngoài quốc doanh

Từ năm 1990 Quốc hội ban hành thuế lợi tức áp dụng thống nhất chungđối với mọi cá nhân, tổ chức có hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc mọithành phần kinh tế Thuế lợi tức được thu trên cơ sở lợi nhuận thu được trongquá trình sản xuất kinh doanh của đối tượng nộp thuế

Ngày 10/5/1997 Quốc hội đã thông qua thuế thu nhập doanh nghiệp cóhiệu lực thi hành từ ngày 1/1/1999 Ngày 17/6/2003 đã thông qua thuế thunhập doanh nghiệp sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/1/2004 Ngày 3/6/2008 Quốchội ban hành thuế thu nhập doanh nghiệp mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2009.

d Đặc điểm của thuế thu nhập doanh nghiêp

Đối tượng chịu thuế của thuế thu nhập doanh nghiệp là thu nhập cónguồn gốc phát sinh chủ yếu từ hoạt động sản xuất,kinh doanh Dấu hiệu cóthu nhập phát sinh là căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ kê khai, nộp thuế, quyếttoán thuế của đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp

Nhà nước quy định việc đánh thuế hay không đánh thuế, quy định mứcthuế suất khác nhau đối với từng nghành nghề,mặt hàng hay các loại thu nhập

Mục đích cơ bản của đánh thuế thu nhập doanh nghiệp là động viên mộtphần thu nhập vào ngân sách Nhà nước, đảm bảo sự đóng góp công bằng hợp lígiữa các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng hóa phát sinh thu nhập thấp

e Vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp

Là một công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc thực hiện chứcnăng điều tiết các hoạt động kinh tế xã hội trong từng thời kì phát triển kinh tếnhất định Đảm bảo tính công bằng xã hội về thuế đối với các doanh nghiệp

Là cộng cụ để Nhà nước điều tiết thu nhập của các chủ thể có thu nhập cao,đảm bảo yêu cầu đóng góp của các chủ thể kinh doanh vào ngân sách Nhànước được công bằng hợp lí

Thông qua thuế thu nhập doanh nghiệp Nhà nước có các chính sáchnhằm thu hút vốn từ nhiều kênh khác nhau Thực hiện chế độ miễn, giảm thuếtạo cơ hội khuyến khích đầu tư của các doanh nghiệp nước ngoài vào ViệtNam, khuyến khích sản xuất phát triển của các doanh nghiệp trong nước

Việc ban hành thuế thu nhập doanh nghiệp là cần thiết và đồng bộ vớiviệc cải cách thuế, chống sự chồng chéo, trùng lặp đảm bảo tính thống nhấtcủa hệ thống pháp luật thuế

2 Gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp là gì?

a. Khái niệm

Là hành vi cá nhân, tổ chức làm sai lệch các thông tin kế toán – tài chính,làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được hoàn hoặc miễn, giảm

b. Cơ sở xác định hành vi gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp

 Chủ thể là cá nhân, tổ chức thuộc đối tượng nộp thuế

 Hậu quả của hành vi vi phạm này là làm giảm số thuế phải nộp hoặclàm tăng số thuế được được hoãn hoặc miễn giảm

c. Đặc điểm của hành vi gian lận thuế TNDN

Về chủ thể : Là các cá nhân, tổ chức có hoạt động sản xuất kinh doanh

hoặc các hoạt động khác mà theo quy định của pháp luật thuộc đối tượng chịuthuế đã thực hiện các hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về thuế nhưlàm giảm số tiền thuế phải nộp, làm tăng số tiền thuế được hoãn hay đượcmiễn, giảm

Về đối tượng: Là các quy định của pháp luật về thuế liên quan đến sốthuế phải nộp, được hoãn hoặc miễn, giảm

Về mục đích – hậu quả hành vi : Làm giảm số thuế phải nộp, làm tăng sốthuế được hoãn hoặc miễn, giảm

d. Một số hành vi gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp

 Bỏ ngoài sổ sách kế toán

 Tạo giao dịch bán hàng giả mạo

 Taọ giao dịch mua hàng giả mạo

 Ghi giá bán thấp hơn thực tế

 Hoạch toán kế hoạch kê khai thuế sai quy định

 Các hành vi gian lận thuế đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu

