Tư tương Hồ Chí Minh

MĐYC: - Qua giới thiệu bài này, giúp các đồng chí nắm được những vấn đề cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân; sự vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết trong

MĐYC:

- Qua giới thiệu bài này, giúp các đồng chí nắm được những vấn đề cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân; sự vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết trong giai đoạn cách mạng mới.

- Từ đó, các đ/c vận dụng vào thực tế địa phương, đơn vị mình, thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm thực hiện chiến lược đại đoàn kết

có cơ sở vững chắc tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ vinh quang của người cán

bộ, đảng viên trong giai đoạn cách mạng mới; góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân thành sức mạnh tổng hợp để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

* Tài liệu: Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị - Tư tưởng Hồ Chí Minh, do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh biên soạn, Nxb Lý luận Chính trị, HN, 2004.

* Thời gian: Một buổi.

* Phương pháp: Trình bầy theo phương pháp đền chiếu, dựa vào cấu trúc đề cương để các đ/c tiện theo dõi và ghi chép; có minh họa làm rõ nội

TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI.

Đảng lãnh đạo nhân dân làm cách mạng, nhưng cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân Đảng lãnh đạo để nhân dân đứng lên đấu tranh tự giải phóng và xây dựng

xã hội mới do mình làm chủ Sự nghiệp ấy chỉ

có thể được thực hiện bằng sức mạnh của cả dân tộc, bằng đại đoàn kết toàn dân tộc

Điều này đã được Hồ Chí Minh nói khá cặn

kẽ Theo quan niệm của Người, đại đoàn kết dân tộc là một trong những nhân tố quan trọng nhất bảo đảm thắng lợi của cách mạng Việt

- Đại đoàn kết toàn dân tộc, có người ví như là ngọn núi lớn nhất trong dãy núi tư tưởng Hồ Chí Minh hùng vĩ Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, đại đoàn kết toàn dân tộc là truyền thống quý báu nhất Chúng ta có một câu ca dao rất sâu sắc:

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng”

- Ý thức dân tộc, ý thức về một nước Việt Nam

đã có từ rất sớm của cha ông ta, trong khi nhiều

Nhờ có đại đoàn kết toàn dân tộc mà chúng ta đã làm nên Cách mạng Tháng Tám thành công, đánh thắng hai đế quốc to là Pháp và Mỹ, giải phóng hoàn toàn đất nước

Chân lý mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tổng kết:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết;

Thành công, thành công, đại thành công”

sẽ mãi mãi là ngọn đuốc soi đường trong tiến trình đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc;

đã và đang là ý chí, là khẩu hiệu hành động của mọi công dân Việt Nam yêu nước.

Tiến hành thống kê, phân tích những bài viết, bài nói của Hồ Chí Minh đã được công

bố trong Hồ Chí Minh Toàn tập (12 tập, nay là đĩa CD HCM), kết quả cho thấy, các bài đề cập đến vấn đề đại đoàn kết dân tộc chiếm tỷ lệ trên 40% Trong một số bài, Người đã nhiều lần nói đến đoàn kết, đại đoàn kết dân tộc:

- 16 lần trong “Sửa đổi lối làm việc”,

- 17 lần trong “Bài nói tại buổi khai mạc Đại hội thống nhất Việt Minh - Liên Việt”,

- 19 lần trong “Diễn văn kỷ niệm Quốc

Người đã trở thành linh hồn của khối đại đoàn kết dân tộc ngày càng rộng rãi và bền vững

Đại đoàn kết dân tộc là một nội dung xuyên suốt trong tư tưởng cũng như trong hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh.

Trong những cống hiến lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam, tư tưởng về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc của Người là một cống hiến đặc sắc, có giá trị lý luận và giá trị thực tiễn hết sức quan trọng

Hồ Chí Minh cho rằng: “Cách mệnh thì phải đoàn kết dân chúng bị áp bức để đánh đổ cả cái giai cấp áp bức mình, chứ không phải chỉ nhờ 5, 7 người giết 2, 3 anh vua, 9, 10 anh quan mà được” Người còn chỉ rõ: “Ở trong xã hội muốn thành công phải có 3 điều kiện là “thiên thời”, “địa lợi”

và “nhân hòa”

Ba điều kiện ấy đều quan trọng cả Nhưng “thiên thời” không quan trọng bằng “địa lợi” mà “địa lợi” không quan trọng bằng “nhân hòa” “Nhân hòa”

là tất cả mọi người đều nhất trí “Nhân hòa” là quan trọng hơn hết”.

Địa lợi

Nhân hòa

Qua đó thấy rằng, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến “nhân hòa”, đến sự nhất trí, đến đoàn kết trong đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người.

