Thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự

Trong đó, hoàn thiện pháp luật về tố tụng hình sự TTHS để đáp ứngyêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm và quá trình hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng tâm của Đảng và Nhà nước ta, nhất

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

*****

BÙI ĐỨC HỨA

THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG ĐIỀU TRA

VỤ ÁN HÌNH SỰ

Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số : 62.38.01.04

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội, 2014

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

*****

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Trịnh Văn Thanh Phản biện 1: GS TS Hồ Trọng Ngũ

Phản biện 2: PGS TS Phùng Thế Vắc

Phản biện 3: PGS TS Nguyễn Văn Huyên

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp

Học viện họp tại: Học viện Khoa học xã hội

Vào hồi: .giờ, thứ , ngày tháng năm 2014

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

Thư viện Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoàn thiện pháp luật nói chung là một yêu cầu thường xuyên trong việcxây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạnhiện nay Trong đó, hoàn thiện pháp luật về tố tụng hình sự (TTHS) để đáp ứngyêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm và quá trình hội nhập quốc tế là nhiệm

vụ trọng tâm của Đảng và Nhà nước ta, nhất là các quy định về trình tự, thủ tụctheo tinh thần cải cách tư pháp và bảo vệ quyền con người, trong đó có vấn đềhoàn thiện chế định thủ tục rút gọn (TTRG)

Theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 3 khóa VIII, Đảng ta đã xác

định cần: “Nghiên cứu áp dụng thủ tục rút gọn để xử lý kịp thời một số vụ án đơn giản, rõ ràng” Tư tưởng này tiếp tục được khẳng định tại Nghị quyết 08/NQ-TW của Bộ Chính trị ngày 02/01/2002 đó là: “Nghiên cứu để quy định

và thực hiện thủ tục tố tụng hình sự rút gọn đối với những vụ án đơn giản, phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng, hậu quả ít nghiêm trọng” Trên cơ sở đó, Quốc

hội đã ban hành Bộ luật TTHS năm 2003, trong đó đã xây dựng một chế địnhmới, đó là chế định TTRG Theo đó, Bộ luật TTHS năm 2003 đã quy định điềukiện áp dụng áp dụng TTRG, thẩm quyền áp dụng TTRG, trình tự, thủ tục ápdụng TTRG,… Những quy định này nhằm giải quyết vụ án hình sự (VAHS)nhanh chóng, hạn chế tình trạng tồn đọng án nhưng vẫn bảo đảm những nguyêntắc cơ bản của TTHS, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng quy định của Bộ luật TTHSnăm 2003 về TTRG trong điều tra VAHS, ngay khi Bộ luật TTHS năm 2003 cóhiệu lực pháp luật các Cơ quan điều tra (CQĐT) đã triển khai áp dụng thủ tụcnày để điều tra VAHS như: Hải Phòng, Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ ChíMinh (TPHCM),… Qua thời gian áp dụng, theo đánh giá chung của các cơ quan

đã áp dụng, việc áp dụng TTRG giúp cho CQĐT giải quyết nhanh chóng cácVAHS quả tang, đơn giản, ít nghiêm trọng, góp phần giảm tải lượng án tồnđọng Để hoàn thiện hơn chế định TTRG, ngày 02/06/2005, Bộ Chính trị đã ban

hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020,

đã xác định cần tiếp tục: “Xây dựng cơ chế xét xử theo thủ tục rút gọn đối với những vụ án có đủ một số điều kiện nhất định”.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đã đạt được, việc áp dụng TTRG trong điềutra VAHS của CQĐT còn nhiều hạn chế Theo số liệu thống kê của Viện kiểmsát Nhân dân Tối cao (VKSNDTC) từ năm 2004 đến năm 2013, tổng số án thụ