 Chuyển giá

CHƯƠNG II

THỰC TRẠNG GIAN LẬN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1. Nguyên nhân dẫn đến hành vi gian lận thuế TNDN

a Chính sách thuế hiện hành còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ, còn chồngchéo chưa phù hợp với thực tại và nền kinh tế Luật còn được ban hành nhiềugây khó khăn cho doanh nghiệp và người quản lí

b Nguồn thuế từ các doanh nghiệp là rất lớn nhưng có thể thấy việc chophép thành lập doanh nghiệp, công ty theo các điều kiện của Luật thương mại

là rất dễ dàng, đơn giản Việc nắm bắt hoạt động của các công ty doanhnghiệp đó còn lỏng lẻo, thiếu chặt chẽ, cụ thể Sự phối hợp giữa cơ quan thuế

và các cơ quan quản lí Nhà nước con nhiều bất cập tạo ra nhiều khe hở tạođiều kiên cho việc thành lập các công ty “ma”

c Cơ chế thanh toán giữa các giao dịch thanh toán giữa các giao dịchkinh tế còn chưa bắt buộc thông qua ngân hàng do vậy khó có thể kiểm soátcác hoạt động kinh tế đó có xảy ra trên thực tế hay chỉ trên giấy tờ

d Việc quy định trách nhiệm về đăng kí thông tin, tài liệu trong Luậtquản lí thuế nhưng trong quá trình hoạt động lại không cung cấp mà chỉ khi cơquan thuế có yêu cầu mới cung cấp

e Công tác điều tra giám sát còn lỏng lẻo, xử lí vi phạm chưa nghiêmkhắc, quyết liệt Việc xác đinh một chủ thể vi phạm số tiền thuế bao nhiêu làmột khó khăn lớn

g Công chúng chưa có ý thức sủ dụng hóa đơn thanh toán khi tham giagiao dịch kinh tế Việc lấy hóa đơn khi thanh toán gần như không hình thành.Đây là sự yếu kém về nhận thức của công chúng

h Nền kinh tế nước ta chưa phải là nền kinh tế hiện đại, các giao dịchkinh doanh chưa thực hiện bởi công nghệ kĩ thuật cao còn phụ thuộc vào tiềnmặt Điều này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thành lập các bộ hồ sơ

thanh toán giả mạo, không thực hiện đầy đủ chế độ hóa đơn, chứng từ.

i Các doanh nghiệp tư nhân ít quan tâm đến chế độ kế toán quốc dân

k Trình độ dân trí thấp, trình độ cán bộ nghiệp vụ chuyên môn còn hạnchế và nhất là sự buông lỏng quản lí của nhà nước

2 Thực trạng gian lận thuế TNDN

Những khó khăn chung của nền kinh tế đã tạo áp lực lớn thu ngân sáchnhà nước (NSNN) của ngành Thuế nói riêng và ngành Tài chính nói chungtrong năm 2013 Trong khi đó, nhiệm vụ thu NSNN của ngành Thuế lại đangđối mặt với thực trạng trốn thuế và gian lận thuế ngày càng tinh vi và phứctạp Theo báo cáo của Tổng cục Thuế, số thu NSNN của ngành Thuế trong 8tháng đầu năm 2013 ước đạt 390.712 tỷ đồng, tương đương 60,6% so với dựtoán, bằng 107,2% so với cùng kỳ năm 2012 Trong tháng 8/2013, Ngành thuước đạt 38.100 tỷ đồng, bằng 5,9% so với dự toán, bằng 101,8% so với thựchiện cùng kỳ năm 2012

Những khó khăn chủ yếu tác động đến kết quả thu của ngành Thuế baogồm hàng hóa tiêu thụ chậm, lượng hàng tồn kho vẫn ở mức cao, tình trạngdoanh nghiệp (DN) ngừng hoạt động kinh doanh vẫn tiếp tục xảy ra, thị trườngbất động sản chưa có dấu hiệu phục hồi Không chỉ có vậy, lợi dụng tình hìnhkinh tế khó khăn, không ít DN sử dụng nhiều “mánh” để gian lận thuế như: kêkhai thu nhập giảm để nộp thuế ít, khai lỗ để trốn thuế, lập công ty “ma” để tự

in hóa đơn thuế giá trị gia tăng (GTGT) Đặc biệt, hiện tượng DN FDI kê khai

lỗ đang khá phổ biến (khoảng 50% tổng số DN FDI đang hoạt động trên cảnước, trong đó có nhiều DN kê khai lỗ liên tục trong 3 năm) Điển hình tại tỉnhBình Dương - địa phương thu hút FDI khá tốt, năm 2010, trong tổng số 1.490

DN có tới 754 DN FDI kê khai lỗ, chiếm 50,6% Đáng chú ý, dù làm ăn thua lỗtrong thời gian dài nhưng nhiều DN vẫn không ngừng mở rộng đầu tư

Từ năm 2006 đến nay, hiện tượng chuyển giá của các DN FDI ngày càng tinh vi hơn, với việc điều chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp hơn để tránh thuế Những vụ việc chuyển giá “đình đám” thời gian qua của Coca - Cola, Adidas, Metro Cash & Carry, Keangnam và Nestlé liên tục báo lỗ.

