Ngân sách Nhà nước trong hệ thống tài chính trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế ở nước ta.DOC

Ngân sách Nhà nước trong hệ thống tài chính trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế ở nước ta

Phần I: Phần mở đầu.

I Tính cấp thiết của đề tài:

Trong các xã hội hiện đại, Nhà nớc luôn có chức năng nhiệm vụ nhiều mặt nh

chức năng quản lý hành chính, chức năng kinh tế, chức năng trấn át và cácnhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ xã hội Để thực hiện đợc chức năng, nhiệm vụ đóthì Nhà nớc cần phải có một lợng của cải nhất định, đó chính là cơ sở vật chấtcho Nhà nớc tồn tại và hoạt động; đó chính là Ngân sách Nhà nớc(NSNN) Vìvậy, nhận thức đúng đắn và đầy đủ bản chất, chức năng cũng nh vai trò củaNSNN sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Nhà nớc

Nớc ta đang trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế, từ cơ chế tập trung baocấp sang cơ chế thị trờng có sự điều tiết của Nhà nớc kéo theo sự đổi mới cănbản trong hoạt động tài chính nói chung, và hoạt động thu chi NSNN nói riêng.Vì thế, xây dựng nền tài chính tự chủ, vững mạnh là yêu cầu cơ bản và cấp báchtrong giai đoạn công nghiệp hoá hiện đại hoá ở nớc ta hiện nay, trong đó NSNNgiữ vai trò chủ đạo trong nền tài chính quốc gia

II Lí do chọn đề tài:

Chính sách tài chính với các công cụ của nó, trong đó có Ngân sách Nhà nớc

có vai trò quan trọng trong bảo đảm cơ sở để thực hiện thành công chiến lợc pháttriên kinh tế với tốc độ nhanh và bền vững trong điều kiện chủ đông hôi nhập và

an toàn Việc tiếp tục đổi mới và hoàn thiện NSNN có ý nghĩa quan trọng trongtiến trình đổi mới nền kinh tế Vói ý nghĩa đó trong bài viết vày tôi xin đề cập

một số vấn đề cơ bản về "Ngân sách Nhà nớc trong hệ thống tài chính trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế ở nớc ta" Bài viết gồm 02 phần :

A Bản chất và vai trò của NSNN trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hộichủ nghĩa ở Việt Nam

B Ngân sách Nhà nớc trong quá trình chuyển đổi kinh tế ở nớc ta

Tuy nhiên, NSNN là một vấn đè mang tính vĩ mô, với trình độ hiểu biết cũng

nh trình độ lý luận có hạn, bài viết không tránh khỏi những khiếm khuyết

Rất mong thầy cô và các bạn giúp đỡ để bài viết đợc hoàn thiện hơn

Tôi xin chan thành cảm ơn !

Phần II: Phần nội dung.

A Bản chất và vai trò của Ngân sách Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

I Bản chất của Ngân sách Nhà nớc:

1 Ngân sách Nhà nớc với t cách là một phạm trù kinh tế:

1.1 Khái niệm ngân sách Nhà nớc:

Ngân sách Nhà nớc là khâu tài chính đợc hình thành sớm nhất, nó ra đời, tồn

tại và phát triển gắn liền với sự ra đời của hệ thống quản lí Nhà nớc và sự pháttriển của kinh tế hàng hoá, tiền tệ

Thuật ngữ ngân sách bắt nguồn từ tiếng Anh "Budget" có nghĩa là cái ví, cáixắc Tuy nhiên, trong đời sống kinh tế, thuật ngữ này đã thoat ly ý nghĩa ban đầu

và mang nội dung hoàn toàn mới Cho đến nay, thuật ngữ "ngân sách Nhà nớc"

đợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia Song, quanniệm về ngân sách Nhà nớc thì lại cha thống nhất Trên thực tế, ngời ta đã đa ranhiều định nghĩa vè ngân sách Nhà nớc không giống nhau tuỳ theo quan điểmcủa ngời định nghĩa thuộc các trờng phái kinh tế khác nhau, hoặc tuỳ theo mục

đích nghiên cứu khác nhau

Theo quan điểm của các nhà kinh tế cổ điển, ngân sách Nhà nớc là một vănkiện tài chính, mô tả các khoản thu và chi của chính phủ, đợc thiết lập hàng năm Các nhà kinh tế học hiện đại cũng đa ra nhiều định nghĩa khác nhau về ngânsách Nhà nớc Các nhà kinh tes Nga cho rằng: Ngân sách Nhà nớc là bảng liệt kêcác khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của Nhà nớc

Luật Ngân sách Nhà nớc đã đợc nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Namkhoá IX, kì họp thứ 9 thông qua ngày 20-3-1996 cũng có ghi: Ngân sách Nhà n-

ớc là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nớc trong dự toán đã đợc cơ quan Nhànớc có thẩm quyền quyết định và đợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thựchiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nớc

Chúng ta không xem xét các điểm khác biệt giữa các định nghĩa này mà tìm ra

điểm chung để thấy đợc một số điểm đặc trng của ngân sách Nhà nớc nh sau: Thứ nhất, ngan sách Nhà nớc là một bảng liệt kê, trong đó dự kiến và cho phépthực hiện các khoản thu chi bằng tiền của chủ thể kinh tế Nhà nớc

Thứ hai, ngân sách Nhà nớc tồn tại trong một khoản thời gian nhất định thờng

là một năm

Song điểm khác biệt của các khoản thu chi ngân sách Nhà nớc không giống

nh các khoản thu chi của ngân sách doanh nhiệp, gia đình, cá nhân Thu chingân sách Nhà nớc có tính chất bắt buộc, luôn đợc thực hiện bằng pháp luật và

do luật quy định ( về thu có các luật về thuế và các văn bản luật khác, về chi cócác tiêu chuẩn định mức )

