Công ty cổ phần hóa và vai trò của nó trong phát triển kinh tế ở nước ta hiện nay

Công ty cổ phần hóa và vai trò của nó trong phát triển kinh tế ở nước ta hiện nay

Lời nói đầu

Công ty cổ phần và vấn đề cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nớc không còn là những hiện tợng kinh tế xã hội là đối với nền kinh tế thế giới Công ty cổ phần đã xuất hiện từ thế kỷ XVII và phát triển mạnh mẽ trong thời

kỳ diễn ra cách mạng công nghiệp Đến đầu thế kỷ XX, công ty cổ phần đã trở thành hình thức tổ chức kinh doanh phổ biến ở hầu hết các nớc có nền kinh tế phát triển

Đại hội đảng lần thứ VI (12/1986) chính thức đánh dấu sự đổi mới của nền kinh tế Việt Nam Quá trình chuyển đổi kinh tế thị trờng không chỉ làm thay đổi một cách sâu sắc nền kinh tế nớc ta về cơ cấu kinh tế, cơ chế vận hành, quan hệ sở hữu mà còn xuất hiện những tổ chức kinh tế mới trong đó có công ty cổ phần

ở nớc ta, luật Công ty đã đợc quốc hội nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 21/12/1990 Tuy nhiên đối với chúng ta đây vẫn

còn là một vấn đề rất mới mẻ Vì vậy, việc đa ra và bàn bạc vấn đề Công ty“Công ty

cổ phần hoá và vai trò của nó trong phát triển kinh tế ở nớc ta hiện nay” là

xuất phát từ sự cấp thiết và tính thời sự của nó

Trong phạm vi bài viết này, do sự hiểu biết còn hạn chế, em chỉ xin đề cập đến một số vấn đề cơ bản sau đây

Sự ra đời và phát triển của công ty cổ phần hoá

Sự cần thiết cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc ở Việt Nam

Quan điểm và giải pháp thúc đẩy cổ phần hoá doanh nghiệp ở Việt Nam

Phần II

Sự ra đời và phát triển của công ty

cổ phần hoá

Công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc là một thách thức lớn

đối với Việt Nam đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, những năm cuối thế kỷ

20 đầu thế kỷ 21 Đảng và Nhà nớc ta đã nỗ lực, hi vọng có thể thành lập thị trờng chứng khoán vào đầu thiên niên kỷ tới mà trớc hết công việc có tầm chiến lợc quan trọng là cổ phần các doanh nghiệp Nhà nớc, những Công ty cổ phần chính là những tế bào của cơ chế thị trờng chứng khoán, nó là một hình thức tổ chức doanh nghiệp kinh doanh do nhiều ngời góp vốn nhng đóng góp với hình thức cổ phần thông qua việc phát hành cổ phiếu

Công ty cổ phần ra đời từ cuối thế kỷ thứ 16 ở các nớc phát triển đến nay đã có lịch sử phát triển hàng máy trăm năm Công ty cổ phần là sự hình thành một kiểu doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trờng, nó ra đời không nằm trong ý muốn chủ quan của bất kỳ lực lợng nào mà là một quá trình phát triển kinh tế khách quan, do những nguyên nhân sau

- Quá trình xã hội hoá t bản, tăng cờng tích luỹ và tập chung t bản ngày càng cao để mở rộng quy mô sản xuất và hiện đại hoá các trang thiết bị tạo

điều kiện nâng cao năng xuất lao động và hạ giá thành sản phẩm Song đây là một biện pháp hết sức khó khăn và hơn nữa việc tích tụ vốn phải mất một thời gian rất dài mới có thể thực hiện đợc Một lối thoát có hiệu quả là các nhà t bản vừa và nhỏ phải liên minh với nhau để thành một t bản lớn để đủ sức cạnh tranh và giành u thế với các nhà t bản khác Đó chính là nguyên nhân hàng

