Nghiên cứu rủi ro hoạt động trong kinh doanh của các ngân hàng việt nam

Đề tài: "NGHIÊN CỨU RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM" được đưa ra nhằm nghiên cứu các vấn đề liên quan đến rủi ro hoạtđộng của các NHTM VN hiện nay: phân loại

NGHIÊN CỨU RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG KINH

DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM

Đề tài: "NGHIÊN CỨU RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM"

được đưa ra nhằm nghiên cứu các vấn đề liên quan đến rủi ro hoạtđộng của các NHTM VN hiện nay: phân loại nguyên nhân của rủi

ro, thực trạng một số giải pháp ngăn ngừa rủi ro hoạt động cho cácngân hàng thương mại Việt Nam

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu lý thuyết cơ bản của khái niệm rủi ro hoạtđộng, phân loại rủi ro hoạt động trong kinh doanh của cácNHTM VN

Nghiên cứu thực trạng rủi ro hoạt động của các NHTM VN

& đề xuất một số giải pháp quản trị rủi ro hoạt động có hiệu quả,hạn chế mức thấp nhất những tác hại xấu do

1.3 Phương pháp nghiên cứu

Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính, phân tích, tổnghợp thông tin liên quan đến rủi ro hoạt động trong kinh doanhcủa các NHTM VN từ đó nêu bật lên thực trạng chung & đề ragiải pháp quản trị

1.4 Phạm vi nghiên cứu

Bài nghiên cứu sử dụng các thông tin về hoạt động của cácNHTM VN trong giai đoạn hậu WTO đến nay để đi sát với tìnhhình thực tế nhằm đạt được các mục tiêu ban đầu của đề tài

Bài nghiên cứu tập trung vào 2 phần chủ yếu:

Phần 1: Rủi ro hoạt động trong kinh doanh ngân hàng

Phần 2: Thực trạng rủi ro hoạt động trong kinh doanh ngânhàng - Kinh nghiệm quản trị rủi ro Giải pháp hạn chế rủi ro hoạtđộng trong kinh doanh ngân hàng

CHƯƠNG 2: RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG KINH

DOANH NGÂN HÀNG

2.1 Khái niệm rủi ro hoạt động

Rủi ro hoạt động, còn được gọi là rủi ro tác nghiệp hay rủi

ro vận hành phát sinh do hệ thống thông tin không hiệu quả, dosai sót kỹ thuật,những sai phạm trong kiểm soát nội bộ, nhữngbiến cố không định trước hay những vấn đề hoạt động khác cóthể dẫn đến mất mát không định trước hay những vấn đề vềdanh tiếng Phạm vi và thời gian xảy ra những rủi ro tác nghiệprất rộng lớn, nó có thể xảy ra bất ḱỳ lúc nào trong thời gianhoạt động của ngân hàng

Rủi ro hoạt động trước đây được hiểu bao gồm tất cả các loại rủi

ro khác không phải rủi ro thị trường, tín dụng, hay thanh khoản Tuynhiên, ủy ban Basel đã thu hẹp phạm vi khái niệm này trong Hiệp ước

Basel II : Rủi ro tác nghiệp là nguy cơ xảy ra tổn thất trực tiếp hay gián tiếp do các quy trình, con người và hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu hoặc thất bại hay do các sự kiện bên ngoài..

Rủi ro hoạt động bao gồm cả rủi ro pháp lý nhưng loại trừ vềrủi ro chiến lược và rủi ro uy tín

Các ví dụ về rủi ro hoạt động thường gặp như: việc cấu

vốn, quản trị tồi các quy tŕnh quản lý tín dụng, nhân viên yêucầu bồi thường về tai nạn lao động hoặc bị đối xử phân biệt,khách hàng yêu cầu bồi thường do không đáp ứng đúng theoyêu cầu hợp đồng( thanh toán L/C chậm hoặc sai quytrình…) do những hành vi lừa đảo bên trong một tổ chức( cán

bộ tham ô, trôm cắp, giao dịch nội gián,…), do những hành viphạm tội bên ngoài một tổ chức (tội phạm máy tính) thiếu các

kế hoạch khôi phục kinh doanh trong trường hợp xảy ra thảmhọa

2.2 Phân loại rủi ro hoạt động

2.2.1 Rủi ro từ bên trong nội bộ ngân hàng

Rủi ro do cán bộ ngân hàng

Trong bối cảnh kinh tế gặp nhiều khó khăn, sức khỏe doanhnghiệp giảm sút, trong khi cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng ngàycàng gay gắt… nên không thận trọng sẽ dẫn đến rủi ro Ngay như nợxấu trong hệ thống ngân hàng hiện nay, đóng góp rất nhiều vào “cụcmáu đông” này là do các sai phạm trong tác nghiệp của cán bộ ngânhàng Các sai phạm thường gặp như

