Kết quả xây dựng bộ thông tin dữ liệu về điều kiện tự nhiên và hiện trạng sử dụng đất vùng ven biển huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre

I- KHÁI QUÁT CHUNG “Thạnh Phú là một huyện ven biển của tỉnh Bến Tre, dây la vùng kháng chiến cũ, bị chiến tranh tần phá nặng nể nhưng dày cũng là vùng đất cố nhiều tiểm năng nhất dé pâ

VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU SINH THÁI VÀ MÔI TRƯỜNG RỪNG

KET QUA XAY DUNG BO THONG TIN DU LIEU

VE DIEU KIEN TU NHIEN VA HIEN TRANG SU DUNG DAT

VUNG VEN BIEN HUYEN THANH PHU TINH BEN TRE

TH.S NGO AN Phân viện điều tra quy hoạch rừng II Thành phố Hồ Chí Minh

12-2001

I,9A§- '7a

_ A0 Jɮ4

Bản đồ kèm báo cáo (A4):

- Ban đồ hiện trạng sử đụng đất huyện Thạnh Phú , tỉnh Bến Tre năm 1999

- Bản đồ đất huyện Thạnh Phú , tỉnh Bến Tre

- Bản đồ quy hoạch sử dụng đất huyện Thạnh Phú , tỉnh Bến Tre đến năm 2010

- Bản đồ biến động đường bờ tỉnh Bến Tre giai doạn 1958-1989

- Bản đồ bồi tụ- xâm thực đường bờ tỉnh Bến Tre năm 1968- 1989

te

; BAO CAO ;

DIEU KIEN TỰ NHIÊN VÀ HIỆN TRANG SỬ DUNG DAT

VUNG VEN BIEN HUYEN THANH PHO - TINH BEN TRE

-0Q00 -

I- KHÁI QUÁT CHUNG

“Thạnh Phú là một huyện ven biển của tỉnh Bến Tre, dây la vùng kháng chiến cũ,

bị chiến tranh tần phá nặng nể nhưng dày cũng là vùng đất cố nhiều tiểm năng nhất dé

pây trồng khôi phục rừng ngập mận , nuôi trồng và đánh bắt thủy sản

: Trong những nam qua, chính quyền và nhan dân huyện Thạnh Phú đã có nhiều cố

gang trong việc xây dựng, phát triển kinh tế -xã hội của huyện và đã dạt được những kết

quả đáng kể, tuy nhiên Thạnh Phú vẫn còn là mội trong những huyện nghèo nhất của

tỉnh Bến Tre

"Trong đó: - Đất nông nghiệp : 27.549 ha

- Đất chưa sử dụng và sông, kênh : 3.613 ha

Dân số toàn huyện là 130.548 ha người với tổng số hộ là 27.294 hộ

Đời sống đại bộ phận dân cư còn thấp, số hộ đồi nghèo còn chiếm 26,4%

Do đặc điểm tự nhiên của huyện, đã hình thành 3 vùng sinh thái đặc thù đó là

vùng ngọt hóa (tiểu vùng l); vùng nước lợ (tiểu vùng ll); vùng nước mặn (tiểu vùng HD)

Huyện Thạnh Phú đã xây dựng 3 mồ hình sản xuất ứng với 3 tiểu vùng nhằm phát huy tốt da tiểm nang đất dai, mặt nước và lao động ở địa phương

e ` Hiểu vùng 1: gồm 9 xã (phía Bắc huyện Thạnh Phú nằm trong Dự án ngọt hóa cụm

Quới Điền cơ cấu cây trồng là lúa và cày an trái)

«Tiểu vùng HH: là vùng An Thuận, An Quy, An Thạnh, Hình Thạnh và một phần thị trấn Thạnh Phú là mô hình sản xuất † vụ lúa + † vụ tôm

e©_ Tiểu vùng HI : gồm An Nhơn, Giao Thạnh, Thạnh Phong, Thạnh HHải, mô hình sản

xuất là thủy sản + lâm nghiệp

H-ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VUNG VEN BIEN HUYỆN THANH PHU

1 VỊ trí địa lý

Tỉnh Bến Tre nằm ở đồng bằng sông Cửu Long, là một tỉnh cuối nguồn sông Cửu

Long, được tạo thành bởi 3 cù lao lớn: cũ lao An Hóa, cù lao Bảo và cù lao Minh Các cù lao hình thành do phù sa của 4 nhánh sông lớn của sông Mê Kông bồi tụ qua nhiều thế

kỷ

Vùng ven biến huyện Thạnh Phú, theo khái niệm của dịa phương là vùng bị ảnh

hưởng nhiều của biển, nhất là chế độ ngập triểu và nhiềm mặn, nằm trong tiểu vùng II

của Huyện gồm các xã An Nhơn, Giao Thạnh, Thạnh Phong, Thạnh Hải

Vị trí tiếp giáp biển Đông Phía TAy giáp xã An Qui, phía Nam và Bắc giáp sông

Cổ Chiên và sông lầm Luông Vị trí địa lý giới hạn từ 106°35' đến 106°40' vĩ độ Bắc, 9”48` dến 9°57` kinh độ Đông

(Ngudn sé liéu : Phong Dia Chinh huvén Thanh Phi)

3 Song ngdi :, bién

Trong vùng có mạng lưới sông rach day dặc, thuộc ha lưu sông Mê Kông, được

cung cấp nước qua 2 nhánh sông lớn của sông Tiên:

© Sông Hàm TuAtông dài 72 km, nằm ở vị trí trung tâm, là nhánh sông quan trọng nhất

đồ ra biển qua cửa Hàm Luông

e _ Sông Cổ Chiên dài 8! km, cửa biển Cổ Chiên rộng trên 1,5 km

Các sông có chế độ bán nhật triểu Dưới tác động của thiên nhiên và cơn người

trong sản xuất, lượng phù sa tải ra biển rất lớn ước trung bình từ 0,3-0,8 g/lít , nên lượng bổi tụ hàng năm lấn ra biển có nơi đạt £00 mét (8 Trang Lay, x4 Thanh Phong) hoac hình thành mội số cổn trên sông, biển

