Nâng cao đạo đực cách mạng của cán bộ trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay (toàn văn)

2- Tư tương Hồ Chỉ Minh về vai trị đạo đức cách mạng đối với người cản bộ trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa 3- Quan điểm của Đẳng ta về những phẩm chất đạo đức cần thiết của người cắ

RY YEU BHOA HOC

ĐỀ TAL CAP BỘ NĂM 2001- 2002

TÊN ĐỀ TÀI

"NÂNG GA0 DAO DUT CACH MANG CUA CAN BO TRONG DIEU KIEN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

|_ ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI 0HỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAT |

CƠ QUAN CHỦ TRÌ: PHÂN VIÊN HÀ NỘI

CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI: TS NGUYỄN THẾ THẮNG

THUKY ĐỀ TÀI: TH§ NÔNG MAI PHƯƠNG

- HÀ NỘI - 2003 _

Agee

_& (fo

_ 13- Th.s Bùi Xuân Trường

Viện trưởng Viện Hồ Chỉ Minh,

Học Viện CTQGHCM Trưởng Khoa Triết học, Phân viện

Viện trưởng Viện nghiên cứu công

nhân công công đoàn

Phó Giám đốc Phân viện Hà Nội CVC Phong quan ly khoa hoc, Phan viện Hà Nội

Vụ trưởng vụ công chứng, Bộ Tư pháp '

Trưởng khoa Xã hội học, Phãn viện

Lời mỏ đU c2 rrree

1- Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênln bàn về vấn

để đạo đức và cạnh tranh trong chủ nghĩa tư bản

2- Tư tương Hồ Chỉ Minh về vai trị đạo đức cách mạng đối

với người cản bộ trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa

3- Quan điểm của Đẳng ta về những phẩm chất đạo đức

cần thiết của người cắn bộ trong sự nghiệp đổi mới

PIB NAY PP II

4- Những nhân lố kinh tế chính trị xã hội ảnh hương đến

sự biến đổi đạo đức của người cân bộ lãnh đạo quần lý

Ỏ Việt Nam hiện nay

5- Thực trạng đạo đức cách mạng của cán bộ trong nên

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

6- Mội số phẩm chất đạo đức mới của người cắn bộ nây

sinh trong quá trình xây dựng nần kinh tế tHỊ trường

định hướng xã hội chủ nghĩa uc e.iee

7- Những biểu hiện suy thối đạo đức của đội ngũ cân bộ

trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

8- Đạo đức cán bộ Đẳng viền trong kính tế thị trường

9- Kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc

Việt Nam để xây dựng đạo đức mới của cán bộ trong

điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

†10- Con đường phương pháp tu dưỡng và rên luyện đạo

đức cách mạng của người cân bộ theo tư tưởng và

tấm gương đạo đức của Hồ Chí MinH

11- Những phẩm chất đạo đức cơ bản cần phải cĩ của

người cán bộ trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa we

12- Một số giá trị tỉnh thần tiêu biểu gắn lên với các

nguyên tắc đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường

'13- Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa để cao sự

giám sát của nhân dân chống các bệnh tham ơ lăng

phí quan liêu đang diễn ra trong đội ngũ cán bộ hiện

TS Nguyễn Thế Thắng

Phân viện Hà Nội

TS Trần Ngọc Linh Học viện CTQG Hồ Chí Minh

Th.s Bùi Xuân Trường

Phân viện Hà Nội

TS Dộn Hùng

Phân viện Hà Nội

TS Dương Văn Sao

Tổng liên đồn LÐ Việt Nam

TS Lê Ngọc Tịng Học viện CTQG Hồ Chí Minh

* TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI:

Nước ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Cơ chế kinh tế thị trường đang hàng ngày hàng giờ tác động đến mọi mặt đời sống kinh tế xã hội, trong đó có lĩnh vực đạo đức Bên cạnh

kinh tế tăng trưởng, nhiều cái tích cực ra đời, cũng xuất hiện nhiều tiêu

cực, yếu kém

Một trong những khuyết điểm đã qua của chúng ta là việc đặt vấn đề

đấu tranh chống những biểu hiện cá nhân chủ nghĩa, cơ hội, thực dụng

chưa đúng mức Trong chừng mực nào đó chúng ta thiên về nhấn mạnh đổi

mới làm ăn có hiệu quả, phần nào coi nhẹ vấn để đạo đức, lối sống, lý

tưởng trong cán bộ, đảng viên và nhân dân Chúng ta chưa đặt ra đúng mức việc xây dựng đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân Bây giờ, một

bộ phận không nhỏ trong đội ngũ cần bộ, đảng viên suy thoái về lý tưởng,

phẩm chất đạo đức và lối sống Trong đời sống các tệ nạn xã hội lan tràn Chúng ta không thể xem thường tính chất nghiêm trọng của tình hình nói trên Nếu chúng ta không kiên quyết chặn đứng, đẩy lùi sự suy thoái

đang diễn ra trong Đảng, trong bộ máy Nhà nước và cả hệ thống chính trị, thi sé dan dén nguy cơ làm biến chất Đảng, đe doa sự sống còn của chế độ,

độc lập và an ninh của tổ quốc Do đó, chúng tôi nhận thấy trên lĩnh vực nghiên cứu, cần thiết phải đẩy mạnh sự khảo sát cả về lý luận và thực tiễn,

đi sâu phân tích, đánh giá, giải quyết một cách khoa học vấn đề: Nâng cao

dạo đức cách mạng của cán bộ trong điều kiện kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện Hay

Đây là một đề tài có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với toàn xã hội, với cán bộ nghiên cứu, giảng dạy trong hệ thống trường Đảng Sản phẩm của đề tài này có tác dụng góp phần vào việc nâng cao chất lượng nghiên

cứu, giảng dạy những chuyên để có liên quan đến vấn để đạo đức, tác

phong, lối sống của cán bộ trong các môn Triết học, Đạo đức học, Xây dựng Đảng, Xã hội học, Tâm lý học, trong chương trình cử nhân chính trị và cao cấp lý luận

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã được đặt ra một cách hết sức

bức xúc Đảng ta đã phải dành nhiều cuộc họp của BCHTƯ cho vấn đề

này Thí dụ như các Hội nghị BCHTƯ lần thứ 3, 5, 6 (lần thứ 2), khoá VIH

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, Hội nghị TƯ 5, 6 khoá IX Ban Tổ

chức TƯ Đảng cũng tiến hành khảo sát tình hình đạo đức của cán bộ Đã

có một số công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này Như đề tài “ Sự biển đổi thang giá trị đạo đức trong nên kinh tế thị trường với việc xây

dựng đạo đức mới cho cắn bộ quản lý ở nước ta hiện nay” của PGS, TS Nguyễn Chí Mỳ Đề tài nghiên cứu cấp bộ “ Ảnh hưởng của đạo đức phong kiến đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay” do TS Nguyễn Thế Kiệt làm chủ nhiệm để tài Cuốn sách: “Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp

hoá, hiện đại hoá đất nước” do PGS, TS Nguyễn Phú Trọng, PGS TS Trần

Xuân Sâm chủ biên, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001 Cuốn sách:

Tìm hiểu đạo đức cách mạng Hô Chí Minh của TS Nguyễn Thế Thắng,

NXB Lao Động, Hà Nội, 2002 Ngoài ra, còn có một số nhà nghiên cứu có công trình, bai iri trên các tạp chí lý luận khoa học: GS,TS Nguyễn Trọng Chuẩn, PGS,TS Thành Duy, PGS,TS Nguyễn Văn Huyện, GS,TS Lê sĩ

Thắng, PGS Trường Lưu, TS Đặng Hữu Toàn, TS Trần Nguyên Việt, PGS Nguyễn Quang Uẩn, PGS, TS Nguyễn Văn Phúc, PGS TS Đỗ Huy, v.v Các

công trình nói trên ít nhiều đều đã để cập đến vấn để đạo đức cách mạng

của cán bộ, vấn đề kế thừa đạo đức truyền thống của dan tộc, học tập đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, v.v Tuy vậy cũng chưa có công

trình nào trình bày một cách có hệ thống, toàn diện vấn để nâng cao đạo

đức cách mạng của cán bộ trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay Mặt khác, trong cuộc sống cũng còn không ít người bí quan cho rằng, trong điều kiện kinh tế thị trường, nói đến đạo đức cách mạng là cao siêu, xa vời, không thực tế

* MỤC TIÊU NGHIÊN CUU:

- Lầm rõ tính tất yếu khách quan, phức tạp, khó khăn cửa cuộc đấu

tranh với tư tưởng đạo đức cũ, khắc phục tình trạng suy thoái đạo đức, nâng

Lam rõ thực trạng đạo đức của đội ngũ cán bộ nước ta hiện nay Nêu

ra sự xuất hiện hai khuynh hướng trái ngược nhau về đạo đức Sự xuất liện những phẩm chất đạo đức mới và sự xuất hiện tình trạng suy thoái đạo đức

trong đội ngũ cán bộ

Đề xuất một số quan điểm, phương hướng, giải pháp nhầm nâng cao đạo đức cách mạng, ngăn chặn, khắc phục tình trạng suy thoái đạo đức cửa cán bộ trong điêu kiện xây đựng nên kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa

* PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Dùng phương pháp lô-gích, lịch sử trình bày những nội dung lý luận

về đạo đức nói chung và về đạo đức cách mạng Trên cơ sở chủ nghĩa Mác-

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, và dùng phương pháp điều tra xã hội học kết

hợp với dùng phương pháp phân tích, tổng hợp để đánh giá thực trạng đạo

đức đội ngũ cán bộ ở nước ta hiện nay Vận dụng tất cả các phương pháp

và tri thức nói trên để trình bày, để xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao đạo đức cách mạng của cán bộ trong điều kiện kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa

* SẢN PHẨM CỦA ĐỀ TÀI

_ - 1 Tập kỷ yếu day hon 218 trang,

- 1 Gần 100 phiếu điều tra xã hội học

- | Tổng quan khoa học dày 104 trang

- 1 Báo cáo tóm tắt kết quả nghiên cứu đày 10 trang

- 1 Tóm tắt nội dung của đề tài đày 38 trang

* NỘI DUNG CHỦ YEU CUA TAP KY YEU KHOA HOC

Các tham luận tập trưng vào làm rõ, giải quyết 3 vấn đề chính:

Một là, các tác giả trình bày một số quan điểm cơ bản của chủ nghĩa

Mác- Lênin về đạo đức và rền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng với người cán bộ; Quan điểm

của Đảng ta về đạo đức của người cán bộ trong giải đoạn hiện nay

Hai là, các tác giả điều tra, khảo sát xã hội học, phân tích tình hình

thực tế, thực trạng đạo đức của đội ngũ cán bộ nước ta trên tất cả các phương diện tích cực, tiêu cực, nguyên nhân tình hình và dự báo xu hướng phát triển đạo đức trong điêu kiện xây dựng nên kinh tế thị trường định

Ba là, phản lớn các tham luận tập trung vào việc nêu ra các quan

điểm, phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao đạo đức cách mạng cho cán

bộ trong điêu kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Nghiên cứu, điều tra, đánh giá, luận bàn về đạo đức của cán bộ, hơn nữa nêu ra các giải pháp nhằm nâng cao đạo đức cách mạng của cán bộ trong tình hình hiện nay là một vấn đề lớn, đầy khó khăn, phức tạp