 Thực hiện các nghiệp vụ không tuân thủ theo quy định, quytrình nghiệp vụ của NHTM, NHNN và các văn bản pháp luậthiện hành

 Không tuân thủ các quy định /quy trình của hệ thống hỗ trợ,

hệ thống không hỗ trợ kịp thời hoặc hỗ trợ không hiệu quả,

có hành động gây khó khăn cho bộ phận nghiệp vụ

 Không chấp hành nội quy cơ quan, hợp đồng lao động vàcác văn bản pháp luật đối với người lao động nơi công sởnhư: an toàn lao động, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí,phòng chống tham nhũng

 Có hành vi lừa đảo và/hoặc hành động phạm tội, câu kết vớiđối tượng bên ngoài gây thiệt hại cho ngân hàng

Rủi ro từ hệ thống

 Rủi ro từ hệ thống công nghệ thông tin

+ Do dữ liệu không đầy đủ hoặc hệ thống bảo mật thông tinkhông an toàn

+ Do thiết kế hệ thống không phù hợp, gián đoạn của hệthống (xử lý, truyền thông, thông tin) và/hoặc do các phầnmềm /các chương trình hỗ trợ cài đặt trong hệ thống lỗi thời,hỏng hóc hoặc không hoạt động dẫn tới sự cố về kỹ thuậtlàm cho các giao dịch kế toán bị ngưng trệ, thời gian xử lýmột giao dịch kế toán mất nhiều hơn

Rủi ro từ các hệ thống hỗ trợ khác:

+ Do việc chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ chưa kịp thời, chưahiệu quả hoặc chồng chéo gây khó khăn, ách tắc cho bộ phậnnghiệp vụ.

+ Do cơ chế, quy chế về công tác hỗ trợ chưa phù hợp, chưađáp ứng các yêu cầu hỗ trợ cho bộ phận nghiệp vụ

Rủi ro do quy định, quy trình nghiệp vụ

 Có nhiều điểm bất cập, chưa hoàn chỉnh, tạo kẽ hở cho kẻxấu lợi dụng gây thiệt hại cho NHCT

 Chưa phù hợp, gây khó khăn cho cán bộ tác nghiệp trongNHCT

2.2.2 Rủi ro do các tác động bên ngoài

 Rủi ro do hành vi lừa đảo, trộm cắp hoặc phạm tội của cácđối tượng bên ngoài NH (như hành động phá hoại, đánhbom )

 Rủi ro do các sự kiện bên ngoài hoặc do tự nhiên (động đất,bão ) gây gián đoạn /thiệt hại cho hoạt động kinh doanh củaNH

 Rủi ro các văn bản, quy định của chính phủ, các ban ngànhliên quan có sự thay đổi hoặc có những quy định mới làmảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng

2.3 Ảnh hưởng của rủi ro hoạt động trong kinh doanh ngân hàng

2.3.1 Ảnh hưởng đối với nền kinh tế

Hệ thống ngân hàng được ví như mạch máu của nền kinh

tế, với vai trò thúc đẩy quá trình sản xuất, là nơi dẫn vốn từ nơithửa vốn đến nơi thiếu vốn đảm bảo quá trình luân chuyển tiền

tệ một cách hiệu quả nhất Với đặc điểm là một tổ chức kinhdoanh đặc thù, hệ thống ngân hàng chịu tác động của rủi ro hệthống Rủi ro hoạt động xảy ra ngoài ảnh hưởng trực tiếp đếnngân hàng bị rủi ro, còn tác động dây chuyền trong hệ thốngcác ngân hàng thương mại nếu không có biện pháp khắc phụckịp thời

Nếu rủi ro hoạt động không được quản lý một cách hiệuquả và sự cố thường xuyên xảy ra thì uy tín của ngân hàng haygiá trị niềm tin của khách hàng đối với ngân hàng sẽ dần mất

