bước đầu tìm hiểu sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện nho quan - ninh bình thời kỳ 1986 - 2000

Vận dụng đường lối đổi mới của Đảng vào điều kiện cụ thể của địa phương, Đảng bộ và nhân dân huyện Nho Quan đã tìm tòi, đổi mới phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện, đạt được những

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

ĐẶNG THỊ DUYÊN

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN NHO QUAN - NINH BÌNH THỜI KỲ 1986 - 2000

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

ĐẶNG THỊ DUYÊN

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN

NHO QUAN - NINH BÌNH THỜI KỲ 1986 - 2000

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Giảng viên hướng dẫn: ThS Hoàng Xuân Thành

SƠN LA, NĂM 2014

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy Hoàng Xuân Thành đã chỉ bảo và hướng dẫn tận tình trong suốt quá trình thực hiện khóa

luận, cùng toàn thể thầy cô trong khoa Sử - Địa, trường Đại học Tây Bắc, trung tâm thông tin - thư viện trường Đại học Tây Bắc

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn UBND, phòng thống kê, huyện ủy, thư viện huyện Nho Quan đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

Để hoàn thành khóa luận này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận

Sơn La, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Đặng Thị Duyên

DANH MỤC BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài 4

4 Nguồn tư liệu, phương pháp nghiên cứu 4

5 Đóng góp của khóa luận 4

6 Bố cục của khóa luận 5

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN NHO QUAN (NINH BÌNH) 6

1.1 Điều kiện tự nhiên 6

1.1.1 Vị trí địa lí, địa hình 6

1.1.2 Tài nguyên thiên nhiên 7

1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 9

1.2.1 Đặc điểm kinh tế 9

1.2.2 Đặc điểm xã hội 10

1.3 Tình hình kinh tế - xã hội huyện Nho Quan trước 1986 11

CHƯƠNG 2 SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN NHO QUAN - TỈNH NINH BÌNH THỜI KỲ 1986 - 2000 16

2.1 Chủ trương, chính sách đổi mới của nhà Đảng, Nhà nước và địa phương thời kỳ 1986 - 2000 16

2.2 Sự phát triển về kinh tế - xã hội từ 1986 - 2000 19

2.2.1 Kinh tế 19

2.3 Xã hội 32

CHƯƠNG 3 SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN NHO QUAN TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP VÀ MỞ CỬA 35

3.1 Lao động - việc làm - thu nhập 35

3.2 Giáo dục - Văn hóa 39

3.3 Y tế 43

3.4 Thực hiện chính sách xã hội 44

KẾT LUẬN 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau đại thắng mùa xuân năm 1975 đã đưa đất nước ta bước vào kỉ nguyên độc lập, thống nhất, đi lên xã hội chủ nghĩa Để xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trước mắt chúng ta phải nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh, ổn định và khôi phục kinh tế - văn hóa, hoàn thành thống nhất đất nước về mặt Nhà nước

Trong thời gian đầu sau năm 1975 đất nước ta đạt được những thành tựu đáng kể Sớm ổn định tình hình chính trị, kinh tế - xã hội, bước đầu khắc phục hậu quả chiến tranh và chủ nghĩa thực dân kiểu mới của Mỹ; bên cạnh đó trong cải tạo quan hệ sản xuất, bước đầu phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục Tuy nhiên, nước ta cũng gặp không ít khó khăn về kinh tế - xã hội đòi hỏi phải giải quyết đặc biệt là trong những năm 80 của thế kỉ XX đã trở nên trầm trọng hơn Nguyên nhân gây nên tình trạng trên là do chúng ta vừa mới giành độc lập còn ngổn ngang về nhiều vấn đề, chưa có kinh nghiệm trong việc đề ra các kế hoạch để phát triển đất nước

Để đưa nước ta thoát khỏi cuộc khủng hoảng trên, Đảng ta đã đề ra đường lối mới đầu tiên tại Đại hội VI (12 - 1986), đổi mới phải toàn diện và đồng bộ, từ kinh

tế và chính trị đến tổ chức, tư tưởng, văn hóa Đổi mới kinh tế phải gắn liền với đổi mới chính trị, nhưng trọng tâm là đổi mới kinh tế được điều chỉnh, bổ sung, phát triển tại Đại hội VII (6 - 1991), Đại hội VIII (6 - 1996), Đại hội IX (4 - 2001)

Vận dụng đường lối đổi mới của Đảng vào điều kiện cụ thể của địa phương, Đảng bộ và nhân dân huyện Nho Quan đã tìm tòi, đổi mới phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện, đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội

Nho Quan là huyện miền núi nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Ninh Bình, ở đoạn giữa vùng đồi núi từ Hòa Bình chay theo hướng Tây Bắc - Đông Nam đến thị xã Tam Điệp Huyện Nho Quan có rất nhiều thế mạnh về đất đai, khí hậu, nguồn nước nhất là con người nơi đây cần cù, sáng tạo, để phát triển nông nghiệp, công nghiệp và lâm nghiệp “Trong thời kỳ đổi mới (1986 - 2000), vượt qua bao khó khăn, chuyển đổi cơ bản cơ chế quản lý kinh tế, từng bước chuyển đổi cơ

cấu kinh tế tạo sức mạnh về vật chất và tinh thần là tiền đề thuận lợi cho công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa trên quê hương Nho Quan”

Để đạt được những thành tựu trong thời kỳ 1986 - 2000 Đảng bộ và nhân dân huyện Nho Quan đã trải qua các kỳ Đại hội lần thứ XVIII (1981 - 1986), XIX (1986 - 1988), XX (1988 - 1991), XXI (1991 - 1996), XXII (1996 - 2000), các nghị quyết và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam đã được Đảng bộ huyện vận dụng sáng tạo, linh hoạt vào tình hình cụ thể của địa phương Những chính sách mà Đảng đề ra làm cho bộ mặt của huyện được thay

da đổi thịt, kinh tế - xã hội bắt đầu có những bước tiến quan trọng Đảng bộ và nhân dân toàn huyện đoàn kết, vững vàng trước mọi thử thách khó khăn, tin tưởng ở đường lối đổi mới của Đảng, đẩy mạnh mọi hoạt động kinh tế - xã hội, tập trung thực hiện thắng lợi nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Cụ thể hóa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những yếu kém cần được sự quan tâm hơn nữa của các cấp ủy Đảng đối với nhân dân huyện Nho Quan nói riêng và nhân dân cả nước nói chung