Để hiểu rõ vị trí vấn đề đoàn kết trong hoạt động lý luận và thực tiễn cách mạng của Hồ Chí Minh, chúng ta nghiên cứu 2 nội dung sau:

1- Đại đoàn kết là tư tưởng xuyên suốt, nhất quán của Hồ Chí Minh:

Thể hiện ở những điểm sau: (6)

(1) Do thường xuyên phải chống ngoại xâm mạnh hơn mình gấp bội và phải đương đầu với thiên tai, nên dân tộc Việt Nam có truyền thống đoàn kết Hồ Chí Minh chẳng những kế thừa truyền thống quý báu đó của dân tộc, mà còn nâng nó lên một tầm cao mới, trở thành tư tưởng, chiến lược cách mạng Việt Nam (Trong lịch sử hơn bốn ngàn năm dựng nước và giữ nước, chúng ta phải mất 1.200 năm chống xâm lược; trong đó, có những lúc dân tộc ta phải chống kẻ thù ngoại xâm mạnh hơn mình gấp bội, như Tần, Nam Hán, Mông Nguyên, Pháp,

(2) Trong các bài viết, bài nói của mình, Hồ Chí Minh bao giờ cũng nhấn mạnh vấn đề đoàn kết Thường thì đầu bài nói, bài viết, Người nhấn mạnh “Trước hết phải đoàn kết”; cuối bài nói, bài viết, Người lại nhấn mạnh “Tóm lại phải đoàn kết”.

(3) Đối tượng đoàn kết: Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh phải đoàn kết, đoàn kết hơn nữa; đoàn kết chặt chẽ, đoàn kết chặt chẽ hơn nữa; đoàn kết rộng rãi, đoàn kết rộng rãi hơn nữa; đoàn kết thật thà trên dưới; đoàn kết nội bộ; đoàn kết toàn dân; đoàn kết chủ - thợ; đoàn kết

từ trong Đảng ra ngoài quần chúng; đoàn kết giữa cán bộ cũ và cán bộ mới; đoàn kết lương

- giáo; đoàn kết giữa các dân tộc trong nước, giữa đồng bào trong nước và kiều bào ta ở nước ngoài; đoàn kết quốc tế, v.v.

(4) Hồ Chí Minh thường nói đoàn kết là

“nhiệm vụ hàng đầu”; “đoàn kết rất quan trọng”; có lúc Người nhấn mạnh “đoàn kết là điểm mẹ, điểm này thực hiện được tốt thì đẻ ra con cháu đều tốt”.

(5) Trong Di chúc của Hồ Chí Minh để lại cho toàn Đảng, toàn dân ta, Người nhấn mạnh về đoàn kết trong Đảng, đoàn kết toàn dân Sau

đó, Người nói về đoàn kết quốc tế và Người rất đau lòng “vì sự bất hoà giữa các Đảng anh em” Những dòng cuối cùng của Di chúc, Người viết: “Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng

(6) Trong quá trình tìm đường cứu nước khi đang ở nước ngoài, việc đầu tiên Hồ Chí Minh nghĩ tới là đoàn kết, đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế Về tới Tổ quốc, việc đầu tiên Người tiến hành là xây dựng Mặt trận Dân tộc thống nhất, thực hiện đoàn kết toàn dân Trong suốt gần 40 năm (1930 - 1969) trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người thường xuyên quan tâm đến đoàn kết trong Đảng, đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế.

Như vậy, có thể khẳng định rằng, đoàn kết, đại đoàn kết là một tư tưởng xuyên suốt, nhất quán của Hồ Chí Minh.

2- Đại đoàn kết - một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Gồm mấy ý sau:

Thắng lợi của cách mạng Việt Nam gồm nhiều nhân tố hợp thành tạo nên những thắng lợi của cách mạng Trong những nhân tố đó có vai trò lãnh đạo đúng đắn của Đảng, nhân tố lực lượng vũ trang, nhân tố đại đoàn kết tạo thành sức mạnh tổng hợp chiến thắng kẻ thù.

Tổng kết lịch sử dân tộc, Hồ Chí Minh rút ra kết luận: “Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự do Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn”

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc được hình thành trên những cơ sở tư tưởng - lý luận và thực tiễn rất phong phú

- Trước hết, đó là tinh thần yêu nước gắn liền với ý thức cộng đồng, ý thức cố kết dân tộc, đoàn kết dân tộc đã được hình thành và củng cố trong hàng ngàn năm lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của cả dân tộc, tạo thành một truyền thống bền vững, thấm sâu vào tư tưởng, tình cảm, tâm hồn của mỗi con người Việt Nam

Tinh thần, ý thức ấy đã tạo nên sức mạnh vô địch của cả một dân tộc để chiến thắng mọi thiên tai địch họa, làm cho đất nước được trường tồn, bản sắc dân tộc được giữ vững.

