các phương pháp tiến hành để sử dụng thành công, hiệu quả thí nghiệm trong dạy học Hóa học THCS

Chính vì vậy giáo viên trước hết phải là người nắm rõ các hệ thống thí nghiệm ở trường THCS, các phương pháp tiến hành để sử dụng thành công, hiệu quả thí nghiệm trong dạy học Hóa học TH

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:

Thí nghiệm hóa học giữ vai trò đặc biệt quan

trọng trong quá trình dạy học có thể nói thí nghiệm

hóa học ở trường phổ thông cơ sở để học tập Hóa

học và rèn luyện kỹ năng thực hành Ngoài ra nó

còn giúp phần quan trọng tạo hứng thú học tập cho

học sinh Vì vậy, xu hướng chung của việc đổi mới

chương trình và cải tiến phương pháp dạy – học bộ

môn hóa học ở trong nước và trên thế giới là tăng tỉ

lệ giờ cho các thí nghiệm và nâng cao chất nượng

cho các bài thí nghiệm

Thực hiện chủ trương của Bộ GD – ĐT, các

trường thực hiện giảng dạy và học tập theo chương

trình, sách giáo khoa và phương pháp dạy học mới

Từ hệ thống thiết bị dạy học nói chung và thí

nghiệm hoá học rói riêng cũng có nhiều đổi mới

Chính vì vậy giáo viên trước hết phải là người nắm

rõ các hệ thống thí nghiệm ở trường THCS, các

phương pháp tiến hành để sử dụng thành công, hiệu

quả thí nghiệm trong dạy học Hóa học THCS Đó

chính là lý do mà tôi chọn đề tài này

II/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

Sử dụng thí nghiệm hóa học trong dạy học hóa

học THCS trước tiên giáo viên phải nắm được vai

trò của thí nghiệm hóa học Đối với bộ môn Hóa

học, thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng như

1 bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học,

thí nghiệm giữ vai trò quan trọng trong nhận thức,

phát triển giáo dục của quá trình dạy học Thông

qua thí nghiệm, học sinh nắm kiến thức và cách

hứng thú, vững chắc và sâu sắc hơn thí nghiệm hóa

học được sử dụng với tư cách là nguồn gốc, là xuất

xứ của kiến thức để dẫn đến lý thuyết, hoặc với tư

cách kiểm tra giả thuyết thí nghiệm hóa học còn có

tác dụng phát triển tư duy, giáo dục thế giới quan

duy vật biện chứng và củng cố niềm tin khoa học

của học sinh, giúp hình thành những đức tính tốt của

người lao động mới Thận trọng, ngăn nắp, trật tự,

gọn gàng Nhờ thí nghiệm giúp học sinh giải thích

được bản chất của quá trình xảy ra và trong tự

nhiên, trong sản xuất và trong đời sống

Trong dạy học hóa học ở trường phổ thông

người ta phân loại các thí nghiệm như sau: thí

nghiệm biểu diễn của giáo viên và thí nghiệm của

học sinh

Thí nghiệm biểu diễn làm cơ sở để cụ thể hóa

những khái niệm về chất và phản ứng hóa học Nếu

trong thí nghiệm biểu diễn giáo viên là người thực

hiện các thao tác, điều khiển các quá trình biến đổi

của chất, học sinh chỉ theo dõi quan sát những quá

trình đó chính bản thân mình thực hiện Đó là sự

khác nhau chủ yếu giữa những loại thí nghiệm

* Sử dụng thí nghiệm hóa học theo hướng tích cực

theo các mức độ khác nhau

Sử dụng thí nghiệm được coi là tich cực khi thí

nghiệm là nguồn kiến thức để học sinh khai thác

tìm kiến thức mới dưới nhiều hình thức khác nhau:

- Mức 1: ( Tích cực nhất): học sinh chỉ quan sát thí

nghiệm do giáo viên thực hiện để chứng minh cho

một tính chất, một hiện tượng mà học sinh đã được

biết qua sách giáo khoa hoặc giáo viên thông báo

- Mức 2: ( Ít tích cực): nhóm học sinh thực hiện thí

nghiệm nhưng chỉ để chứng minh cho một tính chất,

một hiện tượng đã biết

- Mức 3: ( Tích cực): Học sinh nghiên cứu thí nghiệm

do giáo viên biểu diễn

+ Học sinh nắm được mục đích của thí nghiệm

+ Quan sát, mô tả hiện tượng

+Giải thích hiện tượng

+ Rút ra Kết luận (tính chất của chất, một quy luật)

một kết luận về khả năng phản ứng

Mức 4: ( rất tích cực): Nhóm học sinh trực tiếp thực hiện

nghiên cứu thí nghiệm

+ Học sinh nắm được mục đích của thí nghiệm

+ Nhóm học sinh làm thí nghiệm

+ Quan sát, mô tả hiện tượng

+ Rút ra kết luận ( tính chất của chất, một quy luật,

về khả năng phản ứng .)