Là người con sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Nho Quan có lịch sử lâu đời, giàu lòng yêu nước và truyền thống cách mạng Tôi muốn tìm hiểu về lịch sử quê hương mình, qua đó biết được nhân dân trong huyện đã vượt qua khó khăn, thử thách trong chặng đường đổi mới Qua nghiên cứu này, tôi có mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình hệ thống lại những nét chính trong việc thực hiện công cuộc đổi mới trên quê hương tôi

Huyện Nho Quan là một phần của tỉnh Ninh Bình, đang trên đà phát triển thay da đổi thịt qua từng ngày nhờ sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng bộ huyện và

sự nỗ lực không ngừng nghỉ của nhân dân Tôi thực hiện đề tài này nhằm tìm hiểu về sự phát triển một cách toàn diện trong thời kỳ đầu đổi mới của huyện Ngoài ra, đề tài này sẽ là nguồn tư liệu để nghiên cứu lịch sử địa phương, là

cơ sở để nghiên cứu những chặng đường tiếp theo của huyện Đặc biệt đề tài này còn là nguồn tư liệu quan trọng trong công tác giảng dạy lịch sử địa phương của tôi sau này

2 Lịch sử nghiên cứu

Sự nghiệp đổi mới của đất nước từ năm 1986 đến nay đã làm cho tình hình kinh tế - xã hội nói chung, huyện Nho Quan nói riêng đạt được những kết quả nhất định làm thay đổi bộ mặt của nước ta Vấn đề kinh tế - xã hội trong công cuộc đổi mới đã trở thành đề tài hấp dẫn thu hút nhiều nhà nghiên cứu

Về mặt Nhà nước, tác phẩm: “Chính sách khẳng định phát triển đường lối mới”, (1989) của Đồng chí Đỗ Mười, “Tiếp tục đổi mới ổn định vững chắc tình hình tạo thế mạnh phát triển hơn”, (1991); “Đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới vì chủ nghĩa xã hội”, bao gồm 6 chương trong đó cuốn sách này đã giành 1 chương để nói về công cuộc đổi mới của đất nước Những bài viết và cuốn sách này đã làm sáng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta được bắt đầu thực hiện từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI

Cuốn “Đại cương lịch sử Việt Nam - tập 3”, PGS.Lê Mậu Hãn (chủ biên), NXB Giáo Dục Việt Nam, 2010, trong đó tác giả đã giành 1 chương trình bày vấn đề kinh tế - xã hội, văn hóa nước ta trong công cuộc đổi mới

Về địa phương, cũng có những tài liệu nghiên cứu và đề cập tới ấn đề kinh

tế - xã hội huyện Nho Quan

UBND, Phòng thống kê huyện Nho Quan đã tập hợp những cuốn “Số liệu

cơ bản (1990 - 1994)”, “Số liệu thống kê kinh tế - xã hội (8 - 1996)”, “Số liệu thống kê kinh tế - xã hội (1995 - 2000), Đó là những tại liệu nghiên cứu về kinh tế - xã hội thời kỳ đổi mới của huyện Nho Quan Tuy nhiên, những tài liệu

đó mới nghiên cứu ở mức độ khái quát, chưa đi sâu vào vấn đề, cũng có những tài liệu chỉ là những con số chưa có sự so sánh, phân tích để biết được sự thay đổi hay phát triển của huyện Nho Quan

Những tài liệu ở trên đã nghiên cứu và đề cập tới vấn đề kinh tế - xã hội của huyện Nho Quan Tuy nhiên, đó mới chỉ ở một khía cạnh nhất định nào đó chưa

có tài liệu nào nghiên cứu cụ thể và trình bày đầy đủ, hệ thống Chính vì vậy, khóa luận này xin nghiên cứu đi sâu hơn tìm hiểu sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Nho Quan thời kỳ 1986 - 2000

3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng mà khóa luận tập trung nghiên cứu là sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Nho Quan thời kỳ 1986 - 2000

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận này đi sâu vào vấn đề phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian

1986 - 2000 Ngoài ra còn giới thiệu khái quát tình hình kinh tế - xã hội của huyện Nho Quan trước năm 1986

3.3 Nhiệm vụ của khóa luận

Khóa luận tập trung nghiên cứu vào việc khôi phục lại sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Nho Quan, thông qua đó khẳng định những thành tựu về kinh tế - xã hội mà nhân dân huyện Nho Quan đã đạt được trong thời kỳ đổi mới Bên cạnh đó còn chỉ ra những tồn tại yếu kém, nguyên nhân gây nên những yếu kém đó

4 Nguồn tư liệu, phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

Các văn kiện của Đảng qua các thời kỳ Đại hội toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX

Các văn kiện của Đại hội Đảng bộ huyện Nho Quan lần thứ XVIII, XIX,

XX, XXI, XXII, các nghị quyết của Huyện Ủy, UBND huyện Nho Quan, các tài liệu sách báo của các phòng ban huyện

Các sách báo, tạp chí, các luận văn có liên quan đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện khóa luận này tôi đã vận dụng các phương pháp: phương pháp lịch sử, phương pháp logic, nhằm tái hiện lại các quá trình phát triển của khóa huyện trên con đường đổi mới

5 Đóng góp của khóa luận

Qua việc nghiên cứu, khóa luận nhằm tại hiện một cách có hệ thống quá trình phát triển của huyện Nho Quan từ 1986 - 2000 Bên cạnh đó, phải làm rõ thành tựu mà huyện đã đạt được; những khó khăn và nguyên nhân cản trở sự phát triển của địa phương

Góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống đấu tranh cách mạng của nhân dân trong huyện, tự hào về thành tích đã đạt được Bên cạnh đó chỉ ra trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương

6 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo, khóa luận được chia làm ba chương: Chương 1: Khái quát về huyện Nho Quan (Ninh Bình)

Chương 2: Sự phát triển kinh tế - xã hội huyện Nho Quan - tỉnh Ninh Bình thời kỳ 1986 - 2000

Chương 3: Tác động từ sự phát triển kinh tế - xã hội đến đời sống nhân dân huyện Nho Quan - tỉnh Ninh Bình

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN NHO QUAN (NINH BÌNH)

1.1 Điều kiện tự nhiên

1.1.1 Vị trí địa lí, địa hình

Nho Quan là huyện miền núi nằm ở phái Tây Bắc tỉnh Ninh Bình Đây là nơi tụ hội đầu mối giao thông quan trọng nối liền vùng Tây Bắc với đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược, Nho Quan là nơi hậu cứ, cất dấu quân lương và là điểm xuất phát tiến công quân thù