lý điều tra trên phạm vi toàn quốc là 674.143 vụ, trong đó số vụ án áp dụng

TTRG là 3.954 vụ (chiếm tỷ lệ 0,59%) Như vậy, việc áp dụng TTRG trong điềutra VAHS chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với tổng số án thụ lý điều tra Qua nghiên cứuthực tế áp dụng TTRG trong điều tra VAHS, TTRG ít được áp dụng do nhiềunguyên nhân, như quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 chưa đáp ứng yêu cầuthực tiễn điều tra vụ án như: Quy định về điều kiện áp dụng TTRG chưa đượchợp lý, chẳng hạn Bộ luật TTHS quy định chỉ áp dụng cho tội phạm ít nghiêmtrọng, quy định về thời hạn điều tra gây khó khăn cho CQĐT, quy định áp dụngTTRG trong điều tra VAHS chưa mang tính bắt buộc; nhận thức của một bộphận những người tiến hành tố tụng (THTT) chưa đúng về mục đích quy địnhTTRG; thiếu cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật hỗ trợ cho việc áp dụngTTRG; Bên cạnh đó, ở phương diện lý luận TTRG trong điều tra VAHS chưađược quan tâm xây dựng thành một hệ thống hoàn chỉnh Mặt khác, quy định vềTTRG trong Bộ luật TTHS năm 2003 mới chỉ đề cập về phía cơ quan THTT màchưa có quy định thuộc về phía người bị buộc tội, chẳng hạn họ có muốn được

áp dụng biện pháp TTHS đơn giản hay không thì không được đề cập Trong xuhướng hội nhập quốc tế và vấn đề bảo vệ quyền con người ngày càng được quantâm đề cao, thì việc nghiên cứu bổ sung các thủ tục liên quan đến quyền củangười bị buộc tội là cần thiết

Vì vậy, để TTRG áp dụng điều tra VAHS một cách rộng rãi, phát huy đượcđúng như mục đích khi xây dựng, một mặt cần phải có nghiên cứu tổng kết thựctiễn áp dụng từ khi Bộ luật TTHS năm 2003 có hiệu lực đến nay để làm sáng tỏthực trạng quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 và thực trạng áp dụng TTRGtrong điều tra VAHS, tìm ra nguyên nhân của bất cập, hạn chế qua thực tiễn áp

dụng TTRG trong điều tra VAHS Để từ đó có cơ sở đề xuất sửa đổi, bổ sungquy định mới trong Bộ luật TTHS năm 2003 cho hoàn thiện, phù hợp với thựctiễn điều tra vụ án theo TTRG và hệ thống các giải pháp góp phần nâng cao hiệuquả áp dụng TTRG, mặt khác cần phải xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh vềTTRG trong điều tra VAHS Đây cũng chính là lý do để chúng tôi chọn đề tài

“Thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự” làm Luận án Tiến sĩ luật học.

Mục đích nghiên cứu của Luận án nhằm đề xuất những giải pháp góp phần

hoàn thiện các quy phạm pháp luật TTHS về TTRG trong điều tra VAHS, để thủtục này thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn điều tra VAHS, đáp ứng yêu cầuđấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, chiến lược cải cách tư pháp của Đảng

và Nhà nước ta

Luận án phải giải quyết được những nhiệm vụ sau:

Một là, nghiên cứu và làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến TTRG trong

điều tra VAHS như: Khái niệm về TTRG trong điều tra VAHS; lịch sử pháttriển TTRG trong điều tra VAHS của pháp luật TTHS Việt Nam; TTRG trongđiều tra VAHS của một số nước trên thế giới; những vấn đề lý luận về TTRGtrong điều tra VAHS theo quy định của Bộ luật TTHS năm 2003

Hai là, nghiên cứu, khảo sát để đánh giá, phân tích thực trạng quy định của

Bộ luật TTHS năm 2003 và thực trạng áp dụng TTRG trong điều tra VAHS, làm

rõ những bất cập, hạn chế cũng như nguyên nhân của nó Từ đó, đề xuất sửa đổi,

bổ sung quy định mới trong Bộ luật TTHS năm 2003 cho hoàn thiện và phù hợpvới thực tiễn điều tra vụ án theo TTRG và hệ thống các giải pháp góp phần nângcao hiệu quả áp dụng TTRG