Ngoài 2 sông lớn trên, hệ thống sông rạch nội địa dây đặc với khoảng 10 sông vừa

và nhỏ, ven các sông lớn, bình quan cử cách ! km là cớ Ì sông nhỏ, tạo thành một hệ

thống khép kín thông nhau chia cất đất đai thành từng khu vực, vùng đất nhỏ

Bờ biển huyện Thanh Phú tính từ Vâm Rồng (xã An Diền) đến vàm 116 Cot (xa

2

⁄

Thạnh Phong) có chiều dài đạt trên 20 kín Quá tình bồi (ụ phù sa tạo thành lớp bùn nhão ven bờ với nhiều thủy sinh vật thuận lợi cho nuôi trồng các loài thủy sản

4.' Địa hình, cao (rình ngập triểu

Vùng ven biển huyện Thạnh Phú , nhìn chưng da phần diện tích đang được phù sa

bởi tụ lấn đần ra biển hàng năm nên địa hình còn thấp và đi ngược về phía Tây Bắc dịa

hình cao dần xen lẫn những giồng cất cao Có thể phân biệt 3 dang dia hinh:

3 Dia hinh cao (>2m)

Gồm những giống cát chiếm khoảng 1.394 ha la khu vực lập trung dân cư Trong

đó có những nồng cát cao hơn 3 mét hoặc 6 miớt như ở các xã Thạnh Phong, Thạnh Hải

- Giồng: đất chủ yếu là cát, khỏng co rút, dễ nén đế, tạo móng vừa cho các công trình bán kiên cố Giồng cổ chịu tải 1-1,5 kg/em

- Đồng thủy triểu: là đất chưa trưởng thành hoặc mới trưởng thành có nền mồng

yếu như đầm man và đâm giữa giồng, không thuộc đất để xây dựng hoặc chứa vật liệu

52 Nhóm lòng sông

- Đê tự nhiên: dược hình thành ven sông lớn, cổ tính ổn dịnh cao sau giồng cát

- Côn sông: ở phía sau đê tự nhiên, do cồn cát sông bị vùi lấp, có nền móng ổn

dịnh, kích thước hại nếu là loại thô có thể đạt 1-2 mm Đa số đường bộ ở trên loại đất này

- Lồng sông cổ: là nơi có đất yếu, 5 mớt đất mặt trên được dùng để canh tác, có độ

3

chịu tải không đáng kể

53 Nhóm dồng lụt

- Bưng sau đê: thuộc loại nền móng yếu, có nơi bị lầy hóa khi ngập úng, trầm tích mỏng và tùy thuộc rất nhiều vào đơn vị trầm tích nằm trên nó nên tính cơ lý rất phức tạp

- Trầm tích lũ: loại đo được bồi tích hàng năm thành từng lớp mỏng Loại này

không có ý nghĩa về mặt xây dựng, nền móng xây dựng trên dất này phụ thuộc vào cấu

trúc đất bên dưới như đất bưng sau đê

6 Thô nhưỡng

Đất được chia 9 loại thuộc 6 nhóm chính: đất cát, đất phù sa, đất phèn, đất mặn

chua, đất mặn, đất bãi bồi ven biển Đặc điểm lý hóa tính và sử dụng được tóm tắt như

sau:

6,1 Nhóm đất giông cát

Phấn bố song song bờ biến, chạy theo hướng Bắc Nam, nơi tích tụ nước ngọt

trong mùa khô, cao 2-4 mét, phần lớn là giỗng cát nhiễm man bên dưới, thuộc loại cát

đính hoặc pha thịt nhẹ, phẩu điện phân bố không rõ rệt, nghèo dinh đưỡng, rời rạc, không có cấu trúc hoặc cấu trúc giả, pH cao: 6-7, CÍ: Ö,1-0,3%, SO¿: 0,01% Nơi tập trung đân cư, cơ sở hạ tầng và công trình phúc lợi phát triển cây trồng vật nuôi

6,2 Nhóm đất phù sa

Phan b6 rai rác vùng đất trung bình và thấp-ở xa biển, thành phần cơ giới gồm thịt nặng và sét, đỉnh đưỡng cao, nhiều rễ cỏ, lúa, xác bã hữu cơ bán phân hủy, pH trung bình

5-0,5; CT: 0,05%, SO¿: 0,01% Tùy theo khả năng bồi tụ phù sa hàng năm (mức độ

ngập), nhóm đất phù sa được chia thành đất phù sa được bồi tụ hoặc đất phù sa có gÌay

và đất phù sa loang lổ gley Đất được sữ dụng canh lác lúa hoặc lên liếp lập vườn là

chính

6.3 Nhóm đất phèn

Phân bố cục bộ ở các xã vùng với ciện tích không đáng kể ở khu vực bưng sau đê

tự nhiên ven sông cái, do quá trình phân hủy, khoáng hóa và sunfat hóa thực vật biển lâu

ngày tạo nên Thành phần cơ giới sét là chủ yếu, một ít là thịt nặng hoặc thịt pha sét, hàm

lượng muối sunfat sất nhôm cao, mầu đất xám xanh đốm vàng các tầng dưới, tầng mặt vàng hay vàng nâu Thảm thực vật tự nhiên là năng kim, lác ba cạnh

6.4 Nhóm đất mặn chua

Chiếm tỷ lệ khá cao Tùy theo tốc độ phèn hóa, mặn hóa của đất, nhóm đất mặn chua được phân thành 6 nhóm phụ, song tất ca déu có tinh chat chung 1a dat déu bi ˆ

nhiễm mặn trên toàn phẫu diện, tập trúng nhiều ở vùng địa hình trung bình, lớ aan hữu

muối sunfat cao, pH: 4,5-5; CT: 0,05%, SO,: 0,08-0,24%, đạm lân déu inde và chỉ số trao đổi cation thấp, đất thuộc loại nghèo dinh dưỡng

Đất mặn chua íL trung nhiều ¿ ở vùng An Quí, An Thuận, Thạnh Thú, An Thạnh,

Đại Điển (Thạnh Phú)

Đất mặn chua nhiều cổ một ít ở vùng trũng thấp đến trung bình, (ích lũy nhiều

SO¿ và lượng Fe? »Al* đi động nhiều Thành phần cơ giới chủ yếu là sét hay thịt nặng