1.2 Bản chất ngân sách Nhà nớc:

Về bản chất kinh tế:

Mọi hoạt động của ngân sách Nhà nớc đều là hoạt động phân phối các nguồng

tài nguyên quốc gia ( phân phối lần đầu và tái phân phối ) Và vì vậy, về nộidung kinh tế ngân sách Nhà nớc thể hiện các mối quan hệ kinh tế trong phân

phối Đó là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa một bên là Nhà nớc với một bên làcác tổ chức kinh tế, xã hội

Ngân sách Nhà nớc thực hiện các hoạt động phân phối thông qua các khoản

đóng góp theo nghĩa vụ hoặc tự nguyện của mỗi thành viên dới các hình thức nhthuế, phí ; hình thành nên quỹ ngân sách Nhà nớc sau đó tái phân phối cáckhoản thu nay thông qua các khoản cấp phát của Nhà nớc cho các nhu cầu tiêudùng, đầu t phát triển kinh tế

Trong quá trình phân phối, vấn đề cần giải quyết giữa các đối tợng tham gia( các chủ thể kinh tế ) chính là vấn đề lợi ích kinh tế Vì vậy, quan hệ giữa ngânsách Nhà nớc và các thành viên trong xã hội cũng chính là quan hệ kinh tế Việcphân phối các nguồn tài chính để hình thành nguồn thu của Nhà nớc, dù thựchiện dới hình thức nào thực chất cũng chính là quá trình giải quyết quyền lợikinh tế giữa Nhà nớc và các thành viên trong xã hội với kết quả là các nguồn tàichính đợc phân chia thành hai phần: phần nộp vào ngân sách Nhà nớc và phần đểlại cho các thành viên của xã hội Tới lợt mình, phần đã nôp vào ngân sách Nhànớc sẽ tiếp tục đợc phân phối lại, thể hiện qua các khoản cấp phát từ ngân sáchNhà nớc cho các mục đích tiêu dùng và đầu t

Với quyền lực tối cao Nhà nớc có thể sử dụng các công cụ sẵn có ( kinh tế,hành chính, vũ lực ) để bắt buộc các thành viên trong xã hội cung cấp cho mìnhcác nguồn tài chính cần thiết Song, trên thực tế , quyền lực đó phải có giới hạn

và giới hạn hợp lý nhất chính là giải quyết hài hoà ích lợi kinh tế giữa nhà nớc vàxã hội.Khi tham gia vào hoạt đọng tái phân phối này của ngân sách Nhà nớc,mọi thành viên trong xã hội đều có lợi; và mục tiêu kinh tế của ngân sách Nhà n-

ớc cũng là đem lại phúc lợi lớn hơn cho các thành viên

Tóm lại, ngân sách Nhà nớc là hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nớc

và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nớc huy động và sử dụng các nguồn lựctài chính nhămg bảo đảm yêu cầu thực hiện các chức năng quản lý và điều hànhnền kinh tế xã hội của mình

Về phơng diện pháp lý:

Ngân sách Nhà nớc là một đạo luật dự trù các khoản thu, chi bằng tièn của Nhànớc trong một thời gian nhất định, thờng là một năm Đạo luật này đợc cơ quanlập pháp của quốc gia đó ban hành

Hoạt động của ngân sách Nhà nớc không hề mang tính chất tự phát hoặc nằmngoìa sự kiểm soát của Nhà nớc, mà luôn bị ràng buộc bởi những quy định bêntrong hết sức chặt chẽ, cụ thể Các khoản thu ngân sách Nhà nớc phàn lớn đềumang tính chất cỡng bức ( bắt buộc ), còn các khoản chi lại mang tính chất cấpphát ( không hoàn lại trực tiếp ) Nội dung này xuất phát từ quyền lực của Nhà n-

ớc và nhu cầu về tài chính để thực hiện các chức năng quản lý và điều hành nềnkinh tế xã hội

Bất kỳ một Nhà nớc nào cũng đều có quyền lập pháp Do nhu cầu chi tiêu củamình, Nhà nớc đã sử dụng quyền để quy định hệ thống pháp luật tài chính vàthuế khoá, nắt mọi cá nhân và pháp nhân phải nộp một phần thu nhập của mìnhchi Nhà nớc với t cách một chủ thẻ kinh tế thực hiện nghiã vụ với Nhà nớc Tínhchất cỡng bức của các khoản thu ngân sách không hề mang ý nghĩa tiêu cực, bởi

lẽ đây là sự cần thiết Mọi đối tợng nộp thuế đều ý thức đợc nghĩa vụ của mìnhtrong việc đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Nhà nớc và quốc gia Đồng thời,

họ cũng ý thức đợc vai trò quan trọng của Nhà nớc trong quá trình sử dụng cácnguồn tài chính nhằm thực hiện các chức năng về kinh tế xã hội đã đợc giao phó.