Ba là, làm rõ các quan điểm của Đảng, định hướng của Nhà nước khi xây

dựng, sửa đổi, bổ sung TTRG trong điều tra VAHS của Bộ luật TTHS Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề lý luận về TTRG nói chung và TTRG trong điều tra VAHS nóiriêng, các quy định về TTRG trong Bộ luật TTHS năm 2003 và các quy địnhkhác có liên quan; thực tiễn áp dụng TTRG trong điều tra VAHS ở Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu các quy định của pháp luật về TTRG,TTRG trong điều tra VAHS trước và sau khi có Bộ luật TTHS năm 1988 và cácquy định về TTRG trong pháp luật TTHS một số quốc gia trên thế giới; nghiêncứu hệ thống các quan điểm của Đảng, định hướng của Nhà nước về cải cách tưpháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật, cùng hệ thống các quan điểm của các nhàkhoa học, những cán bộ làm thực tiễn đề cập đến TTRG trong điều tra VAHStrong thời gian qua; thực trạng áp dụng các quy định của Bộ luật TTHS năm

2003 về TTRG trong điều tra VAHS của CQĐT, Viện kiểm sát (VKS)

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2004 đến năm 2013

- Phạm vi về địa bàn nghiên cứu: Khảo sát, nghiên cứu trên phạm vi toànquốc, trong đó tập trung khảo sát điển hình tại một số địa bàn: Hà Nội, HảiPhòng, Đà Nẵng, Đắk Lắk, TPHCM, Đồng Nai, Bình Dương, Cần Thơ

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duyvật của chủ nghĩa Mác-Lê nin; Tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ trương, đườnglối, quan điểm của Đảng ta về đổi mới tư pháp nói chung và về TTRG nói riêng,khoa học Luật Hình sự và khoa học Luật TTHS

4.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận án sử dụng tất cả các phương pháp nghiên cứu đặc trưng của chuyênngành Luật Hình sự và Luật TTHS, tội phạm phạm học và phòng ngừa tội phạm

như: Phương pháp luật học so sánh; phương pháp thống kê, phân tích, so sánh;phương pháp tham khảo chuyên gia; phương pháp tổng kết thực tiễn;

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Một là, cơ sở lý luận về TTRG trong điều tra VAHS đã được phân tích, đánh giá

và xác lập một cánh toàn diện, cụ thể khái niệm về TTRG trong điều tra VAHS, vaitrò, ý nghĩa và các yếu tố tác động của TTRG trong điều tra VAHS

Hai là, không chỉ dừng lại ở những đánh giá định tính thực trạng quy định của

Bộ luật TTHS năm 2003 về TTRG trong điều tra VAHS, mà Luận án đã đượctiếp cận về định tính trên cơ sở khảo sát, phân tích số liệu VAHS xảy ra, hồ sơVAHS đã áp dụng TTRG với các địa bàn được chọn là Hà Nội, Hải Phòng, ĐàNẵng, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Đắk Nông, TPHCM, Long An, Cần Thơ Phảnánh thực trạng áp dụng TTRG trong điều tra VAHS ở Việt Nam từ năm 2004đến 2013 Từ các cách tiếp cận đó, dựa trên cơ sở tiếp cận cận mô hình TTHS,tiếp cận quyền con người, Luận án đã đánh giá được những bất cập, hạn chế vànguyên nhân của những bất cập hạn chế đó

Ba là, Luận án đã đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện quy định của Bộ luật

TTHS năm 2003 về TTRG trong điều tra VAHS và các giải pháp nâng cao hiệuquả áp dụng trong thực tiễn điều tra VAHS

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Trên cơ sở kế thừa kết quả của các công trình nghiên cứu về TTRG đã đượccông bố, kết hợp với nghiên cứu của mình, tác giả đi sâu luận giải một cách có

hệ thống cả về lý luận và thực tiễn về TTRG trong điều tra VAHS Nhờ đó, nộidung của Luận án có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa về thực tiễn

Ý nghĩa về khoa học thể hiện: Luận án góp phần hoàn thiện các quy định

về TTRG trong điều tra VAHS; hoàn thiện hệ thống lý luận về TTRG trongđiều tra VAHS Với ý nghĩa như vậy, Luận án là tài liệu để nghiên cứu, thamkhảo trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy, học tập môn luật TTHS và một

số môn học khác trong các trường đại học

Ở góc độ thực tiễn: Những đề xuất của Luận án có thể được nghiên cứu, sửdụng trong hoạt động thực tiễn áp dụng TTRG trong điều tra VAHS của CQĐT;góp phần nâng cao nhận thức và hiệu quả hoạt động áp dụng TTRG trong điềutra VAHS; nâng cao hiệu quả hoạt động TTHS ở Việt Nam