Về mặt tọa độ, huyện Nho Quan nằm trong khoảng 20,19 độ vĩ Bắc, 105,4

độ kinh Đông, ở đoạn giữa vùng đồi núi từ Hòa Bình chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam Huyện Nho Quan, phía Bắc và Tây Bắc giáp Hòa Bình, phía Đông giáp huyện Gia Viễn, phía Tây giáp tỉnh Thanh Hóa, phía Nam giáp tỉnh Thanh Hóa và Tam Điệp Độ cao trung bình so với mặt nước biển từ +3 đến +5, lượng mưa hàng năm ở Nho Quan trung bình là 2000mm

Trải qua lịch sử phát triển lâu dài của đất nước, Nho Quan có nhiều tên gọi khác nhau Thời kỳ Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất giang sơn lập nên nước Đại Cồ Việt, vùng này thuộc phủ Tràng An Dưới triều nhà Lý (1504) gọi là Trường Yên Đến triều Trần đổi là trấn Thiên Quan, năm Quang Thái thứ 10 (1397) đổi là phủ Thiên Quan, triều Tự Đức năm thứ 15 (1861) đổi thành phủ Nho Quan

Năm 1921, ba tổng Đề Cốc, Bất Một, Xích Thố thuộc huyện Yên Hóa sát nhập vào huyện Gia Viễn Sau cách mạng tháng Tám năm 1945 điều chỉnh cắt tổng Vân Trình (huyện Gia Viễn) nhập vào huyện Nho Quan

Đầu năm 1953, ủy ban hành chính liên khu II quyết định sáp nhập 5 xã Quang Minh, Phú Thịnh, Bảo Lương, Đoàn Kết và Yên Lương thuộc huyện Nho Quan vào huyện Yên Thủy (Hòa Bình)

Tháng 4 năm 1977, do sự chỉ đạo của Trung ương phân bổ lại các khu vực hành chính đã sáp nhập 2 huyện Nho Quan và Gia Viễn thành huyện Hoàng Long (Quyết định của Hội đồng Chính phủ số 125/CP ngày 27 tháng 4 năm 1977)

Tháng 4 năm 1981, do yêu cầu tình hình mới đòi hỏi phải tăng cường lãnh đạo và quản lý cấp huyện Hoàng Long lại được điều chỉnh địa giới hành chính, tách thành 2 huyện Hoàng Long và Gia Viễn

Ngày 23 tháng 11 năm 1993, theo Nghị định 88/CP của chính phủ đổi tên huyện Hoàng Long trở lại tên cũ là huyện Nho Quan

Hiện nay diện tích tự nhiên của huyện Nho Quan theo điều tra năm 2008 là

45833 ha Địa hình Nho Quan đa dạng, vừa có rừng núi, vùng bán sơn địa xem đồng trững Nho Quan hình thành 3 vùng rõ rệt:

* Vùng 1: bao gồm 3 xã là xã Kỳ Phú, Cúc Phương và Phú Long

* Vùng 2: bao gồm xã Đồng Phong, Thạch Bình, Phú Sơn, Lạc Vân, Văn Phong, Yên Quang, Lạng Phong, Văn Phương, Phú Lộc, Văn Phú, Sơn Hà, Quỳnh Lưu, Quảng Lạc, Sơn Lai, Xích Thổ, Gia Sơn, Gia Lâm, Gia Tường

Ba xã vùng 1 và 18 xã vùng 2 lúa cấy ít năng suất không cao, chủ yếu là trồng mầu: lạc, khoai sọ, sắn, khoai lang, khoai môn, cà chua, ớt,

* Vùng 3: gồm 5 xã là xã Đức Long, Thượng Hòa, Sơn Thành, Thanh Lạc

và Gia Thủy Đây là vùng thường đạt năng suất cao trong trồng lúa

Dân số Nho Quan ngày nay có 144792 người (2003), sinh sống trên đất Nho Quan gồm có 9 dân tộc anh em, trong đó 2 dân tộc chiếm số đông là dân tộc Kinh và dân tộc Mường Dân tộc Kinh chiếm 82% dân số toàn huyện , dân tộc Mường có 18099 người chiếm 12, 5% số dân cả huyện C̣n lại là các dân tộc khác di cư từ nơi khác đến

1.1.2 Tài nguyên thiên nhiên

* Tài nguyên đất

Diện tích đất tự nhiên 45833 ha Đất đai hình thành 3 vùng: vùng rừng núi, vùng bán sơn địa, vùng đồng chiêm trũng

* Tài nguyên nước và khí hậu

Nho Quan có hệ thống hồ nằm ở phía Tây của huyện, trải dài từ phía Bắc đến phía Nam huyện, có hơn 30 hồ lớn nhỏ, trữ lượng hơn 17 triệu m3

nước Lớn nhất là hồ Yên Quang trữ lượng hơn 5 triệu m3

nước Mùa mưa hồ là nơi chứa lũ, mùa khô là nơi cung cấp nước để phục vụ sinh hoạt cho con người

Khí hậu, thời tiết Nho Quan là khí hậu của cảnh quan rừng nhiệt đới: mùa hè, mùa thu có mưa, mùa đông lạnh và khô Song cũng mang tính chất khí hậu tiểu vùng, mùa đông hay xuất hiện sương muối

* Tài nguyên sinh vật

Ở Nho Quan rừng chiếm 21% diện tích tự nhiên toàn huyện Rừng, đồi tập trung khá lớn, chạy dài 40 km từ Xích Thổ, Thạch Bình đến Sơn Hà, Quảng Lạc Đặc biệt, Nho Quan có rừng nguyên sinh Cúc Phương rộng 22200 ha riêng phần đất thuộc huyện Nho Quan rộng 11350 ha

Nhiều loại động thực vật quý hiếm và là thắng cảnh của đất nước Theo số liệu điều tra chưa đầy đủ riêng về thực vật đã tìm thấy 2000 loài Động vật ở đây

có 232 loài có xương sống , gồm 64 loài thú, 137 loài chim, 36 loài ḅ sát, 17 loài lưỡng thể

* Tài nguyên khoáng sản

Nho Quan có nhiều tài nguyên khoáng sản Đó là hệ thống núi đá vôi

11026 ha, cát vàng ở Xích Thổ, đất mầu ở Văn Phú là nguyên liệu để sản xuất ra

ve để quét tường, đá ong dùng làm vật liệu xây dựng ở Quỳnh Lưu, Phú Lộc, Sơn Hà ở Xích Thổ có đất làm gạch chịu nhiệt, Đầm Đùn (Thạch Bình) có mỏ than, trữ lượng khá lớn, suối nước khoáng nóng Thường Xung (Kỳ Phú) chữa được nhiều bệnh, có giá trị kinh tế cao