Về tính chất xã hội:

Ngân sách Nhà nớc luôn luôn là một công cụ kinh tế của Nhà nớc, nhằm phục

vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nớc

Ngân sách Nhà nớc gắn liền với các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nớc; đồngthời là phơng tiện vật chát cần thiết để hệ thông chính quyền Nhà nớc thực hiện

đợc nhiệm vụ của mình

2 Ngân sách Nhà nớc với t cách là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia:

Hệ thống tài chính là tổng thể của các bộ phận khác nhau trong một cơ cấu tài

chính, mà ở đó các quan hệ tài chính hoạt động trên các lĩnh vực khác nhau nhng

có mối liên hệ tác động lẫn nhau theo những quy định nhất định Các bộ phậntrong hệ thống tài chính hoạt động trên các lĩnh vực:

+ Tạo ra các nguồn lực tài chính

+ Thu hút các nguồn tài chính

+ Chu chuyển các nguồn tài chính ( dẫn vốn )

Vai trò chung của hệ thống tài chính là bảo đảm nhu cầu về vốn cho phát triểnkinh tế-xã hội

Cấu trúc của hệ thống tài chính bao gồm các tụ điểm vốn và các bộ phận dẫnvốn đợc thể hiện theo sơ đồ Trong đó :

+ Các tụ điểm vốn là bộ phận mà ở đó các nguồn tài chính đợc tạo ra, đồngthời cũng là nơi thu hút trở lại các nguồn vốn tuy nhiên ở mức độ và phạm vikhác nhau Bao gồm:

Ngân sách Nhà nớc

Tài chính doanh nghiệp

Tài chính dân c và các tổ chức xã hội

Tài chính đối ngoại

+ Các bô phân dẫn vốn thực hiện chức năng truyền dẫn vốn giữa các tụ điểmvốn trong hệ thống tài chính Bao gồm :

Thị trờng tài chính và

các tổ chức tàichính

trung gian

đầu t và phát triển kinh tế của các bộ phận này.

Thứ hai, ngân sách Nhà nớc là phơng tiện vật chất cần thiết và quan trọng để

hệ thống chính quyền Nhà nớc thực hiện các nhiệm vụ và chức năng của mình,Nếu nh mục tiêu theo đuổi của các doanh nghiệp là tối đa hoá lợi nhuận, của các

hộ dân c là tối đa hoá lợi ích thì chính phủ lại mong muốn tối đa hoá phúc lợi xãhội Chính điều này đã tạo nen vai trò quan trọng của ngân sách Nhà nớc khongchỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn trong các lĩnh vực xã hội khác Trong điều kiệnkinh tế thị trờng, ngân sách Nhà nớc có vai trò to lớn trong việc điều tiết vĩ mônền kinh tế xã hội sao cho mang lại phúc lợi lớn nhất cho mọi ngời Thông quacác hoạt động thu chi của mình, ngân sách Nhà nớc đã điều tiết lợi ích giữa cáctầng lớp dân c, định hớng và thúc đẩy phát triển kinh tế

II Vai trò của ngân sách Nhà nớc:

Vai trò tất yếu của ngân sách Nhà nớc ở mọi thời đại và trong mọi mô hìnhkinh tế, là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội Vai trò này, về mặt chitiết có thẻ đề cập ở nhiều nội dung và những biểu hiện đa dạng rất khác nhau,song trên góc độ tổng hợp, có thể khái quát trên ba khía cạnh sau:

1.Vai trò điều tiết trong lĩnh vực kinh tế nhằm kích thích sự tăng tr ởng kinh tế:

Trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung, cùng với việc Nhà nớc can thiệp trực tiếpvào hoạt động sản xuất kinh doanh, vai trò của ngân sách Nhà nớc trong việc

điều chỉnh các hoạt động trở nên hết sức thụ động Ngân sách Nhà nớc gần nhchỉ là một cái túi đựng sổ thu để rồi thực hiện việc bao cấp tràn lan cho các hoạt

động sản xuất kinh doanh thông qua cấp vốn cố định, vốn lu động, cấp bù lỗ, bùgiá, bù lơng Trong điều kiện đó, hiệu quả của các khoản thu, chi ngân sách Nhànớc không đợc coi trọng là tất yếu, tác động của ngân sách Nhà nớc đến các hoạt

động kinh tế nhằm điều chỉnh các hoạt động đó và thúc đẩy sự tăng trởng kinh tế

là hết sc hạn chế

Chuyển sang cơ chế thị trờng, trong lĩnh vc kinh tế, Nhà nớc định hớng việchình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh vàchống độc quyền Điều dó đợc thực hiện thông qua các chính sách thuế và chínhsách chi tiêu của ngân sách Nhà nớc để vừa kích thích vừa gây sc ép với cácdoanh nghiệp, nhằm kích thích sự tăng trởng kinh tế Với các ngành kinh tế utiên phát triển, Nhà nớc có thể tạo điều kiện bằng cấchps dụng một chính sáchthuế thu nhập công ty hợp lý Với các ngành kinh tế còn non trẻ, Nhà nớc thựchiện bảo hộ sản xuất trong nớc bằng hàng rào thuế nhập khẩu để tao điều kiệncho các doanh nghiệp có thời gian cải tiến, nâng cao trình độ tránh bị lấn át bởi

hàng nhập khảu nớc ngoài Với nguồn lực kinh tế to lớn, Nhà nớc sẽ đầu t vàonhững vùng kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa, những vùng mà nếu chờ sự đầu

t của t nhân thì sẽ rát khó khai thác Xây dựng cơ sở hạ tầng, đầu t phát triển,

định hớng sản xuất ở các vùng khác nhau phục vụ cho chiến lợc phát triển kinh

tế chung của đất nớc

Ngân sách Nhà nứoc đóng một vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn lựctrong xã hội Trong một nền kinh tế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc, cácnguồn lực trong nền kinh tế đợc phân bổ bởi tác động của hai cơ chế: Cơ chế thịtrờng và cơ chế điều tiết của Nhà nớc Việc phân bổ nguồn lực dới tác động củacơ chế thị trờngthông qua sự vận động của các quy luật kinh tế thị trờng và cáccông cụ kinh tế thị trờng nh giá cả, lãi suất Nói chung, việc phân bổ nguồnlực theo cơ chế thị truờng là việc phân bổ mang tính kinh tế thờng đạt đợc hiệuquả ở tầm vĩ mô Tuy nhiên, xét ở tầm vi mô không phải lúc nào việc phân bổnguồn lực theo cơ chế thị trờng đều đạt đợc hiẹu quả nh mong muốn, thâm chí

