Xây dựng và duy trì đạo đức doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh

B GIAO THÔNG V N T I Ộ GIAO THÔNG VẬN TẢI ẬN TẢI ẢIH C VI N HÀNG KHÔNG VI T NAM ỌC VIỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM ỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM ỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM  BÀI TIỂU LUẬN Đề tài: Xây

B GIAO THÔNG V N T I Ộ GIAO THÔNG VẬN TẢI ẬN TẢI ẢI

H C VI N HÀNG KHÔNG VI T NAM ỌC VIỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM ỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM ỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM



BÀI TIỂU LUẬN

Đề tài: Xây dựng và duy trì đạo đức doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh

Giảng viên hướng dẫn: Thầy Nguyễn Ngọc Thanh Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Chi

Lê Thị Quế Linh

Lê Phạm Bảo Nguyên Kim Thị Thùy Trang

MỤC LỤC

PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH 3

1 Cơ sở lý luận: 3

2 Đạo đức kinh doanh: 3

PHẦN 2: THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC KINH DOANH TRONG MÔI TRƯỜNG CẠNH TRANH 5 1 Tình hình chung: 5

2 Lĩnh vực tiêu biểu trong vấn đề vi phạm đạo đức kinh doanh trong cạnh tranh: 5

PHẦN 3: XÂY DỰNG VÀ DUY TRÌ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH 9

TRONG MÔI TRƯỜNG CẠNH TRANH 9

1 Xây dựng đạo đức kinh doanh: 9

2 Duy trì đạo đức kinh doanh: 12

KẾT LUẬN 14

PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

1 Cơ sở lý luận:

- Hiện nay, thị trường Việt Nam được xếp vào một trong những thị trường tiềm năng của thế giới, điều này được thể hiện qua việc các doanh nghiệp, công ty nước ngoài đang đổ xô vào thị

trường Việt Nam ngày cang nhiều, và xem việc chinh phục người tiêu dùng Việt Nam là một chiến lược kinh doanh có quy mô hàng đầu của công ty mình Điều này đồng nghĩa với việc thị trường Việt Nam sẽ trở thành một chiến trường quyết liệt cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước, các doanh nghiệp sẽ cạnh tranh với nhau để có thể tồn tại trên thị trường

- Chính vì việc cạnh tranh trong kinh doanh là một việc quan trọng và có ý nghĩa đối với sự phát triển của kinh nền kinh tế cũng như lợi ích của người tiêu dùng và doanh nghiệp, nên việc cần có đạo đức trong kinh doanh cạnh tranh là một vấn đề nóng bỏng, cấp bách và cần thiết đối với tất

cả các doanh nghiệp trên thế giới trong đó có cả các doanh nghiệp nước ta

2 Đạo đức kinh doanh:

2.1 Khái niệm đạo đức kinh doanh:

- Stoner và các đồng tác giả (1995) định nghĩa đạo đức kinh doanh là quan tâm tới kết quả ảnh hưởng mà mỗi quyết định điều hành-quản trị tác động lên người khác, cả bên trong và bên ngoài doanh nghiệp Đó cũng là việc xem xét quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, các nguyên tắc nhân văn cần tuân thủ trong quá trình ra quyết định và bản chất các mối quan hệ giữa con người với con người

- Mạng kinh doanh trực tuyến bnet.com thì định nghĩa: “Đạo đức kinh doanh là hệ thống các nguyên tắc luân lý được áp dụng trong thế giới thương mại, chỉ dẫn các hành vi được chấp nhận trong cả chiến lược và vận hành hàng ngày của tổ chức Phương thức hoạt động có đạo đức ngày càng trở nên cần thiết trong tìm kiếm thành công và xây dựng hình ảnh tích cực của doanh nghiệp.”