* Sau đây tôi xin đưa ra một số ví dụ sử dụng thí

nghiệm theo hướng tích cực

Thí nghiệm hóa học có thể được sử dụng khi dạy tính chất hóa học của chất, cái sự kiện hóa học

cụ thể và cả khi ôn tập, luyện tập, thực hành thí

nghiệm hóa học 8, 9

a) Sử dụng thí nghiệm giáo viên biểu diễn theo hướng

nghiên cứu

Ví dụ: Lớp 8 giáo viên biểu diễn thí nghiệm để

hình thành khái niệm “ phản ứng hóa học”

Giáo viên nêu vấn đề: phản ứng hóa học là gì?

Chúng ta hãy nghiên cứu thí nghiệm sau đây ( Yêu

cầu học sinh không xem sách giáo khoa)

Hoạt

động

của

giáo

viên

Hoạt động của học sinh

Nhận xét

1 Yêu

cầu

Học

sinh

- Đọc tên nhãn

biết:

- Tên

dụng

cụ

- Hóa

chất:

tên

trạng

thái,

sắc,

màu

sắc của

các

chất

trước

và sau

phản

ứng

2 Thực

hiện thí

nghiệm

- Cho bột

lưu

huỳnh

vào bột

sắt

Yêu

cầu

ghi

- Quan sát trạng thái, sắc màu

- Kết quả hiện tượng xảy ra

Nêu hiện tượng, nhận xét

- Quan sát

hiện tượng ( trạng thái, màu

- Không có hiện tượng gì

- Hỗn hợp

cháy tạo thành chất rắn mừu đen Có sự biến đổi chất ban đầu thành chất khác ( Sắt II Sunfua)

Kết luận:

Phản ứng hóa học là

sinh

quan

sát hiện

tượng

- Cho

hỗn hợp

trên đốt

trên

ngọn

lửa đèn

cồn

- Yêu

cầu

Học

sinh

quan

sát hiện

tượng

trình biến đổi chất này thành chất khác

b) Sử dụng thí nghiệm để hình thành tính chất của loại

chất cụ thể:

Ví dụ: Thí nghiệm hình thành “ tính chất hóa học

của axit” ( Hóa học 9)

Giáo viên đặt câu hỏi: Axit có những tính chất

hóa học nào? Làm thế nào để biết được những tích

chất hóa học đó?

Trước hết, hãy tìm hiểu: Axit tác dụng với Bazơ

không? Các nhóm thực hiện đồng thời thí nghiệm

sau và điền vào phiếu học tập

Thí

nghiệm

Hiện tượng quan sát chứng tỏ có phản ứng xảy ra

Phương trình hóa học ( dự đoán chất tạo thành và công thức hóa học)

1 Nhỏ từ

từ dung

dịch

H2SO4

vào ống

nghiệm

đựng

Cu(OH)2

2 Nhỏ từ

từ dung

dịch HCl

vào ống

nghiệm

đựng

dung

dịch

Chất rắn màu xanh tan dần tạo

thành dung dịch màu xanh

Dung dịch KOH và dung

H2SO4+ Cu(OH)2

SO4+ 2H2O

HCl + KOH

KCl +

H2O

Do tác dụng của HCl tạo

thành

KOH có

nhỏ vài

giọt

dung

dịch

phenol

phtalein

dịch phenol phtalein có màu đỏ

Màu đỏ của

dung dịch nhạt dần và biền thành dung dịch biến thành không màu

nên dung dịch không còn màu đỏ

Giáo viên cần yêu cầu các nhóm làm thí

nghiệm, báo cáo kết quả và tính chất hóa học: Axit

tác dụng với Bazơ tạo thành muối và nước

c Sử dụng thí nghiệm nghiên cứu có so sánh đối

chiếu ( thí nghiệm đối chứng) để rút ra tính chất

hóa học của chất

Ví dụ: Nghiên cứu tính chất hóa học của muối

( Hóa học 9)

Giáo viên nêu vấn đề: Muối có tác dụng với

Bazơ không chúng ta hãy thực hiện thí nghiệm và

điền kết quả vào bảng sau:

Thí

nghiệm

Hiện tượng

Phương trình hóa học

1 Nhỏ

vài giọt

dung

dịch

muối

CuSO4

vào ống

nghiệm

đựng

dung

dịch

NaOH

Xuất hiện chất không tan màu xanh

- Có chất rắn

CuSO4+2NaOH

 Cu(OH)2+

Na2SùO4

HCl + KOH KCl + H2O

Do tác dụng của HCl tạo thành nên dung dịch không còn màu đỏ

Na2CO3+ Ba(OH)2

+2NaOH

2 Nhỏ

vài giọt

Na2CO3

vào ống

nghiệm

đựng

dung

dịch

Ba(OH)2

3 Nhỏ

từ từ

dung

dịch

NaCl

vào ống

nghiệm

đựng

dung

dịch

NaOH

màu trắng xuất hiện

Không có hiện tượng gì

Không có phản ứng hóa học xảy ra

Giáo viên yêu cầu các nhóm Học sinh báo cáo kết

quả và rút ra kết luận về điều kiện của phản ứng

giữa Muối và Bazơ Dung dịch muối tác dụng với

dung dịch Bazơ dung dịch Bazơ sinh ra muối mới

và Bazơ mới ( Sản phẩm phải có một chất không

tan)

d) Sử dụng thí nghiệm để hình thành khái niệm

thuốc thử dùng nhận biết dung dịch:

Ví dụ: Sử dụng thí nghiệm để nhận biết dung dịch

H2SO4 và muối Sunfat

Giáo viên nêu vấn đề: có 2 lọ đựng hai dung dịch

H2SO4 và Na2SO4 hãy làm thí nghiệm để nhận biết

mỗi lọ đựng chất nào? Có thể dùng một trong các

chất sau: NaCl, BaCl2, đinh sắt

Học sinh có thể làm thí nghiệm có kết quả như sau:

Thí

nghiệm

Hiện tượng

Phương trình hóa

học

1 Nhỏ

từ từ

dung

dịch

BaCl2

vào hai

ống

nghiệm

đựng

hai

dung

dịch

Có chất rắn màu trắng xuất hiện

Không

H2SO4 + BaCl2BaSO4

+2HCl

Na2SO4+BaCl2 BaSO4+2NaCl Không có phản ứng hóa học xảy ra

Fe + H2SO4 FeSO4 +H2( Khí

và

Na2SO4

2 Nhỏ

từ từ

dung

dịch

NaCl

vào

ống

nghiệm

đựng 2

dung

dịch

H2SO4

3 Cho

đinh

sắt vào

mỗi

ống

nghiệm

(1)

đựng

dung

dịch

H2SO4

và (2)

đựng

dung

có hiện tượng gì

(1) có khí không màu thoát ra

(2) Không có hiện tượng gì

không màu)

Na2SO4

Các nhóm học sinh trình bày kết qủa và rút ra kết

luận

III/ KẾT LUẬN:

So với những năm trước đây khi chưa thay sách

giáo khoa với số tiết th còn ít hơn, hơn nữa cơ sở vật

chất trường tôi còn dạy còn hạn chế, học sinh ít khi

được làm quen với thí nghiệm, đó cũng chính là

một trong những nguyên nhân chất lượng Học sinh

còn hạn chế Từ khi vận dụng chương trình mới,

tăng cường các thí nghiệm đặc biệt là các thí

nghiệm thực hành cùng với việc sử dụng thí

nghiệm hóa học dạy học tích cực, thí nghiệm đã

phát huy vai trò quan trọng, học sinh có hứng thú

hơn trong học tập và các tiết dạy của tôi càng sinh

động hơn Và điều cần thiết nhất khi đối với sử

dụng thí nghiệm hóa học giáo viên phải hết sức bảo

đảm an toàn thí nghiệm, kết quả thí nghiệm, tính

trực quan của thí nghiệm, thí nghiệm phải đáp ứng

được nhu cầu cơ bản của chương trình mới và góp

phần phát huy trí lực của học sinh

Tăng cường các thí nghiệm mang tính trực

quan, gắn nội dung thí nghiệm với thực tiễn cuộc

sống, sản xuất

Sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản, giá

thành hạ tiết kiệm hóa chất

Lựa chọn thí nghiệm dễ thực hiện, tiết kiệm

thời gian trên lớp

Để có được điều này tôi nghĩ rằng các giáo

viên dạy học hóa học đều có thể phát huy được tác

dụng của thí nghiệm hóa học và một điều không

phải chú ý: Via trò thí nghiệm, các loại thí nghiệm,

sử dụng thí nghiệm thế nào là tích cực, biết vận

dụng thí nghiệm trong từng tiết dạy và tùy thuộc

vào điều kiện cơ sở vật chất của trường

Mặc dù đã có nhiều có gắng song những kinh

nghiệm trong sử dụng thí nghiệm hóa học trong dạy

học tôi vừa nêu trên sẽ còn rất nhiều hạn chế Rất

mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các quý

ban ngành và đồng nghiệp

Sông Đốc, ngày 09

tháng 9 năm 2014

Người thực

hiện

Đánh giá của lãnh đạo trường