6,5 Nhóm đất mặn

Có 3 loại:

- Man trung binh va man it: ap trung khu vuc xa bién vé phia Tay, cé dia hinh trung

bình cao, do nhiễm mặn trong mùa khô, lúc ngập nước đất sẽ nhão, lúc khô sẽ nứt nẻ thành mảng lớn, đất có kết von

- Đất mặn nhiều: tập trung vùng ven biển và ven cửa sông Hàm luuông, phân bố trên dia hình thấp, một ít trên địa hình trung bình, thoát nước mạnh và bị mặn xâ¡n nhập thường xuyên Mùa khô đóng ván trắng trên mại đất, cổ chịu mán mọc lưa thưa, khi khô cứng bị

nứt nẻ nhưng dễ bị đập vở

- Đất mặn sú vẹt: thường ở ven bờ biển hoặc phía nam các cửa sông Tạo thành những

dãy song song bờ biển rộng khoảng 1O há, chiều rộng chỉ 50-70 mét, có địa hình thấp trững hoặc ngập trũng khi (riểu lên Là loại phù sa mới bồi, non trẻ, thực vật phát triển

manh 1a Main, Đước, Vẹt, Bần, Giá Trong đất có mùi SH; và CI1¿ rõ rệt, hiện diện muối clorua cao

6.6 Nhóm đất bài bồi ven biển

Diện tích phân bố thay đổi thường xuyên, tùy theo phù sa và lưu lượng sông Mê Kông đổ về hàng năm, hiện có khoáng 3.000-4.000 ha Phân bố trên địa hình rất thấp,

ngập quanh năm, khi nước triểu rút còn lại dãy đất cát bùn chạy dài ôm bờ biển Thực vật chưa phát triển, hiện nay vẫn chưa khai thác để nuôi nghêu

Độ ẩm tương đối khu vực cao, bình quân 86% Trong mùa khô từ 79-84%, mùa

mua trung bình 85-91% Chênh lệch dộ ẩm bình quân giữa tháng din nhat va it dm nhất

la 12%

“1.3 May

Tháng ít mây nhất là tháng 1, lượng mây ngày trung bình chỉ khoảng 3,5 phần tầm bầu trời Tháng có nhiều mây nhất là tháng Ø với lượng mây ngày lên đến 6,5 phần tám bầu trời

774 Gió

Vùng ven biển Thạnh Phú chịu tác động của hệ thống “gió mùa Đông Nam Châu

Á” là gió mùa Đông và gió mùa Hè Mùa đông có gió Bác-Đông Bắc và Đông-Bắc thổi song song bờ biển Mùa hè hướng gió 'Tây và TAy-Nam, nên vùng ven biển rất phong phú

và đặc sắc về chế độ khí tượng bải văn

Gió mùa Đông xuất phái từ áp cao phụ ở biển Đông Trung Quốc, bắt đầu từ tháng

10 năm trước và kết thúc vào tháng 3 năm sau, vận tốc gió 1-5 m/s với tỷ lệ 10-13% tháng 10, sau d6 fing din 6-10 m/s vao tháng 2, sau đó giảm dân và kết thúc vào tháng 4

là giao mùa

Gió mùa hè kéo dài 4 tháng, từ tháng 5 đến tháng 8, tháng 5 với gió Đông Nai

vận tốc phổ biến 1-5 m/s, chuyển dần sang gió Tây-Tây Nam với vận tốc 6-15 m/s chủ

7.6 Bao

Thỉnh thoảng mới chịu ảnh hưởng của bão vào các tháng 9, 10, 11, nhưng phần lớn các trận bão này không gây thiệt hại dáng kể Ngoại trừ khi có gió mạnh, triều cao, nước biển tràn vào ruộng, piỏng sẽ gây thiệt hại cho sản xuất (cơn bảo số 5 - Linda)

$8 Thủy văn

81 Triều

Khu vực có chế độ bán nhật triểu không đếu, mỗi ngày 24 giờ 25” có 2 lần nước

6

lên và 2 lần nước xuống Hàng tháng có 2 ky triéu cường (3 và 17 âm lịch) và 2 kỳ triểu

kém (10 và 15 âm lịch) Sự chênh lệch độ cao dỉnh triểu 0/2 m/ngày và 0,7 m/nam

82 Sóng

Các kết quả tính toán về sóng cho mội số hướng nguy hiểm đối với vùng biển Bến 'Tre: Đông-Bắc, Đông, Đông-Nam, độ cao sóng trung bình không lớn lắm từ 1,5-0,5 m

giảm lừ ngoài khơi vào bờ

® Trường sóng của hướng gió Đông-Bắc (NE) các đường đẳng độ cao sóng và chu kỳ

sóng gần như song song với bờ biển và phụ thuộc vào đường đẳng sâu của đáy biển:

đường đẳng độ cao sóng 0,5 m cách bờ 4-5 km, song | m cách bờ 5-10 km, sống 1,5 m cách bờ 12-15 km.Đường đẳng chu kỳ sống 4 giây nằm giữa 2 đường đẳng dộ cao sóng 0,5-1 m, đường đẳng 5 giây giữa 2 đường dang 1-1,5 m, dường 6 giây cách bờ 20-25

km

° Trường sóng của hướng gió Đông (E) độ cao sóng trung bình 0,3-1 m

Đường đẳng độ cao 0,3 m cách bờ 1 kin, đường 0,5 m cách bờ 4-5 km, đường ! m cách

bờ 15-18 km.Đường đẳng chu kỳ 3 giây cách bờ 4-5 ki, đường 4 giây cách bờ 10-12

e Trường sóng của hướng gió Đông Nam (Sl:) có độ cao sóng trung bình 0,5-1,5 m, chu kỳ sóng 3-6 giây, phía Bắc (cửa Đai-Ha [.a0) các đường đẳng dộ cao và chủ kỳ sóng

gần bờ hơn phía Nam (cửa Ilam Luông-Cổ Chiên) Đường đẳng độ cao 0,5 m cách bờ

1,5-2 km (cửa Dai-Ba Lai), 4-7 kan (Hum Luông-Cổ Chiên), đường l m cách đường 0,5

m từ 3-4 km, đường 1,5 m cách đường 1 m từ 10-12 km Đường dẳng chu kỳ sóng 3 giây, 4 giây nằm giữa 2 đường O;5 m, 1 mì (đoạn cửa Đại-Ba Lai) và cát đường 0,5 m tại