- Hai là, đối với mỗi người Việt Nam, những sắc thái tình cảm, như: “yêu nước”, “nhân nghĩa”,

“đoàn kết”, đã trở thành một tình cảm tự nhiên:

“Nhiễu điều phủ lấy giá giương,

Người trong một nước phải thương nhau cùng”;

+ Hoặc, đã trở thành một triết lý nhân sinh:

“Một cây làm chẳng nên non,

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”;

Tất cả đã ghi đậm dấu ấn trong cấu trúc

xã hội truyền thống, tạo thành quan hệ ba tầng chặt chẽ: gia đình - làng xã - quốc gia (nhà - làng - nước) và trở thành sợi dây liên kết các dân tộc, các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam

Trở thành sợi dây liên kết các dân tộc, các giai cấp, tầng lớp trong xã hội

Ghi đậm dấu ấn trong cấu trúc xã hội truyền thống, tạo thành quan hệ

bền chặt

Triết lý

- Hồ Chí Minh đã sớm hấp thụ được truyền thống yêu nước - nhân nghĩa - đoàn kết của dân tộc Người đã khẳng

quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi

sự hiểm nguy, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước ”.

(Hồ Chí Minh: Sđd, T6, trang 171).

- Tổng kết cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, Người cũng rút ra một

tộc thống nhất rộng rãi, đoàn kết quốc tế

để thế giới ủng hộ, giúp đỡ là một trong những nhân tố quan trọng quyết định

thống nhất Mặt trận Việt Minh và Hội Liên Việt, Hồ Chí Minh chỉ rõ:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết;

Thành công, thành công, đại thành công”

Như vậy, theo Hồ Chí Minh, đoàn kết càng rộng rãi, đoàn kết càng chặt chẽ thì thắng lợi càng to, thành tích càng lớn Lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung, lịch

sử cách mạng Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo nói riêng chứng minh sự khẳng định này của Người là hoàn toàn đúng.

Hồ Chí Minh đánh giá rất cao Theo Người, đoàn kết, đại đoàn kết là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam; đoàn kết càng rộng rãi, càng chặt chẽ thì thắng lợi càng lớn,

Trước khi ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã thấy được những hạn chế trong việc tập hợp lực lượng, đoàn kết toàn dân của các nhà yêu nước tiền bối, trước những yêu cầu khách quan mới của lịch sử dân tộc

Trong 72 năm (từ 1858 - 1930) có hơn 300 phong trào yêu nước và cuộc khởi nghĩa nổ

ra, nhưng tất cả đều thất bại Các lãnh tụ phong trào yêu nước và cuộc khởi nghĩa điển hình, như:

+ Nguyễn Trung Trực ở Nam Bộ, với ý chí sắt đá “Bao giờ nhổ hết cỏ nước Nam mới hết người Nam đánh Tây”;

dấu “chấm hết” của thời kỳ chống xâm lược theo ý thức hệ phong kiến, những kinh nghiệm và phương sách chống phong kiến, chủ yếu là Phương Bắc, không đủ sức chống quân viễn chinh thực dân có “tàu to, súng lớn” của Pháp;

nước hướng ra nước ngoài tìm đường cứu nước, nhưng cũng mắc phải sai lầm, như:

+ Hướng Đông: Con đường Duy Tân (1860) của Nhật, theo phương sách của Phan Bội Châu Sau này Phan Bội Châu nói: Tôi 100 lần làm nhưng 100 lần thất bại, không một chút thành công; và khuyên thanh niên nên đi theo con đường của Nguyễn Ái Quốc;

mạng Tân Hợi (1911) của Trung Quốc, song chỉ là sao chép “Thuyết Tam dân”: “Dân tộc độc lập, dân quyền tự

do, dân sinh hạnh phúc” của Tôn Trung Sơn (Tôn Dật Tiên) mà thôi;

+ Hướng Tây: Muốn tranh thủ “Cách mạng dân chủ” của giai cấp tư sản Pháp, theo con đường của Phan Chu Trinh, cũng là sai lầm, bởi sao có thể năn nỉ kẻ thù nới tay, ban ơn, làm sao

có thể mong muốn giai cấp tư sản nhủ lòng thương sót đối với giai cấp vô sản;

Tuy có nêu cao quyết tâm chống xâm lược, nhưng chưa bàn đến chính thể (ai lãnh đạo và lãnh đạo như thế nào đối với đất nước?);

+ “Tân Việt Cách mạng Đảng” (1926 - 1930): Tuy có nhận thức được vấn đề giải phóng dân tộc, song chưa thấy được lực lượng nòng cốt của cách mạng, với vai trò chủ lực của cách mạng là giai cấp công nhân.