* Tài nguyên du lịch

Tiềm năng du lịch của Nho Quan rất lớn có nhiều hồ có cảnh đẹp như hồ Đồng Chương, hồ Yên Quang, suối nước nóng Thường Xung đặc biệt phải nói tới đó là Cúc Phương xứ sở của những loài bướm lạ có màu sắc đẹp, nhiều loại động vật được phát hiện đầu tiên như: Sóc bụng đỏ, các niếc hang, trăn gấm gấu, ngựa báo gấu Tất cả tạo nên sự thống nhất trong khu rừng thật hoàn chỉnh, là điểm đến thăm quan, du lịch hấp dẫn thu hút nhiều khách du lịch

Với vị trí địa lý thuận lợi, địa hình đa dạng, tài nguyên thiên nhiên phong phú, nguồn lao động dồi dào, tạo điều kiện thuận lợi để Nho Quan phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên do địa hình Nho Quan giống như lòng chảo nên thường xuyên úng lụt và khô cạn Vì thế, người dân ở đây thường có câu: “Nho

Quan chưa nắng đã hạn, chưa mưa đã úng” Những điều kiện này đã gây khó khăn trong việc phát huy tiềm năng của các ngành kinh tế trong huyện

1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

1.2.1 Đặc điểm kinh tế

Nho Quan có diện tích 457 km2 chiếm 32,9% diện tích của toàn tỉnh (2000), theo số liệu thống kê năm 2006 thì dân số toàn huyện là 147514 người, mật độ dân số trung bình là 322 người/km2 Tuy nhiên, dân số của huyện lại phân bố không đều, có những xã tập trung dân cư quá đông như Gia Thủy (895 người/km2), lại có những nơi tập trung quá ít như các xã Kỳ Phú (90 người/km2), Cúc Phương (22 người/km2) thấp hơn mức trung bình chung của huyện quá nhiều Nghề sống chính là nông nghiệp, lao động đang làm trong ngành nông nghiệp và lâm nghiệp là 57701 người (chiếm 85,8% lao động của toàn huyện)

Hoạt động kinh tế từ lâu đời của cư dân huyện Nho Quan là làm ruộng, trồng lúa nước, ngô, khoai, sắn và trồng một số cây công nghiệp như: lạc, vừng, thuốc lá, nhằm nâng cao đời sống của nhân dân trong huyện Bên cạnh đó, nơi đây có đất đai màu mỡ, khí hậu thuận lợi tạo điều kiện cho việc đa dạng hóa các cây trồng nâng cao năng suất cho nhiều loại cây trồng như: khoai sọ, vải, nhãn,

na Có đồng cỏ ở một số nơi trong huyện để chăn nuôi gia súc: trâu, bò, dê Tuy nhiên ngoài những thuận lợi để phát huy thế mạnh của mình huyện cũng gặp không ít khó khăn, thử thách Địa hình không thuận lợi cho việc sử dụng đất, thường xuyên xảy ra thiên tai lũ lụt, ở vùng bán sơn địa thì đất đai không thuận lợi, ở Nho Quan khí hậu mang tính chất tiểu vùng, mùa đông còn xuất hiện sương muối ảnh hưởng tới sự phát triển của nhiều loại cây trồng, vật nuôi

Hiện nay được sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, Đảng bộ huyện đã đầu tư hàng chục triệu đồng, hàng vạn ngày công làm thủy lợi, đào đắp hàng triệu m3

đất, đắp đê làm thêm hồ chứa nước, sửa lại hồ, xây dựng trạm bơm tạo điều kiện để phát triển nông nghiệp Hơn nữa còn có hợp tác xã thủ công nghiệp làm hàng xuất khẩu thúc đẩy kinh tế của huyện, từng bước cải thiện đời sống vật chất cho nhân dân

Nho Quan là huyện giàu truyền thống cách mạng, sản sinh ra nhiều anh hùng dân tộc Trong công cuộc đổi mới của Đảng những truyền thống ấy tiếp tục được phát huy, hăng hái vươn lên, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng huyện Nho Quan ngày càng giàu mạnh, văn minh, hiện đại

1.2.2 Đặc điểm xã hội

Nho Quan là vùng đất cổ, nên có con người sinh sống ở đây từ rất sớm Dân số Nho Quan ngày nay có 144792 người (2003), hiện nay có 9 dân tộc, trong đó: dân tộc Kinh chiếm 82% dân số, dân tộc Mường có khoảng 2 vạn người chiếm 12,5% dân số trong huyện các dân tộc khác chiếm tỉ lệ không đáng kể

Dân tộc Mường họ tụ tập thành những quần thể làng bản nằm sâu trong trong vùng rừng núi, chủ yếu ở khu vực vùng núi Cúc Phương Có làng xã họ sống chung với người Kinh Người Mường ở Nho Quan do người ở Thanh Hóa

và Hòa Bình xuống Còn lại dân tộc khác di cư ở nơi khác đến Họ cư trú vừa tập trung, vừa xen kẽ sống với người Kinh ở các xã: Cúc Phương, Kỳ Phú, Quảng Lạc, Phú Long, Thạch Bình, Yên Quang, Xích Thổ, Văn Phương

Nho Quan với bề dày lịch sử và với các bằng chứng khảo cổ của viện nghiên cứu khảo cổ học Việt Nam khai quật ở hang Đăng Đắng trong vườn quốc gia Cúc Phương tìm thấy 3 ngôi mộ của người nguyên thủy đã đi đến kết luận, con người sống ở đây thuộc thời kỳ đồ đá mới, cách ngày nay khoảng 7000 năm, thuộc văn hóa Hòa Bình

Ở trong hang Đăng Đắng còn tìm thấy những công cụ bằng đá có hình rìu

và búa đá cùng đống vỏ sò, vỏ hến đã hóa thạch Tại 4 xã: Yên Quang, Gia Tường, Thạch Bình và Văn Phương đã phát hiện được 4 trống đồng thuộc loại

II, còn được gọi là trống Mường [7]

Ở đất Nho Quan con người xuất hiện rất sớm và cũng là nơi người Nho Quan tham gia đấu tranh giành độc lập tự do lâu đời Vùng đất này từ thế kỉ X