đầu thúc đẩy công ty cổ phần hoá ra đời

Sự ra đời của nền đại công nghiệp cơ khí tiến bộ kỹ thuật tạo động lực thúc đẩy công ty cổ phần ra đời và phát triển Công ty cổ phần ra đời từ thế kỷ

16 nhng phải đến tận thế kỷ 19 mới phát triển rộng rãi và trở thành phổ biến trong các nớc t bản Công ty cổ phần hình thành và phát triển mạnh mẽ, phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lợng sản xuất và yêu cầu khắc nghiệt của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trờng

Sự phát triển rộng rãi của chế độ tín dụng tạo động lực thúc đẩy công ty

cổ phần ra đời và phát triển không thể nào thực hiện đợc nếu không có thị tr-ờng tiền tệ phát triển không có những doanh nghiệp và dân c có nhu cầu cần

sử dụng vốn tiền tệ trên thị trờng

Thực tiễn lịch sử ra đời và phát triển của các công ty cổ phần trên thế giới đều chứng tỏ việc phát hành cổ phần chỉ đợc thông qua các ngân hàng,

đôi khi còn do bản thân Ngân hàng tiến hành Hầu hết các Công ty cổ phần

tín dụng là một cơ sở trực tiếp, là động lực thúc đẩy công ty cổ phần ra đời và phát triển

Tuy vậy công ty cổ phần không thống nhất với hình thức tín dụng Khi

mà cổ phần ngời mua hàng không phải là ngời cho vay của Công ty cổ phần,

mà làm chủ chung của Công ty đó Nh trên thực tế việc bỏ vốn tìm ra mua cổ phần chẳng qua là việc chuyển hoá vốn đó thành vốn sinh lợi

Đứng về mặt kinh tế thuần tuý không thể coi ngời chủ cổ phần với ngời chủ cho vay là một Ngời chủ cho vay đòi hỏi phải có cho vay.Trái lại sự xuất hiện của công ty cổ phần là thủ tiêu ngời cho vay và thay vào đó là ngời quản

lý, ngời giám đốc làm thuê, lợi tức của vốn cho vay cũng phải là lợi nhuận của doanh nghiệp với t cách là thu nhập do quyền sở hũ mang lại Lợi tức cổ phần

mà ngời chủ cổ phiếu nhận đợc có nghĩa là toàn bộ lợi nhuận chuyển hoá thành

Nh vậy Công ty cổ phần hoá là một loại hình doanh nghiệp mới, một loại hình trên cơ sở tín dụng Trong lịch sử Công ty cổ phần là một kiểu tổ chức doanh nghiệp có nhiều u thế vì thế các Nhà nớc t bản độc quyền đã coi trọng loại hình này, nhiều Nhà nớc t bản độc quyền đã sử dụng các tổ chức tài chính đa dạng để tạo khả năng huy động vốn dới hình thức phát hành cổ phiếu traí phiếu Đồng thời sử dụng quyền lực trong việc tạo ra môi trờng kinh tế, yếu tố tâm lý cũng nh cơ sơ pháp luật thuận lợi thúc đẩy nhanh quá trình cổ phần hoá tạo điều kiện ra đời các công ty cổ phần.Với động tác này các công

ty cổ phần đã phát triển mạnh và thịnh hành trong gia đoạnh t bản chủ nghĩa

ta bản độc quyền nhà nớc có nền kinh tế phát triển Ví dụ ở Mỹ vào năm 1939

số lợng các Công ty cổ phần chiếm 51,7% tổng số các tổ chức kinh doanh công nghiệp và 92,6% giá trị tổng sản lợng công nghiệp

Công ty cổ phần là qúa trình phát triển kinh tế khách quan đòi hỏi của

sự hình thành và phát triênr của nền kinh tế thị trờng, nó là kết quả tất yếu của quá trình tập trung t bản, nó là kết quả tất yếu của quá trình tập trung t bản, nó diễn ra một cách mạnh mẽ cùng với sự phát triển của nền kinh tế đại công nghiệp và sự tự do cạnh tranh dới chủ nghĩa t bản