Mặc dâu các tác giả tham gia để tài khoa học này đêu đã rất cố gắng

Song, vì trình độ, thời gian và điều kiện mọi mặt đêu có những hạn chế nhất định, cho nên trong TẬP KỶ YẾU KHOA HỌC nầy cũng như trong các sản

phẩm khoa học khác của để tài không tránh khỏi có những thiếu sót Chúng tôi mong nhận được sự khoan dung, góp ý xây dựng của các nhà

khoa học và bạn đọc xa gần Xin chân thành cảm ơn

Chủ nhiệm dé tat

TS Nguyễn thế Thắng

TS Trần Ngọc Linh

Viện nghiên cứu kinh điển Mác- xít

Trên góc độ lợi ích C.Mác đã chỉ ra "nguyên tắc của toàn bộ đạo đức"

đó là "lợi ích đúng đắn"', và đạo đức chính là sự phù hợp giữa lợi ích chung

và lợi ích cá nhân Những hành động phi đạo đức chính là những hành động phá hoại sự phù hợp nói trên, tạo ra sự đối lập giữa lợi ích chung và

Mác va Ăng ghên còn chỉ rõ "chừng nào con người còn ở trong xã hội

hình thành một cách tự nhiên, do đó chừng nào còn có sự chia cắt giữa lợi ích riêng và lợi ích chung, do đó chừng nào sự phân chia hoạt động còn

được tiến hành không phải một cách tự nguyện mà một cách tự nhiên thì chừng đó hành động của bản thân con người sẽ trở thành một lực lượng xa

lạ, đối lập với con người, và nô dịch con người chứ không phải bị con

người thống trị” Con người bị mất tính người nay trong hành động của bản thân con người vì vẫn còn tổn tại sự chia cắt, sư đối lập giữa lợi ích

chung và lợi ích riêng Muốn giữ được bản tính con rgười, giữ vững được

đạo đức phải thực hiện lợi ích đúng đắn, và thực hiện lợi ích đúng đắn, theo

Mác nghĩa là cần phải "ra sức làm cho lợi ích riêng của con người cá biệt

phù hợp với lợi ích của toàn thể loài người."

Với quan điểm như vậy, phải chăng xã hội công xã nguyên thuỷ có

một nên đạo đức tiêu chuẩn, vì trong xã hội này, lợi ích chung toàn xã hội

và lợi ích riêng của từng cá thể không mâu thuẫn với nhau, lợi ích riêng và lợi ích chung phù hợp với nhau, hoặc nói cho chính xác hơn, lợi ích riêng

phải phụ thuộc hoàn toàn vào lợi ích chung

1 Mắc - Ăng ghen : Toàn tập, T2, NXB CTQG, ST, H 1995, tr 200

? Xem Ph.Ăng ghen-lược thảo phê phần khoa KTCT-Mác-Ăng ghen TT, T1, Nxb CTQG, ST, H 1995, tr 755

3 C Mắc - Ảng ghen : TT, T5, Nxb CTQG, ST, H 1995, tr 47

* C Mắc - Ang ghen : TT, T2, Nxb CTQG, ST, H 1995, tr 200

nhau tạo nên một cộng đồng, cùng nhau đấu tranh khắc phục những tác

động của giới tự nhiên, cùng nhau lao động sản xuất tạo ra những sản phẩm phục vụ cho cuộc sống của bản thân mình cũng như của toàn xã hội

Trong quá trình cùng nhau cố kết lại để tăng thêm sức mạnh, trong xã

hội công xã nguyên thuỷ đã xuất hiện những qui ước, những chế định biểu

đạt bằng các phong tục tập quán, thậm chí bằng những lễ nghỉ tôn giáo, dùng để điêu chỉnh mọi ứng xử của các cá thể trong cộng đồng, trong mối

quan hệ giữa các cá thể với nhau và giữa từng cá thể với toàn thể cộng

đồng

Trong xã hội công xã nguyên thuỷ, mỗi một cá thể bị ràng buộc chặt chẽ với cộng đồng vĩ hai lý do, Thứ nhất: V1 năng xuất lao động quá thấp,

công cụ lao động quá thô sơ, một cá thể lẻ loi không thể bằng sức lao động

cá nhân có thể tạo ra được những sản phẩm bảo đảm cho cuộc sống của

riêng mình, cá thể này muốn tổn tại bắt buộc phải gắn bó với cộng đồng, phụ thuộc vào cộng đồng Thứ hai: những tư liệu sản xuất chủ yếu đều thuộc về sở hữu cộng đồng xã hội Phải hoà mình với cộng đồng thì mới có

thể được sử dụng những tư liệu sản xuất đó, kết hợp sức lao động của mình với những tư liệu sản xuất đó với tư cách là một bộ phận hữu cơ, một thành

viên của cộng đồng, được hưởng phần sản phẩm như các thành viên khác

của cộng đồng, để có thể tồn tại

Trong quá trình lao động sản xuất, phân chia sản phẩm lao động, thực

hiện mọi mối quan hệ xã hội khác, những qui ước và những chế định nói

trên sẽ trở thành những chuẩn mức xã hội, được toàn thể cộng đồng xã hội thừa nhận Theo những chuẩn mực này, lợi ích cá thể, lợi ích riêng phụ thuộc vào lợi ích chung, hoà vào lợi ích chung Có thể nói, đây là những

mầm mống đầu tiên khởi nguồn của cái gọi là hiện thực đạo đức và ý thức đạo đức của loài người

Có thể nói, lợi ích của cộng đồng, sự phù hợp một cách hữu cơ giữa

lợi ích cá thể và lợi ích cộng đồng người nguyên thuỷ (thị tộc, bộ lạc, bộ

tộc ) là nhân tố cơ bản, làm chuẩn mực cho đạo đức nguyên thuỷ.

giá trị đạo đức có tính Người của toàn nhân loại

Từ khi xã hội loài người bước vào giai đoạn có sự phân chia thành

những giai cấp khác nhau, xuất hiện chế độ xã hội có giai cấp đầu tiên- xã hội chiếm hữu nô lệ- những giá trị đạo đức có tính Người nói trên bát đâu

bị vi phạm, nên đạo đức xã hội bắt đầu bị sa sút Lợi ích chủng của toàn xã hội không còn là chuẩn mực, không còn là mục tiêu chung mà mỗi một thành viên tronp xã hội phải tuân theo, phải phấn đấu đạt đến nữa Sự phù

hợp giữa lợi ích riêng và lợi ích chung bị phá vỡ Mỗi một giai cấp khác

nhau sẽ có những lợi ích khác nhau, thậm chí đối lập nhau Mỗi một giai cấp sẽ có những chuẩn mực đạo đức riêng của giai cấp mình Lợi ích giai cấp sẽ là tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá những giá trị đạo đức

Tuy nhiên, Mác và Ăng ghen đã chỉ ra rằng, giai cấp nào là lực lượng vật chất thống frị trong xã hội, thì cũng là lực lượng tỉnh thân thống trị trong xã hội Quan niệm đạo đức của giai cấp thống trị sẽ được coi là quan niệm đạo đức của toàn xã hội

Mặt khác, trong quá trình phát triển xã hội, "môi giai cấp mới thay thế

cho giai cấp thống trị nước mình, muốn thực hiện được mục đích của mình,

đêu nhất thiết phải biểu hiện lợi ích của bản thân mình thành lợi ích chung

của mọi thành viên trong xã hội"” Những giá trị đạo đức không còn là

những giá trị có tính Người chung của toàn nhân loại nữa mà là những giá trị đạo đức của gial cấp thống trị Đối với giai cấp thống trị, bóc lột thì cái

gì phục vụ và bảo vệ cho lợi ích của nó đều được coi là hợp đạo đức Những gì đi ngược lại lợi ích của nó thì bị coi là vô đạo đức

Trong sự phát (riển của xã hội từ chế độ chiếm hữu nô lệ lên chế độ

phong kiến, và từ chế độ phong kiến lén chế độ tư bản chủ nghĩa, những

chuẩn mực đạo đức cũ luôn luôn bị phá vỡ, được thay thế bằng những chuẩn mực đạo đức mới Cái đối với giai cấp chủ nô là tiêu chuẩn, là khuôn vàng thước ngọc của đạo đức thì đối với giai cấp địa chủ phong kiến lại là cái phải bị xoá bỏ, phải bị thay thể Tình Hình cũng như vậy đối với đạo đức phong kiến khi bị đạo đức tư sản thay thế

* C Mắc - Ang ghen: TT, T3, Nxb CTQG, ST, H 1995, tr 68

Tuy có sự đấu tranh chống đối nhau, loại bỏ nhau giữa các nên đạo

đức của các chế độ xã hội chiếm hữu nô lệ, phong kiến và tư bản chủ

nghĩa, nhưng nguồn gốc của tất cả sự thay đổi đó chính là sự thay thế giữa

những hình thức tổ chức xã hội của cùng một loại xã hội có cùng bản chất:

xã hội dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, xã hội người bóc lột người Do đó những đạo đức của các chế độ xã hội này cũng chỉ

khác nhau về hình thức biểu hiện mà thôi

Lénin đã chỉ ra "từ chế độ chiếm hữu lao động thặng dư của những nông dân nông nô bị cột chặt vào ruộng đất, đã tạo ra đạo đức của chế độ nông nô, còn chế độ "lao động tự do", lao động "cho kế khác", tức là cho nhưng kẻ có tiên, thì đã tạo ra đạo đức tư sản thay cho đạo đức của chế độ nông nô và về bản chất, đó chỉ là sự thay thế hình thức bóc lội mà hình thức bốc lột tư bản chú nghĩa là hình thức bóc lột người cuối cùng, bóc lột

theo kiểu "tiên mặt nhẫn tâm"" 5

Nếu lấy lợi ích chung toàn xã hội làm chuẩn mực đạo đức thì mọi loại

đạo đức của giai cấp thống trị, bóc lột trong các chế độ xã hội dựa trên

chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất đều là phi đạo đức và cạnh tranh tư

bản chủ nghĩa là đỉnh cao của tình trạng phi đạo đức đó

Các nhà kinh điển Mác - xít đã khẳng định rằng chính chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất đã là nguồn gốc của tình trạng phi đạo đức, tình trạng đối lập giữa lợi ích cá nhân với lợi ích chung toàn xã hội, tình

trạng lợi ích xã hội bị (rà đạp, bị đặt xuống đưới lợi ích cá nhân

Chế độ tư hữu đã tạo ra tình trạng đối nghịch giữa những lợi ích giống nhau của mỗi một cá nhân trong xã hội

Trong tác phẩm Lược thảo phê phần khoa kinh tế chính trị, Ăng ghen

viết: "Vì chế độ tư hữu cô lập mỗi cá nhân trong tình trạng biệt lập thô lỗ

của chính họ, và vì mỗi cá nhân lại có cùng một lợi ích giống như người

láng riêng của mình, cho nên chủ ruộng đối địch với chủ ruộng, nhà tư bản _ đối địch với nhà tư bản, và công nhân đối địch với công nhân Trong sự đối địch của những lợi ích giống nhau này, do chính hậu quả của tính chất giống nhau của chúng, nên tính phi đạo đức của tình trạng hiện nay của