Hàm Luông, Cổ Chiên Đường 5 giây gần trùng đường 1,0 m, đường 6 giây cách bờ biển

20-22 km

Một điều cần lưu ý là ở vùng hờ biểu Hến Tre khi gặp trời giống, gió to nhất là lúc

thủy triểu xuống mà hướng gió lại ngược với hướng chảy ra thì ở vùng cửa sông sóng rất

lớn phá vở các quy luật diễn biến của trường dộ cao và chủ kỳ sóng,

Phân tích vùng hội tụ và phân kỳ của sóng biển cho thấy: từ bờ phía phải của Ba

Lai đến bờ phía trái của Hàm Luông là vùng hội tụ của sóng biến nên bờ biển bị xói mòn Trong khi đó vùng bờ biển ¡ừ cửa Đại dến Ba Lai (nhất là phía trái Ba Lai) và từ cửa

Hàm Luông đến Cổ Chiên (vùng ven biển huyện Thạnh Phú) là vùng phân kỳ của sóng nên bờ biển ngày càng được bồi ra khơi

Vùng ven biển Thạnh Phú nằm giửa 2 cửa sông Hàm Luông và CổChiên, các

vùng cửa sông nầy đang bị lác động rất mạnh mẽ giửa 2 quá trình hoạt động của sông và biển, trong đó hoạt động xâm thực gây sạt lở và bồi tụ đã quyết định xu hướng phát triển địa hình lãnh thổ và chỉ phối các quá trình tự nhiên khác

Kết quả nghiên cứu của Dự án nghiên cứu tổng hợp các vấn để môi trường vùng ven biển và cửa sông tỉnh Bến Tre , trong giai dọan 20 năm 1968-1989 cho thấy mức độ xâm

thực và bồi tụ như sau :

7

> Bồi tụ : tổng điện tich béi tu 1a 24,3731 km2

> Xam thuc : tổng điện tích xâm thực 1à 12,2632 km2

Như vậy bồi tụ lớn hơn xâm thực là : 12,1099 km2, tốc độ trung bình một năm lấn

biển là 0,6454 km2 Tài liệu khảo sát năm 1996 cho thấy xu thế bồi tụ vẫn tiếp tục phát

triển mạnh , nhất là khu vực Vam Rồng (cửa Ham Luông) và Vàm Hồ (cửa Cổ Chiên)

8.3 Sự xâm nhập mặn

Do ở vùng cửa sông ven biển, chíu ảnh hưởng của triểu, gió chướng, sóng nên tỉnh Bến Tre nới chung và vùng ven biển huyện Thạnh Phú nói riêng, bị mặn xâm nhập

nghiêm trọng nhất là trong mùa khô Độ mặn của nước mặn biến thiên theo từng tháng

do ảnh hưởng phối hợp của thủy triểu và lưu lượng nước từ thượng nguồn đổ về

Trong năm, lưu lượng mùa le của cửa sông Cửu Long (tháng 7-9) chiếm 70-80% (cửa Đại 1.920 mỉ /s, Ba Lai 240 m 3/s, Ham Luong 3 360 m/s, C6 Chien 2.280 m NÓ) còn

tháng 12-tháng 4 chỉ chiếm 20-25% (cửa Đại 414 m”/s, Ba Lai 59 m/s, Hàm Luông 829

mỶ/s, Cổ Chiên 710 m’/s) Do đó, vào mùa kiệt khi lượng nước sông đổ ra giảm xuống

thì quá trình xâm nhập mặn tăng lên

Đặc điểm thủy văn vùng ven biển huyện Thạnh Phú nổi bậc các đặc điểm sau:

e© Khu vực chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triểu, với ảnh hưởng của gió chướng sẽ tạo sóng có tác động bồi, lở bờ biển Do đó bờ biển cần phải trồng rừng phòng hộ để hạn chế tác động của sóng Gió chướng, nước dâng sẽ làm cho mặn xâm nhập sâu vào đất liền DO man của khu vực thay đổi theo lưu lượng nước thượng nguồn, trên

sống Hàm Luông và Cổ Chiên vào mùa lũ là 3-5 phần nghìn, và mùa kiệt là 10-12

phần nghìn

e _ Đặc điểm thủy văn trên cho thấy là địa bàn phù hợp cho thực vật rừng ngập mặn phát

triển và việc nuôi trồng thủy sản

9 Tham thực vật

Nhìn chung, khu vực ven biển huyện Thạnh Phú được bao bọc bởi bờ biển và sông rạch, địa hình bằng phẳng có xu thế thấp dần từ Tay-Bắc xuống Đông-Nam, nghiêng về phía biển Đông, rải rác có những giồng cát, nổng cát xen kẻ với ruộng vườn 'Ở các xã ven biển hầu hết địa hình còn thấp nên đất bị ngập nước, thực vật hoang đại là

Sú, Vẹt, Lá dừa nước, Bần, Mấm Nhà nước và nhân dân có đầu tư trồng Đước ở một số

khu vực ven biển

Các xã ven biển có điện tích đất nông nghiệp ít, nhân dân trồng lúa trên đất thấp

hoặc đào mương lên liếp trồng dừa, trồng cây ăn trái, hoặc trên đất giồng cát trồng màu

va cây lâu năm

10 Tài nguyên nước ngầm

10.1 Nước giồng cát

Diện tích đất giồng cát trong khu vực là 1.394 ha Các giồng cát có chiều dai 0,1-

10 km, rộng 0,1-0,4 km, bề dày tầng cát nhỏ hơn 10 m thường chứa nước ngọt do thấm

lọc từ nước mưa Chất lượng nước thay dồi tùy nơi và tùy độ sâu của giếng Mực thủy

cấp mùa khô 1,5-4,5 m; mùa mưa 0,5-3,5 m nước có pH: 5,2-8,9; độ cứng 120-3.090

mg/1 CaCO¿, sắt 0,02-9,6 mg, ci: 70-8 150 mg/1, thường nhiễm hữu cơ va vi sinh, Trữ

lượng dự báo khoảng: 74.820,6 m *mgay, modun khai thac khoang 844 m?/ngay/ km?