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục công trình của tác giả, danhmục tài liệu tham khảo và phần phục lục, Luận án được kết cấu thành 4 Chươngnhư sau:

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế giới, việc nghiên cứu về TTRG trong TTHS đã được tiến hành từ rấtlâu trong lịch sử Vì vậy, những tài liệu nghiên cứu có liên quan đến TTRG tươngđối đa dạng Tuy nhiên, trong điều kiện và khả năng nghiên cứu có hạn, tác giả chỉtiếp cận được những công trình khoa học có liên quan ở một số quốc gia như: Liênbang Nga, Cộng hòa Kưrgizia, Liên bang Hoa Kỳ, Nhật Bản Tuy số lượng cáccông trình nghiên cứu chưa nhiều, nhưng các công trình này đã: Phản ánh ở nhiềukhía cạnh khác nhau của TTRG trong TTHS; ở các quốc gia có hệ thống pháp luậtkhác nhau; ở nhiều Châu lục khác nhau Do đó, kết quả nghiên cứu tổng quan tìnhhình nghiên cứu ở nước ngoài chính là cơ sở lý luận để tác giả so sánh nghiên cứu

về TTRG trong TTHS Việt Nam, từ đó có những đề xuất hợp lý hoàn thiện quyđịnh về TTRG

1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Về sự cần thiết xây dựng TTRG trong Bộ luật TTHS năm 2003: Trước năm 2003

đã có các công trình nghiên cứu để xây dựng chế định TTRG nhằm bổ sung khisửa đổi, bổ sung Bộ luật TTHS năm 1988 Các công trình nghiên cứu này đã đề

cập đến các nội dung cơ bản như: Phạm vi, điều kiện, thủ tục áp dụng và đưatới sự thống nhất quan điểm cần thiết phải xây dựng chế định TTRG trong Bộluật TTHS năm 2003 Vì vậy, với các công trình nghiên cứu ở trên có ý nghĩarất lớn, vì đây là nền tảng cơ sở lý luận và thực tiễn đảm bảo cho tính khoa học,phù hợp của việc ban hành chế định TTRG trong Bộ luật TTHS năm 2003.

Về những nghiên cứu sau khi Bộ luật TTHS năm 2003 có hiệu lực: Với 01 luận

án, 01 đề tài cấp bộ, 01 cuốn sách và gần 30 bài viết Tạp chí đề cập đến TTRGtrong TTHS, tác giả đã khái quát hệ thống thành các vấn đề liên quan đến đềtài nghiên cứu đó là: Về phạm vi áp dụng; về điều kiện áp dụng; về thời hạn ápdụng; về thẩm quyền áp dụng; về áp dụng biện pháp ngăn chặn; về bảo đảmquyền được bào chữa và khiếu nại quyết định áp dụng TTRG Mặc dù cónhững đóng góp to lớn về phương diện lý luận và thực tiễn áp dụng, nhưng cáccông trình nghiên này vẫn có những hạn chế nhất định như đánh giá về thựctrạng hầu như trên cơ sở giả định, chỉ chủ yếu tập trung vào những vướng mắctrong giai đoạn xét xử mà chưa đi sâu vào giai đoạn điều tra, một giai đoạnđược đánh giá là giai đoạn “tiền đề” cho các giai đoạn TTHS tiếp theo

1.3 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong Luận án

Một là, tiến hành nghiên cứu làm rõ về khái niệm, vai trò, ý nghĩa của

TTRG trong điều tra VAHS, lịch sử phát triển TTRG trong điều tra VAHS

Hai là, nghiên cứu thực trạng quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 và thực

tiễn áp dụng TTRG trong điều tra VAHS từ đó tìm ra những hạn chế bất cập

và nguyên nhân của những hạn chế bất cập đó Ba là, đề xuất những giải

pháp để hoàn thiện quy định của Bộ luật TTHS và góp phần nâng cao hiệuquả áp dụng TTRG trong điều tra VAHS trong thời gian tới

Kết luận chương 1

Nghiên cứu hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật TTHSnói riêng, là vấn đề luôn được các nhà khoa học ở Việt Nam quan tâm đầu tưnghiên cứu Đối với lĩnh vực pháp luật TTHS, một trong những vấn đề trọng

tâm nghiên cứu hiện nay đó là TTRG trong TTHS, kết quả của quá trình nghiêncứu đó đã thể hiện trong hệ thống các công trình nghiên cứu về TTRG đượccông bố trong thời gian qua Nội dung của các công trình nghiên cứu hết sứcphong phú và đa dạng, bởi không chỉ nghiên cứu về TTRG trong TTHS ViệtNam mà các nhà khoa học còn nghiên cứu cả TTRG trong quy định của phápluật TTHS nước ngoài.