- Nói tóm lại: Đạo đức kinh doanh là các nguyên tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh, đánh giá,

hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh, trong điều kiện môi trường kinh doanh của cá nhân và tổ chức đó Đạo đức kinh doanh chính là đạo đức được vận dụng vào trong hoạt động kinh doanh

2.2 Các nguyên tắc và chuẩn mực của đạo đức kinh doanh:

- Về mặt kinh tế xã hội:

+ Chủ nghĩa tập thể

+ Lao động tự giác, sáng tạo - Yêu nước kết hợp với tinh thần quốc tế

+ Chủ nghĩa nhân đạo

- Xét về mặt cá nhân:

+ Tính trung thực

+ Tính khiêm tốn

+ Tôn trọng con người

+ Lòng dũng cảm

+ Gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của khách hàng và xã hội, coi trọng hiệu quả gắn với trách nhiệm xã hội

+ Bí mật và trung thành với trách nhiệm đặc biệt

2.3 Phạm vi áp dụng của đạo đức kinh doanh:

- Những người liên quan đến các tổ chức, các đơn vị hoạt động kinh doanh như các

thể chế chính trị, chính phủ, công đoàn, nhà cung ứng, khách hàng, cổ đông, chủ doanh nghiệp, người làm công đều là đối tượng áp dụng đạo đức kinh doanh

- Đạo đức kinh doanh sẽ thể hiện trong toàn bộ quá trình kinh doanh từ khi thành lập doanh nghiệp, vận hành đến khi giải thể doanh nghiệp Đăc biệt trong kinh tế thị trường còn này sinh vấn đề xã hội cấp thiết như: lợi nhuận, cạnh tranh , môi trường…

2.4 Vai trò của đạo đức kinh doanh trong doanh nghiệp:

- Đạo đức kinh doanh góp phần điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh

- Đạo đức kinh doanh góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp

- Đạo đức kinh doanh góp phần vào sự cam kết và tận tâm của nhân viên

- Đạo đức kinh doanh góp phần làm hài lòng khách hàng

- Đạo đức kinh doanh góp phần tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp

- Đạo đức kinh doanh góp phần vào sự vững mạnh của nền kinh tế quốc gia

PHẦN 2: THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC KINH DOANH TRONG MÔI TRƯỜNG CẠNH TRANH

1 Tình hình chung:

1.1 Giai đoạn bao cấp:

- Trong thời kỳ này, mọi hoạt động kinh doanh đều do Nhà nước chỉ đạo, vì thế những hành vi có đạo đức được coi là những hành vi tuân thủ lệnh cấp trên Vào thời gian đó, các ngành công nghiệp của Việt Nam chưa phát triển, có rất ít nhà sản xuất và hầu hết đều thuộc sở hữu nhà nước, nên không cần quan tâm đến vấn đề thương hiệu hay sở hữu trí tuệ Mọi hoạt động trong

xã hội đều phải tuân thủ quy định của Nhà nước nên những phạm trù như đạo đức kinh doanh là không quan trọng lúc bấy giờ

1.2 Giai đoạn phát triển:

- Kinh tế thị trường với nặt tích cực của nó đã làm cho xã hội trở nên năng động, phát triển Bên cạnh những mặt tích cực của kinh tế thị trường thì nó cũng đã và đang làm chao đảo nhiều giá trị tinh thần, đặc biệt là giá trị đạo đức vốn được coi là truyền thống đạo đức của mỗi quốc gia Ở Việt Nam, với xu thế phát triển, mở rộng giao lưu toàn cầu hóa, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn - từ đó khái niệm đạo đức kinh doanh đã xuất hiện và hơn thế nữa, đạo đức trong kinh doanh ngày càng xuống cấp ngiêm trọng

2 Lĩnh vực tiêu biểu trong vấn đề vi phạm đạo đức kinh doanh trong cạnh tranh:

2.1 Môi trường:

- Vào ngày 21-3-2014, Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường Công an tỉnh Quảng

Ngãi bắt quả tang Công ty TNHH Tuyết Sương - ở tổ 16, phường Nghĩa Chánh, TP Quảng Ngãi xả nước thải chưa qua xử lý ra sông Bàu Giang Dòng nước dần dần bị ô nhiễm, các

loài cá trên sông chết hàng loạt Nước sông ô nhiễm, bốc mùi, người dân sinh hoạt gần nguồn nước vô cùng bức xúc khi con sông bị đầu độc Chính vì vậy mà vào ngày 13/10, Phó Chủ tịch

Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh đã ký quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty

Cổ phần giấy Ánh sáng tại ấp Rộc, xã Thạnh Đức, huyện Gò Dầu (Tây Ninh) với số tiền phạt

trên 235 triệu đồng về hành vi xả nước thải vượt tiêu chuẩn ra môi trường (theo báo An ninh

thủ đô ngày 21-03-2014)

- Tháng 9-2008, đoàn kiểm tra liên ngành đã bắt quả tang Công ty Vedan - đóng tại huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai xả một lượng nước thải lớn chưa qua xử lý ra sông Thị Vải Theo ước

tính, Vedan có thể xả nước thải tới 5.000 m3/ngày ra sông Ban đầu Vedan không chấp nhận

“bồi thường”, chỉ đồng ý “hỗ trợ” khoảng 20 tỉ đồng Sau 2 năm nông dân các vùng cùng đấu tranh và kiện tụng, cùng với việc hàng loạt các siêu thị tẩy chay Vedan thì đến ngày 9/8, Vedan mới đồng ý bồi thường 100% cho nông dân TP.HCM (45.7 tỷ đồng), Bà Rịa Vũng Tàu (53.6 tỷ đồng) và Đồng Nai (120 tỷ đồng) Và theo như báo Vnexpress nói: “Vedan đã kiếm lời trên sức

khỏe người dân từ nhiều năm” ( theo bách khoa toàn thư Wikipedia)

Một số hình ảnh Vedan xả nước thải chưa qua xử lí ra sông Thị Vải 2.2 Thực phẩm:

- Tại Việt Nam thì vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm cũng đang được đưa lên đến mức báo động

Từ những quán nhỏ lẻ bên đường với sản phẩm phở, hủ tiếu, cháo… đến những sản phẩm xuất khẩu đi nước ngoài người ta không ngại lừa đối khách hàng bằng những chiêu thức khá tinh vi như sử dụng những hóa chất nhằm bảo quản nguyên liệu để tăng thêm đồng lời

- Vụ bê bối sữa Trung Quốc năm 2008, trong đó sữa và sữa bột trẻ em đã bị lẫn hóa chất

melamine Chất hóa học đã được trộn vào sữa để làm cho sữa có vẻ có độ đạm cao hơn là

nguyên nhân gây sỏi thận và suy thận cho các bé Cũng chất hóa học này đã có liên quan đến chuỗi các vụ thu hồi thức ăn cho thú cảnh vào năm 2007 Trong một vụ khác, sữa chất lượng kém đã gây ra cái chết do suy dinh dưỡng của 13 trẻ sơ sinh tại Trung Quốc năm 2004 Và Việt Nam, láng giềng sử dụng hầu hết các sản phẩm từ Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng không kém

(theo Wikipedia).

Một số hình ảnh sữa Trung Quốc có chứa melamine

- Vụ gần đây nhất là bún có chứa lưu huỳnh Tại Bà Rịa-Vũng Tàu người ta đã phát hiện 1 cơ

sở có hóa chất chứa huỳnh quang và trong 1 mẫu bún có tinopal, và TPHCM phát hiện 6 mẫu sản phẩm gồm bún tươi, bánh phở, bánh hỏi của 3 cơ sở sản xuất có chứa tinopal, acid oxalic

- là hoá chất công nghiệp không có trong danh mục cho phép của Bộ Y tế và natri sulfite là chất

có trong danh mục cho phép của Bộ Y tế, nhưng vượt mức cho phép Vấn đề này đã gây rất nhiều hoang mang cho người tiêu dùng và đến bây giờ sự việc đã lắng đọng thì người tiêu dùng vẫn sử dụng chúng mà không thể biết rằng đã thực sự xử lí được vấn đề hay chưa

Dù đang bị nghiêm cấm sử dụng nhưng việc mua bán, sử dụng các loại thuốc siêu tăng trọng cho heo (như salbutamol, clenbuterol ) vẫn diễn ra ở nhiều nơi trên địa bàn TP.HCM.