đã in dấu ấn thời thơ ấu của Đinh Bộ Lĩnh và bà Đàm Thị (mẹ Đinh Bộ Lĩnh) Bên cạnh những khía cạnh trên, các vấn đề như tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên đã giảm qua các năm nhưng vẫn còn cao (năm 2000 tỉ lệ gia tăng dân số

tự nhiên là 1,16%) Hiện nay những phong tục hủ tục lạc hậu đã được xóa bỏ nhưng trình độ văn hóa, đời sống nhân dân trong huyện có sự chênh lệch Đây chính là những khó khăn thử thách đòi hỏi huyện phải giải quyết

1.3 Tình hình kinh tế - xã hội huyện Nho Quan trước 1986

Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 của nhân dân ta đánh bại hoàn toàn chiến tranh xâm lược và ách thống trị thực dân kiểu mới của Mỹ, giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất tổ quốc Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và hoàn thành thống nhất đất nước về mặt Nhà nước, cách mạng nước ta chuyển sang giai đoạn đất nước độc lập, thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV sau khi nêu bật những đặc điểm của cách mạng Việt Nam trong giai đoạn mới, Đại hội xác định đường lối chung xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta và đề ra đường lối phát

triển kinh tế: “Đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa Ưu tiên phát triển

công nghiệp nặng một cách hợp lí trên cơ sở phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ, kết hợp xây dựng công nghiệp và nông nghiệp cả nước thành một cơ cấu kinh tế công - nông nghiệp” [8]

Trên cơ sở đường lối chung và đường lối kinh tế, Đại hội đề ra phương hướng nhiệm vụ và mục tiêu của Đảng đề cũng giống như hầu hết các địa phương khác trong cả nước lúc bấy giờ Sau khi hoàn thành việc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế nhân dân toàn tỉnh Ninh Bình tiến hành xây dựng kinh tế - xã hội của tỉnh Dýới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Nho Quan nói riêng nhân dân huyện trong công cuộc đổi mới đã đạt được những thành tựu quan trọng Sở dĩ đạt được điều đó là do sức mạnh đoàn kết, truyền thống lao động của con người nơi đây

Dưới ánh sáng nghị quyết Đại hội IV, Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Nho Quan lần thứ XVI (vòng 2) họp từ ngày 4 đến ngày 7 tháng 4 năm 1977 Đại hội thảo luận và biểu quyết phương hướng nhiệm vụ, mục tiêu kinh tế - xã hội, hai

năm 1977 - 1978: “Tập trung phát triển nông nghiệp toàn diện, lấy sản xuất

lương thực, thực phẩm làm trung tâm, sản xuất thuốc lá làm nhiệm vụ trọng yếu, phát triển mạnh chăn nuôi, trồng cây gây rừng, chú trọng sản xuất hàng tiêu

dùng và hàng xuất khẩu ” [8] Những mục tiêu trên đã được nhân dân huyện

Nho Quan tiến hành thực hiện và trở thành những điều kiện thuận lợi trong những chặng đường tiếp theo để xây dựng nền kinh tế - xã hội phát triển bền vững

Về nông nghiệp tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng Cộng sản Việt Nam, nghị quyết của Đại hội chỉ rõ phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu

chủ yếu 1981 - 1985: “Tập trung phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp

là mặt trận hàng đầu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa ” [8; 287]

Trong không khí của Đại hội V của Đảng, nhân dân Đảng bộ huyện Nho Quan tập trung phát triển nông nghiệp:

Bảng 1: Tình hình sản xuất nông nghiệp từ 1965 - 1985

ở Gia Thắng Huyển ủy sớm nắm bắt, đánh giá đúng sức mạnh của động lực vật chất đối với người lao động, khi được khuyến khích sẽ nhân lên sức mạnh gấp bội, mô hình này làm cũng làm cho sản xuất nông nghiệp có bước phát triển Nhưng do cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp bộ lộ nhiều hạn chế không phù hợp với sản xuất nông nghiệp, kinh tế tập thể có khó khăn Xã viên

có tư tưởng: “Chân ngoài dài hơn chân trong”

Nhìn vào bảng thống kê (bảng 1) trên ta thấy được khoảng thời gian từ

1965 - 1985 nông nghiệp đã có sự phát triển nhưng không đều, thậm chí đã có

sự suy giảm Đặc biệt, trước năm 1986 tổng sản lượng lương thực đạt 15448 tấn (giảm 1,2 lần so với năm 1965) Sở dĩ có sự suy giảm đó là do cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ, rồi xảy ra 2 cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam (1977) và

biên giới phía Bắc (2 - 1979), do thiên tai làm mất mùa, sự chỉ đạo của các cấp

ủy chưa được chặt chẽ, thống nhất

Trước tình hình như trên, ngày 31/01/1981, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IV) ban hành Chỉ thị 100 về khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong các hợp tác xã nông nghiệp

Với chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng về khoán sản phẩm đến nhóm

và người lao động như luồng sinh khí mới thổi vào nông thôn tạo sức mạnh trong sản xuất nông nghiệp Cấy, cầy tốc độ nhanh đảm bảo thời vụ, nâng cao được chất lượng hoạt động của các hợp tác xã Đồng ruộng trước kia đầy cỏ năn lác, thùng đào, thùng đấu nay trở thành đồng lúa Củng cố quan hệ sản xuất, đồng thời có tác động rèn luyện cán bộ, Đảng viên góp phần chống tiêu cực, chống tư tưởng “làm ít muốn hưởng thụ nhiều”

Từ năm 1981, có chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng, sản xuất nông nghiệp vươn lên mạnh mẽ ở tất cả các hợp tác xã Đóng góp cho Nhà nước về lương thực đạt 107% so với kế hoạch, năng suất lúa vượt 4 tấn thóc/ha Sản xuất nông nghiệp trong 5 năm (1981 - 1985) có nhiều mặt tiến bộ Năng suất lúa bình quân (1983 - 1985) đạt 23 tạ/ha/vụ Tổng sản lượng thóc 5 năm (1981 -s 1985) đạt 123765 tấn [9]

Tuy nhiên, trên thực tế Chỉ thị 100 của Ban Bí thư cũng có điểm chưa hợp lý: cơ chế quan liêu bao cấp vẫn duy trì, việc phát triển kinh tế trong hợp tác xã

đã hạn chế sự phát triển tư nhân, sự chỉ đạo ở một số nơi thiếu sâu sát

Chính vì thế đã dẫn tới những mất cân đối trong nền kinh tế giữa cung và cầu yêu cầu đặt ra là cần phải đổi mới để giải quyết tình trạng trên