Phần II

sự cần thiết cổ phần hoá doanh nghiệp

nhà nớc ở việt nam

Thực trạng doanh nghiệp Nhà nớc ở Việt Nam

Công ty cổ phần là hình thức kinh tế mới xuất hiện, khi nớc ta chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần sự hình thành công ty cổ phần ở nớc ta là một thực tế khách quan, một xu hớng tất yếu không thể đảo ngợc

Các doanh nghiệp Nhà nớc đợc hình thành từ năm 1954 ở miền Bắc và

từ năm 1975 ở Miền Nam Do hình thành từ nhiều nguồn gốc khác nhau và

đ-ợc xây dựng trên nhiều quan điểm nên các doanh nghiệp Nhà nớc ở Việt Nam

có nhiều đặc trng khác biệt so với nhiều nớc trên thế giới

Quy mô doanh nghiệp phần lớn nhỏ bé, cơ cấu phân tán Năm 1992 cả nớc có trên 2/3 tổng số doanh nghiệp Nhà nớc có số lợng lao động dới 100

ng-ời số lợng lao động trong khu vực doanh nghiệp Nhà nớc chiếm tỷ trọng khá nhỏ trong tổng số lao động xã hội khoảng 5-6%

Trình độ kỹ thuật lạc hậu, phần lớn các doanh nghiệp Nhà nớc đợc sử dụng khá lâu, có trình độ kỹ thuật công nghệ thấp kém so với các nớc từ 3 đến

4 thế hệ

Việc phân bố còn bất hợp lý về ngành, vùng Khi chuyển sang nền kinh

tế thị trờng, các doanh nghiệp Nhà nớc không còn đợc bao cấp mọi mặt nh

tr-ớc nữa, đã thế lại bị các thành phần kinh tế khác cạnh tranh quyết liệt, nên nhiều doanh nghiệp không thể trụ nổi buộc phải phá sản, giải thể Đặc biệt trong trong những năm gần đây chúng ta đã tiến hành cải cách doanh nghiệp Nhà nớc Do đó mặc dù số lợng doanh nghiệp đã giảm từ 12.084 tính đến ngày 1/4/1994 xuống còn 6.264 doanh nghiệp Nhà nớc các doanh nghiệp còn lại, tổng sản phẩm giá trị tuyệt đối của kinh tế Nhà nớc, cũng nh tỷ trọng tổng sản phẩm quốc dân (GDP) không những không giảm mà còn tăng lên đáng kể

Tốc độ tăng trởng nền kinh tế nớc ta trong những năm qua đã tăng nhanh, đặc biệt các doanh nghiệp Nhà nớc vẫn đóng vai trò chủ yếu trong nhiều ngành kinh tế nhất là những ngành quan trọng đòi hỏi đầu t lớn, kỹ thuật cao và các ngành sản xuất cung ứng các hàng hoá và các dịch vụ công cộng Đồng thời doanh nghiệp Nhà nớc vẫn là thành phần kinh tế đóng góp chính cho ngân sách Nhà nớc Hầu hết các doanh nghiệp Nhà nớc của ta hình thành từ thời quản lý tập trung quan liêu bao cấp, khi chuyển sang cơ chế mới lại thiếu kiểm soát chặt chẽ việc thành lập nên phát triển tràn lan Một bộ phận quan trọng doanh nghiệp Nhà nớc không đủ điều kiện tối thiểu để hoạt động, thiếu vốn tối thiểu, trang thiết bị quá đơn sơ, trách nhiệm tài sản không đợc phân định rõ ràng Mặt khác trong điều kiện kinh tế t nhân còn quá non yếu về

nghiệp và nông nghiệp nên doanh nghiệp Nhà nớc cha thể tập trung toàn lực cho yêu cầu phát triển ở những ngành lĩnh vực then chốt