có thể làm lãng phí nguồn lực xã hội Để khắc phục những mặt hạn chế của việcphân bổ nguồn lực do cơ ché thị trờng tạo ra cần có sự can thiệp cảu nhà nớc ởnhững mức độ nhất định Khác với sự can thiệp của Nhà nớc trong nền kinh tế kếhoạch hoa tập trung, sự can thiệp của Nhà nớc vào việc phân bổ nguồn lực trong

nề kinh tế thị trờng là sự can thiệp mang tính gián tiếp bằng việc sử dụng cáccông cụ kinh tế tài chính là chủ yếu Một trong những công cụ đó là ngân sáchNhà nớc Thông qua các biện pháp thu chi ngân sách Nhà nớc, Nhà nớc thựchiện việc bổ sung phân bổ nguồn lực củaơn chế thị trờng ở nhũng lĩnh vực màviệc phân bổ theo cơ chế thị trờng tỏ ra không hiệu quả hoặc không thể thực hiện

đợc

2.Vai trò điều tiết trong lĩnh vực xã hội nhằm giải quyết các vấn đề xã hội:

Trong thời kì kinh tế kế hoạch hoá tập trung, tính chất bao cấp tràn lan trongmọi lĩnh vực kinh tế xã hội đã hạn chế đáng kể vai trò của ngân sách Nhà nớctrong việc giải quyết các vấn đè xã hội Trong thời kì này, mọi sự u tiên, u đãicủa Nhà nớc đều dành cho khu vực Nhà nớc Những chế độ bao cấp về nhà ở,cung cấp lơng thực, thực phẩm, hàng tiêu dùngvới giá thấp đã gây tâm lýsùng bái biên chế Nhà nớc, tâm lý trông chờ, ỷ lạivà Nhà nớc Điều đó một phầnlàm giảm hiệu quả công tác, hiệu quả tiển vốn, mặt khác vừa tác động ngợcchiều tới việc đảm bảo công bằng xã hội Bên cạnh đó, sự bao cấp tràn lan chocác hạt động có tích chất xã hội, song lại thiếu sự tính toán hợp lý về phạm vi,mức độ và hiệu quả của nó cũng dẫn tới những hạn chế trong việc thực hiện cácmục tiêu xã hội

Trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, sự tồn tại và hoạt động có hiệu quảcủa bộ máy Nhà nớc, lực lợng quân đội, công an, sự phát triển các hoạt động xãhội, y tế, văn hoá có ý nghĩa quyết định Việc thực hiện các nhiệm vụ này, về cơbản, thuộc về nhà nớc và không chỉ vì mục tiêu lợi nhuận Việc sử dụng nhữngdịch vụ kể trên đợc phân chia giữa những ngời tiêu dùng, nhng nguồn tài trợ đểthực hiện các nhiệm vụ đó lại đợc cấp phát từ ngân sách Nhà nớc Nh vậy, trongviệc thực hiện các nhiệm vụ có tính chất chung toàn xã hội, ngân sách Nhà nớc

có vai trò quang trọng hàng đầu Bên cạnh đó, cùng với việc thực hiện các nhiệm

vụ có tính chất chung toàn xã hội, hàng năm chính phủ vẫn đực biệt quan tâm

đến tầng lớp dân c có thu nhập thấp Chúng ta có thể nhận thấy điều đó thôngqua các loại trợ giúp trực tiếp đợc giành cho những ngời có thu nhập thấp hoặc

co hoàn cảnh khó khăn nh chi về trợ cấp xã hội; các loại trợ giúp gián tiếp dớihình thức trợ giá cho các mặt hàng thiết yếu ( lơng thực, điện, nớc ), cáckhoản chi phí để thực hiện các chính sách dân số, chính sách việc làm, các ch-

ơng trình quốc gialớn về chống mù chữ, chống dịch bệnh, các chi phí cho việccung cấp các hàng hoá khuyến dụng, hàng hoá công cộng

Bên cạnh các khonả chi ngân sách cho việc thực hiện các vấn đề xã hội, thuếcũng đợc sử dụng để thực hiện vai trò tái phân phối thu nhập, đảm bảo côngbằng xã hội Việc kết hợp giữa thuế trực thu và thuế gián thu, một mặt vừ tăng c-ờng các khoản thu cho ngân sách Nhà nớc, mặt khác vừa nhằm điều tiết thu nhậpcủa tầng lớp có thu nhập cao, điều tiết tiêu dùng, bảo đảm thu nhập hợp lý giữacác tầng lớp ngời lao động Nh vậy ngân sách Nhà nớc còn có chức năng táiphân phối thu nhập Cũng nh việc phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị tr-ờngcó sự quản lý của Nhà nớc, việc phân phối thu nhập cũng đợc thực hiện bởihai cơ ché là cơ chế thị trờng và cơ chế của Nhà nớc Phân phối thu nhập theo cơchế thị trờng ngời a thờng gọi là việc phân phối mang tính kinh tế Nghĩa là việcphân phối chủ yếu dựa vào khả năng cung cấp các yếu tố đầu vào cua các chủthể trong nền kinh tế nh lao động, tiền vốn, khoa học công nghệ Do nhiềunguyên nhân khách quan và chủ quan không phải mọi thành viên trong xã hội