Trong khoảng thời gian này, huyện Nho Quan áp dụng các thành tựu khoa học

kĩ thuật vào sản xuất, đời sống còn hạn chế, chưa có các loại giống cây trồng cho năng suất cao, thích ứng với điều kiện tự nhiên của huyện Nông nghiệp đã bộc lộ nhiều điểm chưa phù hợp cần khắc phục để đưa kinh tế nông nghiệp phát triển

Cùng với trồng trọt, chăn nuôi cũng có bước phát triển mới Tuy nhiên, đàn trâu, đàn bó đóng vai trò quan trọng trong chăn nuôi lại có sự gia tăng không đều qua các năm

Bảng 2: Tình hình chăn nuôi huyện Nho Quan từ 1975 - 1985

để phục vụ cuộc sống của nhân dân Chính vì thế mà chăn nuôi chậm phát triển

* Về lâm nghiệp

Nho Quan là huyện miền núi của tỉnh Ninh Bình Vì thế, công tác chăm sóc

và bảo vệ rừng hết sức được Đảng bộ huyện và nhân dân chú trọng với lực lượng kiểm lâm được thành lập từ rất sớm, có trách nhiệm với công việc, hoạt động có hiểu quả đáp ứng được nhiệm vụ đề ra là bảo vệ và phát triển rừng Trồng cây gây rừng, bảo vệ rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc được chú trọng

Từ năm 1961 đến mùa xuân 1965, toàn huyện trồng hàng triệu cây các loại Riêng 2 năm 1964 - 1965, trồng được 394000 cây Trong 2 năm (1970 - 1972) toàn huyện trồng được 170 ha cây cải tạo đồi trọc và từ năm 1973 - 1975 toàn huyện trồng hơn hai triệu cây các loại trên đồi trọc đất trồng ven đường Tuy nhiên, với vị trí là huyện miền núi thì việc bảo vệ và trồng rừng như vậy vẫn còn yếu kém chưa đáp ứng được yêu cầu Việc khai thác rừng không có quy hoạch vẫn còn xảy ra, khai thác trái phép xảy ra ở nhiều nơi và cũng phải kể đến những diện tích rừng bị thiệt hại do bị cháy và bị sau bệnh

* Về công nghiệp

Trước năm 1986, Nho Quan đã quan tâm đến công nghiệp của huyện tuy nhiên còn gặp nhiều khó khăn Trong công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp đã có một số xí nghiệp như: xí nghiệp sứ, xí nghiệp gốm, xí nghiệp ngói, bên cạnh

đó còn có các hợp tác xã thủ công nghiệp: mành trúc, thêu ren, hàng mây hàng giang Nhưng do cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu của các ngành nghề, hơn

nữa ngành nghề thủ công nghiệp rất yếu, chưa có tỉ lệ đáng kể trong cơ cấu kinh

tế của huyện, chưa có ngành nghề mới nào được đưa vào phát triển

* Về văn hóa - giáo dục - y tế

Trên mặt trận văn hóa, Nho Quan đã có nhiều cuộc vận động xây dựng nếp sống mới, tập trung vào việc thực hiện việc cưới, bảo đảm đúng luật hôn nhân gia đình, xóa bỏ nạn tảo hôn, lấy vợ lẽ Hoạt động văn hóa, văn nghệ phục vụ tích cực nhiệm vụ chính trị tư tưởng, giáo dục truyền thông động viên nhân dân hăng hái lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm, xây dựng cuộc sống văn hóa mới ở khu dân cư trật tự vệ sinh dần dần đi vào nề nếp Qua đó, góp phần tích cực vào thắng lợi của công cuộc xây dựng đời sống mới của nhân dân trong huyện

Giáo dục đã được huyện Nho Quan quan tâm và luôn đặt lên hàng đầu nhằm nâng cao trình độ dân trí cho nhân dân toàn huyện Năm 1985, số học sinh trung học cơ sở là 19749 học sinh; số học sinh trung học phổ thông là 1577 học sinh Năm học 1984 - 1985 kết thúc, 90 - 95% học sinh lên lớp; 95% số học sinh tốt nghiệp Đặc biệt giáo dục hướng nghiệp tiến bộ hơn năm trước Các trường phổ thông duy trì sĩ số, các lớp bổ túc văn hóa tăng nhanh Như vậy, ngay trong chiến tranh và thắng lợi mùa xuân 1975 và tới trước 1986, giáo dục huyện Nho Quan biến đổi không ngừng

Lĩnh vực y tế, trong những năm 1984 - 1985 tuy còn gặp nhiều khó khăn nhưng huyện luôn quan tâm đến sức khỏe của nhân dân Vì thế đã cố gắng tạo điều kiện để bệnh nhân được điều trị: số người điều trị nội trú tại các cơ sở ý tế năm 1985 là 5263 người Ngăn chặn kịp thời những dịch bệnh lây lan, như đau mắt đỏ, viêm họng Các công trình vệ sinh giếng nước, nhà tắm được chú ý

sửa chữa, làm mới Bên cạnh còn có hoạt động bảo vệ bà mẹ: “Năm 1985, số lần

khám phụ khoa là 70008 lần người, số lần khám thai là 9181 lần người” [9]

CHƯƠNG 2

SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN NHO QUAN - TỈNH

NINH BÌNH THỜI KỲ 1986 - 2000 2.1 Chủ trương, chính sách đổi mới của nhà Đảng, Nhà nước và địa phương thời kỳ 1986 - 2000

* Chủ trương chính sách đổi mới của Đảng, Nhà nước

Tình hình kinh tế - xã hội của huyện: nằm trong bối cảnh chung cả nước, đang đối mặt với nhiều khó khăn thách thức gay gắt, lại trong hoàn cảnh thiên tai lũ lụt dầm dập, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống nhân dân Sản xuất nông nghiệp phát triển chưa vững chắc, thiên tai lũ lụt, hán hán xảy ra liên tiếp Những tiêu cực như tham ô, lãng phí, suy thoái đạo đức, lối sống cơ hội thiếu lành mạnh Trong khi đó, cơ chế pháp lý cũ, tập trung quan liêu bao cấp kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội

Đứng trước tình hình đất nước lâm vào cuộc khủng hoảng như vậy Đảng ta

đã tiến hành họp Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI từ 15 - 18/12/1986 Đại hội đã nhấn mạnh nguyên nhân dẫn ðến tình hình trên, trong những năm qua việc nhìn nhận, đánh giá tình hình cụ thể về các mặt kinh tế - xã hội của đất nước còn nhiều thiếu sót

