skkn giải pháp nâng cao chất lượng kỹ năng nghe tiếng anh cho học sinh trung học

Muốn dạy tốt kỹ năng nghe thì mỗi giáo viên phải nắm được bản chất cụ thể của từng tiến trình trong quá trình nghe hiểu để từ đó giáo viên có những định hướng và giải pháp tích cực cho q

2.3.1 Nguyên nhân của thực trạng trên 52.3.2Các biện pháp khắc phục khó khăn khi dạy kĩ năng nghe 62.3.3Các giai đoạn và nội dung một bài nghe 9

1 ĐẶT VẤN ĐỀ:

Ngày nay có khoảng gần một tỉ người nói tiếng Anh với tư

cách là tiếng mẹ đẻ, và cũng có một số lượng người tương đương như vậydùng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai và nó là ngôn ngữ giao tiếp chung củatoàn thế giới Ngay cả người dân Pháp (đang dùng một thứ tiếng được cho làphổ biến), người dân Tây Ban Nha, người Ấn Độ hay nước có dân số hơn 1,3

tỉ người như trung Quốc cũng học Tiếng Anh Vì vậy trên thế giới hiện nay,tiếng Anh là một ngôn ngữ được dùng như là ngôn ngữ chung cho toàn bộ cáclĩnh vực Ở nước ta cũng thế, muốn hòa nhập vào thế giới hiện đại, muốnsánh vai với cường quốc năm châu thì không còn cách nào khác là phải khởiđộng phong trào học tiếng Anh vốn đã bị dân chúng ( Đặc biệt là người dânmiền núi) chúng ta xem nhẹ như từ trước đến nay

Trước đây mục tiêu chủ yếu của việc dạy và học ngoại ngữ là đọc hiểu

để phục vụ nghiên cứu văn học, khoa học kỹ thuật và kinh tế Ngày nay nhằmphục vụ chính sách mở cửa, đổi mới, hoà nhập với khu vực và thế giới, mụctiêu của việc dạy học ngoại ngữ là giao tiếp bằng cả nghe, nói, đọc và viết

Để học sinh giao tiếp tốt, giáo viên phải thay đổi cách dạy theo phương pháptích cực, chú trọng giao tiếp qua bốn kỹ năng: nghe- nói- đọc- viết

Thực tế nghe là một kỹ năng yếu nhất trong bốn kỹ năng của người họcngoại ngữ nói chung và của học sinh của chúng ta nói riêng Điều đó rất dểnhận thấy, chỉ là Tiếng Việt nhưng người Quảng Trị mà nghe người QuảngNam, Quảng Ngãi hay những người ở Miền Bắc nói rất khó nghe, ngườiQuảng Trị nói ”ăn”, nhưng người Huế nói “ăng” còn người Quảng Ngải nói

“eng”, chúng ta nói “quê” nhưng người miền Nam nói “guê” Khi nghengười nước ngoài nói cũng vậy, mọi người đến từ mọi vùng đát trên thế giớinên họ phát âm một từ gần nhau hoàn toàn nên việc nghe được họ nói quả thật

là một vấn đề khó Hơn nữa, việc dạy kỹ năng nghe đối với chúng ta đôi lúccòn bị coi nhẹ, không hiệu quả do một số thực trạng mà tôi sẽ nêu dưới đâymang lại Cũng chính vì kĩ năng nghe của học sinh chúng ta còn quá yếu, quá

bị xem nhẹ nên tôi rất băn khoăn trăn trở sau hơn mười hai năm công tác và

quyết định tìm mò những nguyên do và giải pháp tối ưu để hi vọng đổi mớiđược thực trạng này.

2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

2.1 Cơ sở lí luận

Muốn dạy tốt kỹ năng nghe thì mỗi giáo viên phải nắm được bản chất

cụ thể của từng tiến trình trong quá trình nghe hiểu để từ đó giáo viên có những định hướng và giải pháp tích cực cho quá trình dạy Sau đây tôi xin nêu khái niệm về kỹ năng nghe và bản chất của quá trình rèn luyện kỹ năng nghe cũng như quá trình dạy kỹ năng nghe.