- Tầng thứ hai: phân bố ở độ sâu 60-90 m, bể dày tầng chứa nước >10 m Nước ngọt tập:

trung ở khu vực trung tâm và Nam huyện Thạnh Phú các nơi khác còn lại nước bị mặn Nước có pH: 6-7,5; sắt: 0,04-10 mg/1, độ cứng 1.573-2,823 mg/1 ,CaCO,, Œ: : 454,5- 15.071 mgA, trữ lượng khai thác dự báo của tầng này khoảng 534 m /mgầy

†43 Nước ngắm tầng sâu

Phân bố ở độ sâu trên 100-500,2 mới, có 3 tầng chứa nước (tầng I: 144-220 m, tầng HH: 318-347 m, tầng TH: 478-500,2 m), nước đều mặn không có khả năng sử dụng cho sinh hoạt và ăn uống Nước có pH: 7,3-8,3; CÏ : 3 225- 13.603 mgA, rất giàu nước,

trữ lượng khai thác dự báo của tầng này khoảng 16,5-53 m 3m

Với tiểm năng nước ngầm như trên cho thấy nước phục vụ cho nhu cầu ăn uống, sinh

hoạt và sản xuất cho người dân ven biển rất hạn chế Nước có chất lượng thấp, khi sử dụng trong ăn uống, sinh hoạt và sản xuất nhất thiết phải qua xử lý (khử sắt, độ cứng .),

nước ngầm tầng sâu tuy giàu nước nhưng nước mặn, không có ý nghĩa trong ăn uống và

sinh hoạt, chỉ có ý nghĩa trong việc khai thác phục vụ nuôi trồng thủy sản nhất là trong

lĩnh vực ươm, đẻ tôm

» 11, Các tai biến thiên nhiên

Phần trên đã phân tích những đặc điểm chủ yếu của các đặc trưng khí tượng, khí hậu

và thủy văn vùng ven bờ biển Thạnh Phú Qua đó các nhà lãnh đạo, quản lý, chỉ đạo sản

xuất và các cán bộ kỹ thuật có thể thấy được những lợi nhuận và khó khăn từ khía cạnh

thời tiết, khí hậu, thủy văn đối với việc khai thác và nuôi trồng thủy sản Phần quan trọng trong việc sản xuất là dự báo được các tai biến thiên nhiên, mặc dù ở vùng đồng bằng Nam bộ nói chung và địa phương nói riêng, các tai biến thiên nhiên thường ít xảy ra hơn

so với miễn Trung và miền Bắc Việt Nam

Han hán và xâm nhập mãn

Hạn hán thường xảy ra trong các tháng mùa khô (tháng 12-4); đặc biệt hạn “Bà Chẳng” xây ra trong tháng 5 đối với vùng đất nhiễm mặn, chua phèn ven biển, sự thiếu

9

nước ngọt trong sinh hoạt và sản xuất trong mùa kh là một vấn đê khó khăn chưa khác phục được Khô hạn không chỉ gây thiếu nước ngọt, mà còn làm cho nước mặn tràn sâu

Theo các kết quả tính toán và đo đạc đã công bố cho thấy vào tháng 4/1998: Khi nước triểu lên, nước mặn 5 phần nghìn có thể tiến sâu vào 25-32 km kể từ cửa sông; khi nước triểu xuống, nước mặn 5 phần nghìn lài xưống 15-23 km so với cửa sông Đặc biệt là năm 1998, nước mặn xuất hiện rất sớm ở vùng nghiên cứu, vào đầu tháng nước có độ mặn 33 phần nghìn đã bao chiếm hầu hết điện tích cửa sông Quá trình xâm nhập mặn được tăng cường cùng với điều kiện thời tiết khô hạn vào tháng 4-5 hàng năm, đã gây ra nhiều vấn đề môi trường đáng quan tâm ở vùng này, ví dụ như sự tăng cường quá trình bốc phèn lên mặt đất, thiếu nước ngọt để rửa đất chua phèn, hàng loạt các cây con trong nội đồng không thích nghỉ với điều kiện mặn hóa đột ngột

Lũ lụt và xat lở bờ

Lũ lụt thường xảy ra hàng năm vào cuối mùa mưa, chủ yếu vào tháng 10-11 Cường

độ lũ phụ thuộc vào lượng mưa đầu nguồn Thời gian lũ thường kéo đài 2-3 tháng Đặc

điểm nổi bật là nếu gió mùa Đông Bắc đến sớm, khả năng lũ lụt kéo dài, nhưng mức độ dao động của các đỉnh lũ í( Lũ lụt thường có ảnh hưởng mạnh đến chế độ thủy triểu

Biên độ triểu trong mùa lũ chỉ có giá trị bằng một nửa so với biên độ triểu trong mùa

khô Chân triểu thấp trong mùa lữ lại cao hơn chân triểu thấp trong mùa khô khoảng 40- -

135 cm tùy theo từng vùng cụ thể vào những đợt lũ cao, đỉnh lũ đều có thể xuất hiện

sớm hơn hoặc muộn hơn so với quy luật

Ngoài tác động gây ứng lũ trong mùa mưa, tương tác lũ và thủy triểu trong mùa mưa

còn gây ra hiện tượng xạt lở các đoạn đường hờ hứng sóng; nhất là đoạn bờ biển phía

Thạnh Hải, Thạnh Phú thường xuyên bị di chuyển vào mùa gió Đông Bắc, và cũng chính

vì vậy, các bãi Nghêu giống ở đây biến động rất lớn vào mùa mưa

Bão tố và sương mù

Trong khai thác và phát triển các ngành kinh tế thủy sản, hiện tượng giông, bão, tố thường bắt buộc các nhà chỉ đạo, quản lý phải quan tam để phòng tránh và đối phó