Những đặc điểm trên luôn chi phối phơng hớng, bớc đi, và biện pháp trong quá trình đổi mới ở nớc ta Sau 10 năm đổi mới, các doanh nghiệp Nhà nớc đã và đang chuyển biến khá căn bản, đã sắp xếp lại một bớc khá quan trọng, giảm đợc gần một nửa số doanh nghiệp chủ yếu và doanh nghiệp địa phơng nhỏ bé, hoạt động không hiệu quả Số lớn các doanh nghiệp còn lại đợc

tổ chức và phát huy quyền tự chủ trong kinh doanh làm ăn năng động và hiệu quả Nhng nhìn chung các doanh nghiệp Nhà nớc vẫn còn rất nhiều khó khăn, hớng kinh doanh còn thấp, nhiều doanh nghiệp làm ăn còn bị thua lỗ Sự đóng góp cho ngân sách Nhà nớc còn cha tơng xứng với phần đầu t của Nhà nớc cho nó Tình trạng thất thoát về vốn còn sẩy ra một cách nghiêm trọng việc quản lý về tài chính đối với các doanh nghiệp còn lỏng lẻo, làm Nhà n ớc mất

đi vai trò là ngời chủ thực sự Dẫn đến việc chênh lệch trong thu nhập ngày càng tăng

Các doanh nghiệp Nhà nớc ta đã và đang đóng vai trò to lớn gần nh tuyệt đối trong nền kinh tế quốc dân nhng lại hoạt động kém hiệu quả và phát sinh tiêu cực Quá trình chuyển đất sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo nền kinh tế nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nớc

là tất yếu phải đổi mới căn bản doanh nghiệp Nhà nớc Đây là mâu thuẫn lớn, song bắt buộc phải đổi mới, phải có giải pháp và bớc đi phù hợp với trình độ thực tế

Về vấn đề cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc ta đợc đặt ra từ những năm 1992, nhng cho đến nay tốc độ cổ phần hoá diễn ra vẫn còn rất chậm có nhiều nguyên nhân phát sinh trong quá trình cổ phần hoá chậm Từ chủ trơng chính sách quan điểm cho đến những vấn đề thực tiễn triển khai ở các doanh nghiệp Chúng ta khẳng định rằng: việc cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà

n-ớc là chủ trơng đúng đắn của Đảng và Nhà nn-ớc nhằm tạo điều kiện cho các

đơn vị kinh doanh hiệu quả hơn phù hợp với quá trình đổi mới Thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế đất nớc cải cách thủ tục hành chính

Hiện nay với gấn 6000 doanh nghiệp Nhà nớc nắm giữa 88% tổng số vốn của các doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhng hiệu quả kinh doanh quá thấp, chỉ có khoảng 50% doanh nghiệp có lãi, trong đó thực sự làm ăn có lãi

và lâu dài chiếm khoảng 30% thực tế doanh nghiệp Nhà nớc nộp ngân sách chiếm 80 –85% tổng số thu, nhng nếu trừ khấu hao cơ bản và thuế gián thu thì doanh nghiệp Nhà nớc chỉ đóng trên 30% ngân sách Nhà nớc

Đặc biệt nếu tính chi phí và tài sản cố định, đất đai theo giá thị trờng thì các doanh nghiệp Nhà nớc hoàn toàn không tạo ra đợc tích luỹ Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là tài sản cố định, đặc biệt là máy móc thiết bị đã cũ, lạc hậu về kỹ thuật (so với thế giới lạc hậu từ 2 đến 3 thế

hệ, có ngành từ 4 đến 5 thế hệ) Hiện nay có đến 54,3% doanh nghiệp Nhà

n-ớc, TW và 74% doanh nghiệp Nhà nớc địa phơng sản xuất và ở trình độ thủ công, quy mô doanh nghiệp nhỏ ít vốn, Vốn hoạt động thực tế chỉ bằng 80% vốn ghi trên sổ sách, riêng vốn huy động chỉ còn 50% đợc huy động và sản xuất kinh doanh, tài sản vật t bị thất thoát, kém phẩm chất Với những thực trạng trên doanh nghiệp hầu nh không có khả năng cạnh tranh trên thị trờng và

