Tổng quan thị trường chứng khoán Việt Nam

Tổng quan thị trường chứng khoán Việt Nam

Kinh Doanh Là Văn Minh

Những kiến thức cơ bản về giao dịch trên

TTCK Việt Nam

Chứng khoán là gì?

Các khái niệm

Chứng khoán là h àng hoá trên thị trường chứng kho án bao gồm: cổ p hiếu, trái phiếu và một số loại khác như quy ền mua cổ p hiếu mới, hợp ñồng tươn g lai, hợp ñổng quy ền lựa chọn, chứn g chỉ quỹ ñầu tư

1 Cổ p hiếu: Cổ p hiếu là chứng từ xác nhận quy ền sở hữu và lợi ích hợp p háp của người sở hữu

cổ phiếu ñối với tài sản hoặc vốn của côn g ty cổ phần Khi sở hữu cổ p hiếu, bạn sẽ trở thành cổ ñông củ a côn g ty ñó

Với tư cách là cổ ñôn g, bạn có các quy ền lợi sau:

a Nhận cổ tức:

Cổ tức là một p hần trong lợi nhuận k inh doanh của côn g ty mà mỗi một cổ ñông ñược ch ia tuỳ theo tỷ lệ góp vốn của cổ ñôn g Mức chi trả cũng như hình thức chi trả cổ tức tuỳ thuộc vào kết quả hoạt ñộng sản xuất kinh doanh của côn g ty và do Hội ñổng Quản trị hoặc ðại hội cổ ñôn g quy ết ñịnh

b Quyền mua thêm cổ phiếu mới:

Trong quá trình hoạt ñộng, côn g ty ñược phép p hát hành thêm cổ p hiếu ñể tăng vốn ðể bảo vệ quy ền lợi của những cổ ñông hiện tại, kh i p hát hành thêm cổ p hiếu, công ty thường dành quy ền

ưu tiên mua thêm cổ p hiếu mới cho nhữn g cổ ñông n ày , tương ứng v ới tỉ lệ cổ phần góp vốn của

họ thường là với giá ưu ñãi h ơn so với các cổ ñông mới

c Quyền bỏ phiếu:

Trong các cuộc họp ðại hội cổ ñông, cổ ñôn g p hổ thông có quy ền bỏ p hiếu cho các chức vụ quản lý công ty ; bỏ p hiếu quy ết ñịnh các vấn ñề quan trọn g của côn g ty Nếu không tham dự ðại hội cổ ñôn g ñược, cổ ñôn g có thể uỷ quy ền cho người khác thay mặt

d Quyền tiếp cận thông tin:

Cổ ñông có quy ền ñược thông báo k ịp thời mọi diễn b iến trong côn g ty , ñặc biệt những tình hình

có khả năn g tác ñộng mạnh ñến giá cổ p hiếu Các b áo cáo tài chính ñịnh kỳ và các loại thông báo cũng là các thông tin mà cổ ñôn g có quy ền ñược tiếp cận

Tuy nhiên, ñối với nhà ñ ầu tư, cổ tức và các quy ền trên không phải là nguồn lợi duy nhất do cổ

p hiếu mang lại N goài cổ tức ra, nhiều nhà ñ ầu tư còn kỳ vọng vào một khoản chênh lệnh giữa giá mua cổ phiếu và giá b án cổ p hiếu Tất nhiên, nếu cổ phiếu tăng giá so với thời ñ iểm mua vào thì khi bán ra ta sẽ có lãi, còn n gược lại, nếu cổ phiếu xuốn g giá thì sẽ lỗ vốn Tuy nhiên việc lỗ

và lãi n ày chỉ man g tính chất sổ sách nếu bạn chưa bán chứn g khoán ñi Về mặt giá trị, bạn vẫn ñang sở hữu một tỷ lệ nhất ñịnh công ty cổ p hần Như vậy , tổng lợi tức mà bạn kỳ vọng ở cổ

p hiếu sẽ là cổ tức cộng với khoản ch ênh lệch giá

2 Trái p hiếu:

Là một loại chứng khoán xác nhận n gh ĩa vụ trả nợ (bao gồ m vốn gốc và lãi) của tổ chức p hát hành trái p hiếu ñối với n gười sở hữu trái phiếu Khi mua trái p hiếu, bạn trở thành chủ nợ củ a tổ chức p hát hành – còn gọi là b ên vay (có thể là chính p hủ, chính quy ền ñịa p hương hoặc các côn g

ty )