6 Lenin: TT, T1, Nxb tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1974, tr 500-501

loài người (tức là Chủ nghĩa tư bản - TNL) đang đạt tới tuyệt đỉnh, và cạnh

tranh chính là cái tuyệt đỉnh đó""

Cái tuyệt đỉnh của tính phi đạo đức được thể hiện rõ tàng ở tính tan

bạo của cạnh tranh- sản phẩm trực tiếp của chế độ tư hữu Ăng ghen đã

nhấn mạnh rằng, cạnh tranh dưới chế độ tư hữu đã biến nhân loại thành một bẩy thú đữ "cẩn xé lẫn nhan chính vì mỗi người có một lợi ích giống như người khác" Š

Cạnh tranh trong chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa đã đem lại những hậu quả phi đạo đức nặng nề Mọi quan hệ tự nhiên và hợp lý của nền sản xuất

xã hội, và do đó cửa toàn bộ đời sống xã hội đêu bị đảo ngược

Tham gia vào cuộc cạnh tranh để sinh tồn dưới chế độ tư bản chủ

nghĩa, cái được gọi là tính người, cái được gọi là đạo đức bị gạt ra một bên,

riếu người nào không làm được điều đó thì sẽ bị đào thải ra khỏi xã hội một cách không thương tiếc Ăng ghen viết: "Nói chung, không một di Irong số những kẻ bị lái cuốn vào chộc vật lộn đó, nếu không ráng hết sức mình, nếu không từ bỏ mọi mục đích thái sự có tính chất con người (TNL nhấn

tranh)".°

Ăng ghen cũng chỉ ra một cách cụ thể những tác hại của cạnh tranh

đối với đạo đức dưới chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất: "Canh tranh đã thâm nhập vào tất cả mọi quan hệ sinh hoạt của chúng ta và đã hoàn tất cdi tình trạng nô dịch lẫn nhau mà hiện nay người ta đang ở trong

đó".'' "Cạnh tranh chỉ phối sự phái triển về mặt số lượng của nhân loại,

chính nó cũng chỉ phối cả sự phát triển về mặt đạo đức của nhân loại",

Ngay cá "việc phạm tội cũng do canh tranh điển khiển".'? Và chính vì thế

có thể nói "cạnh tranh là nguyên nhân đâu tiên của khốn cùng, của nghèo khổ và tội phạm"

Trong khi vạch trần những mặt trái, những điều xấu xa, phi đạo đức, những điều ác về mặt đạo đức do cạnh tranh gây ra, các nhà kinh điển

Mác-xít cũng nhấn mạnh rằng, cái có lỗi trong vấn đề này không phải là

bản thân cạnh tranh, mà là chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Chính tình trạng sự lan tràn của cạnh tranh sang cả lĩnh vực đạo đức đã chứng tỏ "chế độ tư hữu làm cho con người sa đoa sâu sắc đến mức nào" Rốt cuộc, "chế độ tư hữu đã biến con người thành hàng hoá"”?, đã làm cho

"nhân loại phải chịu sự nhục nhã sâu sắc nhất là phải lệ thuộc vào những

điều kiện của cạnh tranh ".'8

Ăng ghen cũng đã khẳng định rằng, thương mại là hậu quả trực tiếp nhất của chế độ tư hữu Chính vì là hậu quả trực tiếp của chế độ tư hữu nên

hậu quả đầu tiên của thương mại là "việc ấp dụng những thủ đoạn phí đạo

đức để đạt được những mục tiêu phi đạo đức" và như vậy "thương mại chính là sự lừa bịp được hợp pháp hoá" bời vì "trong thương mại, được phép lợi dụng sự không biết và lòng cả tin của phía bên kia để bòn rút được nhiều lợi nhất và cũng được phép gân cho hàng hoả của mình những phẩm chất mà nó không có"”" "Sự biến động không ngừng của giá cả, do những điêu kiện của cạhh tranh tạo ra, đang làm cho thương nghiệp mất sạch

những dấu vết cHối cng cia dao dite"

Ang ghen đã mỉa mai nhà kinh tế học người Anh Ađam Xmít khi ông

này tuyên bố rằng thương mại fà đạo đức Ăng ghen viết: "Trên trái đất

này không có cái gì là tuyệt đối phí đạo đúc; trong thương mại cũng có mặt

trong đó đạo đức và nhân đạo được tôn trọng Nhưng tôn trọng như thế nào! quyên của kẻ mạnh ở thời trung cổ, sự cướp đoạt công khai trên đường cải lớn, đã trở thành nhân đạo hơn một chút khi nó biến thành thương mại."!9

Theo Ăng ghen, tất cả những gì gọi là đạo đức, là lòng tốt, là những

mối quan hệ tốt đẹp với người khác đều là vì lợi ích của thương nhân mà

có Những thương nhân vì lợi ích của cá nhân mình là những kẻ đạo đức

giả, không bao giờ làm được việc gì xuất phát từ động cơ thần tuý nhân đạo, không bao giờ thương nhân thừa nhận sự thống nhất giữa lợi ích

chung và lợi ích cá nhân, càng không bao giờ chịu để lợi ích cá nhân đưới

lợi ích chung Thương nhân luôn luôn tô ra có đạo đức trong khi vẫn vụ lợi,

vẫn che dấu trong đáy lòng những lý đo vị kỷ phi đạo đức Ăng ghen khẳng

định rằng: "Tính nhân đạo của thương mại chính là ở chỗ đó, và cái phương thức giả dối lạm dụng đạo đức để đạt tới những mục đích phi đạo

đức nhị thế, là niêm tự hào của chế độ thương mại"?

Chế độ tư hữu phát triển đến đỉnh cao của nó là chế độ tư bản chủ nghĩa Chế độ này là "thời kỳ phát triển thứ ba, kể tờ thời trung cổ, của sở

hữu tư nhân", được hình thành nhờ động lực của công nghiệp lớn "Công nghiệp lớn tạo ra những phương tiện giao thông và thị trường thế giới liện đại, đặt thương nghiệp dưới sự thống trị của mình" "Công nghiệp lớn ra sức thủ tiêu hệ tử tưởng, tôn giáo, đạo đức " hoặc khi chưa đù sức làm

được điêu này thì nó "biến những điêu đó thành những điều dối trá trắng

tron" Cong dphiệp lớn tư bản chủ nghĩa đã "biến tất cả những quan hệ tự

nhiên thành quan hệ tiên bạc".?!

Như chúng ta đều biết, sự phát triển của xã hội loài người trải qua những hình thức tổn tại khác nhau của chế độ tư hữu, từ thấp đến cao:

Chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa Và xã hội càng phát triển

lên cao thì dường như tính người, tính đạo đức càng bị suy giảm, cái ác ngày càng tăng lên Sự suy đổi về mặt tỉnh thần, đạo đức dường như là cái giá mà loài người phải trả cho sự phát triển xã hội Dường như xã hội càng phát triển "thị con người lại càng trở thành nô lệ của những người khác hoặc Hô lệ cho sự đê tiện của chính mình".?

Dưới chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sắn xuất, trong đó chứa đựng sự đối lập lợi ích giữa các giai cấp, giữa lợi ích chung và lợi ích cá nhân, dường như cái ác vé mat đạo đức lại trở thành đòn bẩy cho sự phát triển lịch sử.”

Muốn xoá bỏ tình trạng phi đạo đức của cạnh tranh tư bản chủ nghĩa,

của cả chế độ chiếm hữu tứ nhân, việc cần làm hoàn toàn không phải là

trừng phạt những hành vi tội lỗi của những cá nhân riêng lẻ, mà là phải

"tiêu diệt nguồn gốc phản xã hội để ra tội lỗi, và đem lại cho mỗi người địa

bàn cân thiết để biểu lộ sức sống trọng yếu của anh ta".”" Hoặc nói như Lênin: "muốn đấu tranh để xoá bỏ tội ác thì điêu muôn ngàn lần quan

trọng hơn, không phải là dem áp dụng bình phạt này hay hình phạt khác,

mà là thay đổi các thiết chế xã hội và chính trị"?

Chỉ bằng cách thủ tiêu chế độ tư hữu mới có thể thủ tiêu được sự đối

lập lợi ích giữa cá nhân và xã hội, thủ tiêu được tình trạng phi đạo đức mất tính người của cạnh tranh Chỉ có xây dựng một chế độ xứng đáng với loài người, chế độ cộng sản chủ nghĩa, không còn sự đối lập giữa lợi ích cá nhân với lợi ích chung của xã hội thì mới có được cạnh tranh đúng với thực chất của nó là mối quan hệ của sức tiêu thụ đối với sức sản xuất Chỉ có dưới chế độ cộng sản chủ nghĩa, không còn sự đối lập giữa lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội thì cạnh tranh mới có thể đi đôi với đạo đức./

* C Mác và Ăng ghen :TT, T2, Nxb CTQG, ST, H 1995, tr 200

? Lanin :TT, T4, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va 1978, tr 514

ˆTƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRO BAO BUC

CÁCH MẠNG ĐỐI VỚI NGƯỜI GÁN BỘ TRONG QUÁ TRÌNH

XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

TS Nguyễn Thế Thang Trưởng khoa Xã hội học Phân viện Hà Nội

1- VỀ KHÁI NIỆM ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

1- Tính chất kế thừa và cách mạng trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Mác, Ăng-ghen là những người đầu tiên nêu ra khái niệm Đạo đúc sô sản: Lê-nin là người đâu tiên nêu ra khái niệm go đức cộng sản

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên nêu ra các khái niệm Đựo đức

mới, Đạo đức cách mạng Người thực sự đã làm một cuộc cách mạng hết

sức nhẹ nhàng trên lĩnh vực đạo đức ở nước ta Nói nhẹ nhàng ở đây chủ

yếu trên phương diện: Người đã hết sức khôn khéo, khoa học trong việc sử

dụng, kế thừa, đổi mới và cách mạng những khái niệm và tỉnh hoa trong tư tưởng đạo đức cũ, truyền thống

Trước hết cần làm rõ tính cách mạng, sự khác nhau, trái ngược nhau

giữa đạo đức mới, đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh với các loại đạo đức

Hồ Chí Minh thường dùng những khái niệm đạo đức của Nho giáo như Trung, Hiếu, Nhân, Trí, Dũng; của Phật giáo như Từ, Bi, Vô ngã, Vị

tha; của Thiên chúa giáo như: lòng nhân ái; thường để cao các khái niệm tự

do, dân chủ, bình đẳng, bác ái trong chủ nghĩa nhân văn tư sản phương

Tây Song, như vậy, hoàn toàn không có nghĩa tư tưởng đạo đức Hồ Chí

Minh giống như các tư tưởng đạo đức cũ, tôn giáo, phong kiến hoặc tư sản

ở đây có sự kế thừa, đổi mới những quan niệm cũ để hình thành nên tư

tưởng đạo đức mới, đạo đức cách mạng hoàn toàn khác với các loại đạo đức cũ Hồ Chí Minh chỉ rõ:

“Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau Nói

như vậy là lâm to Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiêu””