đều có khả năng các yếu tố đầu vào nh nhau, nên cũng không có đợc cơ hội đợchởng thu nhập nh nhau, tạo ra những hố ngăn cách giàu nghèo càng lớn Khi hốngăn cách giàu nghèo càng sâu có thể dẫn đến nhũng bất lợi cho quá trình pháttriển kinh tế xã hội của đất nớc, thậm chí có thể dẫn đến xung đột chính trị làmmất ổn định quốc gia Chính vì vậy, trong quá trình phát triển quốc gia, Chínhphủ của các nớc đều quan tâm đến vấn đề tía phân phối thu nhập, mục đích làhạn chế bớt sự ngăn cách giàu nghèo làm cho nguồn thu nhập của xã hội đợc sửdụng hiệu quả hơn

3 Vai trò điều tiết trong lĩnh vực thị tr ờng góp phần ổn định thị tr ờng giá cả , chống lạm phát:

Trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung, sự đơn điệu về chế độ sở hữu với hai hìnhthức quốc doanh và tập thể đã dẫn đến sự phát triẻn yếu ớt của các quan hệ thị tr-ờng Bên cạnh đó, cơ chế kinh tế chỉ huy ( bằng các mệnh lệnh hành chính ) vớiviệc Nhà nớc quyết định gia cả của các hàng hoá và dịch vụ, chỉ định nơi cungcấp vật t, tiêu thụ sản phẩm cũng đã làm các quan hệ thị truờng kém pháttriển Trong cơ chế đó, sự vậm động của gia cả, chi phí thoát ly khỏi quan hệcung cầu, của thị truờng, sự biến động ấy đợc che đậy bởi sự bao cấp của Nhà n-

ớc Trong điều kiện đó, vai trò của ngân sách Nhà nớc đối với các quan hệ thịtruờng là điều tất yếu

Trong điều kiện của nền kinh tế thị trờng, giá cả chủ yếu dựa vào quan hệ cungcầu hàng hoá trên thị trờng Do đó để ổn định giá cả, chính phủ có thể tác độngvào cung hoặc cầu hàng hoá trên thị trờng Sự tác động này không chỉ đợc thựchiên thông qua thuế mà còn dợc thực hiện qua chính sách chi tiêu của ngân sáchNhà nớc Bằn nguồn cấp phát của chi tiêu ngân sách hằng năm, các quĩ dự trữNhà nớc về hàng hoá và tài chính đợc hình thành Trong trờng hợp thị trờng cónhiều biến động, thị truờng lên quá cao, hoặc xuống quá thấp, nhờ lực lợng dựtrữ hàng hoá và tiền , chính phủ có thể điều hoà quan hệ cung cầu hàng hoá, vật

t để bình ổn giá cả trên thị trờng, bảo vê quyền lợi ngời tiêu dùng và bảo vệ sảnxuất Chính phủ cũng có thể dung ngân sách Nhà nớc nhằm khống chế và đẩy lùinạn lạm phát một cách có hiệu quả thông qua việc thực hiện chính sách thắt chặtngân sách, nghĩa là cắt giảm các khoản chi tiêu ngân sách, chống tình trạng baocấp, lãng phí trong chi tiêu, đồng thời có thể tăng thuế tiêu dùng để hạn chế cầu,mặt khác có thể giảm thuế đối với đầu t, kích thích sản xuất, phát triển để tăngcung Ngoài ra chính phủ còn có thể phát hành các công cụ nợ để vay nhân dân

nhằm bù đắp thiếu hụt ngân sách Nàh nớc, góp phần làm giảm tốc độ lạn pháttrong nền kinh tế quốc dân

III Ngân sách Nhà nớc - công cụ tài chính vĩ mô của Nhà nớc trong quản lý

và điều tiết kinh tế:

Chính sách tài khóa là hệ thống các giải pháp đợc thể chế hoá nhằm điều chỉnhthu nhập và chi tiêu chính phủ để hớng nền kinh tế vào sản lợng và việc làmmong muốn Trong ngắn hạn ( 1, 2 năm ), những chính sách này điều tiết sản l -ợng thực tế, lạm phát, thất nghiệp nhằm ổn định nền kinh tế Trong dài hạn,chúng có tác dụng điều chỉnh cơ cấu kinh tế thúc đẩy tăng trởng kinh tế lâu dài.Chính sách tài khoá có hai công cụ chủ yếu là thuế và chi tiêu chính phủ Do đóvấn đề cơ bản của chính sách tài khoá là giải quyết mối quan hệ tơng quan giữathu và chi ngân sách

1 Chính sách tài khoá lý thuyết:

Khi nền kinh tế ở xa mức sản lợng tiềm năng, thì Nhà nớc có thể sử dụng chínhsách tài khoá để đa nó về mức sản lợng tiềm năng.J.M Keynes coi chính sách tàikhoá là chính sách trung tâm trong quá trình điều chỉnh nền kinh tế của Nhà nớc

Về mặt lý thuyết có hai hớng vận dung chính sách tài khoá nh sau :

Khi nề kinh tế lâm vào tình trạng suy thoái, thất nghiệp cao, tổng cầu giảm ởmức thấp, các hãng không tăng đầu t, dân c không tăng tiêu dùng Để tăng thunhập, tăng tổng cầu AD, nhà nớc cần tăng chi tiêu, giảm thuế để tăng tổng chicủa xã hội Thông qua tác động của mô hình số nhân mà khuyếch đại vào mứctăng sản lợng, đẩy nó tiến gần đến mức sản lợng tiềm năng

Khi nền kinh tế ở trạng thái quá nóng, lạm phát tăng lên, AD ở mức cao, Nhànớc phải giảm chi tiêu, tăng thuế làm cho mức chi tiêu chung của nền kinh tếgiảm xuống để sản lợng của nền kinh tế trở lại mức tiềm năng, lạm phát sẽchững lại