Dù trong ñiều kiện nào bạn ñều có quy ền ñược hưởng ñủ các khoản thanh toán lãi và hoàn trả gốc kh i ñáo hạn như ñã cam kết Bạn cũn g có quyền ñược cun g cấp tất cả những thông tin về tình hình làm ăn của bên v ay , kết quả cũng như triển vọng tron g tương lai

Với tư cách là n gười sở hữu trái phiếu – hay còn gọi là trái chủ, bạn sẽ ñược ưu tiên thanh toán tài sản thanh lý khi công ty bị p há sản trước các cổ ñôn g Tuy nhiên, bạn khôn g ñược tham gia vào những quy ết ñịnh của tổ chức p hát hành, và cũng khôn g ñược ''ch ia gì'' thêm n goài nhữn g khoản tổ chức p hát hành ñã cam kết

a ðối với trái p hiếu, bạn cần lưu ý một số vấn ñề sau:

nhận lại các kho ản lãi và vốn gốc Ch ẳn g hạn, nếu một trái p hiếu có thời hạn 10 năm và

ñã ñược bạn nắm giữ qua 04 năm (k ể từ khi mới phát hành) thì thời gian ñáo h ạn của trái

p hiếu = 10 - 04 = 06 năm

trái phiếu hết hạn

hơn mệnh giá

tổ chức p hát hành phải thanh toán cho người ñầu tư trong suốt thời hạn của trái p hiếu

thuộc vào thời ñiểm vay và thời hạn vay Người ta thường co i lãi suất vay tín dụng dài hạn là lãi suất thị trường Thông thường khi p hát hành trái p hiếu, người p hát hành sẽ ấn

ñịnh mức lãi suất cuốn g p hiếu bằng với mức mà thị trường ñòi hỏi, khi ñó trái phiếu sẽ ñược bán theo mệnh giá

Tuy nhiên ñể tăng sức hấp dẫn của ñợt p hát hành hoặc ñể giảm bớt gánh n ặn g trả nợ hàn g năm của người phát hành, người p hát hành cũng có thể ấn ñịnh mức lãi suất cuốn g phiếu cao hơn hoặc thấp hơn mức lãi suất mà thị trường ñòi hỏi

Chúng ta cũn g cần chú ý rằng, kh i lãi suất thị trường tăng lên thì giá trái p hiếu giảm và n gược lại, khi lãi suất thị trường giảm thì giá trái p hiếu sẽ tăng lên, tức là giá trái p hiếu sẽ thay ñổi ngược chiều v ới biến ñộn g của lãi suất thị trường

b Mục ñích của người mua trái p hiếu nhằm thu ñược các n guồn lợi tức sau:

nhiều lần

tư

-

Cách thức mua bán chứng khoán

Trên thị trường chứng khoán, nhà ñầu tư có thể:

1 Mua chứng khoán của tổ chức phát hành

tại tổ chức phát hành chứng khoán Hình thức này rất bất cập , nhất là về mặt ñịa lý

hành, thông thường là các côn g ty chứng khoán và các ngân hàng thương mại Nếu b ạn mua chứng kho án của tổ chức p hát hành chưa niêm y ết trên Trung tâm GDCK thì việc chuyển nhượng hoặc bán lại chứng kho án ñó cho n gười khác hiện n ay gặp nhiều khó khăn vì khôn g dễ tìm ñược n gười mua Hơn nữa, bên b án p hải trực tiếp ñến công ty (hoặc

uỷ quy ền) ñể thực hiện chuy ển nhượng cho n gười mua

2 Mua bán chứng khoán niêm yết trên Trung tâm giao dịch chứng khoán

Chứng khoán niêm y ết là chứng khoán có ñủ ñiều k iện và tiêu chuẩn ñược ñăn g ký ñể mua b án tại TTGDCK, thường là các côn g ty kinh doanh có hiệu quả p hát hành, tình hình tài chính ñã ñược kiểm toán và thông tin về doanh n ghiệp ñược côn g bố côn g kh ai cho mọi n gười biết