đi, khách hàng e ngại trong việc gửi tiền vào ngân hàng Nhưvậy đồng vốn nhàn rỗi sẽ không được tận dụng tối đa và sửdụng đầu tư, tái đầu tư một cách hiệu quả cho nền kinh tế.Đồng thời, nhà nước sẽ khó khăn khi thực hiện các chính sáchđiều hành vĩ mô khi hệ thống ngân hàng gặp khó khăn

2.3.2 Ảnh hưởng đối với ngân hàng thương mại

Rủi ro tác nghiệp không chỉ gây thiệt hại cho ngân hàng

về mặt tài chính mà còn gây ảnh hưởng rất lớn đến uy tín,

thương hiệu của ngân hàng Một số hậu quả mà ngân hàng gặpphải do rủi ro tác nghiệp gây ra:

- Đối với hoạt động Marketing và bán hàng: Rủi ro tác nghiệp

có thể đưa ngân hàng rơi vào tình trạng khi đưa các sản phẩmmới mà không đảm bảo cơ sở hạ tầng phù hợp do không ápdụng đúng các thủ tục phê duyệt sản phẩm mới

- Đối với hoạt động thanh toán: Hậu quả mà ngân hàng phảigánh chịu có thể là không thanh toán được theo yêu cầu củakhách hàng hoặc thanh toán nhầm đối tượng thụ hưởng

- Đối với lĩnh vực công nghệ thông tin: Hậu quả mà ngân hàngphải gánh chịu có thể là tình trạng mất kiểm soát hệ thống hoặc

hệ thống cơ sở dữ liệu ngừng hoạt động

- Đối với hoạt động tài chính: Hậu quả của rủi ro tác nghiệp cóthể là việc định giá tài sản sai, các báo cáo lăi lỗ không hoànchỉnh, các khoản mục kế toán không được đối chiếu

- Đối với hoạt động quản lý nhân sự: Hậu quả của rủi ro tácnghiệp có thể là hành vi vi phạm pháp luật trong vấn đề kếtthúc hợp đồng lao động…

- Đối với uy tín của ngân hàng: Thái độ với khách hàng khôngtốt, các sai phạm trong tác nghiệp dẫn tới mất khách hàng hoặcṭaọ uy tín không tốt về ngân hàng , tạo tâm lý hoang mang, mấtlòng tin ở một bộ phận lớn khách hàng, đặc biệt là khách hàng

cá nhân , có thể gây nên làn sóng rút tiền ồ ạt tạo rủi ro thanhkhoản làm giảm vốn kinh doanh hay mất vốn do những đối táccủa ngân hàng thay đổi chính sách hợp tác, cũng như rút vốnđầu tư Từ đó dẫn đến hậu quả làm mất vốn hoặc làm giảm lợi

nhuận của ngân hàng Nếu nghiêm trọng, ngân hàng có thểphải tuyên bố phá sản

2.3.3 Ảnh hưởng đối với khách hàng

Rủi ro hoạt động xảy ra trong lĩnh vực thanh toán sẽ làmchậm tiến độ kinh doanh hoặc bỏ lỡ cơ hội kinh doanh cùakhách hàng Quy trình thủ tục rườm ra hay sai sót trong việc tưvấn của ngân hàng gây ra nhiều phiền hà trong việc sử dụngcác dịch vụ Quyền lợi của khách hàng không được đảm bảokhi nhân viên ngân hàng tính toán sai ( hoặc cố tình gian lận)trong việc hạch toán lãi, chuyển nhầm tiền trong tài khoản

CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG KINH DOANH NGÂN HÀNG KINH NGHIỆM QUẢN TRỊ

RỦI RO & GIẢI PHÁP HẠN CHẾ 4.1 Thực trạng rủi ro hoạt động trong kinh doanh ngân hàng