Ở đây ta thấy thái độ của Hô Chí Minh đối với đạo đức cũ giống với

thái độ của Mác và Ăng-ghen đối với phép biện chứng của Hê-ghen

Mác đánh giá rất cao vai trò triết học của Hê-ghen trong sự phát triển

tư tưởng triết học nói chung Công lao của Hê-ghen là đã nêu ra được phép biện chứng tương đối hoàn chỉnh Nhưng đó là phép biện chứng duy tâm Nên Mác nhận xét rằng: +

“Phương pháp biện chứng của tôi không những khác phương pháp của Hê-ghen về cơ bản, mà còn đối lập hẳn với phương pháp ấy ở Hê-ghen,

phép biện chứng bị lộn ngược đầu xuống đất”,

Song, Mác cũng chỉ ra rằng phép biện chứng ấy sẽ trở nên hợp lý, quý

giá khi được dựng lại trên lập trường chủ nghĩa duy vật Mác nói: "Chỉ cần đựng nó lại là sẽ phát hiện được cái hại nhân hợp lý của nó ở đằng sau lớp

vở thân bf”?° Bằng cách đó Mác, Ăng-phen đã sáng tạo ra chủ nghĩa duy

vật biện chứng, tạo ra một bước tiến cách mạng trong lĩnh vực triết học

Đối với đạo đức cũ, Hồ Chí Minh một mặt trân trọng những hạt nhân

hợp lý trong đạo đức của Nho giáo, Phật giáo, Thiên chúa giáo, trong lý

tưởng tự đo, bình đẳng, bác ái của chủ nghĩa nhân văn phương Tây; mặt

khác đã cải tạo chúng, tước bỏ những yếu tố tôn giáo, thần bí, không

tưởng, và không đặt những quan niệm đạo đức đó trên lập trường của giai

cấp thống trị địa chủ, phong kiến, tư sản, mà đặt lại nó trên lập trường của

giai cấp công nhân, quân chúng nhân dân lao động Hồ Chí Minh khẳng

định:

“Đạo đức cũ nhữ hgười đâu ngược xuống đất chân chổng lên trờ Đạo

đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngẩng lên

trời”?

? Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 6, NXB CTQG, Hà Nội, 1995, tr 320

?? MÁC-Ä ng phen : Toàn tập, NXB CTQG, Hà Nội, 1993, tr 35

? Mác-Ăng ghen : Toàn tập, NXB CTQG, Hà Nội, 1993, tr 15

?? Hồ Chí Minh, Toàn tập , T6, sđ d, tr 320

Người giải thích ngày xưa bọn phong kiến cũng nêu ra Cẩn, Kiệm, Liêm, Chính, nhưng thường không làm được, nhất là một khi chế độ phong

kiến đã thối nát Nhưng, chúng lại bất nhân dân lầm để phục vụ quyền lợi

cho chúng “Ngày nay, ta đề ra cẩn kiệm liêm chính cho cán bộ thực hiện

làm gương mẫu cho nhân dân theo để lợi cho nước cho đân” °9

Sự khác nhau căn bản là ở chỗ: Đạo đức cũ do giai cấp thống trị ở địa

vị ông chủ đặt ra và bắt các thần dân, những người ở địa vị đây tớ thực

hiện Còn đạo đức mới là đạo đức theo hệ tư tưởng của giai cấp công nhân,

đại diện cho lợi ích của toàn thể nhãn dân lao động và dân tộc đặt ra Đạo

đức đó thể hiện sự thống nhất căn bản về lợi ích tỉnh thần, tình cảm, ý chí, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân Cán bộ, người lãnh đạo phải

gương mẫu thực hiện đạo đức đó Vì, chính họ xuất thân từ giai cấp công nhân và nhân dân lao động Với tư cách là cán bộ, họ không chỉ là người

lãnh đạo mà cồn là người đầy tớ trung thành của nhân dân Làm đây tớ trung thành chó nhân dân là một phẩm giá đạo đức cách mạng Nhân dân

lao động không chỉ ở vị trí chịu sự lãnh đạo của Đảng, của cán bộ mà họ

còn có tư cách là người làm chủ trong xã hội xã hội chủ nghĩa Cho nên,

Hồ Chí Minh mới nói:

“Đạo đức mới nhự người hai chân đứng vững dưới đất, đầu ngững lên

Ở đây, giống như thái độ của Mác, Ang ghen cải tạo phép biện chứng

duy tâm bằng cách dựng nó đứng thẳng trên mặt đất là lập trường duy vật Cho nên, Triết học của Mác, Ắng-ghen kế thừa triết học Hé-phen mà khác

căn bản với triết học Hê-phen Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh kế thừa

nhiều quan niệm đạo đức cũ mà vẫn khác về bản chất so với những tư

tưởng đạo đức cũ của giai cấp tư sản, phong kiến, hoặc trong các tôn giáo Thái độ cách mạng của Hồ Chí Minh với cái cũ nói chung và với đạo

đức nói riêng là gạn đục, khơi trong, kế thừa, đổi mới và phát triển Đây là

một thái độ cách mạng và khoa học, hợp với quy luật về sự ra đời cái mới trong tư duy cũng như trong xã hội và thế giới tự nhiên

3 Hề Chí Minh, Toàn tập , T6, sđ d, tr 321

Sự ra đời cái mới nói chung, cũng như sự ra đời hình thành, phát triển đạo đức mới cũng đều là một quá trình có tính quy luật Người ta không thể cưỡng ép cái cũ mất đi, và tạo ra cái mới, bất chấp quy luật của sự phát

triển Làm cách mạng nói chung, cũng như xây đựng đạo đức mới, đạo đức cách mạng cũng đều cần phải được tiến hành đúng với các quy luật,

nguyên tắc khách quan của sự phát triển -

Hồ Chí Minh chỉ rõ: làm cách mạng, cũng như xây dựng đời sống mới, đạo đức mới: “Không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới '°Ì, Cái mới sẽ không có khả năng chiến thắng cái cũ, cái mới sẽ bị diệt vong, nếu người cách mạng không biết sử dụng, cải tạo

nhiều điểm ở trong cái cũ còn cần thiết cho sự phát triển của xã hội, cũng

như của tư duy Cho nên, muốn đổi mới tư duy, xã hội, muốn xây dựng đạo đức mới thành công cần phải khéo kế thừa những hạt nhân hợp lý trong đạo

đức cũ

Kế thửa là một quan hệ tất yếu, khách quan giữa cái cũ và cái mới

trong quá trình vận động và phát triển của tự nhiên, xã hội và tư đuy Trong

sự hình thành cái mới, theo phép biện chứng, không thể có sự phủ định

sạch trơn toàn bộ cái cũ Song, kế thừa không phải là khôi phục, hoặc duy trì nguyên xi cái cũ Trong thực tiễn cách mạng cũng như đời sống thường ngày, có những cái trước đây là đúng, nhưng nay lại không thích hợp trong tình hình mới Trong tiến trình tiến lên, cái cũ phải suy vong Song, trong

cái bị suy vong đồ vẫn có những yếu tố được bảo tồn, cải tạo, phát triển

phù hợp với chất và lượng của những cái mới ra đời Cho nên có cái “bất biến” trong sự “vạn biến” Đó là cái tiến bộ, hợp lý đạt được ở giai đoạn

trước vẫn có thể được duy trì và tiếp tục phát triển ở giai đoạn sau Cho nên

Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cái gì cũ mà xdu, thi phải bỏ 7 “phải loại dân ra’:

“Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiên phức thì phải sửa đổi lại cho hợp

lý Cái gì cñ mà tốt thì phải phát triển thêm ”?2

Nguyên tác Kế thừa- Đổi mới của Hồ Chí Minh cũng không chỉ có các thao tác gạn lọc, bảo tồn, nâng cao cái giá trị ở cái cũ, mà còn là quá

31 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, sđ đ, tr 94

? Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, sđ d, tr 94

trình tổng hợp những yếu tố tích cực, tiến bộ, hợp lý, thống nhất trong

nhiều cái cũ, mới, nhằm theo hướng phát triển, cách mạng để tạo nên

những thành quả mới, tốt đẹp, tiến bộ và có tính cách mạng triệt để Đạo đức mới, đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh là tổng hợp những tỉnh hoa đạo đức của dân tộc và nhân loại trên lập trường đạo đức cộng sản của chủ

nghĩa Mác-Lê ni

Phát triển, cụ thể hoá một cách sâu sắc những quan điểm cơ bản của Mác, Ăng-ghen về đạo đức cộng sản của giai cấp vô sản, Hồ Chí minh đã nêu ra một cách đầy đủ những yêu cầu cơ bản về đạo đức của một người quyết tâm theo Đảng của giai cấp công nhân làm cảnh mạng để tự giải

phóng và để cải tạo xã hội cũ xấu xa thành một xã hội mới tốt đẹp, trong đồ những người lao động đều được ấm no, sưng sướng, không có người bóc lột người

2- Về nội dung khái niệm đợo đức cách tạng

Vào cuối năm 1958, đâu năm 1959, ở thời điểm tổng kết 30 năm lãnh

đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, và tổng kết những kinh nghiệm cuộc đời cách mạng đầy sóng gió của mình, Hồ Chí Minh viết tác phẩm Dao

đức cách mạng Đây là một trong những tác phẩm tập trung đây đủ nhất những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh cho rằng nếu phải nói một cách ngắn gọn nhất, khái quát nhất, thì có thể định nghĩa:

“Đạo đức cách mạng là: Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho

cách mạng Đó là điều chủ chốt nhát

Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng

Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi

ích của cá nhân mình Hếi lòng hết sức phục vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân

mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc

Ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lê nìh, luôn luân dùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiển công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ”?

Cũng như Mác, Ăng-phen và Lâ-nin, Hồ Chí Minh coi bản chất của

đạo đức cách mạng chính là biểu hiện bản chất của giai cấp công nhân

Giai cấp có sứ mệnh lịch sử vĩ đại làm cách mạng vừa cải tạo thế giới vừa cải tạo bản thân mình Không có thứ đạo đức phi tính giai cấp cũng như

tính dân tộc và nhân loại Hồ Chí Minh khẳng định:

“Người cách mạng phải thấy rõ điêu đó và đứng vững trên lập trường

của giai cấp công nhân, để hết lòng hết sức đấu tranh cho Chủ nghĩa vã hội và chủ nghĩa cộng sản, cho giai cấp công nhân và cho toàn thể nhân

dân lao động Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân" *%

Cần có người cách mạng là vì trên đường cách mạng khi nào mà

chẳng có vô số kẻ địch và khó khăn cản trở cách mạng tiến lên Đó là Chủ

nghĩa tư bản, bọn đế quốc và tay sai của chúng, là những cái cũ, lạc hậu,

lỗi thời phản động và chính ngay chủ nghĩa cá nhân ẩn náu trong mỗi con

người Cho nên Hồ Chí Minh còn định nghĩa:

“Đạo đức cách mang là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải quyết tâm đấn tranh chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu Có như thế mới thắng được địch và thực hiện được nhiệm vụ cách mạng””

Đứng ở góc độ xây dựng một đẳng cách mạng Hồ Chí Minh yêu cầu người Đảng viên nhất thiết phải có đạo đức cách mạng, có tĩnh thần ý thức giác ngộ, kỷ luật, có trách nhiệm cao với đẳng với nhân dân

“Những chính sách và nghị quyết của Đảng đều vì lợi ích của nhân

dân Vì vậy, đạo đức cách mạng của người đảng viên là bất kỳ khó khăn đến mức nào cũng kiên quyết làm đúng chính sách và nghị quyết của Đảng, làm gương mẫu cho quân chúng Mọi đảng viên phải nâng cao tỉnh thần

trách nhiệm trước nhân đân, trước Đảng, phải ngăn ngừa và kiên quyết chống lại chủ nghĩa cá nhân”

Sự nghiệp cách mạng là của quần chúng, Đảng chỉ vững mạnh khi có quan hệ gắn bó máu thịt với quần chúng nhân dân Đứng ở góc độ quan hệ

với quần chúng nhân dân, Hồ Chí Minh miêu ra yêu cầu về phẩm chất đạo

đức, tác phong, lối sống của cần bộ, đảng viên, đoàn viên

“Đạo đức cách mạng là hoà mình với quần chúng thành một khối, tin quân chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quân chúng Do lời nói

và việc làm, đảng viên, đoàn viên và cán bộ làm cho dân tin, dân phục,

dân yêu, đoàn kết quân chúng chặt chế chung quanh Đảng, tổ chức, tuyên truyền và động viên quản chúng hăng hái thực hiện chính sách và nghị quyết của Đảng”?