đổi mới công nghiệp cũng nh sản phẩm, ngân sách Nhà nớc không có khả năng cấp vốn và bao cấp doanh nghiệp nh trớc đây Ngân hàng cho vay cũng phải có những điều kiện đảm bảo thu tài sản thế chấp, khả năng kinh doanh để tính đến khả năng thu hồi vốn Các doanh nghiệp ở trong tình trạng luẩn quẩn, vốn không có nhiều nhng cũng không có cách nào để huy động

Để khắc phục tình trạng khó khăn trên, cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nớc đợc coi là giải pháp tốt nhất nhằm tạo ra môi trờng hoạt động và huy

động vốn dài hạn, lâu dài cho ngời dân để đầu t chiều sâu, đổi mới công nghệ

và sản phẩm cạnh tranh trên thị trờng trong nớc và quốc tế tạo đà và sức bật mới cho nền kinh tế Chính vì vậy việc phát triển cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nớc ở Việt Nam hiện nay là một nhu cầu cấp bách cần đợc phát triển rộng rãi

Quan điểm và giải pháp thúc đẩy cổ phần hoá

doanh nghiệp ở việt nam

Trớc đây trình độ xã hội hoá sản xuất ở nớc ta vẫn còn thấp Nền sản xuất chủ yếu là nền sản xuất nhỏ manh mún tản mạn , phân công lao động cha phát triển (70% lao động là nông nghiệp) kỹ thuật lạc hậu, trình độ công nhân còn hạn chế từ đó dẫn đến năng xuất lao động thấp, tích luỹ thấp, các doanh nghiệp luôn thiếu vốn và khó có điều kiện đổi mới kỹ thuật để tăng năng xuất lao động Vì vậy, khi muốn trở thành Công ty cổ phần doanh nghiệp phải phát hành cổ phiếu thì cổ phần sẽ kém sức hẫp dẫn với các cổ đông

Nh-ng từ Nh-ngày nhà nớc ta mở cửa nền kinh tế, nền kinh tế của nớc ta đã có nhữNh-ng bớc tiến nhẩy vọt

Trong thời điểm hiện nay sau khi tiến hành cổ phần hoá hầu hết các doanh nghiệp đều làm ăn có hiệu quả Đối tợng doanh nghiệp Nhà nớc đợc cổ phần hoá lần này có quy mô lớn và diện cổ phần hầu hết là các lĩnh vực của nền kinh tế Ngoài quỹ hỗ trợ sẵp xếp và cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc, quy chế bán cổ phần cho nhà đầu t nớc ngoài sẽ tạo động lực mạnh mẽ hơn cho tiến trình cổ phần hoá Với quy chế này sự tham gia của các nhà đầu t nớc ngoài sẽ mở đờng ra thị trờng mới cho các doanh nghiệp đợc cổ phần hoá, tăng thêm đợc nguồn vốn đầu t

Hầu hết các doanh nghiệp đã đợc chuyển thành công ty cổ phần hoá

đều cho thấy hiệu quả hoạt động kinh doanh tăng lên rõ rệt Nhờ hiệu quả đợc nâng cao nên tăng thêm đợc việc làm, tăng thu nhập cho cổ đông, lại tăng đợc việc làm, tăng thu nhập cho cổ đông, lại tăng đợc giá trị vốn góp cho công ty Nhà nớc ngoài việc đợc tăng vốn góp, đợc chia cổ tức, các khoản nộp ngân sách Nhà nớc cũng tăng nhanh