Từ thực tiễn, Đại hội nêu lên những bài học quan trọng Một là trong toàn

bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc”, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động Hai là Đảng luôn luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng hành động theo quy luật khách quan Ba là phải biết kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại trong điều kiện mới Bốn là phải xây dựng Đảng ngang tầm nhiệm vụ chính trị của một Đảng cầm quyền lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc cách mạng xã hội

Trên cơ sở phân tích, đánh giá tình hình đất nước, Đại hội đề ra đường lối đổi mới

Trước hết là đổi mới cơ cấu kinh tế:

Cơ cấu công - nông nghiệp; cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp; ngành công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp nặng và kết cấu hạ tầng, cơ cấu

kinh tế huyện

Thực hiện ba chương trình kinh tế bao gồm chương trình lương thực - thực phẩm, chương trình hàng tiêu dùng, chương trình hàng sản xuất

* Đổi mới quan hệ sản xuất

Xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất hã hội chủ nghĩa, sử dụng và cải tạo đúng đắn các thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa

- Thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa

- Kinh tế tư bản tư nhân

- Kinh tế tự nhiên, tự cấp, tự túc

Sở dĩ Đảng, Nhà nước ta đổi mới quan hệ sản xuất như vậy nhằm phát huy sức mạnh vốn có và đẩy mạnh phát triển kinh tế theo hướng mới Trên cơ sở kinh tế nhà nước đóng vai tò chủ đạo, điều tiết các thành phần kinh tế khác, các thành phần kinh tế có quyền lợi và hợp tác bình đẳng trước pháp luật, tuân thủ pháp luật của nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

* Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế

Trên cơ sở đổi mới cơ cấu kinh tế, chấp nhận kinh tế nhiều thành phần và chuyển sang nền kinh tế hàng hóa Kiên quyết xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp, xây dựng cơ chế quản lý có kế hoạch theo phương thức hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, đúng nguyên tắc tập trung dân chủ

Cả nước là một thị trường thống nhất, có nhiều lực lượng thuộc các thành phần kinh tế cùng tham gia, thực hiện cơ chế giá cả thỏa thuận, giá kinh doanh với chủ trương này sẽ thúc đẩy được sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước bởi nó phát huy hết tiềm năng, sức sáng tạo vốn có của nhân dân ta trong công cuộc đổi mới

Đường lối đổi mới tiếp tục được hoàn thiện trong các nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII, VIII, IX Được nhân dân cả nước hưởng ứng và nghiêm túc thực hiện Tất cả đều vì mục đích chung là làm thay đổi bộ mặt đất nước một cách toàn diện

* Chủ trương chính sách đổi mới của huyện Nho Quan

“Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã thành công - Đại hội mở ra thời kỳ

đổi mới đất nước trên con đường đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội của nước ta Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI với những quan điểm tư tưởng chỉ đạo mới là kim chỉ nam cho mọi hành động của toàn Đảng, toàn dân thực hiện các nhiệm vụ cách mạng Kịp thời uốn nắn bổ sung những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn, ra sức vượt lên khó khăn, tháo gỡ những yếu kém của cơ chế quản lý cũ, từng bước xây dựng cơ chế quản lý kinh tế theo tinh thần đổi mới”

đó là những nhận định của Đảng bộ huyện Nho Quan [3; 321]

Triển khai thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI và các nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng của Bộ chính trị, của Ban bí thư, nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Nam Ninh (cũ) lần thứ IV, vào điều kiện cụ thể của huyện Hoàng Long, Đại hội lần thứ XIX đã đề ra mục tiêu lớn

và biện pháp là:

- Trong sản xuất nông nghiệp

Nho Quan xác định nông nghiệp giữ vai trò trọng yếu trong nền kinh tế của huyện, vì vậy cần hình thành rõ nét cơ cấu kinh tế nông - lâm nghiệp Trong đó tập trung huy động vốn và lao động cho công tác thủy lợi, sử dụng có hiệu quả

sự hỗ trợ vốn của Trung ương và chủa tổ chức lương thực thế giới (chương trình PAM), cơ bản chống được lũ tiểu mãn, tiêu úng, giải quyết được nước khi hạn hán, tạo điều kiện để phát triển nông nghiệp Cần chú trọng để phát triển cây lúa

và các loại hoa màu khác Từng bước đổi mới cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng giống mới và kỹ thuật thâm canh, mở rộng từng bước vụ hè thu

- Trong sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp

Xây dựng cơ bản, sản xuất công nghiệp, thủ công nghiệp có nhiều ý nghĩa, đặc biệt là ý nghĩa kinh tế và dân sinh Một số ngành nghề truyền thống trong huyện được khôi phục, phát triển và ngày càng được chú trọng Sản xuất vật liệu VD: làm gạch, ngói Phú Sơn, khai thác đá nung vôi, làm đỗ gỗ dân dụng Một

số cơ sở quốc doanh hợp tác xã vừa được đầu tư xây dựng và đi vào sản xuất Đẩy mạnh hơn nữa hoạt động chế biến nông sản, thuốc lá, lạc, đậu tương

để hướng ra xuất khẩu Cần phải phát huy tiềm năng vốn có đó là ngành nghề thủ công mĩ nghệ như: chiếu cói, đan bèo, may mặc, mộc

- Trong hoạt động thương nghiệp

Ổn định lĩnh vực lưu thông, phân phối, sắp xếp lại các xí nghiệp, công ty quốc doanh theo hướng tự chủ, thực hiện hạch toán trong sản xuất kinh doanh Thương nghiệp, thị trường lương thực ổn định, cả khi giáp hạt Thị trường tự do phát triển một cách nhanh chóng trong nền kinh tế nhiều thành phần Vì vậy, cần tăng cường công tác quản lý thị trường Hoạt động mua bán sản phẩm cần thực hiện tốt, bình ổn giá cả thị trường

- Trong tài chính, ngân hàng

Thực hiện tốt các hoạt động tài chính, ngân hàng, đồng thời tổ chức cho vay vốn sản xuất, ưu tiên vào đầu tư cho sản xuất nông nghiệp, có chính sách hợp lý, huy động tiền mặt trong nhân dân để ngân sách có thể thực hiện chi hỗ trợ