Trên đây là những nội dung căn bản trong khái niệm đạo đức cách tạng Hồ Chí Minh Người cũng thường nói về việc xây dựng Đạo đức mới Nếu so sánh hai khái niệm Đạo đức mới và Đạo đức cách mạng có thể

thấy hai khái niệm này cùng nói lên một cái căn bản trong Đạo đức Hồ Chí

Minh là tính chất mới mẻ, tiến bộ và cách mạng so với đạo đức cũ

Hồ Chí Minh khẳng định rõ: "Đạo đức cách mạng Đạo đúc đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải

vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người”

II- VAI TRÒ CỦA ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CÁN

BỘ TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG XÃ HỘI MỚI

1- Đạo đức cách mạng là rnục tiêu và động lực vươn lên của người cán bộ

Trong quá trình tiến lên Chủ nghĩa xã hội, đạo đức cách mạng có vị trí

là mục tiêu, đồng thời có vai trò là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội,

*% Hỏ Chí Minh : Toàn tập, Tap 9, sdd, tr 288

? Hồ Chí Minh : Toàn tập, Tập 9, sđd, tr 290

* Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr 253.

hoàn thiện con người, mà trước hết nó là mục tiêu và động lực xây dung, phát triển hoàn thiện đội ngữ cán bộ của Đảng, Nhà nước ta Thông qua các chức năng cơ bản của đạo đức là điều chỉnh hành vị, giáo dục và nhận thức, đạo đức cách mạng giúp người cán bộ phấn đấu, hoàn thiện bản thân trong quá trình tham gia cách mạng, Và thực tế chỉ có những cán bộ chịu

tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng, thì mới có thể trung thành đến

cùng với cách mạng và nhân dân, hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Bởi vì, làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một

sự nghiệp rất vẻ vang Nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một

cuộc đấu tranh rất phức tạp lâu đài, gian khổ Để có thể làm cuộc cách

mạng xã hội chủ nghĩa thành công, người cách mạng phải có đầy đủ bản lĩnh cách mạng Bản lĩnh cách mạng chỉ có thể có được khi người cách mạng có đầy đủ đức và tài Trong đó dạo đức cách mạng là nền tầng tỉnh thần của người cách mạng Đạo đức cách mạng là cái quyết định sự vững vàng, kiên trì, nghị lực của người cách mạng, giúp người cách mạng vượt qua mọi khó khăn thử thách phức tạp trên đời, mà hoàn thành nhiệm vụ

H6 Chí Minh vạch rõ: “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được

xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nên tầng, mới hoàn

thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” “Cũng như sông có nguôn thì

mới có nước, không có nghồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo, người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài

- giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”

Thực tiến cách mạng nước ta cũng như trên thế giới đều chứng tỏ,

những ai để mất đạo đức cách mạng, thì chẳng những không hoàn thành

nhiệm vụ cách mạng, mà còn vấp ngã, thất bại, suy vong mặc dầu trong quá khứ họ từng có nhiều thành tựu, công lao, từng được quần chúng nhân dân thán phục

? Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996,tr 283

*®° Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, !995,tr 252-253.

2- Dao đức cách trạng giúp người cản bộ không sợ sệt, rụt rè lùi

bước khi gặp khó khăn, gian khổ và thất bại

Trong cuộc sống, công tác, đấu tranh cách mạng, không chỉ có thuận lợi, mà còn có khó khăn Nhiều khi có rất nhiều khó khăn, thậm chí có thất

bại nặng nể Nếu không có đạo đức cách mạng, có thể sẽ mềm lòng, nản

chí, xuôi tay Song, những cán bộ có đạo đức cách mạng vì lý tưởng, lợi ích chung của cách mạng, của dân tộc và nhân dân, quyết không lùi bước Họ

không ngần ngại hy sinh lợi ích của riêng mình để bảo vệ, phát triển lợi ích

chung của cách mạng và toàn xã hội

Các cán bộ của Đảng như các đồng chí Trần Phú, Ngô Gia Tự, Lê

Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, Hoàng Văn Thụ, Nguyễn Thị Minh Khai,

.v.v là những tấm gương tiêu biểu về đạo đức cách mạng Các đồng chí

đó đêu đã vì Đảng vì dân, không lùi bước trước kẻ thù, dũng cảm hy sinh

oanh liệt Trong hoạt động cách thạng, có rất nhiều đồng chí làm công tác

bí mật ở dưới hầm hàng tháng, viết truyền đơn, dịch sách báo Tới lúc ra

ngoài ánh sáng, mắt bị mờ, vẫn hăng say hoạt động Có đồng chí bị giặc bắt, tra tấn, chết đi, sống lại, không khai một lời Trong kháng chiến, Đảng

ta có những người con anh hùng như đồng chí Phan Đình Giót lấy thân

mình lấp lỗ châu mai để cho bộ đội tiến lên Đông chí Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn cho xe đại bác khỏi lăn xuống đốc Có nhiêu đồng chí nhịn đói hai, ba ngày chạy đuổi truy kích địch Các cán bộ, đẳng viên anh hùng

đó cững là người, cũng có da thịt và cuộc sống như của mọi người Song,

họ đã không sợ nguy hiểm, không sợ hy sinh, kiên quyết chiến đấu đến hơi

thở cuối cùng, vì tin tưởng vào Đảng, vào cách mạng, vào tương lai của

giai cấp và của Tổ quốc :

3- Đạo đức cách mạng giúp cản bộ khi thànH: công không say sưa,

kiêu ngạo, công thân, xa rời quân chúng

Người ta khi thành đạt, thành công, nếu không có sự tu đưỡng tốt sẽ

dễ sinh bệnh tự cao tự đại Trong kháng chiến, có dgười đánh thắng được

- mấy trận, hoặc làm được một số việc ở địa phương, đã tự cho mình là tài

giỏi lắm rồi, anh hùng lắm rồi, đáng làm lãnh tụ rồi Khi thành công, nếu không có đạo đức cách mạng, dễ lên mặt, dạy đời Ưa người ta tâng bốc

mình, khen ngợi mình, ưa sai khiến người khác Hay khoe khoang, vênh

váo, cho ai cũng không giỏi bằng mình, ai cũng không làm bằng mình Không thèm học hỏi quần chúng, không muốn cho người ta phê bình mình Việc gì cũng muốn làm thày người khác Cán bộ khi mắc bệnh trên, dù đã thành công, cũng bị quần chúng xa rời, chán ghét Từ xưa tới nay, quần

chúng không bao giờ tin cậy và yêu mến những kẻ tự cao, tự đại, những

người có đầu óc lãnh tụ, tự xưng ta đây là anh hùng, lãnh đạo Vì vậy, mà

từ thành công, đến thoái hoá, thất bại không xa Cho nên, khi thành công,

thắng lợi, cán bộ càng phải chú ý rèn luyện đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh vạch rõ:

“Có đạo đức cách mạng thì gấp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ

vững tỉnh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn, '1o trước thiên hạ, vui sau

thiên hạ ”; lo hoàn thành nhiệm vụ; không công thân, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hoá Đó cũng là biểu hiện của đạo đức cách

mang?!

4- Nâng cao đạo đức cách mạng giúp người cán bộ chiến thắng chủ nghĩa cá nhân

Người xưa nói, cái khó nhất trên đời là chiến thắng bản thân Hoặc:

Có 100 thầy cũng bất lực nếu tự mình không thắng nổi bản thân mình Đó

là những điều không ai chối cãi C4i bản thân mình khó bị đánh bại đó, ngày nay gọi là “chỉ nghĩa cá nhán” Đánh giá trên tầm vĩ mô, Hồ Chí

Minh khẳng định rõ:

“Chủ nghĩa cá nhân là một trở ngại lớn cho việc xây dựng Chủ nghĩa

xã hội Cho nên thắng lợi của Chủ nghĩa xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân"”.*°

Trong sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội, theo Hồ Chí Minh, người

cách mạng cần phải nhận rõ có 3 loại kẻ địch nguy hiểm nhất:

Mội là: Chủ nghĩa tư bản và bọn đế quốc phản động

* Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, sđd, tr 281

* Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, sđd, tr 201.

Hai là: Thói quen và truyền thống lạc hậu

Ba là: Chủ nghĩa cá nhân Nó là bạn đồng minh của hai loại kẻ địch

trên Chủ nghĩa cá nhân là kẻ địch khó chống nhất Vì, nó “ẩn! nấp trong

mình mỗi người chúng ta Nó chờ dịp- hoặc thất bại, hoặc dịp thẳng lợi- để ngóc đâu dậy? Nó là nguyên nhân chính trong các khuyết điểm mà cán

chủ nghĩa cá nhân, thì việc gì cũng chỉ nghĩ đến lợi ích riêng của mình

trước hết Họ không lo “mình vì mợi người”, mà chỉ muốn “mọi người vì mình” Trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội, trên phạm vỉ toàn xã hội cũng như trong phạm vỉ mỗi con người luôn tồn tại mâu thuẫn và cuộc

đấu tranh giữa chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tập thể Cuộc đấu tranh đó

sẽ hết sức gay go quyết liệt và chỉ có thể chấm đứt khi Chủ nghĩa xã hội và

chủ nghĩa cộng sản đã toàn thắng trên trái đất này Cho nên, trong xây dựng Chủ nghĩa xã hội, phải phát huy chủ nghĩa tập thể chống lại chủ

nghĩa cá nhân

Chủ tịch Hồ Chí Minh phân tích rằng có một số cán bộ do bị chủ nghĩa cá nhân trói buộc mà trở nền công thần, kiêu ngạo, tự cao, tự đại Họ

kể công với Đảng, Nhà nước Có ít nhiều thành tích, thì họ muốn Đảng

“cảm ơn” họ Họ đòi ưu đãi, họ đòi danh dự và địa vị Họ đòi hưởng thụ

Nếu không thoả mãn yêu cầu của họ thì họ oán trách Đảng, Nhà nước, cho

rằng họ “không có tiên đỡ°, họ “bị hy sinh” Rồi đân dân họ xa rời Đảng,

thậm chí phá hoại chính sách và kỷ luật của Đảng Căn bệnh này thật là nguy hiểm Để chữa căn bệnh này, Hồ Chí Minh nhắc nhở cán bộ phải ' thường xuyên tu rèn phẩm chất Liêm, Chính Nghĩa là người cán bộ cần

*® Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, sdd, tr 287

giữ gìn trong sạch, không tham lam, không tham tiển của, địa vị Chớ tự

kiêu, tự đại Chớ nịnh hót người trên, chớ xem khinh người dưới, thái độ

phải chân thành khiêm tốn phấn đấu cho sự hợp lý công bằng Khi đánh giá mình cũng như người phải khách quan, trung thực Đánh giá đúng thành tích, công lao, phẩm chất đạo đức của mình cũng như của người khác Cho nên thực hiện được liêm, chính, khiêm tốn là chống lại chủ nghĩa cá nhân một cách có hiệu quả

Hồ Chí Minh phân tích, cũng vì cẩn bộ bị chủ nghĩa cá nhân rang buộc, xui khiến mà sinh ra mất đoàn kết trong nội bộ đội ngũ cán bộ lãnh

đạo Vì cá nhân chủ nghĩa mà cán bộ thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém

tỉnh thần trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng của nhân dân

Muốn khắc phục được những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, tiến tới đánh bại chủ nghĩa cá nhân, Đảng phải tăng cường các công tác tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cộng sản, đường lối của Đảng,

chính sách, pháp luật của Nhà nước, kết hợp với giáo dục đạo đức cách

mạng cho đội ngũ cán bộ, đẳng viên

Trong sinh hoạt Đảng, phải thường xuyên, nghiêm túc thực hành phê bình và tự phê bình, hoan nghênh quần chúng thật thà phê bình cán bộ Đó

là một phương pháp tốt để tăng cường đoàn kết, nâng cao đạo đức cách mạng, chống lại chủ nghĩa cá nhân Tránh để xảy ra tình trạng: "Không nói

trước mặt, hục hoặc sau lng” Nó gây nên sự uất ức và không đoàn kết

trong tập thể :

Về mặt tổ chức, chế độ sinh hoạt của chỉ bộ, của tập thể phải nghiêm túc Kỷ luật của Đảng, pháp luật, quy chế của Nhà nước phải được thực hiện nghiềm minh Công tác kiểm tra của Đảng phải chặt chẽ

Phải nghiêm ngặt kiểm tra; các địa phương phải kiên quyết thực hành

những nghị quyết của Đảng Kiên quyết chống tình trạng “nghị quyết một

đường, thi hành một nẻo”

Nơi nào sai lâm, ai sai lâm, thì lập tức sửa chữa Kiên quyết chống

thói nể nang và che giấu Chống thói “trước mặt thì nể, kể lể sau lưng”

Phê bình cân phải rõ ràng, thiết thực, ngay thẳng Mục đích phê bình cốt là

sửa chữa, chứ không phải để công kích, cốt giúp nhau tiến bộ, chứ không

phải làm cho đồng chí khó chịu, nắn lòng

Phải kiên quyết thực hành kỷ luật Tức là cá nhân phải tuyệt đối phục

tùng tổ chức Số ít phải phục từng số nhiều, cấp dưới phải phục tùng cấp

trên, địa phương phải phục tùng Trung ương

5- Vai trò đạo đức cách tạng trong giải quyết đúng đán mối quan

hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể

Trước hết Hồ Chí Minh phân biệt rõ hai khái niệm “chủ nghĩa cá

nhân” và “lợi ích cá nhân"

Chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù của Chủ nghĩa xã hội, nên nó phải bị đấu

tranh để xoá bỏ Còn lợi ích cá nhân thì không giống như chủ nghĩa cá

nhân Về lợi ích cá nhân còn có lợi ích chính đáng và lợi ích không chính

đáng Hồ Chí Minh cho rằng: "nếu những lợi ích cá nhân mà không trái với

lợi ích của tập thể thì không phải là xấu” Theo Người lợi ích cá nhân có

nhiều thứ:

- Tính cách riêng

- Sở trường riêng

- Đời sống riêng của bản thân và gia đình

Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là giày xéo lên lợi ích

cá nhân Những lợi ích cá nhân như riêu trên không có gì là xấu cả, nếu nó

không chống lại lợi ích tập thể

Chính xây dựng Chủ nghĩa xã hội là nhằm xây dựng một xã hội trong

đó tự do của mỗi người là điều kiện cho tự do của tất cả mọi người Một xã

hội trong đó lợi ích cá nhân được thoả mãn hài hoà với lợi ích tập thể và lợi ích của toàn xã hội Hồ Chí Minh khẳng định:

“Chi ở trong chế độ xã hội chủ nghĩa thì mỗi người mới có điểu kiện

để cải thiện đời sống riêng của mình, phát huy tính cách riêng và sở trường riêng của mình"

* Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, sđd, tr 291.

Tại sao lại như vậy, Người cho rằng: Vì trong chế độ xã hội chủ

nghĩa, một chế độ do nhân dân lao động làm chủ, thì mỗi người là một bộ

phận của tập thể, giữ một vị trí nhất định và đóng góp một phần công lao

trong xã hội

Cho nên: Lợi ích cá nhân là nằm trong lợi ích của tập thể, là một bộ

phận của lợi ích tập thể Lợi ích chung của tập thể được bảo đảm thì lợi ích

riêng của cá nhân mới có điều kiện, được thoả mãn Như vậy, trong Chủ nghĩa xã hội cơ bản là có sự thống nhất giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập

thể

Song, trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội, không phải bao giờ cũng có sự thống nhất, trùng khít hoàn toàn giữa lợi ích cá nhân và lợi ích

tập thể Lúc đó, Hồ Chí Minh kêu gọi sự tự nguyện hy sinh lợi ích cá nhân

của người cách rạng, vì lợi ích chung của tập thể, của giai cấp, nhân dân

và dân tộc Người khẳng định:

“Lợi ích của cá nhân gắn liên với lợi ích của tập thể Nếu lợi ích cá

nhân mâu thuẫn với lợi ích tập thể, thì đạo đức cách mạng đòi hỏi lợi ích

a

riêng của cá nhân phải phục tùng lợi ich chung ctia tap the”

Đạo đức cách mạng có vai trò quan trọng trong sự phát triển, hình thành uy tín của người cán bộ Song, không phải người ta tự nhiên sinh ra

là có đạo đức cách mạng Phải trải qua một quá trình tự giác tu dưỡng, rèn luyện trong thực tiễn đấu tranh cách mạng lâu dài gian khổ, phải trải qua

thực tiễn đấu tranh chống lại chủ nghĩa cá nhân, đạo đức cách mạng mới

được củng cố, bên vững

Để được quân chúng nhân dân tín nhiệm, để hoàn thành được nhiệm

vụ là người đầy tớ và người lãnh đạo của nhân dân, người cán bộ của Đảng, Nhà nước ta nhất định phải tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng Là

người cán bộ, cần phải có nhiều phẩm chất, năng lực ưu trội hơn bình

thường Trong đó, phẩm chất, nhân tố hàng đâu quyết định người cán bộ có

uy tín, có khả năng tập hợp, đoàn kết quần chúng, hoàn thành tốt vai trò, chức năng, nhiệm vụ của mình, đó chính là đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng là cái gốc, là nền tắng của người cán bộ

* Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, sdd, tr 281-292.

Với mong muốn xây đựng một đội ngũ cán bộ của Đảng, Nhà nước vững mạnh, có đạo đức cách mạng trong sáng, chủ tịch Hồ Chí Minh căn

dặn:

“Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bên bỈ hàng ngày mà phái triển củng cố Cũng như ngọc càng

mài càng sáng Vàng càng luyện càng lrong

Có gì sung sướng vẻ vang hơn là trau đôi đạo đức cách mạng để góp phân xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội và giải phóng

loài người”

* Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, sđ đ, tr 203

QUAN DIEM CUA DANG TA VỀ NHỮNG PHẨM CHẤT

ĐẠO ĐỨC CẦN THIẾT CUA CAN BO TRONG SU NGHIEP

ĐỔI MỚI HIỆN NAY

TSKH Lương Đình Hải Viện triết học

Phẩm chất đạo đức của cán bộ, đảng viên là một trong những vấn đề đặc biệt quan trọng, luôn được Đảng ta liết sức chú ý quan tâm Ngay từ những năm 1925-1927 trong các bài giảng tại lớp đào tạo cán bộ chính trị

để chuẩn bị thành lập Đảng và trong tác phẩm Đường cách mệnh của mình

lãnh tụ Nguyễn Aí Quốc đã để cập đến 0 cách người cách mạng như là

một trong những vấn để quan trọng hàng đầu Người đã nêu lên 23 điều về

tư cách của một người cán bộ cách mạng: “giáo dục cán bộ phải vị công vong tt, lời nồi phải đi đôi với việc làm, giữ vững chủ nghĩa, ít lòng ham

muon vé vật chất, dâm hy sinh ”

Trong quá trình tổn tại và phát triển bất cứ đảng chính trị nào cũng

vậy muốn giành được uy tín trong nhân dân và giữ được vai trò tiền phong của mình thì phải tạo dựng được một đội ngĩi cán bộ, đảng viên có đủ cả

đức lẫn tài Đức và tải là hai mặt gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời, chỉ

chú ý mặt này mà bỏ qua mat kia Có được một đội ngữ cán bộ có đây đủ

cả hai mặt ấy sẽ làm cho Đảng luôn luôn vững vàng, có đủ ý chí và nghị lực, có thể vượt qua mọi khó khăn thử thách, đề xuất được đường lối sáng

suốt, đúng đắn, đưa sự nghiệp của Đảng đi đến thắng lợi Thực tiễn lịch sử

hơn 70 năm qua của Đảng ta đã chứng mỉnh hùng hồn điều đó Kinh

nghiệm của hơn 15 năm đổi mới vừa qua càng khẳng định điều ấy Chính

vì vậy Đảng ta luôn luôn chăm lo xây dựng, bồi dưỡng, rèn luyện và phát

huy phẩm chất đạo đức cửa cán bộ, đảng viên

“ Xem: Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, H., 1995, t2, tr 260

Đạo đức luôn là cái gốc của người cán bộ, đảng viên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Cũng như sông có nguồn thì mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giải mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mìHh không có đạo đức, không có

căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì làm nổi việc gÌ° Mọi việc thành

hay là bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuận dạo đức cách mạng hay là không” Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự

- nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc

đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nên tắng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng về vang”

Trong công cuộc đổi mới hiện nay với những điều kiện trong nước và quốc tế hết sức phức tạp vấn để đạo đức của cán bộ, đảng viên đã và vẫn đang là một trong những vấn để nổi cộm trên nhiều phương diện Có thể thấy rằng trong tất cả các kỳ Đại hội Đảng, trong tất cả các Văn kiện hội

nghị Trung ương của thời kỳ đổi mới, vấn đề đạo đức của cán bộ, dang

viên luôn được đề cập đến như một trong những vấn để quan trọng hàng

đâu, dù dưới các hình thức và các góc độ khác nhau Có thể nói rằng, mặc

đầu nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu (lần 2) Ban chấp hành Trung ương

khoá VĨNI là nghị quyết về một số vấn đề trọng yếu của công tác xây dựng Đảng, nhưng trong thực chất, đó là Nghị quyết chuyên bàn về phẩm chất

người cán bộ, đảng viên trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay

Khi phân tích những thành tựu cững như những yếu kém của Đảng

trong giai đoạn đổi mới vấn để phẩm chất đạo đức của cán bộ, đẳng viên

bao giờ cũng là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá nguyên

nhân và hậu quả của tình hình Trong sự nghiệp đổi mới Đảng ta vẫn xem phẩm chất đạo đức của cán bộ, đẳng viên là một trong những yếu tố then

chốt quyết định sự thành bại của mọi chủ trương, đường lối, chính sách,

* Xem: Hồ Chí Minh, đã dẫn, t.5, tr 252-253

* Xem: đã dẫn, t 5, tr [48

'® Xem: đã dan, t.9, tr 283.

quyết định niềm tin của nhân dân vào Đảng, sức mạnh và sự ổn định, phát

triển của Đảng

Phẩm chất cán bộ, đảng viên cũng đang là một trong những vấn đề thời sự hiện nay bởi công cuộc chỉnh đốn Đảng từ sau Nghị quyết Trung

ương 2 và sau Đại hội IX vẫn đang được tiếp tục được đẩy mạnh Mặt

khác, trong đời sống xã hội những biểu hiện thoái hoá, biến chất về phương

điện đạo đức đang gây nên tâm trạng bức xúc trong nhân dân và là một trong những nguyên nhân quan trọng kìm hãm sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước

Tai Dai hoi VII, Hội nghị giữa nhiệm kỳ khoá VII, Đại hội VII Dang

ta đã chỉ rõ tệ quan liêu tham những đang làm biến chất một bộ phận cán

bộ, đảng viên Nhưng hiện nay, tình trạng này còn diễn ra phổ biến hơn, tinh vi hon, nghiém trọng hơn, nhất là tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, về đạo đức, lối sống “Trước yêu câu mới ngày càng cao của sự

nghiệp cách mạng, trong Đảng đang bộc lộ một số yếu kém: Sự suy thoái

về tự tưởng chính trị, tình trạng tham những, quan liêu, lãng phí của mội

bộ phận cán bộ, đảng viên có chiêu hướng phát triển nghiêm trọng hơn”°t

“Điều cân nhấn mạnh là: tình trạng tham những và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của

Đảng, gây bất bình và làm giảm lông tin trong nhân dân Một số giá trị

văn hoá và đạo đức xã hội suy giảm Tình trạng tham những, suy thoái về

tu Hưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ,

đảng viên là rất nghiêm trọng””?

Trên một phương diện nhất định có thể nói hiện nay vấn đề phẩm chất

đạo đức của cán bộ, đảng viên đang là vấn để có ý nghĩa đặc biệt đối với sự

thành bại của sự nghiệp đổi mới và sự nghiệp cách mạng của Đảng nói

chung Chính vì vậy trong văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

IX viva qua van dé phẩm chất đạo đức của người cán bộ, đảng viên được đề cập đến dưới các góc độ khác nhau nhất và với số lân nhiều nhất so với các

lần Đại hội Đảng trước đây

5! Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu (lần 2) BCH TƯ khoá VIII, tr.24

*? Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần tht IX Hn, 2001, tr 15, tr.74 và 76.

Những biểu hiện suy thoái về phẩm chất đạo đức cách mạng trong đời

sống xã hội hiện nay có rất nhiều dạng, thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, thạm chí được che đậy đưới nhiều vỏ bọc đậm vẻ cách mạng khác

nhau Tập trung lại có thể nêu một số biểu hiện cơ bản sau đây:

1 Lập trường tư tưởng thiếu vững vàng, dao động, mất lòng tin vào chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí phấn đấu Từ đó nẩy sinh khuynh hướng cơ hội, xét lại hoặc theo đuôi chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa xét lại dưới các biến tướng khác nhau

2 Ngại học tập nâng cao trình độ chuyên môn, giảm sút ý chí phấn đấu vươn lên, tự mãn với những thành tích đã có của các thời kỳ trước đây

Do vậy năng lực chuyên môn bị giảm sút, không đáp ứng được với tình

hình và nhiệm vụ mới, nhưng cũng “không thể rời bở” vị trí công tác, kìm hãm sự vận động, phát triển của cơ quan, đơn vị Hơn thế nữa nhiều khi

tình trạng yếu năng lực chuyên môn gây nên những hậu quả nguy hại khôn

lường

3 Tư tưởng trung bình chủ nghĩa, cầu an, thích nhàn hạ, ngại đấu tranh trước những biểu hiện tiêu cực trong đời sống xã hội, “gió chiêu nào

che chiều ấy” Thái độ thờ ơ, vô trách nhiệm, “sống chết mặc bay”, chỉ lo

an phận, đang tạo nên môi trường thuận lợi cho tiêu cực sinh sôi, nảy nở

4 Tư tưởng và hành vị cá nhân chủ nghĩa, háo danh, kèn cya dia vi, vo vét cho mình, cục bộ, bản vị, địa phương chủ nghĩa, gây chia rẽ, mất đoàn kết nội bộ Chính do vậy lúc nào cũng chỉ thấy công việc của mình là to

lớn, chỉ mình là có công lao, đòi hỏi nhà nước, tập thể phải đãi ngộ “xứng

đáng”, còn công việc của người khác là nhỏ bé, ít có giá trị, có ít đồng góp cho xã hội, cho đơn vị Từ đó hoặc là đòi hỏi hoặc không chịu từ bỏ đặc quyên đặc lợi khi tình hình đã thay đổi

5 Tham những, tham ô, hối lộ, buôn lậu nhằm vơ vét cho cá nhân và

gia đình, làm giàu một cách bất chính trên cơ sở lợi dụng địa vị, chức

quyền hoặc cương vị công tác của bản thân Từ đó ăn chơi phung phí, gây

mất mát tài sản, mồ hôi nước mắt của nhân dân Thậm chí một số kẻ khi đã

có của dễ kiếm trong tay thì bắt đầu ăn chơi sa doạ, sống trác táng, phi nhân tính, trong khi cuộc sống cửa đồng bào, của nhân dân còn đang gặp nhiều khó khăn

Sự suy thoái về phẩm chất đạo đức cách mạng nói trên nẩy sinh do nhiều nguyên nhân, có cả nguyễn nhân chủ quan lắn nguyên nhân khách

quan

Vốn đã quen sống và lầm việc rất nhiều năm trong điều kiện của cơ

chế tập trung, quan liêu, bao cấp nay chuyển sang sống và làm việc trong điều kiện kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập, nhiều khi cán bộ, đảng viên chưa đủ trình độ, năng lực và kiến thức để năm bắt tình hình, nhanh chóng

thích nghi và làm chủ Hơn thế nữa, cơ chế thị trường với nhiều thành phần

kinh tế khác nhau đang trong giai đoạn hình thành cũng như xu hướng mở

cửa, hội nhập mang theo những mặt trái khó khắc phục, có thể gây những

tác động xấu đến phẩm chất đạo đức của cán bộ, đẳng viên, bắn gục những con người thiếu bản lĩnh chính trị vững vàng và lập trường đạo đức kiên

định

Thêm vào đó, nên kinh tế thị trường ở nước ta được hình thành trong

điêu kiện sản xuất nhỏ là phổ biến, lại trải qua nhiều cuộc chiến tranh kéo

dai có mức độ tăn phá nặng nể, bị bao vây cấm vận nhiều năm Khủng

hoảng kinh tế - xã hội vẫn chưa chịu buông tha đất nước Giống như một thứ siêu vi trùng gây bệnh, nó vẫn cùng sống với cơ thể kinh tế-xã hội và

sẵn sàng gây bệnh khi có điều kiện thuận lợi Đời sống cán bộ và nhân dân gặp phải những khó khăn kéo đài trong nhiều năm Do vậy khi có đổi mới,

khi cuộc sống bước đâu có dư dật thì con người dễ bị “sốc ngã”

Xét đến cùng đời sống đạo đức của cần bộ, đẳng viên ta hiện nay là

sản phẩm của tình hình kinh tế nước ta Nhưng nên kinh tế cũng như đời

sống tỉnh thần của xã hội Việt Nam hiện đang không thuần nhất Tính chất đan xen hết sức phức tạp của các loại hình kinh tế đang tổn tại ở nước ta

tạo nên sự đan xen, hoà quyện, bài trừ lẫn nhau giữa các hệ giá trị, chuẩn

mực đạo đức khác nhau trong đời sống xã hội Điều đó làm cho sự suy

thoái và xuống cấp đạo đức của cán bộ, đẳng viên có thêm cơ hội phát triển

và biểu hiện dưới những biến thể khác nhau rất phong phú và đa dạng Cũng phải thấy rằng trong điều kiện như vậy một số chính sách, chế

độ của Đảng và Nhà nước còn quá chậm được đổi mới, bất cập với đời sống xã hội Nhiễu chính sách đặc quyền đặc lợi chưa bị xoá bỏ triệt để Tính chất nữa vời, cải lương chủ nghĩa trong việc cải cách và đổi mới còn

khá đậm nét Chính sách phân phối chưa đảm bảo việc xoá bỏ triệt để

những bất công trong xã hội, thúc đẩy sản xuất phát triển Hơn nữa, đất

nước trải qua những cuộc chiến tranh lâu dài, có mức độ tàn phá ghê gớm, hiện đang gánh chịu nhiều hậu quả xã hội to lớn trong khi tiềm lực kinh tế

hạn hẹp Vì vậy các chính sách xã hội chưa thể đáp ứng đầy đủ những như

cầu chính đáng của các tầng lớp dân cư

Cũng phải thấy rằng trong công tác quản lý ở tầm vĩ mô nhiều bất cập

vẫn tiếp tục tổn tại quá lâu, tạo sơ hở và điều kiện cho việc tham ô, lãng

phí, biển thủ công quỹ, tiêu phí “ân chàa” một cách tuỳ tiện và không bị kiểm soát hoặc xử lý nghiêm mỉnh Nhiều kẻ đã lợi dụng những sơ hở

trong công tác quản lý để 'đực nước béo cò”, làm giàu bất chính, sống vô

độ, đạp lên cả những chuẩn mực đạo đức thông thường và sơ đẳng nhất của

xã hội

Bên cạnh đó cải cách hành chính tiến hành quá chậm, thiếu kiên

quyết, hiệu quả thấp, công tác tổ chức cán bộ cũng còn nhiều bất cập và thiếu sót Cơ chế tuyển dụng, đào tạo, bồi đưỡng, sử dụng cán bộ, phát hiện nhân tài còn chưa hoàn thiện Nhiều chính sách trong công tác cán bộ còn

bất hợp lý khiến cho tình trạng bất mãn, không nhiệt tình công tác, thậm

chí chỉ lo cho bản thân khi giữ chức vụ để có thể nhàn hạ, dư dật khi nghỉ việc, vẫn còn khá nhiều trong cán bộ, đảng viên Nhiều cán bộ, đảng viên

công chức ví phạm pháp luật chưa được xử lý kịp thời và kiên quyết

Những bất cập và thiếu sót như vậy không thể không gây ảnh hưởng tiêu

cực đến đội ngũ cán bộ, đảng viên đang công tác, làm giảm ý chí phấn đấu, rèn luyện tu đưỡng đạo đức của cần bộ, đảng viên