- Nghe là một trong bốn kỹ năng quan trọng của việc học ngoại ngữ, ngheđúng thì nói mới đúng mà nghe nói là hai kĩ năng thường dùng nhất tronggiao tiếp Chúng ta không thể giao tiếp được nếu không nghe Để thành côngkhi đối thoại, ta phải nghe hiểu được những gì người khác nói Khi nói, ta cóthời gian để suy nghĩ là sẽ nói gì, dùng từ như thế nào để diễn đạt một cáchchủ động Còn khi nghe thì ta phải tiếp thu một cách thụ động, phụ thuộc vàongười nói nên khi học nghe người học thường lúng túng Nghe là một trongbốn kỹ năng cần thiết trong quá trình giao tiếp Giống như kỹ năng đọc, nghecũng là một kỹ năng tiếp thu, nhưng nghe thường khó hơn đọc vì ngôn bảntiếp thu qua nghe là lời nói Khi ta nói các ý thường không được sắp xếp cótrật tự như khi ta viết; ý hay lặp đi lặp lại, có nhiều từ thừa, từ đệm, khôngđúng ngữ pháp Hơn nữa khi nghe người khác nói, ta chỉ nghe được một lần,còn khi đọc ta có thể đọc đi đọc lại nhiều lần văn bản Do đó khi dạy kỉ năngnghe, ngoài những thủ thuật áp dụng chung cho các kỉ năng tiếp thu, GV còncần có những thủ thuật đặc thù cho các hoạt động luyện nghe của học sinh

- Nghe là một kỹ năng ngôn ngữ liên quan đến các kỹ năng phụ khác Khichúng ta dạy cho các em nghe chúng ta cần chú ý đến các yếu tố sau:

* Khi nghe, người nghe phải có khả năng nhận biết sự khác nhau giữa

các âm vị Ví dụ, chúng ta phải nhận thấy được sự khác nhau giữa /g/ và /k/,

ví dụ trong từ: "pig" và ' pick", hai từ này chỉ có một âm khác giữa chúng; hoặc là các cặp từ như " sheep và ship", " run và sun" Trong mỗi cặp từ này,

sự khác nhau giữa các từ chỉ có một âm độc nhất đã hình thành một từ mới

với nghĩa hoàn toàn khác nhau Đó mới là từ chỉ có một âm tiết, còn những từ

có nhiều âm tiết hơn

* Người học cần nhận ra những biến đổi âm trong lời nói nhanh và liêntục của người nói so với cách phát âm rõ ràng từng âm tiết của giáo viên trênlớp vì muốn học sinh hiểu bài Chẳng hạn các hiện tượng nuốt âm, khi nói

nhanh "he's three brothers" thì ta chỉ nghe được "he three brothers" Hay hiện tượng đồng hoá âm, ba từ "to, two, too" đều được đọc là /tu:/ Hay hiện tượng

đồng âm dị nghĩa, luôn là những thách thức không nhỏ đối với học sinh Đó làchưa kể đến những giọng phát âm khác nhau vốn gây sốc và khủng hoảng tâm

lý cho người học

*Nghe cũng liên quan đến việc lĩnh hội cấu trúc câu Ví dụ khi nghe

câu "Would you pick up the phone? " người nghe phải nhận ra rằng: có "would",

có " pick" là một động từ nên đây là một lời đề nghị Ngoài ra người nghe phải

nhận biết được trật tự của từ và ngữ điệu của câu, phải xác định được đó làloại câu gì: câu trần thuật câu hỏi, cảm thán, khẵng định hay câu phủ định