Quy trình giao dịch chứng khoán niêm yết tạ i TTGDCK ñã ñược mô tả theo các bước:

Bước l: Nhà ñầu tư ñến mở tài khoản v à ñặt lệnh mu a hay bán chứng khoán tại một công ty chứng khoán

Bước 2: Côn g ty chuy ển lệnh mua hoặc bán chứng khoán cho ñ ại diện của côn g ty tại TTGDCK Người ñại diện này sẽ nhập lệnh vào hệ thống của TTGDCK

Bước 3: Trung tâm gian d ịch chứng khoán thực hiện ghép lệnh và thông báo kết quả giao dịch cho côn g ty chứng khoán

Bước 4: Côn g ty chứng khoán thông báo kết quả giao d ịch cho nh à ñầu tư

Bước 5: Nhà ñầu tư nhận ñược chứng khoán (n ếu là n gười mua) hoặc tiền (nếu là n gười bán) trên tài khoản của mình tại công ty chứng khoán sau 3 ngày làm việc kể từ ngày mua bán

Lưu ý : Nhà ñầu tư chỉ có thể giao dịch mua bán chứng khoán thôn g qua trung gian - côn g ty chứng khoán chứ khôn g ñược giao dịch trực tiếp tại TTGDCK hoặc trực tiếp với nhau

-

Những quy ñịnh khi mua bán CK niêm yết trên TTGDCK

1 Mở tài khoản giao dịch tại một trong các côn g ty chứng khoán

muốn tham gia mu a bán chứn g khoán

chọn

Các giấy tờ cần thiết ñể mở tài khoản :

bản gố c ñể kiểm tra ñối chiếu

giấy p hép thành lập doanh nghiệp , cùn g với b ản sao côn g chứn g quy ết ñịnh bổ nhiệm và bản sao chứng minh thư nhân dân của n gười tham gia ñiều h ành tài khoản

ðể ñảm bảo giao dịch an toàn, theo quy ñịnh hiện nay , bạn p hải ký quỹ bảo ñảm và mức ký quỹ

p hải ñảm bảo 100% ðiều này có nghĩa khi ñặt lệnh giao dịch, bạn p hải có ñủ 100% số dư tiền hoặc chứng kho án trên tài khoản của mình

2 Những quy ñịnh về giao d ịch chứn g khoán

Thời gian giao d ịch: Tất cả các n gày trong tuần từ thứ hai ñến thứ sáu, trừ các ngày nghỉ lễ, Tết

và các n gày nghỉ theo quy ñịnh của Luật lao ñộn g

Hiện tại mỗi n gày giao dịch bắt ñầu nhận lệnh từ 9 giờ và kh ớp lệnh lần ñầu v ào 9 giờ 20 p hút

Từ 9 giờ 20 ñến 10 giờ, thị trường ngh ỉ giao d ịch

Từ 10 giờ, thị trường tiếp tục nhận lệnh ñợt hai, ñến 10 giờ 30 phút, thị trường sẽ khớp lệnh ñợt

2

ðặt lệnh giao dịch : Bạn có thể lựa chọn các h ình thức ñặt lệnh sau:

- ðến trực tiếp trụ sở của Công ty chứng khoán ñể ñặt lệnh

- ðặt lệnh qua ñiện thoại

- ðặt lệnh qua mạng Interrnet

Các quy ñịnh trong giao dịch:

• Giao dịch lô chẵn : M ỗi lần mua bán chứng khoán, số lượn g chứng khoán b ạn giao d ịch

p hải là bội số của 10 cổ p hiếu hoặc 10 trái p hiếu (10 chứng khoán quy ước là 1 lô) Ví dụ: Bạn có thể ñặt mua là 10, 20,… cổ p hiếu, chứ không ñược ñặt mua 5, 15, 17, … cổ

p hiếu

• Giao dịch lô lớn: Là những giao dịch chứng kho án có khối lượng bằn g hoặc lớn h ơn

10.000 cổ phiếu và bằn g hoặc lớn hơn 3 trái p hiếu

• Giá tham chiếu: Giá tham chiếu của những chứn g khoán ñan g giao dịch bình thường là

giá khớp lệnh của phiên giao dịch trước ñó và ñược lấy làm cơ sở cho việc tính giới hạn dao ñộng giá chứn g khoán

• Biên ñộ dao ñộng giá : Là kho ản g dao ñộng giá chứng khoán quy ñịnh trong ngày giao

dịch Biên ñộ ñược áp dụng hiện nay là ± 5% giá tham chiếu ñối với cổ p hiếu Trái p hiếu không áp dụng b iên ñộ giao dịch

Ví dụ: Giá giao d ịch củ a cổ p hiếu A p hiên ngày hôm qua là 20.000 ñồn g/1 cố phiếu thì trong ngày hôm nay , giá tham chiếu của cồ p hiếu A sẽ là 20.000 ñồn g Khoảng dao ñộn g giá trong ngày hôm nay là 20.000 x (± 5%) - tức là trong khoản g từ 19.000 – 21.000 ñồng

ðơn vị y ết giá theo quy ñịnh hiện hành:

Giá ñặt lệnh n goài v iệc n ằm trong kho ản g dao ñộng giá trong n gày còn cần tuân thủ ñơn vị y ết giá Cụ thế:

Ví dụ: Vì chứng kho án A có giá tham chiếu là 20.000 ñổn g cho ngày giao d ịch hôm n ay nên nằm

trong khung mức giá nhỏ hơn 49.900 ñồng, ñơn vị y ết giá ñối với cổ p hiếu A sẽ là 100 ñổn g

ðiều ñó có nghĩa là bạn chỉ ñược ñặt lệnh mua hoặc bán cổ p hiếu A với các mức giá: 19.000; 19.100; 19.200; 19.300; 19.400; 19.500 ; 19.600; 19.700; 19.800; 19.900; 20.000; 20.100 ;

20.200; 20.300; 20.400; 20.500; 20.600 ; 20.700; 20.800; 20.900; 21.000 cho p hiên giao d ịch ngày hôm nay

-

Giá khớp lệnh ñược xác ñịnh như thế nào

Trong mỗi phiên giao d ịch, giá giao d ịch củ a mỗi loại chứng khoán ñược hình thành sau khi khớp các lệnh ñược nhập vào hệ thống theo trình tự nguyên tắc ưu tiên sau:

* Ưu tiên về mức giá:

* Ưu tiên về thời gian:

Trường hợp các lệnh mu a bán có cùn g mức giá thì lệnh nào nh ập trước vào hệ thống giao dịch ñược ưu tiên thực hiện trước

* Ưu tiên về khối lượng:

Nếu cả mức giá v à thời gian ñ ều như nhau thì lệnh nào có khối lượn g lớn hơn sẽ ñược ưu tiên thực hiện trước

Giá giao dịch ñược xác ñịnh theo nguyên tắc:

với giá tham chiếu

Ví dụ: Có các lệnh mu a, bán CP của côn g ty A như sau:

100 19.900 30

Ta thấy ở mức giá 20.000 ñ lượn g CP ñặt mua và ch ào bán là nhiều nh ất có 75 CP ñặt mua và

120 CP chào bán, nên ch ỉ thực hiện bán ñược 75 CP, còn 45 CP chào b án với giá 20.000 ñ theo trật tự ưu tiên về thời gian v ào p hiên giao dịch sau