Trong điều kiện toàn cầu hoá và nên kinh tế thị trường mở của hội

nhập không thể không nói đến những ảnh hưởng tiêu cực của bối cảnh

quốc tế bên ngoài Đặc biệt sau khi L lên xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ tình hình quốc tế càng bất lợi trực tiếp cho sự nghiệp cách mạng của Đảng ta Kẻ địch tích cực và ráo riết lợi dụng tình hình đó để chống phá nước ta dưới rất nhiều hình thức và thủ đoạn tỉnh vỉ, thâm độc

"mà không phải ai ai cũng ngay lập tức dé dàng nhận thấy Trong số những hình thức và thủ đoạn chống phá đó có cả việc làm suy giảm các giá trị văn

hơá và đạo đức xã hội của đất nước, làm thoái hoá, biến chất đội ngũ cán

bộ, đẳng viên

Trong khi đó nhiều năm qua công tác giáo dục chính trị tư tưởng của Đảng và Nhà nước ta vẫn chưa theo kịp diễn biến của tình hình trong nước

và quốc tế Nhiều vấn đề thuộc về chính trị tư tưởng không được giải quyết

kịp thời “Mội số quan điểm, chủ trương chưa rõ, chưa có sự nhận thức thống nhất và chưa được thông suốt ở cắc cấp, các ngành”” Trong cán bộ,

đảng viên có nhiều cách hiểu và cách giải quyết một số vấn để không

thống nhất khiến cho hiệu lực của bộ máy nhà nước bị giảm sút Công tác

rèn luyện, bồi dưỡng đạo đức cách mạng trong thực tế vẫn chưa được coi

trọng và chưa được chú ý thường xuyên

Trong điều kiện đổi mới hiện nay vấn đề rèn luyện, bồi dưỡng đạo đức

cách mạng đang là vấn để quan trọng và cấp bách hàng đầu, có quan hệ trực tiếp đến uy tín, thanh danh, chất lượng và vai trò lãnh đạo của Đảng,

đến sự thành bại của công cuộc đổi mới trong tương lai

Đạo đức cách mạng là sự kết hợp giữa truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với tỉnh hoa đạo đức của nhân loại, giữa những giá trị chung,

phổ biến với những giá trị riêng, đặc thù, mang bản sắc Việt Nam Đạo đức cách mạng cũng được hình thành và phát triển trên cơ sở chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà tư

tưởng, một nhà chính trị, một nhà văn hoá lớn mà còn là một tấm gương

đạo đức sáng ngời Những giá trị đạo đức ở Hồ Chí Minh không chỉ thể

hiện trên lời nói, mà chủ yếu và quan trong hơn là trong việc làm và trong

hành động nêu gương Chính vì vậy đạo đức cách mạng có nội dung các

chuẩn mực rất phong phú nhưng lại không trừu tượng, chưng chung mà là rất cụ thể, gắn chặt với đặc điểm của từng thời kỳ phát triển của đất nước Trong thời kỳ đổi mới hiện nay các chuẩn tực đạo đức cách mạng đối với cán bộ, đẳng viên có những nội dung chung, giống nhau nhưng cũng mang những sắc thái riêng, khác với các thời kỳ kháng chiến bảo vệ Tổ quốc

trước đây

'3 Văn kiện Đại hội dại biểu toàn quốc lắn thứ 1X NXH Chính trị quốc gia H., 2001, tr.77.

1- “Trung với nước, hiếu với dân”:

Có thể nói đây là phẩm chất đạo đức cách mạng bao trùm, phổ quát, quan trọng nhất, chỉ phối các phẩm chất đạo đức khác trong giai đoạn hiện

nay Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ dại của Đảng ta, của dân tộc

ta đã kế thừa nội dung hợp lý của đạo đức phong kiến và xây dựng nên nội

dung mới của đạo đức cách mạng trong phẩm chất “rung, hiếu” Trung hiếu vốn đã sâu nặng ý nghĩa trách nhiệm, bổn phận của người dân, của con người nói chung Nhưng giờ đây trách nhiệm và bổn phận ấy không

phải với vua hoặc chỉ với bố mẹ mà là với nước, với dân, trong đó có cả với

bố, mẹ “Trung” giờ đây là trung thành với đất nước, với Đảng, với lý tưởng cách mạng mà Đảng và đân tộc ta đã lựa chọn suốt ca thé ky qua

“Hiếu” giờ đay không thể bó hẹp trong gia đình, chỉ với bố, mẹ, mà bao

chứa nội dưng sâu rộng hơn rất nhiều, phù hợp với mục tiêu, lý tưởng của

Đảng của cách mạng, đó là hiếu với dân “Trung, hiếu” ở đay thể hiện mối

quan hệ giữa cá nhân và xã hội, giữa con người cá thể, cụ thể và cộng đồng Đồng thời chúng cũng thể hiện trách nhiệm, bốn phận với công cuộc dựng nước và giữ nước Cả hai không thể tách rời nhau, không thể có cái

này mà không có cái kia, bởi vì nước ở đây là nước của dân, đân là chủ

nhân, là gốc của nước

“Trung với nước, hiếu với dân” là cái gốc của người cán bộ, đẳng viên Từ đó mới có thể thực hiện được những nhiệm vụ nặng nề, những

công việc khó khăn, dám hy sinh quyền lợi bản thân và gia đình, đặt lợi ích dân tộc, Tổ quốc lên trên hết Đó chính là chuẩn mực và là giá trị cao nhất

của đạo đức cách mạng hiện nay

“Trung với nước, hiếu với dân” cho nên cán bộ, đảng viên phải là người “đẩy tớ trung thành của nhân đán”, phải thực hiện dân chủ với nhân dân, mọi quyên lực đều phải ở nơi dân, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, Cần

bộ, đảng viên phải gần đân, học hỏi noi dân, thân dân, lây dan làm gốc Mọi việc đêu phải “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

“Trung với nước, hiểu với dân” giờ đây cũng có nghĩa là kiên định lập trường tư tưởng chính trị, tích cực, chủ động, sáng tạo thực hiện có hiệu

quả đường lối đổi mới của Đảng, kiên quyết, dũng cảm đấu tranh với những biểu hiện dao động, xa rời mục tiêu, đường lối của Đảng

Trong tình hình cụ thể hiện nay “frung với nước, hiểu với dân” đối

với cán bộ, đảng viên có nghĩa là phải nói và làm theo nghị quyết, thực hiện đúng cương lĩnh, Điều lệ Đắng và pháp luật Nhà nước, kiên định

những quan điểm có tính chất nguyên tắc đưới đây:

- Kiên định phấn đấu thực hiện và bảo vệ mục tiêu, lý tưởng của Đảng

ta, của dân tộc ta là độc lập dân tộc gắn liển với Chủ nghĩa xã hội Đó là mục tiêu, lý tưởng mà Đảng ta, Bác Hồ, dân tộc ta đã lựa chọn, đã chiến đấu, đã giành thắng lợi từng bước rất to lớn, đã bảo vệ thành công trong

suốt thế kỷ XX vừa qua

- Kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh với tính cách

là nên tắng tư tưởng và kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng ta, dân tộc ta

- Kiên định quan điểm, lập trường Đảng cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo duy nhất cách mạng Việt Nam, không chấp nhận 'đz

nguyên, đa đảng”

- Trong mọi lời nói và hành động phải trung thành và quán triệt tư

tưởng: Nhà nước Việt Nam là nhà nước của dân, do dân và vì dân, thể hiện

khối đại đoàn kết toàn dán trên nên tắng liên minh công nông và tầng lớp trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

- “Thực hiện nhất quán nguyên tắc tập trung dân chủ như là nguyên tắc căn bản trong tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng””®

Thực hiện tốt những nguyên tắc trên đây là những yêu cầu cụ thể trong

thời điểm hiện nay của phẩm chất đạo đức “Trung với nước, hiếu với dân”

2- Thực hiện cân kiệm liêm chính, chí công vô tư, kiên quyết quét

sạch chủ nghĩa cá nhân

Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư vốn là những khái niệm đạo đức

truyền thống của phương Đông và Việt Nam, nhưng trong hệ thống chuẩn mực đạo đức cách mạng chúng đã được cải biến nội dung và được bổ sung thêm những nội dung hoàn toàn mới Phẩm chất đạo đức này là sự biểu hiện cụ thể

và là sự bổ sung tron ven cho phẩm chất “†rung với nước, hiểu với dân”

** Xem: Văn kiện hội nghị lần thứ sáu (lân 2) , đã dẫu, tr.25.

Cân kiệm liêm chính đã được Bác Hồ giải thích như sau: "Cẩn tức là

siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai Kiệm là tiết kiệm, không xa xỉ,

không hoang phí Liêm là trong sạch, không tham lam Tham tiên của, địa

vị, danh tiếng, tham ăn ngon, sống yên đêu là bất liêm Chính là không tà,

là thẳng thắn, đứng đắn Điều gì không đứng đắn, không thẳng thần tức là

tà Cần, kiệm, liêm là gốc rễ của chính Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cân có ngành, lá, hoa, quả mới là hoàn toàn Một người phải cần, kiệm,

liém, nhưng còn phải chính mới là người hoàn toàn Thiếu một đức thi

không thành người?”

Trong điều kiện hiện nay cần, kiêm, liêm, chính là hết sức cần thiết vì

với nên kinh tế thị trường mà cơ chế quản lý của Nhà nước còn chưa hoàn

thiện, những gian khổ, mất mát của chiến tranh còn chưa xoá hết thì nếu

không cần, kiêm, liêm, chính, sẽ dễ đàng trở nên hư đốn, hủ bại, đục khoét, tham ô, lãng phí của nhân dân Cần, kiêm, liêm, chính là nền tảng của đời

sống mới, của thi đưa ái quốc, là phẩm chất và chuẩn mực đạo đức của người “đầy tớ của nhân dân” Đó cũng là đặc điểm văn hoá đạo đức của

một đất nước, quốc gia hưng thịnh, thước đo trình độ văn minh, tiến bộ của

một dân tộc

Gắn liên với cân, kiêm, liêm, chính, là chí công vô tư, tức là trước hết

phải vì Tổ quốc, vì đồng bào, vì Đảng, chứ không phải vì cá nhân, vì bản

thân Điều đó có nghĩa là phải luôn luôn thực hiện chi nghia tap thể, chống

lại chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa tập thể kết hợp hài hoà quyền lợi và nghĩa

vụ, lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể theo nguyên tắc mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người Chính vì vậy nó gắn bó, đoàn kết mọi người trong tổ chức và tạo nên sức mạnh vô địch của cách mạng Chủ nghĩa tập thể không phủ nhận vai trò của cá nhân mà tạo điều kiện cho sự

tự đo sáng tạo, cho sự phát triển toàn diện của cá nhân vì chỉ trong tập thể

mới thật sự có tự do của cá nhân, và sự tự do phát triển của mỗi cá nhân là điều kiện cho sự phát triển của mọi người

_ Chủ nghĩa tập thể không đối lập giản đơn, máy móc với cá nhân, không nhân danh tập thể để “gọi tròn” các cá nhân, mà thường xuyên tôn

* Xem Hồ Chí Minh, đã dẫn, (.5, tr 632-643.