để xác định ý nghĩa của câu

* Một kỹ năng khác của nghe là khả năng suy ra những thông tin không

được chỉ ra trực tiếp Ví dụ khi nghe câu: "Yesterday, Nam went to school without breakfast" " học sinh phải luận ra rằng" Peter was hungry all the morning." Từ tình huống ngôn ngữ người nghe có thể hiểu được nhiều điều

không được nói trực tiếp

*Khi nghe người nghe cũng không cần thiết phải hiểu hết mọi từ màchúng ta nghe được, nhưng chúng ta phải hiểu được ý chính của các thông tin

mà chúng ta vừa nghe dựa trên những từ chủ chốt (key words ), đây là vấn đề

cơ bản nhất Ví dụ khi cần nghe xem một người nào đó đã dùng những món

ăn gì thì chúng ta chỉ chú tâm vào các từ liên quan đến món ăn, những thôngtin khác không cần thiết thì ta không cần chú ý để khỏi phân tâm và kết quảnghe sẽ chính xác hơn Kỹ năng này gọi là kỹ năng nghe lướt

*Việc nắm bắt chủ đề sắp nghe cũng không kém phần quan trọng Ví

dụ chuẩn bị nghe về một bác sĩ nói chuyện với bệnh nhân thì tôi đoán là bệnh

nhân đó sẽ trình bày những triệu chứng của bệnh và hỏi về cách chữa trị cònông bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng và đưa ra lời khuyên về cách phòng ngừa

và chữa trị Sau đó tôi sẽ khuân vùng lại vốn từ vựng của tôi và bắt đầu nghĩđến những cấu trúc liên quan Thế là việc nghe hiểu rất thoải mái

*Vấn đề tâm lý cũng là một khó khăn khác đối với người học trong tiếpnhận và phản hồi thông tin Một trong những yếu tố tâm lý dẫn đến tình trạngkhông nắm bắt được thông tin được nhiều người học chia sẻ là họ không thểquyết định nhịp độ hay chẻ nhỏ thông tin thành từng mảng dễ kiểm soát nhưkhi đọc, viết hoặc nói Người học chỉ có thể điều chỉnh cho kịp với nhịp độđang diễn ra Nếu không có tâm lý vững người nghe không thể làm được điềunày Khó hơn nữa là lời nói lập tức biến mất ngay sau khi thốt ra Người nghenếu không nắm bắt được sợi chỉ xuyên suốt, mãi lo chú ý đến tiểu tiết hoặcquá sa đà vào việc diễn nghĩa những gì nghe được, sẽ bỏ mất thông tin kếtiếp, dẫn đến hoãng sợ bỏ luôn những thông tin tiếp theo

Nắm bắt được khái niệm và bản chất của quá trình học nghe, dạy nghe như trên, giáo viên sẽ có những phương án, giải pháp thích hợp cho quá trình giảng dạy của mình nhằm nâng cao chất lượng dạy học, còn học sinh sẽ chuẩn bị cho mình những kỹ năng, giới hạn cần thiết nhằm nghe có hiệu quả hơn.

2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:

Như đã trình bày ở phần “Đặt vấn đề”, năng lực tiếp thu của học sinh miềnnúi chúng ta đã yếu, tiếng Việt của các em cũng chưa thành thạo mà lại phảitiếp thu một ngôn ngữ xa lạ nên các em khó có thể theo kịp sức ép củachương trình Tiếng Anh THCS hiện hành Nên tất cả các giáo viên Tiếng Anhtrên địa bàn huyện chúng ta đều phàn nàn những điều này:

- Trong giờ nghe, thường thì không khí lớp học rất trầm lắng, học sinhvốn đã trầm lại còn trầm hơn, học sinh thì thường căng thẳng, uể oải và giáoviên thì khó có thể tạo ra một bầu không khí sôi nổi cho lớp học được

- Đa số học sinh không có hứng thú với tiết học này và đôi khi nó làmcho giáo viên cũng nản theo.