4.1.1 Thực trạng rủi ro hoạt động của các ngân hàng trên thế giới

Cách đây 4 năm, khi khủng hoảng tài chính toàn cầu diễn

ra, sự đổ vỡ của những ngân hàng lớn nhất thế giới, cộng thêm

“quả bom” lừa đảo tài chính Madoff đã rung chuyển cả thếgiới Thời điểm đó, bên cạnh những nguyên nhân trực tiếp vềkinh doanh và quản trị thì hầu hết các chuyên gia trên thế giớiđều nhấn mạnh đến yếu tố sâu xa nhất là lòng tham, rủi ro đạođức… đã gây nên hậu quả mà cả thế giới đến hôm nay vẫnchưa thể khắc phục hết Một chuyên gia từ Ủy ban Giám sát tàichính quốc gia đã nhấn mạnh, giữa thị trường và mong muốnchủ quan của con người luôn là cuộc rượt đuổi không có điểmdừng Trong đó, nếu lòng tham của con người không đượckiểm soát thì đó chính là tiền đề xuất hiện rủi ro đạo đức, làmtha hóa phẩm chất của một số cán bộ ngân hàng Từ đó, gâynên hậu quả rất khó lường Chính điều này lý giải vì sao ở Mỹ,với hệ thống giám sát rủi ro rất hiện đại, nghiêm minh và hệthống thông tin công khai, minh bạch, nhưng tất cả đều bất lựctrước rủi ro đạo đức.Toàn bộ hệ thống giám sát từ giám sát nội

bộ của ngân hàng thương mại đến hệ thống giám sát của chínhquyền đều bất lực trước rủi ro đạo đức Bởi chẳng có hệ thống

giám sát nào “quản” thứ rủi ro này nếu không quản tốt conngười

Và hiện nay, sau một loạt vụ scandal liên quan đến cácngân hàng gần đây, có 1 điều mà công chúng nhận thấy rõràng: đạo đức của ngành ngân hàng đang bị đổ vỡ khi chứngkiến các ngân hàng nổi tiếng như Barclays, một trong nhữngngân hàng lớn nhất thế giới, đang dính vào vụ scandal thâu tómlãi suất Libor Trong khi đó, HSBC, ngân hàng lớn nhất châu

Âu, cũng vừa bị buộc tội có dính líu đến hoạt động rửa tiền ởMexico và cách đây không lâu, JP Morgan đã khiến giới tàichính sửng sốt khi công bố lỗ hơn 5 tỷ USD do chiến lược giaodịch sai lầm

Ngoài những thiệt hại liên quan đến danh tiếng của ngânhàng cũng như những thiệt hại tài chính mà các cổ đông phảigánh chịu, có 1 điều mà công chúng nhận thấy rõ ràng: đạo đứccủa ngành ngân hàng đang bị đổ vỡ

Bên cạnh rủi ro đạo đức ở trên hệ thống ngân hàng trênthế giới cũng đang phải đối mặt với các rủi ro liên quan tới hệthống công nghệ thông tin trong ngân hàng như các vụ làm giảthẻ tín dụng, làm giả thẻ ATM hay hàng loạt thông tin cá nhâncủa khách hàng bị đánh cắp và làm giả gây nên thiệt hại vôcùng to lớn cho các ngân hàng cũng như khách hàng của họ Ta

có thể dẫn chứng điều này qua một số phi vụ nổi tiếng gần đây:

Đó là vụ là trộm cắp và lừa đảo bằng thẻ tín dụng giả quy

thành phố New York đã triệt phá vào đầu tháng 10-2011,Trong vòng 16 tháng, tổ chức gồm 5 đường dây tội phạm cómắt xích khắp châu Âu, châu Á, châu Phi và Trung Đông này

đã lừa đảo khoảng 13 triệu USD theo phương thức lấy cắpthông tin cá nhân để dùng thẻ tín dụng giả mua hàng hóa.Trong chiến dịch mang tên “Kẻ cắp” suốt 2 năm, cảnh sát đãbắt giữ 86 nghi can và truy nã 25 nghi can Chân rết của đườngdây này chính là các nhân viên phục vụ nhà hàng, nhân viênngân hàng, khách sạn, nhân viên thu ngân ở các điểm bán lẻ.Khi khách hàng đến giao dịch, mua hàng bằng thẻ tín dụng,những kẻ phạm tội trong lốt nhân viên đã dùng thiết bị điện tửlấy cắp thông tin cá nhân từ thẻ tín dụng của khách Thông tinnày sau đó lại được chuyển cho “một nhà sản xuất” để nhập dữliệu vào những chiếc thẻ tín dụng rỗng mang thương hiệu nổitiếng như Visa, MasterCards, Discover và AmericanExpress.Sau đó, những tên trộm trà trộn vào khách mua hàng,dùng thẻ tín dụng và giấy tờ giả tới các trung tâm mua sắm nhưNordstrom’s, Macy’s, Gucci và Best Buy để mua hàng rồi bánlại những mặt hàng này, phần lớn là cho người nước ngoài.Trong khoảng thời gian từ tháng 5-2010 đến 9-2011, bọn sửdụng thẻ giả còn dùng thẻ để đi nghỉ mát, thuê ô tô, mua vémáy bay.Vụ phá mạng lưới tội phạm công nghệ cao thuộc dạnglớn nhất trong lịch sử nước Mỹ này là cảnh báo cho khách hàngkhi thanh toán thẻ tín dụng cũng như việc quản lý nhân viêntrước “cám dỗ” mà các tổ chức tội phạm giăng ra Sự việc chothấy tội phạm đánh cắp thông tin cá nhân ngày càng tinh vi vàkhông thể không cảnh giác