Cùng với chính sách tiền tệ thị thuế vsf chi tiêu chính phủ là công cụ quan trọng

để Nhà nớc có thể can thiệp vào nền kinh tế, nhng đây là sự can thiệp gián tiếptuân theo và thông qua các quy luật kinh tế khách quan của nền kinh tế thị trờng

+ B < 0 Thâm hụt ngân sách hay thu ngân sách nhỏ hơn chi ngân sách T <G

Khi nghiên cứu về vấn đề ngân sách Nhà nớc, nhiều nhà kinh tế đã đặt ra nhữngcâu hỏi mà đến bây giờ vẫn còn là những vấn đề tranh luận

2.1 Có nhất thiết phải để ngân sách Nhà nớc ở trạng thái cân bằng hay không ?

Một số nhà kinh tế cho rằng, khi điều chỉnh các khoản thu và chi ngân sách,Nhà nớc cần thực hiện chính sách "cân bằng ngân sách" Theo quy tắc này, Nhànớc không đợc phép chi tiêu hơn số tiền mà nó nhận đợc Tuy nhiên, hầu hết cácnhà kinh tế phản đối quy tắc đòi hỏi Nhà nớc phải cân bằng ngân sách của mìnhmột cách nghiêm ngặt Bởi nếu nh ngân sách cân bằng nhng các khoản thu, chinăm sau không nhiều hơn năm trớc chứng tỏ nền kinh tế không phát triển đi lênvì vậy nếu giữ ngân sách cân bằng thì phải là cân bằng trong trạng thái động.Hơn nữa, đôi khi thâm hụt hoặc thặng d ngân sách lại trở nên cần thiết

Thứ nhất, quy tắc "cân bằng ngân sách" thủ tiêu năng lực tự ổn định của hệthống thuế và các khoản chuyển giao thu nhập nhằm ổn định nền kinh tế Khinền kinh tế rơi vào suy thoái, các khoản thuế và chuyển giao thu nhập ( tính trêncơ sở thu nhập ) tự động thay đổi dù tỉ lệ của chúng không đổi; cụ thể là thuếgiảm, chuyển giao thu nhập tăng khi thu nhập giảm Các phản ứng ứng tự độnggóp phần ổn định nền kinh tế này lại làm cho ngân sách bị thâm hụt Trong khi

đó, quy tắc "ngân sách cân bằng" nhiêm ngặt đòi hỏi Nhà nớc phải tăng thuế haycắt giảm chi tiêu vào thời kì suy thoái ; hoạt động này tiếp tục làm tổng cầu giảmsút hơn nữa, kết quả là suy thoái ngày càng tăng

Thứ hai, Ngời ta có thể sử dụng thâm hụt để chuyển gánh nặng thuế từ thế hệhiện tại cho thế hệ tơng lai Một số nhà kinh tế lập luận rằng, nếu thế hệ hiện tạiphải phát đọng chiến tranh để bảo vệ độc lập, tự do cho tổ quốcthì các thế hệ t-

ơng lai sẽ có lợi Để buộc ngời hởng thụ tơng lai phải trả một phần chi phí, thế

hệ hiện tại có thể tài trợ cho chiến tranh bằng cách cháp nhận thâm hụt ngânsách Nhà nớc có thể trả lại số nợ trong chiến tranh bằng cách đánh thuế vào thế

hệ tiếp theo

Những nguyên nhân này làm cho hầu hết các nhà kinh tế phủ nhậnn quy tắc

"cân bằng ngân sách" nghiêm ngặt

2.2 Thâm hụt ngân sách và các biện pháp khắc phục:

Để lợng hoá thâm hụt ngân sách, các nhà kinh tế chia thâm hụt ngân sách ralàm ba loại:

- Thâm hụt thực tế, tức là thâm hụt ngân sách xảy ra khi số chi thực tế vợt số thuthực tế trong một thời kỳ nhất định

- Thâm hụt cơ cấu, là thâm hụt ngân sách xảy ra khi nền kinh tế hoạt động ở mứcsản lợng tiềm năng

- Thâm hụt chu kỳ, tức là thâm hụt ngan sách bị động do trạng thái chu kỳ củanền kinh tế gây ra Nó bằng hiệu số giữa thâm hụt thực tế và thâm hụt cơ cấu Thâm hụt ngân sách xảy ra khi Nhà nớc tăng chi tiêu, kết quả là cung vốn vaygiảm, lãi suất tăng dẫn đến hiện tuợng tháo lui đầu t, làm giảm tốc độ tăng trởngcủa nền kinh tế Nhà nớc cần có biện pháp kịp thời khắc phục thâm hụt Nguyêntắc cơ bản là "tăng thu, giảm chi", song không phải nền kinh tế nào cũng ápdụng đợc biện pháp này Khi các giải pháp tăng thu, giảm chi không khắc phục

đợc thâm hụt, thì Nhà nớc phải sử dung giải pháp tài trợ cho thâm hụt Có bốngiải pháp tài trợ là :