- Những thực trạng trên đã dẫn đến một thực trạng chung là chất lượngcủa kỹ năng nghe ở trường tôi cũng như ở toàn bộ các trường khác trong

huyện rất kém so với ba kĩ năng khác

Mà kĩ năng nghe là kĩ năng đầu tiên người học ngôn ngữ tiếp cận (nghe xong mới luyện nói, sau đó mới luyện đọc và viết) nên nếu không nghe tốt sẽ ảnh hưởng đến chất lượng của các kĩ năng khác.

2.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.

Do điều kiện không thuận lợi nên tôi chỉ tìm hiểu được các đối tượnghọc sinh mình đang dạy ở trường THCS Hướng Hiệp và THCS Abung và một

số học sinh ở các trường khác trên địa bàn huyện Đakrông thông qua tìm hiểutrao đổi với đồng nghiệp Việc thực nghiệm đề tài vẩn còn chút hạn chế dohọc sinh chọn thực nghiệm chưa tích cực, tự giác Tài liệu chính thống đểtham khảo không nhiều, nguồn tài liệu chủ yếu của đề tài là khai thác mạngINTERNET

Một phần nữa là do trình độ của học sinh không đồng đều giữa các khốilớp nên tôi không thể chọn hai lớp để đối chứng nhằm chứng minh tính hiệuquả của đề tài Và cũng vì tính khả thi của đề tài nên tôi mạnh dạn áp dụngluôn vào ngay từ đầu các năm học, vừa áp dụng để chứng thực, vừa điềuchỉnh, bổ sung để đảm bảo sự tối ưu cho đề tài

Những phương pháp chính tôi đã tiến hành giải quyết vấn đề là:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp tổng kết qua kinh nghiệm công tác và giảng dạy

- Phương pháp điều tra, so sánh, phân tích, tổng hợp

- Phương pháp phỏng vấn học sinh và tham khảo ý kiến đồng nghiệp

Tôi đã tìm hiểu, điều tra tất cả các giáo viên Tiếng Anh trong huyện và học sinh trong trường của tôi, cùng với một số học sinh trường THCS Krôngklang, trường THPT Nội Trú huyện Đakrông và trường THCS Đakrông

để tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân dẫn đến những thực trạng trên Sau khi nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân, tôi đã tìm ra các giải pháp đề khắc phục và đưa ra các bước các kĩ thuật giảng dạy kĩ năng nghe hiệu quả nhất

đã được kiểm chứng với nhũng lời phân tích cụ thể cùng với ví dụ minh họa

để làm sáng tỏ vấn đề.

2.3.1 Nguyên nhân của thực trạng trên :

- Học sinh và kể cả một số giáo viên không chú trọng đến kỹ năng này

vì gần như tất cả các bài kiểm tra một tiết, học kì và các bài thi không có nộidung nghe

- Cơ sở vật chất ở một số trường còn thiếu như: không có băng đàihoặc băng đài chất lượng kém, thiếu ổ cắm ở lớp học nên giáo viên phải đọc

Mà chất lượng đọc của của giáo viên thì bất cứ ai cũng biết là không thể bằngngười bản ngữ và giáo viên không thể sắm vai tất cả các nhân vật trong cácbài hội thoại

- Giọng nói của người nói trong băng khác với giáo viên và các bạntrong lớp Thầy và trò đều không phải là người bản xứ, nguời học ít có điềukiện nghe đúng thứ tiếng Anh của người bản địa, hay sử dụng ngôn ngữ trongcác tình huống giao tiếp thực Học sinh vì thế có khuynh hướng phản ứngchậm, thậm chí không giao tiếp được khi được đặt vào các tình huống giaotiếp cụ thể

- Học sinh bị phân tâm bởi tiếng ồn chung quanh

- Các em thường cố gắng nghe tất cả các từ có trong bài nghe nên dẫnđến các em rối trí

- Các em không theo kịp bài nghe do mãi mê suy nghỉ về nghĩa củamột từ, cụm từ hay cấu trúc nào đó trong bài