Thống kê các tài liệu ghi chép ở biểu, ta thấy bão ở Nam bộ không nhiều; chủ yếu là

mưa giông và tố trong các tháng mùa mưa, thường có đến 18-27 ngày có mưa và khoảng

9-25 ngày có giông Trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 11 thường có tố Trong

khoảng thời gian này tháng thấp nhất có 8 ngày tố, tháng cao nhất là 28 ngày Trong

khoảng tháng 10 đến tháng 4 vùng biển thường có sương mù

'Nước dang

Hiện tượng nước dâng thường xảy ra ở các tỉnh ven biển do hiệu ứng của gió, bão và

triểu cường Với hướng gió thích hợp và sức gió lớn, nước sẽ dâng theo từng đợt gió Khi

có bão, mực nước có thể dâng cao hàng méi Trong những trường hợp nước đâng xuất hiện đồng thời với đỉnh triều trong ngày, mực nước thường dâng cao hơn mực nước bình thường, tạo điểu kiện cho nước mặn xâm nhập sâu hơn vào kênh rạch trong nội đồng

10

Theo két qua nghiên cứu của Đài khí tượng thủy vin Bến Tre, ở vùng ven bờ, trong thời gian từ tháng 12 đến tháng 5 gió có hướng Đông Bắc đến Đông Nam (mùa gió

chướng) Đó là hướng ngược chiều nước xuống và cùng chiều nước lên, thường tạo ra

mực nước mặn đâng cao ở các láng trũng các huyện ven biển Những năm gió chướng

xuất hiện sớm (tháng 12) thì nước trong kênh, rạch nội đồng rút chậm và có hiện tượng

phần triểu, làm nước mặn dâng cao vào nội đồng, gây nhiều khó khăn cho sản xuất

II HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÙNG VEN BIỂN HUYỆN THẠNH PHÚ 1) Hiện trạng sử dụng đất

Tổng diện tích tự nhiên vùng ngập mặn ven biển Thạnh Phú : 15.122 ha

trong đó :

I.Đất nông nghiện 9.381 ha (62,0% điện tích tự nhiên)

4 Đất có mặt nước nuôi trồng thủy sản 7.220 ha

(Nguồn số liệu : Phòng Địa Chính huyện Thạnh Phú)

2) Các hoạt dong san xuất liên quan đến sử dụng đất tại vùng ven biển huyện Thạnh Phú

Đối chiếu với dịnh nghĩa về đất ngập nước theo Công ước Ramsar có thể xem hầu

hết lãnh thổ của Thạnh Phú nói chung và vùng ven biển nói riêng là một vùng đất ngập nước rộng lớn : bao gồm nhiều kênh rạch chang chịt, các ruộng lúa, các trắng cổ ngập

nước theo mùa, các dãy rừng ngập mặn, các ngư trường nuôi thủy sản, bãi bồi ven biển

Tuy nhiên, sự đa dạng này cũng dang de dọa bởi hàng loạt yếu tố như việc cải tạo đất

nông nghiệp, hiện tượng xói mòn rữa trôi, chuyển đổi mục đích sử dụng Đặc biệt là

il

trong thời kỳ này con tôm đang là mối thiết tha nuôi trồng của mọi người đân sống ở địa bàn vùng cửa sông, ven biển

2.1 Hoạt động về nông nghiệp

Dựa vào địa hình tự nhiên, huyện đã phân ra các vùng sản xuất lúa như sau :

- Đất lúa một vụ năng suất thấp từ 1 - 1,5 tấn/ha không thể giải quyết được nước ngọt hoặc nếu có công trình dẫn ngọt thì đầu tư quá lớn mà hiệu quả lại thấp Do vậy, cùng với một số chủ trương của Nhà nước và đặc biệt là tự người đân họ nhận thức được hiệu quả kinh tế về thủy sản đã chuyển đổi thành vùng chuyên thủy sản

- Đất lúa năng suất thấp bấp bênh, không ổn định từ 1,5 - 2,5 tấn/ha cũng chủ trương chuyển đổi có thể chuyên thủy sản hoặc thủy sản + lúa (1 vụ lúa + ! vụ tôm)

Diện tích mô hình này Thạnh Phú 4.090 ha/9.615 ha toàn tỉnh chiến 42,5%

- Xen kẽ những vùng lúa có diện tích mặt nước chủ yếu là nuôi thủy sản, cùng với nền sản xuất truyền thống là cây lúa và chuyển đổi nuôi thủy sản thì cư đân ở đây đã khôn khéo khai thác các ưu thế của đất ngập nước trong vùng để phát triển chăn nuôi mà chủ yếu là nuôi vịt (vịt thường, vịt đẻ, vịt đàn) rất có hiệu quả Tổng đàn vịt hàng năm Thạnh Phú so với toàn tỉnh thể hiện :

+ Nam 1999 : 322.500 con/1.924.154 con, chién 17%

+ Nam 2000 : 237.394 con/2.085.475, chiém 14%

Ven biển Thạnh Phú là vùng đất có hoàn cảnh thiên nhiên khắc nghiệt, bờ biển

nhiều đoạn bị xới lở nghiêm trọng Đây là vùng đất phù sa ngập mặn xen kế các giỏng cát còn bị bỏ hoang hoặc sử dụng chưa hợp lý Đây cũng là căn cứ địa cách mạng suốt hai thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, bà con đã chịu nhiều cảnh tàn phá,

bom đạn, chât độc hủy hoại mới trường, đới sống người dân cơ cực Cùng với chủ trương

của Đảng và Chính phủ, ngành nông nghiệp & PTNT đã thực hiện quy hoạch tổng quan

lam nghiệp để lập các dự án khôi phục và phát triển rừng từ năm 1993

Tổng quy hoạch cho lâm nghiệp là 14.032 ha trong đó huyện Thạnh phú là 8.671

ha, tập trung vào vùng ven biển

Thực hiện chương trình 327/CP của Chính Phủ Sau khi được Bộ Lam nghiệp

thấm định 3 Dự án Lam Ngư Công nghiệp với tổng diện tích 9.916 ha, trong đó Thạnh

Phú có diện tích 4.565 ha, còn lại 4.116 ha rừng dừa lá nằm rải rác trong các ngư trường của dân xen lúa 1 vụ và thổ cư Chủ trương sau này sẽ chuyển sang cho ngành thủy sản