Thực hiện những chủ trương, nhiệm vụ của Đảng ta trong Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI Huyện Nho Quan đã căn cứ vào tình hình cụ thể và chủ trương, đường lối của Đảng, đưa ra những biện pháp và chủ trương cho huyện mình Song song với các kì Đại hội Đảng, ban chấp hành Đảng bộ đoàn kết, năng động, sáng tạo đề ra chủ trương, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội trong từng năm, trong từng thời kỳ thông qua các kỳ Đại hội XIX, XX, XXI, XXII Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân huyện đã đạt được những thành tựu

to lớn sau 15 năm tiến hành công cuộc đổi mới, làm thay đổi cơ bản bộ mặt của quê hương, bước vào thời kỳ phat triển mới

2.2 Sự phát triển về kinh tế - xã hội từ 1986 - 2000

2.2.1 Kinh tế

2.2.1.1 Trong sản xuất nông nghiệp

Nông nghiệp là ngành sản xuất đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo nhu cầu lương thực, thực phẩm cho con nười Hệ thống trồng trọt cung cấp năng lượng, dinh dưỡng cho con người tiêu thụ Như vậy nông nghiệp là ngành cung cấp lương thực, thực phẩm rất quan trọng, không có nông nghiệp thì không có

sự sống

Lênin đã từng nói: “Cõ sở thực sự của nèn kinh tế là dự trữ lýõng thực, không có dự trữ lýõng thực thì chính quyền nhà nước sẽ không có gì hết, những

chính sách về chủ nghĩa xã hội chỉ là mong muốn mà thôi” Nắm bắt được tầm quan trọng của nông nghiệp nhất là Việt Nam là nước chủ nghĩa xã hội lại có rất nhiều thế mạnh phát triển nông nghiệp đã xác định trọng tâm của nền kinh tế là nông nghiệp Phát triển nông nghiệp để cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp, nông nghiệp cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm

Đối với một số ngành công nghiệp, nguyên liệu do nông nghiệp cung cấp đóng vai trò quyết định làm sản phẩm chế biến có giá trị cao hơn Chính vì tầm quan trọng như vậy, muốn có nền công nghiệp phát triển trước tiên phải có nền kinh tế nông nghiệp vững chắc, ổn định

Nông nghiệp phục vụ tái sản xuất kinh tế, nông nghiệp còn là thị trường tiêu thụ của các sản phẩm các ngành kinh tế khác Để tái sản xuất cần phải có quá trình tiêu thụ sản phẩm, nông nghiệp được coi là thị trường rộng lớn của ngành kinh tế: tiêu thụ máy móc, thiết bị của ngành công nghiệp nặng, hàng tiêu dùng của công nghiệp nhẹ Nông nghiệp còn góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng, giải quyết việc làm cho nhân dân

Nông nghiệp đóng vai trò quan trong không thể thiếu của bất kỳ nước nào trên thế giới Vì thế trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước trước tiên luôn chú trọng đến nông nghiệp là chiếm vị trí hàng đầu Nhất là một nước có hơn 80% dân số sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp như Việt Nam Tỷ trọng của ngành nông nghiệp luôn chiếm giá trị cao trong ngành kinh tế quốc dân Huyện Nho Quan với diện tích tự nhiên là 19570 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 15429 ha với tổng số dân trên địa bàn huyện là 144792 người (2003) trong đó hơn 80% dân số sống bằng nghề nông Chính vì vậy nông nghiệp có tầm quan trọng to lớn ảnh hưởng đến đời sống nhân dân trong huyện Trước đổi mới, Đảng và Nhà nước ta chưa thực sự chú trọng đầu tư phát triển nông nghiệp, cộng thêm cơ chế quán lý quan liêu bao cấp, một số cán bộ còn hiểu sai về hợp tác xã nên không phát huy được tính tích cực, sáng tạo trong nông nghiệp dẫn đến nông nghiệp chậm phát triển

Khắc phục những khuyển điểm trên, trong Đại hội VI (1986) Đảng ta đã đưa nông nghiệp lên mặt trận hàng đầu Thực hiện 3 chủ trương kinh tế: sản xuất lương thực - thực phẩm; sản xuất hang tiêu dùng; sản xuất hàng xuất khẩu

Với đường lối đổi mới của Đảng không chỉ đóng vai trò quan trọng của cả nước nói chung mà đối với huyện Nho Quan nói riêng Trong kế hoạch phát triển kinh tế luôn đặt nông nghiệp làm trọng tâm Ngày 5/4/1988, Bộ Chính trị Trung ương Đảng (khóa VI) ra nghị quyết 10 tiếp tục hoàn thiện cơ chế khoán sản phẩm

Từ sau nghị quyết này nông nghiệp có bước phát triển khởi sắc đáng kể

* Sự phát triển trong sản xuất nông nghiệp

Thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 13 của tỉnh Hà Nam Ninh, huyện ủy Hoàng Long chỉ đạo các Đảng bộ cơ sở lãnh đạo các hợp tác xã nông nghiệp tiến hành giao đất cho nông dân Vòng I giao diện tích đất cơ bản theo nhân khẩu, vòng II giao đất thầu và khoán thầu, nông dân phấn khởi làm ruộng và yên tâm đầu tư sản xuất Đó là điều kiện thuận lợi cơ bản và động lực mới thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển mạnh mẽ Từng hộ nông dân chăm lo sản xuất Nhiều hợp tác xã xây dựng được vùng thâm canh, một số giống lúa mới CR203, V14, VN10 đưa vào đồng ruộng Hoàng Long tỏ rõ khả năng cho năng suất cao, bắt đầu làm thay đổi cơ cấu giống, cơ cấu mùa vụ, số lượng lương thực tăng nhanh, đời sống nhân dân khá lên

5 năm (1986 - 1990) thực hiện công cuộc đổi mới, nhân dân huyện Hoàng Long cùng với cả nước đoàn kết, tin tưởng ào sự lãnh đạo của Đảng trực tiếp là Ban chấp hành Đảng bộ huyện, đạt được những thành tựu quan trọng trên nhiều mặt Trên mảnh đất núi đồi và đồng trũng thường xuyên bị úng lụt, hạn hán song Đảng bộ và nhân dân toàn huyền làm nên một kỳ tích, sản xuất lương thực đủ tiêu dùng nội bộ và có phần dự trữ Một phần sản phẩm lương thực - thực phẩm thành hàng hóa

Đó là tiền đề quan trọng, là cơ sở vững chắc để Đảng bộ và nhân dân tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới

Bước sang thập kỷ 90 của thế kỷ XX cùng với những khó khăn khách quan của đất nước: sự sụp đổ của Liên bang cộng hòa Xô Viết 8/12/1991 Đảng bộ và