Nguyễn Ái Quốc - Bác Hồ của chúng ta đã vượt qua tầm nhìn hạn chế của các nhà yêu nước đương thời, đi tìm đường cứu nước Bác cũng đi hướng Tây, song đến “sào huyệt” của chủ nghĩa thực dân đế quốc để tìm con đường cứu nước, cứu dân.

Đây chính là điểm xuất phát để Hồ Chí

xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta ” Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người đã vận dụng nhuần nhuyễn chủ nghĩa Mác - Lê nin, giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, trong đó có chiến lược đại đoàn kết toàn dân, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Qua đó, phát triển sáng tạo, làm phong phú thêm kho tàng lý luận Mác -

Lê nin.

Theo Hồ Chí Minh, vấn đề đại đoàn kết dân tộc không thể chỉ dừng lại ở quan niệm, ở tư tưởng,

ở những lời kêu gọi, mà phải trở thành một chiến lược cách mạng, trở thành khẩu hiệu hành động của toàn Đảng, toàn dân ta Nó phải biến thành sức mạnh vật chất, thành lực lượng vật chất có tổ chức Ngay từ khi tìm thấy con đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã rất chú ý đến việc đưa quần chúng nhân dân vào những tổ chức yêu nước phù hợp với từng giai tầng, từng giới, từng ngành nghề, từng lứa tuổi, từng tôn giáo; hơn nữa còn phù hợp với từng bước phát triển của phong trào cách mạng Tổ chức bao trùm nhất, thể hiện khối đại đoàn kết dân tộc chính là Mặt trận dân tộc thống nhất

Gồm 3 nội dung: Căn cứ thực hiện đoàn kết, nguyên tắc thực hiện đoàn kết, phương pháp thực hiện đoàn kết.

1- Căn cứ thực hiện đoàn kết:

Muốn thực hiện được đại đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết quốc tế, phải tìm được

điểm tương đồng của mỗi người dân Việt Nam, điểm tương đồng của tất cả những người lao động và tiến bộ trên thế giới Yêu cầu này được Hồ Chí Minh hết sức quan tâm

và xác định đúng ngay từ đầu

(2 nội dung: đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế)

1.1 Đối với đoàn kết toàn dân tộc.

Hồ Chí Minh lấy mục tiêu một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, dân giàu, nước mạnh làm điểm tương đồng, trân trọng, phát huy

nó để thực hiện đại đoàn kết trong Mặt trận dân lộc thống nhất

- Người tin rằng, vì mục tiêu này, người dân Việt Nam yêu nước, dù thuộc giai cấp, tầng lớp nào, giàu hay nghèo, dù thuộc đảng phái, tổ chức yêu nước nào, dù có tôn giáo hay không theo tôn giáo nào, trước sau sẽ tìm đến nhau, xích lại gần nhau, đoàn kết thành một khối thống nhất

- Lịch sử ra đời, phát triển của Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam đã chứng minh tư tưởng đoàn kết là tất

yếu và cần thiết của Hồ Chí Minh là hoàn toàn đúng đắn, như:

+ Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (5-1946);

Việt (3-1951);

Việt Nam (12-1960);

chủ và Hoà bình Việt Nam (4-1968);

+ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (1976).

Kế thừa và phát huy truyền thống yêu nước, chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam, kết hợp nhuần nhuyễn quan điểm “dân

là gốc” (của dân tộc), “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” (của CNMLN), 77 năm trước đây, gần 10 tháng sau khi Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập, ngày 18-11-1930, Hội Phản đế đồng minh - hình thức tổ chức đầu tiên của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam ở nước ta ra đời, do Đảng Cộng sản Việt Nam và lãnh tụ Nguyễn

Ái Quốc khởi xướng và lãnh đạo, nay là MTTQ Việt Nam, đã đánh dấu sự phát triển về chất CỦA phong trào đoàn kết yêu nước của nhân dân ta trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp đô hộ và bè lũ tay sai

Kế tục sự nghiệp cách mạng của Hội Phản đế đồng minh (1930-1936) và của Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936 - 1939), Mặt trận Phản đế (1939 - 1941), Mặt trận Việt Minh (1941) đã tập hợp các tầng lớp nhân dân, các đảng phái yêu nước và các tổ chức cứu quốc, đoàn kết, động viên toàn dân vùng lên giành chính quyền, đưa Cách mạng Tháng Tám đến thắng lợi, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa XHCN Việt Nam.

Đoàn kết trong Mặt trận Liên Việt , nhân dân và quân đội ta với sức mạnh vô địch,

đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ

“lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, đưa cuộc chiến đấu chống thục dân Pháp xâm lược đến thắng lợi, giải phóng một nửa đất nước, xây dựng và bảo vệ miền Bắc XHCN, làm hậu phương vững chắc cho tiền tuyến lớn miền Nam chống đế quốc Mỹ xâm lược.