Năm 1991, được sự quan tâm của Bộ Lâm nghiệp (cũ), nghiên cứu về vùng đất

ngập nước tại Thạnh Phú được triển khai Tỉnh đã đành khu vực tràng lầy với diện tích

118 ha cho các nhà khoa học, các trường đại học trong và ngoài nước đến nghiên cứu tuy

vùng này rất có điêu kiện để phát triển kinh tế thủy sản hoặc lâm nghiệp ‘

12

Năm 1998, tại Quyết định số 1029/QĐ-TTg ngày 13/11/1998, Thủ Tướng Chính

Phủ đã phê duyệt Dự án Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thạnh Phú

Quy mô Dự án : 8.825 ha, trong đó: — - Khu bảo tồn 4.510 ha

Tại 3 xã : An Điển, Thạnh Phong, Thạnh Hải (Tiểu vùng II của huyện)

Kết quả hiện nay huyện Thạnh Phú đã có 2.018 ha rừng các loại, trong đó diện

tích trồng mới rừng phòng hộ là 595 ha, quản lý và bảo vệ điện tích rừng hiện có rất hiệu quả

Đã giao được 440 ha đất lâm nghiệp cho 193 hộ, cồn lại thực hiện việc giao khoán đến từng hộ đân Ngắn chân các hình thức phá rừng để nuôi thủy sản

Xây dựng các mô hình Lâm Ngư kết hợp (với tỷ lệ rừng 70%/tôm 30%), bảo vệ nghiêm ngặt các hệ sinh thái vốn có ở Thạnh Phú Hàng năm có đánh giá tác động môi trường trong vùng Dự án

Ra soái lại điện tích hoang hóa để trồng rừng, khuyến khích các hộ dân áp dụng

mô hình Lâm Ngư kết hợp để duy trì cân băng sinh thái

Công tác khuyến nông khuyến lâm cũng được đẩy mạnh Tại Thạnh Phú, hàng nam déu được tổ chức hàng chục lớp tập huấn có trên 1.500 hộ tham gia Bằng nguồn vốn của Tỉnh, Huyện và Trung ương bố ra để chuyển giao tiếÔn bộ khoa học kỹ thuật, các chủ trương chính sách đến tận người lân biết và thực hiện -

2.3 Hoạt động thủy lợi phục vụ sản xuất Nông, ngư nghiệp

Trong các năm qua, huyện Thạnh Phú đã được đầu tư các dự án thủy lợi phục vụ sản xuất và đời sống như :

+ Hệ thống thủy lợi Quới Điển nằm ở phía Tây Bắc của Thạnh Phú có nhiệm vụ :

Dẫn ngọt ngăn mặn xâm nhập từ sông Cổ Chiên vào nhằm ngọt hóa cho 3.381 ha đất nông nghiệp, ngăn lũ tiêu úng xã phèn cho 4.337 ha đất tự nhiên, tạo điểu kiện để phát triển giao thông thủy Hình thành một vùng sản xuất chính của huyện với mô hình chuyên canh lúa + rau cây công nghiệp

+ Hệ thống thủy lợi An Điền nằm ở phía Đông Bắc của huyện Thạnh Phú Mục

tiêu của dự án nhằm tạo ra một vùng sản xuất thí điểm với mô hình I vụ lúa + 1 vụ tôm,

hệ thống các công trình gồm đê bao, các cống ngăn triểu, ngăn mặn, trữ ngọt, hệ thống kênh trục, cống nội đồng, hiện nay Dự án đang được triển khai

Các công trình thủy lợi phục vụ sẵn xuất lúa và nuôi thủy sản khu vực còn lại của

huyện hầu như chưa có gì ngoài những kênh trương nhỗ trong các Dự án 773, d8ể phục

vụ khoảng 1.500 ha hoàn loàn dựa vào nước của các sông, kênh rạch tự nhiên như : Khâu

Băng, Khếm Thuyền, Rạch OAL, Eo Lới Đặc biệt Rạch Eo Lới là tuyến dẫn nước và

giao thông chính trong khu vực Toàn vùng chưa có công trình ngăn triiểu phòng chống

thiên tai vì thế Dự án đê biển ra đời

13

+ Dự án đê biển Thạnh Phú : Năm 2000, Dự án đã được phê duyệt, báo cáo nghiên cứu khả thi và đang tiến hành đấu thầu thiết kế thi cong

Dự án này có nhiệm vụ : Ngăn triểu nước biển dâng, sóng to, gió bão, ngăn mặn, trữ ngọt để phục vụ tiểu vùng Ì với điện tích 8.500 ha lúa và cây ăn trái; lấy nước mặn

phục vụ nuôi trồng thủy sản cho điện tích 1.500 ha thuộc tiểu vùng HH và tiểu ving DT cia

huyén Thanh Phú

2.4 Hoạt động sản xuất nuôi (rồng thủy sẵn

a) Khái quát -

Vùng ven biển Thạnh Phú có 7.220 ha mặt nước nuôi trồng thủy sắn Các hình

thức nuôi trồng bao gồm quảng canh cãi tiến (QCCT), bán thâm canh (BTC) và thâm

canh (TC), trong đó nuôi quảng canh cãi tiến là chủ yếu Hình thức nuôi tôm kết hợp với rừng cũng được khuyến khích phát triển

Trong vùng đã xây dựng xong các dự án đầu tư nuôi trồng thủy sản như sau :