Các lệnh mua với giá thấp hơn 20.000 ñ và các lệnh b án với giá cao hơn 20.000 ñ ñều chưa ñược thực hiện

Các lệnh còn lại (chưa thực hiện) sau khi phối hợp như sau:

Quy ñịnh về thanh toán:

Sau khi lệnh củ a bạn ñược thực hiện, côn g ty chứng khoán sẽ tự ñộng trích tiền hoặc chứng khoán từ tài khoản của bạn ñ ể thực hiện thanh toán ðổng thời côn g ty chứng khoán sẽ gửi thôn g báo xác nhận k ết quả giao dịch hoặc ho á ñơn thanh toán kèm thông b áo xác nhận kết quả giao dịch

với giá giao dịch và trừ ñi p hí môi giới

với giá giao dịch và cộn g với p hí môi giới

Phí môi giới:

Mức p hí công ty chứng khoán áp dụng là 0.5% mỗi lần giao dịch ñược kh ớp lệnh Giá trị giao dịch càn g lớn, mức p hí ñược áp dụng cũng giảm xuốn g tương ứng Sau 3 n gày làm v iệc k ể từ ngày lệnh mu a hoặc b án của b ạn ñược thực hiện, bạn sẽ nhận ñược chứng kho án hoặc tiền lưu ký chứng khoán (quy ñịnh T+3)

ðể ñảm bảo cho chứng khoán của bạn an toàn, tránh mất mát, cháy , hỏng, bị tráo ñổi thêm nữa

ñể ñảm bảo b ạn ñược hưởng ñầy ñủ và thuận tiện những quy ền và lợi ích do chứn g khoán man g

lại, bạn n ên gửi (lưu ký ) chứng khoán của bạn tại một thành viên lưu ký do bạn lựa chọn (bạn có thể sử dụng dịch vụ Lưu ký của công ty chứng khoán) Dịch vụ này bao gồm việc lưu giữ, bảo quản các chứng khoán v à giúp thực hiện các quy ền của chủ sở hữu chứng khoán

Sau khi ñ ã lưu ký , nếu bạn có nhu cầu rút chứng kho án, bạn vẫn có thể làm thủ tục rút chứng khoán tại côn g ty chứng khoán

-

Nhà ñầu tư cần lưu ý khi ñầu tư vào TTCK

ðầu tư vào TTCK có khả năng sinh lời cao, nhưng cũn g có thể thua thiệt lớn, bởi v ì quy luật của ñầu tư nói chung là: M ức sinh lời càn g cao, thì rủi ro lại càn g lớn Rủi ro tron g ñầu tư ñược hiểu

là sự bấp bênh, không chắc chắn của tiền lãi ñầu tư Tức là mức bấp bênh, sự dao ñộng của thu nhập càng nhiều thì rủi ro càn g cao Chính thuộc tính rủi ro này ñã làm cho thị trường chứn g khoán thêm hấp dẫn

ðể thành công trên thị trường chứng kho án n gười ñầu tư cần có một số kiến thức nhất ñịnh về chứng khoán, thị trường chứn g khoán, biết sưu tập , biết ñọc - hiểu và biết p hân tích thông tin về thị trường; biết các côn g ty chúng khoán và dịch vụ của họ; có một số hiểu biết về giao dịch mua bán chứng khoán ở thị trường chứn g khoán

ðể có thể vững vàng ñầu tư vào thị trường chứng khoán trước hết bạn cần p hải có k iến thức và thông tin ñể có thể:

Phân tích, ñánh giá công ty niêm yết

Việc p hân tích ñánh giá côn g ty thường ñi kèm dự báo các ñiều kiện, khả n ăn g p hát triển của công ty ban gồm :