- Trọng âm, ngữ âm bài nghe khác so với trọng âm, ngữ âm của giáoviên

- Không kiểm soát được những nội dung sẽ nghe nên khi nghe các emlúng túng

- Hoc sinh không nghe thường xuyên sẽ không nhận ra những từ màcác em đã biết

- Trở ngại lớn nhất phải kể đến là sự thiếu kiến thức ngôn ngữ Vốn từ

hạn chế là trở ngại lớn nhất đối với quá trình nghe hiểu của học sinh Hạn chếnày khiến học sinh do phải dừng lại suy nghĩ khi gặp từ mới, đã để vuột mấtthông tin cần nắm tiếp theo Đó là chưa kể đến yếu tố tâm lý căng thẳng khinghe có thể biến những từ quen thuộc trở thành từ mới không nhận ra nổitrong quá trình nghe Cách phát âm từ vựng còn làm tăng độ khó của mônnghe lên nhiều lần Những biến đổi âm trong lời nói nhanh và liên tục so vớicách phát âm rõ ràng từng âm tiết của giáo viên ở lớp cũng là trở ngại đáng

kể Chẳng hạn các hiện tượng nuốt âm, đồng hoá âm, đồng âm dị nghĩa, luôn

là những thách thức không nhỏ đối với học sinh Đó là chưa kể đến nhữnggiọng phát âm khác nhau vốn gây sốc và khủng hoảng tâm lý cho người học

- Một vấn đề nổi cộm khác làm ảnh hưởng không nhỏ kết quả quá trìnhdạy - học nghe là sự hỏng kiến thức văn hoá Wardhaugh khẳng định ngônngữ và văn hoá có mối liên hệ không thể tách rời (inextricably), không thểhiểu và đánh giá ngôn ngữ ngoài yếu tố văn hoá Vì vậy, nếu người học đem

áp đặt mã văn hoá, phong tục tập quán của ngôn ngữ mẹ đẻ vào ngôn ngữđích sẽ không giải mã đúng, từ đó không suy đoán được, thậm chí hiểu sai ýtưởng người nói cần chuyển tải

- Trong lớp học cả vấn đề tâm lý cũng là một khó khăn khác đối vớingười học trong tiếp nhận và phản hồi thông tin Sự tự ti vì nghỉ mình không

đủ khả năng nghe được và tâm lý này dể tạo thành một chuổi tâm lí thờ ơ, bấtlực trước việc nghe

- Tình trạng lớp đông và trình độ không đồng đều cũng gây nhiều khókhăn cho người dạy trong việc xử lý các tình huống ở lớp Thái độ học thụđộng trong giờ học nghe ở một số lớp tôi có dịp dự giờ cũng cho thấy học

sinh dường như chưa quan tâm đúng mức đến việc tự nâng mình lên trong quátrình học nghe.

2.3.2 Các biện pháp khắc phục khó khăn khi dạy kĩ năng nghe:

- Mỗi trường giành ra một phòng nghe nhìn phục vụ chung các tiết dạy

có ứng dụng công nghệ thông tin, các tiết Âm Nhạc, và các tiết dạy nghe củamôn Tiếng Anh Chỉ cần có 1 máy vi tính và cái loa, giáo viên copy dữ liệunghe vào đó và dùng mãi mãi Phòng này nên nằm trên góc tầng 2, sẽ hạn chếđược rất nhiều tiếng ồn và cũng đỡ ảnh hưởng đến các lớp chung quanh Nếutrường thiếu phòng học thì phòng này vẩn được dùng như 1 phòng học bìnhthường, nhưng khi có các tiết học này thì trường linh động cho các lớp đổiphòng học cho nhau thì vẩn đảm bảo được số phòng học