Thứ nhất, là vay tiền ngân hàng ( in thêm tiền ) Thế mạnh của giải pháp này là

tài trợ kịp thời cho các khoản thâm thủng của ngân sách, tạo điều kiện thuận lợicho bộ máy tài chính vận hành bình thờng, giải toả những ngng trệ trong bộ máyNhà nớc Song, giải pháp này sẽ dẫn đến hậu quả nan giải là lạm phát cao, giá cảtăng, làm giảm sức mua của đồng tiền và làm đời sống dân c giảm sút khi lợng

tiêng trong lu thông tăng Đông tiền giảm sức mua làm giảm khả năng tài trợ chongân sách Bởi khi giá cả tăng, Nhà nớc phải chi tiêu nhiều hơn cho những tiêudùng không đổi, điều đó buộc Nhà nớc lại phải in thêm tiền; cứ nh vậy, nền kinh

tế sẽ rơi vào khủng hoảng tiền tệ

Thứ hai, là sử dụng dự trữ ngoại tệ Giải pháp này có hiệu lực rất mạnh, giúp bù

đắp kịp thời cho thâm thủng ngân sáchvà ảnh hởng tiêu cực của nó đến nề kinh

tế không tức thời Sông không phải nớc nào cũng có luợng dự trữ ngoại tệ lớn.Nếu lợng dự trữ ngoại tệ bị rút ra thấp hơn mức tối thiểu ( tơng đơng với giá trịbốn tháng nhập khẩu ) sẽ dẫn đến nguy cơ phá giá đông bản tệ, uy tín của đồngtiền quốc gia trên thị trờng quốc tế giảm Và đặc biệt không thẻ ứng phó vớinhững sự cố trong nên kinh tế, lúc đó t nhân sẽ chuyển vốn ra nớc ngoài, hiện t-ợng thoái lui đầu t và suy thoái sẽ xảy ra

Thứ ba, là vay nợ nớc ngoài Giải pháp này đã từng là nguồn tài trợ phổ biến và

quan trọng của các nớc bị lệ thuộc Song, giải pháp này cũng có giới hạn và chỉ

là giải pháp tình thế Nếu một nớc thờng xuyên vay nợ để tài trợ cho thâm thủngngân sách sẽ vấp phải những đối sách hạn chế của các chủ nợ làm cho các khoảnvay không đủ lợng, do đó không hiệu quả Mặt quan trọng hơn là nợ chồng chấtdẫn đến thu nhập quốc dân hàng năm không đủ trả nợ nớc ngoài, tất yếu bị lệthuộc về kinh tế dẫn đến lệ thuộc về chính trị

Thứ t, là vay nợ trong nớc Giải pháp này có u thế la huy động đợc các nguồn

nội lực đê khắc phục nguồn thâm thủng ngân sách Nhà nớc vay nợ nhân dânthông qua hinh thức phát hành trái phiếu Song, nó gây ra không ít hiệu ứng phụ,tác động xấu vào nền kinh tế nh: làm giảm khối lợng tín dụng cho đầu t, làm lãisuất tăng, làm khu vực t nhân đi vay nợ nớc ngoài

Trong thực tế, nên áp dung đồng thời và linh hoạt các biện pháp trên để phát huy

đuợc những u điểm của mỗi phơng pháp, nhanh chóng giải quyết thâm hụt ngânsách, ổn định và phát triển kinh tế

2.3 Thặng d ngân sách:

Thặng d ngân sách lại có tác động hoàn toàn ngợc lại so với trờng hợp thâmhụt ngân sách Mức thặng d ngan sách, hay tiết kiệm chính phủ làm tăng tiếtkiệm quốc dân , tăng cung vốn vay; kết quả là lãi suất giảm và khuyến khích đầu

t, làm tăng tốc độ tăng trởng kinh tế Nh vậy rõ ràng là thặng d ngân sách Nhà

n-ớc có lợi cho tăng trởng kinh tế hơn so với thâm hụt ngân sách Đây là điều màcác nhà kinh tế đều thống nhất Nhng việc làm gì với khoản thặng d này thì cònnhiều tranh cãi Một số nhà hoạch định chính sách cho rằng nên duy trì thặng d;một số khác lại cho rằng nên thủ tiêu nó bằng cách tăng chi tiêu hay cắt giảmthuế

Các nhà kinh tế ủng hộ duy trì thặng d lập luận rằng; việc sử dụng phần thặng d

để hoàn trả một số khoản nợ chính phủ sẽ khuyến khích đầu t t nhân và tăng ởng kinh tế

tr-Các nhà kinh tế ủng hộ việc thủ tiêu thặng d ngân sách cho rằng; cắt giảm thuế,thuế suất thấp hơn sẽ làm biến dạng các hoạt đọng kinh tế ít hơn, làm quá trìnhphân bổ nguồn lực hiệu quả hơn; hoặc thặng d cần đợc sử dụng để tăng chi tiêucủa chính phủvào cơ sở hạ tầng và giáo dục, bởi vì theo họ lợi suất của đầu tcông cộng vào các lĩnh vực đó cao hơn lợi suất bình quân của t nhân

Chính sách đúng phụ thuộc vào quan điểm về giá trị của đầu t t nhân và đầu tcông cộng, cùng mức độ biến dạng do thuế gây ra.

B Ngân sách Nhà nớc trong quá trình chuyển đổi kinh tế ở nớc ta:

I Những vấn đề chung về ngân sách Nhà nớc:

1 Thu ngân sách Nhà nớc:

Xét về mặt nội dung, thu ngân sách Nhà nớc chứa đựng các quan hệ phân phối

nảy sinh trong quá trình Nhà nớc dùng quyền lực chính trị để tập trung một bộphận tổng sản phẩm quốc dân để hình thành quỹ tiền tệ tạp trung của Nhà nớc

Nh vậy thu ngân sách Nhà nớc là toàn bộ các khoản tiền thu đợc tập trung vàotay Nhà nowcs để hình thành nên quỹ ngân sách Thu của ngân sách Nhà nớc đ-

ợc tập trung từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó nguồn thu chủ yếu là từ thunhập quốc dân Giữa thu nhập quốc dân và thu NSNN có mối quan hệ chặt chẽvới nhau Tăng thu nhập quốc dân là cơ sở để tăng thu ngân sách và quá trìnhhuy động thu nhập quốc dân vào ngân sách cũng có những tác động kích thíchtăng thu nhập quốc dân