- Và cho đến những doanh nghiệp lớn như các công ty thủy hải sản của Việt Nam bị Nhật Bản yêu cầu trả lại hoặc hủy các sản phẩm vi phạm Luật Vệ sinh an toàn thực phẩm khi xuất khẩu thủy sản sang thị trường này vì dư lượng hóa chất, kháng sinh

2.3 Xăng dầu:

- Dù đã nghe rất nhiều thông tin về chuyên gian lận xăng dầu nhưng hầu như người tiêu dùng vẫn không thể có cách nào để bảo vệ mình trước các trò gian lận của những chủ cây xăng thiếu đạo đức kinh doanh Tỉnh Bình Dương là địa phương đầu tiên cả nước công bố danh tính các cây xăng gian lận lên báo Một thống kê giật mình là có đến 62% cây xăng được kiểm tra là có gian lận Riêng chuyện đo đếm, theo quy định sai số là 0,5% trong khi các cây xăng sai số này là từ

1 - 8% Và sau đó là hàng loạt các cây xăng được phát hiện gian lận mức đo xăng dầu Bên cạnh

đó, việc pha nước vào xăng cũng là vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng xấu đến động cơ của xe và gây nguy hiểm cho người điều khiển xe

Một số hình ảnh các cây xăng gian dối khi đổ xăng dầu.

2.4 Nhân công:

- Các vấn đề còn tồn đọng về đạo đức kinh doanh đối với người lao động tại các doanh nghiệp Việt Nam là: Không trang bị đầy đủ các trang thiết bị an toàn lao động cho người lao động, cố tình duy trì các điều kiện nguy hiểm và không đảm bảo sức khỏe tại nơi làm Ngoài việc trốn thuế thì tránh thuế cũng là hành vi liên quan it nhiều tới vấn đề đạo đức kinh doanh Một số hành vi gian lận thuế có thể kể tới như :

+ Gian lận sổ sách bằng cách tạo ra 2 hệ thống ghi

+ Trả lương bằng tiền mặt Khi trả lương bằng tiền mặt thì không thể ghi nhận được các hoạt động này và thu nhập không phải báo cho thanh tra thuế

+ Trao đổi hiện vật, khi trao đổi bằng hiện vật thì theo luật vẫn phải đánh thuế nhưng người ta ít khai báo dạng thu nhập này do khó theo dõi quy mô

PHẦN 3: XÂY DỰNG VÀ DUY TRÌ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

TRONG MÔI TRƯỜNG CẠNH TRANH

1 Xây dựng đạo đức kinh doanh: Các yếu tố cần thiết để thực hiện tốt công việc này

1.1 Quan điểm và sự gương mẫu của lãnh đạo:

- Thực tế cho thấy nhiều hành vi phi đạo đức của các nhân viên là do ảnh hưởng xấu từ cấp lãnh đạo Nếu lãnh đạo đồng tình tiếp tay cho các hành vi như khai man thuế, làm gian, làm ẩu, qua mặt đối tác thì không thể đòi hỏi sự trung thực của nhân viên - “Thượng bất chính hạ tắc loạn!”

- Ngược lại, sự quyết tâm tôn trọng các giá trị đạo đức, cho dù trong nhiều trường hợp phải chịu thua thiệt, và sự gương mẫu trong việc thực hiện những giá trị này của lãnh đạo sẽ tạo niềm tin

và động lực cho mọi người cùng nhau làm ăn chân chính

1.2 Xây dựng bộ quy tắc đạo đức thống nhất:

- Phạm trù đạo đức thường rất rộng và trừu tượng, nhiều khi còn mang tính chủ quan Do đó, để

cụ thể hóa việc thực hiện các vấn đề đạo đức, mỗi doanh nghiệp nên xây dựng và áp dụng một

bộ những quy tắc đạo đức thống nhất Bộ quy tắc này được xem là một cẩm nang hướng dẫn cho nhân viên và là cơ sở để giải quyết các vấn đề liên quan đến đạo đức trong doanh nghiệp

- Nội dung của bộ quy tắc đạo đức nên bao gồm năm phần chính:

1 Sự ủng hộ và yêu cầu thực hiện đạo đức của lãnh đạo doanh nghiệp;

2 Cam kết và trách nhiệm của doanh nghiệp với nhân viên;

3 Các giá trị đạo đức và trách nhiệm mà nhân viên phải thực hiện đối với đồng nghiệp, lãnh đạo, khách hàng, chính quyền và cộng đồng;

4 Các phương thức thông tin và cách giải quyết các vướng mắc liên quan đến đạo đức

5 Các doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định của pháp luật về kinh doanh nói chung, các chính sách về cạnh tranh, chống độc quyền Trong xu thế mới, việc tuân thủ pháp luật, cạnh tranh lành mạnh, trước hết cũng là một cách để xây dựng thương hiệu trên thị trường

- Như vậy, trong bộ quy tắc đạo đức thì trách nhiệm của doanh nghiệp và lãnh đạo được nêu ra trước, sau đó mới đề cập đến trách nhiệm của nhân viên Trong thực tế, các công ty nên xây dựng những bộ quy tắc không dài quá hai trang, được trình bày đẹp, sinh động, ngắn gọn và dễ hiểu để phát cho mọi nhân viên

- Doanh nghiệp không nên sao chép rập khuôn các quy tắc đạo đức chung chung hoặc thuê công

ty tư vấn viết thay, mà nên tổ chức cho tất cả nhân viên cùng đóng góp xây dựng các quy tắc, tự

đề ra trách nhiệm và hướng giải quyết khi xảy ra các vấn đề liên quan đến đạo đức

- Các quy tắc cũng cần được cập nhật, điều chỉnh định kỳ cho phù hợp với tình hình thực tế và nguyện vọng của nhân viên Khi được đóng góp ý kiến thì các nhân viên sẽ coi bộ quy tắc này là của chính mình nên sẽ tự giác thực hiện nó Khi đó đạo đức trong kinh doanh không phải là những nội quy cứng nhắc trên giấy tờ mà sẽ trở thành một nét văn hóa sống động trong công ty

1.3 Tự nâng cao năng lực kinh doanh của doanh nghiệp trong cạnh tranh:

- Các doanh nghiệp kinh doanh cần tăng cường năng lực tài chính, nâng cao khả năng cạnh tranh của bản thân Các doanh nghiệp nên tự xây dựng cho mình một chiến lược cạnh tranh chuyên nghiệp và dài hạn như xây dựng và quảng bá thương hiệu, xây dựng những kênh phân phối mới, đưa ra các sản phẩm mới, khai thác lợi thế cạnh tranh của riêng mình… Cách làm này không những sẽ đem lại doanh thu, thị phần cho doanh nghiệp mà trong dài hạn sẽ ngày càng củng cố thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường

- Việt Nam đã gia nhập WTO, chúng ta cam kết thực hiện một nền thương mại tự do công bằng với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, trong đó thách thức lớn nhất là sức cạnh tranh của sản phẩm, của doanh nghiệp Chúng ta sẽ khó có thể hội nhập thành công và có hiệu quả nếu không tạo được chất lượng sản phẩm và uy tín thương hiệu Hơn bao giờ hết, mỗi doanh nghiệp bảo hiểm phải biết tự thích ứng với môi trường cạnh tranh, loại bỏ những hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tìm ra những lợi thế riêng để phát triển bền vững

1.4 Các chương trình Huấn luyện về đạo đức:

- Xây dựng một bộ quy tắc chỉ là bước đầu đưa đạo đức trở thành nét văn hóa sống động trong công ty Bộ quy tắc dù đầy đủ và rõ đến đâu cũng không thể bao quát hết tình hình thực tế Vì thế, việc hiểu và thực hiện đạo đức trong doanh nghiệp cũng cần được xem như huấn luyện các

kỹ năng bán , giao tiếp…

- Trong hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp sẽ phát sinh rất nhiều tình huống mới làm nhân viên lúng túng không biết phải xử lý thế nào cho đúng về mặt đạo đức, như nhắm mắt cho qua

để đạt chỉ tiêu hay nên dừng lại để kiểm tra khi phát hiện sản phẩm bị lỗi, hoặc có nên đuổi việc nhân viên khi vi phạm một lỗi nào đó? Trải qua những tình huống như vậy, doanh nghiệp cần tổ