ðịnh giá cổ p hiếu, phân tích tài chính công ty , p hân tích các mặt khác của côn g ty như p hân tích

về năn g lực ñiều h ành côn g ty của ban giám ñố c, hội ñổng quản trị ; p hân tích thị trường tiêu thụ, thị trường nguy ên vật liệu của công ty , hay p hân tích ñầu vào và ñầu ra của công ty ; p hân tích so sánh công ty trong ngành của nó và tron g nền kinh tế quốc d ân ñể có sự lựa chọn chứng khoán ñầu tư Người ta thường gọi p hân tích dạng này là p hân tích cơ bản

Trong p hân tích loại này , một số tài liệu hết sức quan trọng là bản cáo bạch của côn g ty cần p hải ñược ngh iên cứu

-

Cách thức mở tài khoản giao dịch ở công ty chứng khoán

1 Làm thế nào ñể ñầu tư vào chứng khoán:

Bước 1: Xác ñịnh số tiền bạn có thể ñầu tư Số tiền này phải sử dụng ñược trong giai ñoạn nhất ñịnh

Bước 2: Xác ñịnh mục tiêu ñầu tư ðiều này sẽ quy ết ñịnh việc lựa chọn cổ p hiếu nào cho danh mục ñầu tư của bạn

Bước 3: Nếu có thể, tạo lập một danh mục ñầu tư ña dạng Tránh ñầu tư vào cổ p hiếu của một Công ty riêng lẻ

Bước 4: M ã số giao dịch chứng kho án là b ắt buộc ñối với mọi nhà ñ ầu tư nước ngoài tại Việt nam M ã số giao dịch chứng kho án do Trung tâm giao dịch chứng kho án cấp cho côn g ty chứng khoán sẽ giúp bạn xin M ã số giao dịch chứng khoán n ày

Bước 5: M ở tài khoản tại 1 Công ty chứng khoán là thành viên của Trung tâm giao dịch chứng khoán Theo quy ñịnh, các giao dịch liên quan ñến chứng khoán n iêm y ết chỉ có thể thực hiện thông qua thành viên củ aTrung tâm Giao dịch Nhà mô i giới là người có trách nhiệm cuối cùng

ñể thực hiện giao dịch cho bạn do vậy Nhà môi giới có toàn quyền y êu cầu bạn cun g cấp các thông tin cần thiết, y êu cầu bạn ký quỹ tiền và chứng khoán

Bước 6: Thảo luận với Nhà môi giới v ề mục tiêu và xác ñịnh chiến lược ñầu tư của bạn Trước khi thiết lập danh mục ñầu tư của mình, bạn nên ngh iên cứu Tất cả các thông tin liên quan ñến cổ

p hiếu của Công ty mà bạn dự ñịnh mua

Bước 7:Hiện nay có 2 loại lệnh giao dịch chứng kho án ñược áp dụng ở Việt nam Bạn có thể ñưa

ra giới h ạn về giá, ñó là lệnh giới hạn B ạn có thể khôn g cần p hải xác ñịnh mức giá, khi ñó lệnh của bạn sẽ ñược thực hiện theo mức giá khớp lệnh của thị trường,ñó là lệnh ATO

Bước 8: Bạn sẽ nhận chứng khoán ñ ã mua v à thanh toán chứng khoán ñã b án vào n gày thanh toán bù trừ (quy ñịnh hiện nay là 3 ngày sau ngày giao dịch) Tất nhiên giao dịch liên qu an ñến chứng khoán niêm y ết chỉ ñược thực hiện thông qua hệ thốn g lưu ký mà không có sự chu chuyển vật chất của chứng khoán Sự thay ñổi sở hữu ñược thực hiện thông qua chứn g từ ghi sổ ñiện tử ñơn gin, Tất cả các côn g việc này ñều do Nhà môi giới thực hiện cho bạn

2 ðể mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại công ty chứng khoán tôi phải ñáp ứng các ñ iều kiện gì?

ðể mở tài khoản tại côn g ty chứng khoán bạn p hải ñáp ứng các ñiều k iện:

- Từ 16 tuổi trở lên

- Có CMTND, hộ chiếu hợp lệ

- Có ñủ tiền và chứng khoán