Cùng với việc khẩn trơng đổi mới một số cơ chế chính sách nhất là cơ chế tài chính liên quan đến cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc, chính phủ đã

và đang triển khai các biện pháp chủ yếu sau đây để góp phần thúc đẩy nhanh tiến trình cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

1 Tạo ra sân chơi bình đẳng doanh nghiệp Nhà nớc và công ty cổ phần

về những điều kiện hoạt động kinh doanh Do đó có thể thúc đẩy tiến trình cổ phần hoá cần tạo ra sự bình đẳng giữa các khu vực kinh tế và ngoài nớc Đồng thời cần phải xoá bỏ chế độ bao cấp cho khu vực kinh tế quốc doanh

2 Nhà nớc cần có chính sách hỗ trợ về tài chính nh miễn thuế lợi tức, thuế thu nhập, trong thời gian đầu của các doanh nghiệp cổ phần để kích thích các thành phần kinh tế tham gia mua cổ phiếu

Trờng hợp những doanh nghiệp không đủ điều kiệnk hởng u đãi theo quy định của luật khuyến khích đầu t trong nớc thì đợc giảm 50% thuế lợi tức (Thuế thu nhập doanh nghiệp) trong 2 năm liên tiếp từ sau khi chuyển sang hoạt động theo luật công ty Đợc duy trì và phát triên quỹ phúc lợi dới dạng hiện vật Các chơng trình văn hoá, câu lạc bộ nhà điều dỡng để đảm bảo phúc lợi cho ngời lao động trong công ty cổ phần Những tài sản này thuộc sở hữu tập thể ngời lao động do công ty cổ phần quản lý với sự tham gia của tổ chức công đoàn

3 Nhà nớc cần có sự hỗ trợ giúp đỡ đối với cán bộ công nhân viên có

đủ khả năng mua cổ phần ở các doanh nghiệp tiến hành cổ phần hoá, nh cho vay tín dụng với lãi suất thấp, thời hạn dài Tơng tự nh Nhà nớc cho nông dân vay vốn để sản xuất Đây là một kinh nghiệm tốt mà nhiều nớc trên thế giới đã thực hiện trong quá trình cổ phần hoá các doanh nghiệp

4 Định giá cổ phiếu và mức độ cổ phần, cổ phiếu chế độ tài chính thống nhất ghi mẫu in ấn cung cấp tờ cổ phiếu chậm nhất trong vòng 30 ngày

kể từ khi kết thúc thời hạn phát hành của doanh nghiệp cổ phần hoá Các cơ quan tài chính phổ biến hớng dẫn các công ty cổ phần thực hiện

5 Cần phải đào tạo bồi dỡng đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn giỏi về cổ phần hoá Kinh nghiệm cho thấy muốn kinh tế phát triển năng động

có hiệu quả trớc hết phải có chiến lợc con ngời, xây dựng đội ngũ các nhà kinh doanh nhất là đối với công ty cổ phần hoá mới hình thành, giám đốc điều hành giỏi là hết sức cần thiết

Kết luận

Công ty cổ phần ra đời đã đánh dấu một bớc tiến bộ đáng kể về hình thức tổ chức kinh doanh, sự phát triển kinh tế và trình độ quản lý của nền kinh

tế t bản chủ nghĩa

Ngày nay ở các nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển, mặc dù hình thức tổ chức kinh tế hết sức quan trọng nhất vẫn là công ty cổ phần Đợc áp dụng phổ biến và rộng rãi trên toàn thế giới, Công ty cổ phần vẫn chứng tỏ là mặt phơng thức tổ chức sản xuất kinh doanh để khai thác và sử dụng đồng vốn

đạt hiệu quả cao nhất Nớc ta đang trong qúa trình chuyển đổi từ nền kinh tế

kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trờng có phơng thức quản lý theo công

ty cổ phần chắc chắn sẽ nâng cao hiệu quả kinh tế về mọi mặt mà nền kinh tế quốc dân