Báo cáo sơ kết công tác 6 tháng đầu năm của Tổng cục Thuế năm 2013cho thấy, Thanh tra Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế đã tiến hành nhiều cuộcthanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về thuế, trong

đó có nội dung hoàn thuế GTGT tại 7 Cục Thuế (TP Hà Nội, TP Hồ ChíMinh, Hải Phòng, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và Bắc Ninh).Toàn Ngành đã tiến hành 1.064 cuộc kiểm tra nội bộ (riêng kiểm tra chuyên

đề về thuế GTGT là 577 cuộc), đạt 53% kế hoạch, qua đó kiến nghị truy thuước đạt 2,37 tỷ đồng nộp NSNN Riêng trong tháng 7/2013, Tổng cục Thuếkiểm tra việc hoàn thuế GTGT tại 2 Cục Thuế An Giang và Long An Kếtquả, qua thanh, kiểm tra hồ sơ khai thuế tại các cục thuế đã phát hiện NNT kêkhai thiếu thuế GTGT số tiền là 65,8 triệu đồng và thuế thu nhập doanhnghiệp (TNDN) phải tạm kê khai bổ sung 330 triệu đồng

Trong 5 tháng đầu năm 2013, ngành Thuế đã thực hiện thanh, kiểm tra18.198 DN, đạt 25,2% nhiệm vụ kế hoạch, tăng 6,1% so với cùng kỳ năm2012; Số thuế xử lý tăng thu qua thanh tra, kiểm tra là 3.185,9 tỷ đồng, bằng99,7% so cùng kỳ năm 2012; Số tiền nộp vào NSNN là 2.342,8 tỷ đồng, bằng73,5% so với số truy thu và phạt, tăng 54,5% so cùng kỳ Trong đó, Ngành đãthanh tra, kiểm tra 382 DN lỗ, có dấu hiệu chuyển giá và DN có hoạt động

giao dịch liên kết; truy thu, truy hoàn, phạt là 127,24 tỷ đồng, giảm khấu trừqua thanh tra là 16,8 tỷ đồng, giảm lỗ qua thanh tra là 444,1 tỷ đồng.

Ngoài ra, trong 6 tháng đầu năm 2013, toàn Ngành đã thu được 30% số

nợ thuế tại thời điểm 31/12/2012 chuyển sang Tuy nhiên, tổng số nợ 6 thángđầu năm vẫn ở mức cao với con số 64.632 tỷ đồng, tăng 15.497 tỷ đồng (tăng32%) so với thời điểm 31/12/2012, trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất là 2 nhómnợ: Tiền thuế nợ đến 90 ngày chiếm 27,5%, tăng 32,8% so với thời điểm31/12/2012; Tiền thuế nợ trên 90 ngày chiếm tỷ trọng 54,8%, tăng 26,9% sovới thời điểm 31/12/2012 Cùng với đó, cơ quan thuế đã thực hiện gia hạn nộpthuế GTGT cho 105.037 DN, với số tiền là 4.428,5 tỷ đồng; gia hạn nộp thuếTNDN cho 45.037 DN, với số tiền thuế được gia hạn là 951,7 tỷ đồng

3 Một số vụ gian lận thuế TNDN

Gian lận thuế TNDN là một hoạt động thường xuyên của các doanhnghiệp từ doanh nghiệp nhỏ cho đến các tập đoàn lớn, từ các doanh nghiệptrong nước đến công ty, tập đoàn nước ngoài đang sản xuất, kinh doanh tạiviệt nam Trong thời gian vừa qua các cơ quan chức năng đã đưa ra ánh sángnhiều vụ án về gian lận thuế với sơ thuế gian lận cực kì lớn, hành vi gian lậntinh vi liên quan đến các công ty có uy tín lớn Trong đó nổi bật là của Coca-cola và PESICO, Tập đoàn xăng dầu Việt Nam(Petrolimex), Điện lực ViệtNam(EVN), Keanang vina ……

a Coca-cola

Theo Cục thuế TP HCM cho biết trong 10 năm qua, số lỗ của Coca-colaluôn là 100 tỷ đồng/ năm Đến 30/9/2011 Coca-cola đã lỗ lũy kế 3.768 tỷđồng Nhưng có một nghịch lí là Coca-cola là một ông lớn trên thị trườngnước giải khát , chiếm thị phần rất lớn tại Việt Nam và liên tục có kế hoạch

mở rộng đầu tư Nhưng theo báo cáo tài chính thì lại “ lỗ khủng, lãi bèo”.Coca- cola là hãng có rất nhiều sản phẩm nước giải khát trên thị trườngViệt Nam, số lượng tiêu thụ cũng rất lớn Coca-cola cùng với PEPSICO là hai