- Dự án nưôi tôm sú QCCT Giao Thạnh : 1.000 ha

- Dự án nuôi tôm sú QCCT Thạnh Phong: 700 ha

- Dự án nuôi tôm sú QCCTAnNhơœn : 700ha

Ngoài ra, nhằm đầu tư khai thác các vùng đất hoang hoá, bãi bồi và tận đụng mặt nước trong các khu rừng sản xuất để kết hợp nuôi thủy sản nhằm nàng cao hiệu quả sử đụng mặt đất, mặt nước với tỷ lệ điện tích kết hợp cân đối như tỷ lệ tôm 30% và rừng 70% cho vùng rừng phòng hộ kết hợp sản xuất, tỷ lệ tôm 70% và rừng 70% cho các vùng hoang hoá, vùng bãi bồi, vùng nông nghiệp chuyễn đổi sang nuôi trồng thủy sản

b) Đặc điểm và hiện trạng nuôi trồng (hủy sản vùng ven biển Thạnh Phú

b.1 Các hình thứcmô hình nuôi tôm

Có 4 hình thức nuôi tôm đã được áp dụng trong vùng ven biển Thạnh Phú Những hình thức này đã được phân cấp theo mức độ thâm canh của hệ thống Tất cả các hình

thức nuôi đều phụ thuộc vào nguồn nước biển lấy vào ao lúc triểu cao và ao đã được cải tạo và thu hoạch lúc triều thấp

(1) Nuôi quảng canh (nuôi tự nhiên)

Đây là hình thức nuôi sơ khai nhất và con giống nuôi hoàn toàn thu từ tự nhiên

“Không bổ sung thức ăn nhân tạo, khâu quản lý đơn giản Nước được thay đổi hàng ngày

vào chu kỳ của thủy triểu Cửa sông đơn giản được dùng để lấy nước, thức ăn tự nhiên và cơn giống theo thủy triểu Thu hoạch hầu như trong năm, thường 2 tháng/1 lần Diện tích

ao nuôi dao động vài hécta đến 10 hécta Năng suất phổ biến hiện nay dưới 200

kg/h2a/năm Ngoài việc thu sản phẩm là tôm, còn thu được các sản phẩm khác trong ao -

nuôi (như nuôi cá, cua, .) Năng suất trung bình hàng năm giảm một cách từ từ - vào

năm 1991 là 300 kg/ha/năm, đến năm 1998/99 chỉ còn 180 kg/ha/nam Su giảm năng

14

suất nuôi trong những năm gần đây là do sự giảm số lượng và chất lượng con giống ngoài tự nhiên lấy vào các ao nuôi, điều này cũng chứng minh rằng mật độ phân bố của con giống cũng giảm dân từ 0,0035 con/lft vào năm 1992, đến năm 1996 chỉ còn

0,00005 con/lit

(2) Nuôi quảng canh cải (iến

Ao nuôi cũng giống như nuôi quảng canh nhưng diện tích nhỏ hơn, việc thiết kế xây dựng ao có tốt hơn, có các biện pháp chăm sóc nhất định, như bón phân để gây nguồn

thức ăn tự nhiên Ao nuôi với mật độ thả 0,1-2 con (P30-35)/m2 hầu hết là nuôi tôm Sú

(Penaeus monodon) Giống nuôi chủ yếu vẫn là nguồn giống tự nhiên, nhưng được chọn

lọc các loài thích hợp, đánh bất bớt các loài cá tạp, có bổ sung thêm nguồn giống nhân

tạo và thức ăn viên nhân tạo Nâng suất phổ biến hiện nay đạt khoảng 300-500 kg/ha/năm Năng suất nuôi trung bình và lợi nhuận giảm đi một cách nhanh chóng từ

500 kg/ha/năm vào năm 1991 và chỉ còn '200 kg/ha/näin vào năm 1993 Sau đó, năng

suất nuôi gia táng dần dần lên đến 700 kg/ha/nam vao nam 1997

(3) Nuôi bán thâm canh (bán công nghiệp)

Về con giống chủ yếu là con giống nhân tạo, mật độ nuôi khá cao, 3-10 con (P30- 35)/m2 , có áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật, chế độ quản lý chặt chẽ hơn hình

thức nuôi quảng canh cải tiến: cụ thể là có thay nước hàng ngày theo thủy triểu hoặc dùng máy bơm, bón phân và cho ăn thêm thức án tổng hợp, có phòng trừ dịch hại và bệnh tật Năng suất nuôi trung binh hiện nay trên 400 kg/ha/vụ nuôi, nhưng sản lượng nay dao động trong khoảng 195-575 kg/Ha/vụ trong những năm 1993-1998/99 Sự lên xuống thất thường này hầu hết la phụ thuộc vào chất lượng con giống, chất lượng nước

và sự rủi ro về bệnh tat

(4) Nuội thâm canh (nuôi công nghiệp)

Đây là hình thức nuôi chủ yếu hiện nay của các nước tiên tiến, mật độ nuôi cao 30-40 con (P12-15)/m2, đầu tư khoa học kỹ thuật tiên tiến, chế độ quản lý tốt, khống chế điều

kiện môi trường thích hợp với các đối tượng nuôi, thức ăn cung cấp đầy đủ, chủ động hoàn toàn về nguồn giống, phòng trừ và tiêu diệt dịch bại, cổ máy khuấy nước, nước cấp

vào ao nuôi được xử lý qua ao chứa (phương pháp xử lý nước phổ biến là cơ học và hóa học) Mỗi vụ nuôi kéo dài 100-130 ngày, nuôi quanh năm, thường từ 2-3 vụ nuôi/năm

Các ao nuôi có diện tích phổ biến là 5.000-10.000 m2 Trước khi thả giống, ao được tháo

khô nước, phơi khô và làm vệ sinh đáy ao khoảng 10-15 ngày, bón phân và tạo màu nước

cho ao Sau đó, thả tôm giống cỡ (P12-15) Sau thời gian 15 ngày từ khi thả giống, tiếp tục cung cấp nước vào ao nuôi để bổ sung cho phần bay hơi và rò rỉ ra ngoài ao, nước cấp vào ao nuôi được lấy từ ao dự trữ đã xử lý tạp và ví khuẩn trong nước,

Công trình nuôi được xây dựng kiên cố, trang thiết bị máy móc hiện đại Năng suất

nuôi trung bình đạt trên 900 kg/ha/vụ, dôi khi đạt đến 1.800 kg/ha/vụ Hình thức nuôi này đã được áp dụng ở một vài hộ nuôi tôm thuộc Thạnh Phú và Ba Tri trong vài năm gần đây

Những hình thức nuôi tôm trên đã được áp đụng cả bên trong và bên ngoài rừng ngập

mặn Những kinh nghiệm gần dây đã khai triển kết hợp việc trồng rừng ngập mặn với hệ

15