Đối với vấn đề về TTRG của nước ngoài, qua các công trình khoa học, cácquy đinh pháp luật TTHS của các quốc gia trên thế giới về TTRG cho thấy, mỗiquốc gia do phụ thuộc vào quan niệm, mô hình tố tụng khác nhau nên có sự quyđịnh khác nhau, ở các quốc gia trên thế giới thông thường TTRG áp dụng choxét xử VAHS, một số ít quốc gia quy định cho cả giai đoạn truy tố vụ án Ở ViệtNam quy định cho cả giai đoạn điều tra vụ án đây chính là sự khác biệt củaTTRG trong pháp luật TTHS Việt Nam so với TTRG của nhiều quốc gia trênthế giới

Đối với TTRG của Việt Nam, tác giả hệ thống các công trình khoa học đãđược công bố và khái quát hóa thành các vấn đề liên quan đến Luận án, đó là

vấn đề về phạm vi áp dụng TTRG, vấn đề về điều kiện áp dụng TTRG, vấn đề

về thời hạn áp dụng TTRG, vấn đề về thẩm quyền áp dụng TTRG, vấn đề về ápdụng biện pháp ngăn chặn trong TTRG và vấn đề về bảo đảm quyền được bàochữa và khiếu nại quyết định áp dụng TTRG Từ khái quát hóa các vần đề trongcác công trình đã công bố, tác giả đã xác định được hướng nghiên cứu của Luận

án là tiến hành nghiên cứu sâu về lý luận TTRG trong điều tra VAHS để làm rõkhái niệm, phạm vi, điều kiện, thẩm quyền áp dụng ; nghiên cứu khảo sát thựctiễn áp dụng TTRG trong điều tra VAHS của CQĐT, VKS trong điều tra vụ án,

để đánh giá thực trạng áp dụng TTRG của các cơ quan này từ đó tìm ra nhữnghạn chế bất cập và nguyên nhân của những hạn chế bất cập đó; đề xuất nhữnggiải pháp góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng TTRG trong điều tra VAHS vàothời gian tới Đặc biệt, tác giả đã xác định rõ những phương pháp nghiên cứu cụthể, cách tiếp cận vấn đề trong từng hướng nghiên cứu đã được xác định; với

hướng nghiên cứu được xác định như trên đây chính là cơ sở nền tảng xuyênsuốt quá trình triển khai các nội dung trong Luận án.

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN

TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

2.1 Lý luận chung về thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự

Vai trò của việc quy định thủ tục rút gọn trong Tố tụng hình sự: Nâng cao

chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ quan THTT; Góp phần giải quyếttình trạng án quá tải, tình trạng án tồn đọng của các cơ quan THTT

Ý nghĩa của việc quy định thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự: Kịp thời bảo

vệ quyền và lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân vàbảo vệ tốt hơn nữa quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội; giúp cho cơquan THTT không lãng phí về thời gian, nhân lực và vật lực

2.1.1.2 Thủ tục rút gọn trong các mô hình tố tụng hình sự

Thủ tục TTHS được gắn với mô hình tố tụng cụ thể, đối với thủ tục chung sẽ

là nơi phản ánh rõ nét nhất của mô hình TTHS của một quốc gia Khi đề cập đến

mô hình TTHS hiện nay, trong khoa học pháp lý nói chung và khoa học luậtTTHS nói riêng có cách phân chia các mô hình TTHS khác nhau Cách phân

chia được nhiều nhà khoa học thừa nhận hiện nay đó là: Mô hình TTHS thẩm

vấn, mô hình TTHS tranh tụng và mô hình TTHS pha trộn Đối chiếu với mô

hình TTHS đã trình bày ở trên có thể thấy mô hình TTHS ở Việt Nam là môhình TTHS pha trộn thiên về xét hỏi Tuy nhiên, trong định hướng cải cách tưpháp Đảng ta cũng xác định mô hình TTHS ở nước ta cần kết hợp yếu tố tranhtụng, chẳng hạn Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị về Chiến lược cảicách tư pháp đến năm 2020 Điều này thể hiện rất rõ trong Điều 103 Hiến phápnước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sử đổi) năm 2013 lần đầu tiên đãghi nhận “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm”