Gần đây nhất vào tháng 11/2012, Cảnh sát chống tội phạmkinh tế-tài chính của Romania và Australia vừa phanh phui một

vụ làm thẻ tín dụng giả quy mô lớn Trong chiến dịch phối hợpđiều tra tốn khá nhiều công sức và thời gian này, cảnh sát hainước đã phát hiện và bắt giữ 23 đối tượng mà phần lớn là côngdân Romania.Nhóm tội phạm này đã đột nhập vào các máy tínhcủa hơn 100 xí nghiệp nhỏ tại Australia và thu thập các dữ liệu

cá nhân liên quan của 30.000 người nước này để làm các thẻtín dụng giả.Bằng cách này, chúng đã rút được hơn 30 triệuUSD tại Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc và Hong Kong (Trung Quốc)

Từ các ví dụ điển hình ở trên chúng ta có thể nhận thấy hệthống ngân hàng trên thế giới đang gặp phải rất nhiều vấn đềrủi ro trong hoạt động Và câu hỏi là làm thế nào để khắc phụccác rủi ro trên thì vẫn còn chưa có được đáp án cụ thể

4.1.2 Thực trạng rủi ro hoạt động của các ngân hàng Việt Nam

Rủi ro do tác động bên trong nội bộ NH

Cách đây không lâu câu chuyện rủi ro đạo đức trong hệthống NH Việt Nam dường như còn khá xa xôi vì mới chỉ dừnglại của những sự vụ nhỏ lẻ lộ ra Nhưng rồi, với sự biến độngnhanh chóng trong những năm vừa qua, nhất là sau những biến

cố gần đây đã cho thấy rủi ro đạo đức là một căn bệnh tiềmtàng, một tảng băng chìm đang đe dọa sự ổn định và kỷ cươngcủa hệ thống NH Việt Nam Những rủi ro dạng này trong hệ

có thể chỉ là những vụ gian lận trong vay vốn, thụt két tiền tỷnhà băng của những cán bộ biến chất hay nhân viên ngân hàngbắt tay với các đối tượng xấu để chiếm dụng tiền vốn từ nhữnghợp đồng tín dụng sai phạm… cao hơn là những vụ làm giảgiấy tờ, cố tình lừa đảo để chiếm dụng tiền.Tuy nhiên, xét chocùng đó cũng chỉ là những hành vi mang tính cá nhân và nhỏ

lẻ Cho nên việc xử lý cũng không khó và hậu quả dễ khắcphục

Ở một mức độ cao hơn, gần đây chúng ta đã chứng kiếnnhững sự vụ quy mô lớn, được thực hiện một cách cố tìnhtrong cả một tổ chức và gây thiệt hại rất lớn Trong số đó phải

kể đến những sai phạm ở Công ty ALC II thuộc (Agribank)gây thiệt hại lên đến hơn 500 tỷ đồng và điều làm mọi ngườibất ngờ nhất là các quan chức ở DN này đã thể hiện “tài năngđặc biệt” trong nâng khống giá tài sản lên đến cả ngàn lần khiđịnh giá và cho vay Tiếp theo đó, các vụ lừa đảo rất nghiêmtrọng như Huỳnh Thị Huyền Như và 17 bị can khác công táctại một ngân hàng TMCP đã bị khởi tố theo 2 nhóm tội danh là

"vi phạm quy định cho vay trong hoạt động của các tổ chức tíndụng" và "thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” lừađảo trên thị trường chứng khoán và ngân hàng hơn 4000 tỷđồng Hay mới đây nhất, là vụ ngân hàng SeABank vừa từchối việc thanh toán bảo lãnh phát hành trái phiếu cho một DN.Nguyên nhân do một sếp phó tổng của ngân hàng này đã làmsai nguyên tắc Trị giá của vụ bảo lãnh này lên đến 150 tỷ đồng

và vụ việc hiện vẫn đang được tiến hành điều tra