- Giáo viên phải nỗ lực giúp học sinh nâng cao kiến thức về ngôn ngữ

cho các em bằng cách khích lệ các em học tập bằng nhiều cách khác nhau,cho các em thấy tầm quan trọng của Tiếng Anh trong cuộc sống như tôi đã

nêu ở mục "Tầm quan trọng của vấn đề nghiên cứu" Hiện nay, đa số các hộ

gia đình học sinh chúng ta đã có truyền hình nhiều kênh hay đầu máy videonên giáo viên giới thiệu cho các em biết những bài hát Tiếng Anh, những bộphim hay, hấp dẫn, nổi tiếng trên các kênh HBO,MTV, MOVIE STARS ,hay các bộ phim hoạt hình nổi tiếng, phổ biến trên kênh Cartoon ,hay kênhVTV4 phát cho người Việt Nam ở nước ngoài đều được dịch sang Tiếng Anh.Trên địa bàn huyện chúng ta cũng không hiếm những quán NET nên giáoviên nên khuyến khích các em tự học Tiếng Anh qua trang web học Tiếng

Anh như Tiếng Anh 123, Hellochao, học Tiếng Anh 24h ,luyện nghe Tiếng Anh, học Tiếng Anh , giúp các em làm quen với người nước ngoài qua các mạng xã hội facebook, twitter, LinkedIn Tất cả nhằm tạo sự say mê cho học

sinh, khi học sinh thích, say mê rồi thì việc học Tiếng Anh sẽ trở thành nhucầu học tập của các em

- Cần cho học sinh có thói quen nghe Tiếng Anh một cách thườngxuyên bằng cách giáo viên giảng bài bằng Tiếng Anh với những câu đơn giản

mà các em đã được học và thỉnh thoảng nói chuyện với các em về các kênh,trang web trên để kích thích sự hiếu kì của các em

- Cần thay đổi những nội dung bài nghe trong chương trình khi chúng

quá xa lạ với học sinh bằng những tài liệu nghe có nội dung gần gủi với thực

tế đời sống văn hóa của các em Giáo viên nên sưu tầm những bài nghe từ cáckênh phát thanh hoặc các cuộc phỏng vấn, hội thảo ,phim ảnh có rất nhiềutrên Internet ( Nhưng phải chú ý đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng của tiếthọc) Ngôn ngữ từ những tình huống thực tế đó được đánh giá là rất quantrọng trong kĩ năng nghe bởi nó giúp người học có cơ hội tiếp xúc với nhữngngữ điệu, giọng nói khác nhau

- Giới thiệu chủ đề, ngữ cảnh, tình huống, nội dung có liên quan đếnbài nghe bằng các thủ thuật dẫn dắt gây hứng thú cho học sinh như tranh ảnh,mẩu chuyện vui hoặc những câu hỏi xuất phát từ chính cuộc sống của các emhoặc mang tính thời sự nhằm khai thác những gì học sinh đã biết về nội dung

sẽ nghe, gợi trí tò mò, tạo hứng thú về nội dung bài sắp nghe

- Nên lôi kéo sự chú ý của học sinh bằng cách đoán kết quả của bài tậptheo nhóm Điều này giúp học sinh tập trung vào những thông tin cần thiết đốivới bài nghe và gây hứng thú của học sinh đối với bài học Nếu kết quả đoáncủa các em đúng hoặc gần đúng sẽ khích lệ các em tập trung vào những bàihọc lần sau và tập trung để cạnh tranh kết quả đúng với bạn Điều này sẽ dẫnđến một thói quen dự đoán khi nghe và một kĩ năng dự trù ngôn ngữ cho cáctình huống giao tiếp mà rất quan trọng cho cuộc sống của mỗi chúng ta

- Thay đổi phong phú các dạng bài nghe Giáo viên không nên cho học

sinh của mình nghe đi nghe lại một số dạng bài, chắc chắn sẽ gấy ra hiệu ứngchán nãn Ngược lại, người dạy nghe nên kết hợp và thay đổi nhiều dạng bài

để học sinh tiếp cận và có hứng thú hơn khi nghe Sau đây là một số dạng bàinghe phổ biến:

 hội thoại giữa hai hoặc nhiều người;