Nghiên cứu TTRG ở Anh, Pháp, Hoa Kỳ, Canađa, Liên bang Đức, Liên bangNga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc có một đặc điểm nổi bật và là điềukiện bắt buộc khi áp dụng đó là “có thủ tục mặc cả” hoặc “có thủ tục thú tội”hoặc “có cả thủ tục mặc cả và thú tội” Ở các quốc gia theo mô hình TTHS tranhtụng hoặc mô hình TTHS pha trộn nghiêng về tranh tụng và trong TTRG có quyđịnh về thủ tục mặc cả, thú tội thì việc áp dụng TTRG rất phổ biến, khi ngườiphạm tội bị phát hiện, nếu người phạm tội đồng ý nhận tội thì vụ án có thểkhông cần đưa xét xử hoặc có đưa ra xét xử thì họ chỉ bị mức án rất nhẹ so với

vụ án đưa ra xét xử theo thủ tục chung, với kiểu mô hình TTHS này không chiacắt các giai đoạn như tố tụng thẩm vấn nên các thủ tục và thời gian đưa vụ án raxét xử rất ngắn Do đó, TTRG thật sự phát huy hiệu quả tối đa trong mô hìnhTTHS này

Theo mô hình TTHS Việt Nam hiện, quá trình TTHS được chia thành các giaiđoạn độc lập với nhau, mặc dù TTRG được áp dụng từ giai đoạn điều tra, việcthu thập, củng cố chứng cứ chủ yếu là diễn ra ở giai đoạn này, nhưng thẩmquyền quyết định áp dụng lại do VKS quyết định và hiện nay trong quy định vềTTRG không có quy định về “thủ tục mặc cả thú tội” do đó, TTRG thật sự sẽkhó phát huy được hiệu quả khi mà TTRG không thể hiện đầy đủ trong giaiđoạn điều tra và thiếu đi dấu hiệu đặc trưng “mặc cả thú tội”

2.1.2 Khái niệm, vai trò và ý nghĩa thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự

2.1.2.1 Khái niệm thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự

Thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự là thủ tục tố tụng hình sự đặc biệt được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, cho phép Cơ quan điều tra áp dụng các thủ tục tố tụng đã được giản lược so với thủ tục chung để làm rõ sự thật khách quan về vụ án hình sự, xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án, nhằm giải quyết nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả vụ án hình sự.

2.1.2.2 Vai trò và ý nghĩa thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự

Thứ nhất, vai trò thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự: Đẩy nhanh quá trình điều tra vụ án; Giảm bớt sự quá tải lượng án tồn đọng của CQĐT; Đảm bảo

sự chủ động, kịp thời đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm

Thứ hai, ý nghĩa thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự: Về phía người

bị buộc tội, việc quy định TTRG trong điều tra VAHS giúp kịp thời bảo vệ tốthơn quyền và lợi ích hợp pháp họ; Về phía cơ quan và người THTT, giúp giaiđoạn điều tra vụ án diễn ra nhanh hơn, gọn hơn, CQĐT có nhiều thời gian đểgiải quyết các vụ án khác; và có nhiều ý nghĩa về mặt lợi ích về mặt xã hội

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự

Một là, TTRG là chế định mới áp dụng để điều tra, truy tố và xét xử người phạm tội Hai là, vấn đề nhận thức về trách nhiệm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội Ba là, vấn đề năng lực, trình độ của những người

THTT khi điều tra vụ án theo TTRG

2.2 Thủ tục rút gọn trong điều tra vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2003

Trước khi TTRG được pháp điển hóa trong Bộ luật TTHS năm 2003, tronglịch sử lập pháp của Nhà nước ta TTRG nói chung và TTRG trong điều tra vụ án