“ đại gia “ chiếm đến 80% thị phần nước giải khát ở Việt Nam Theo báo cáotài chính Coca-cola đưa ra thì hoàn toàn khác xa thực tế

Theo số liệu mà cục thuế TP HCM cung cấp thì trong thời gian kinhdoanh ở Việt Nam Coca-cola đã lỗ “ dài dài “ Trong năm 2006 – 2007 thì số

lỗ của Coca-cola lên đến con số 228 tỷ và 198 tỷ đồng Không chỉ lỗ mà đếntháng 9/2011 Coca-cola đã âm vốn của chủ sở hữu khoảng 800 tỷ đồng Cónghĩa là Coca-cola hiện đang sống một cách “ vật vờ “ nhờ vốn vay, vốn củacông ty mẹ, tiền của khách hàng

Từ những khoản lỗ lớn trên nghi án Coca-cola chuyển giá, gian lận thuế

đã được đặt ra Các đối tác Việt Nam lần lượt rút khỏi và để doanh nghiệp nàyhoạt động theo dạng doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài

Các công ty đa quốc gia thường mạnh về vốn, đầy bản lĩnh và kinhnghiệm kinh doanh nên không khó để gây khó dễ cho các đối thủ cạnh trạnhhay thâu tóm các công ty họ muốn, kể cả việc “ cho “ doanh nghiệp đó lãi hay

lỗ Vì thế chuyện chuyển giá chỉ nảy sinh ở các công ty lớn hay các công ty

đa quốc gia

b. Tập đoàn xăng dầu Việt Nam( Petrolimex),Điện lực Việt Nam(EVN)

Các doanh nghiệp trong nước kinh doanh các mặt hàng thiết yếu cũngvướng vào nghi án gian lận thuế Đó là các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầuvới con số 470 tỉ đồng thuế nhập khẩu mà Kiểm toán Nhà nước vừa phát hiện.Chiếm tới 40% con số trên là Tập đoàn xăng dầu Việt Nam, các doanh nghiệpkhông mở tờ khai mới khi chuyển hàng từ mục đích tái xuất sang tiêu thụ nộiđịa dẫn đến tính thuế sai thời điểm

Tập đoàn điện lực Việt Nam cũng không thoát khỏi tai tiếng về nộp thuế,

số thuế bị phát giác nộp thiếu không lớn chỉ khoảng 1 tỷ đồng từ thuế nhậpkhẩu điện do EVN không thông báo trước cho hải quan việc tính sản lượngđiện mua của Trung Quốc năm 2007 chỉ là tạm thời

Việc chấp hành thuế của nhóm các doanh nghiệp nước ngoài còn diễnbiến tồi tệ hơn Nhiều phi vụ chuyển giá hàng nghìn tỷ bị phanh phui Điểnhình là tập đoàn Keanang Vina chủ sở hữu của tòa nhà cao nhất Việt Namchuyển giá hơn 1220 tỷ đồng, số thuế bị truy thu la 95,2 tỷ đồng

Danh sách đen 122 vị doanh nghiệp FDI chuyển giá cũng bị đưa ra ánhsáng, truy thu 214 tỷ đồng.

Một cuộc thanh tra, kiểm tra của nghành thuế mới tính đến đầu tháng9/2013 đã thu hồi hơn 9.600 tỷ đồng ngân sách

4 Hậu quả của hành vi gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp

a Đối với Nhà nước

Hành vi gian lận thuế thu nhập doanh nghiệp gây thiệt hại rất lớn choNhà nước đó là làm thất thu một khoản tiền lớn mà các doanh nghiệp, cơ sơsản xuất có nghĩa vụ phải nộp vào ngân sách Nhà nước

Xuất hiện tiền lệ xấu, làm mất đi tính công bằng về thuế của các doanhnghiệp Các doanh nghiệp làm ăn chính đáng sẽ bị thua thiêt, nay sinh tâm líbất an không tin tưởng vào Nhà nước

Các nhà đầu tư nước ngoài ngại đầu tư vào Viêt Nam vì môi trường thuếchưa ổn định

b.Đối với doanh nghiệp

Đánh mất lòng tin đối với người tiêu dùng, bị người tiêu dùng quay lưnglại với các sản phẩm của mình

Nếu bị cơ quan thuế phát hiện có hành vi gian lận thì bị truy thu cáckhoản thuế, còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử phạt hànhchính về các hành vi gian lận