Thu ngân sách Nhà nớc bao gồm:

- Thuế, phí, lệ phí do cá nhân và tổ chức nộp theo quy định của pháp luật

- Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nớc:

+ Các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân

+ Các khoản viện trợ

+ Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

+ Các khoản do Nhà nớc vay( trong và ngoài nớc )

Trong đó thuế là nguồn thu chủ yếu của ngan sách Nhà nớc ta

Thuế là khoản đóng góp theo quy định của pháp luật mà Nhà nớc bắt buộc mọi

tổ chức và cá nhân có nghĩa vụ nộp cho Ngân sách Nhà nớc Thuế có tính cỡngchế và pháp lý cao Thuế còn là khoản đóng góp không mang tính hoàn trả trựctiếp Khác với các khoản vay, Nhà nớc thu thuế từ các tổ chức kinh tế và các cánhân nhng không phải hoàn trả trực tiếp cho ngời nộp thuế sau một khoảng thờigian với một khoản tiền mà họ đã nộp vào NSNN Số tiền thu thuế đợc Nhà nớc

sử dụng cho các chi tiêu công cộng, phục vụ cho nhu cầu của Nhà nớc và củamọi cá nhân trong xã hội Mọi cá nhân, ngời nộp it, ngời nộp nhiều, đều bình

đẳng trong việc nhận lại các phúc lợi công cộng từ phía Nhà nớc

Thuế còn là công cụ để Nhà nớc tham gia vào điều tiết kinh tế vĩ mô Băng hệthống thuế , Nhà nớc quy định đánh thuế hoặc không đánh thuế, đánh thuế vớithuế suất cao hoặc đánh thuế với thuế suất thấp vào các ngành nghề, các mặthàng cụ thể Thông qua đó mà tác động và làm thay đổi mối quan hệ giữa cung

và cầu trên thị trờng, nhằm góp phần thực hiện điều tiết vĩ mô

Thuế là công cụ để điều hoà thu nhập, thực hiện công bằng xã hội Trong nềnkinh tế thị trờng thì sự chênh lệch về thu nhập giữa các tầng lớp dân c ngày càngcao, vấn đề này iên quan đến đạo đức và công bằng xã hội Sự mất cân bằng

đosex đợc hoà bằng các chính sách thuếcủa Nhà nớc

Hệ thống thuế hiện hành ở nớc ta bao gồm:

Thứ nhất, thuế giá trị gia tăng ( thuế VAT )

Thuế VAT là một loại thuế gián thu Ngời nộp thuế là các tổ chức, cá nhânkinh doanhcó doanh thu thuộc các ngành nghề, các hình thức hoạt động có địa

điểm cố định hay lu động, hạot động thờng xuyên hay không thờng xuyên trên

lãnh thổ Việt Nam Căn cứ để tính thuế VAT là : Giá trị gia tăng phát sinh trong

kỳ nộp thuế và thuế suát

Đây là nguồn thu quan trong nhất của ngân sách Nhà nớc

Thứ hai, thuế tiêu thụ đặc biệt.

Thuế tiêu thụ đặc biệt là thuế gián thu, đánh vào giá trị một số hàng hoá sảnxuất và lu thông trong nớc hoặc nhập khẩu.Thuế tiêu thụ đặc biệt ở nớc ta tậptrung vào một số mặt hàngnh: Rợu, bia, thuốc lá, bài lá, vàng mã, xăng dầu cácloại, hàng điện tử cao cấp, ô tô, xe máy Tuỳ tng loại hàng hoá mà có thuế suấtkhác nhau Ngời nộp thuế tiêu thụ đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

và nhập khẩu các hàng hoá trong dạng tiêu thụ đặc biệt

Thuế tiêu thụ đặc biệt là nguồn thu lớn của ngân sách Nhà nớc, có taqcs dụng

điều tiết những ngời có thu nhập cao và hạn chế tiêu dùng những hàng hoá độchại cho con ngời

Thứ ba, thuế thu nhập doanh nghiệp.

Đây là loại thuế trực thu, đánh vào lợi nhuận kinh doanh của các doanh nghiệpsản xuất thuộc các thành phần sản xuất Đối tợng đánh thuế là lợi nhuận thực tếthu đợc trong kinh doanh Ngời nộp thuế là các đơn vị sản xuất kinh doanh thuộctất cả các ngành nghề của các thành phần kinh tế

Thứ t, thuế xuát, nhập khẩu.

Đối tợng của thuế xuất khẩu, nhập khẩu là hàng hoá đợc phép xuất khẩu, nhậpkhảu qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam Thuế suất của hàng hoá nhập khẩu, xuấtkhẩu gồm thuế suất thông thờng và thuế suất u đãi Ngoài ra còn có u đãi miễnthuế, nhằm khuyến khích suất khảu hàng trong nớc cần xuất và nhập những hàngthiết yếu

Thuế suất khẩu, thuế nhập khẩu là một loại thuế quan trọng trong chính sách

mở cửa với bên ngoài, đồng thời là vũ khí để bảo vệ kinh tế trong nớc và là mộtnguồn thu lớn cho ngân sách Nhà nớc

Thứ năm, thuế sử dụng đất nông nghiệp.

Thuế sử dụng đất nông nghiệp là thúe trực thu, thu theo dạng đất nông nghiệp

do các tổ chức và cá nhân sử dụng vào sản xuất nông nghiệp Ngời sử dụng đấtnông nghiệp là ngời nộp thuế sử dụng đất nông nghiệp

Thuế sử dụng đất nông nghiệp thể hiện quan điểm khoan sc dân, giảm nhệ sự

đóng góp của nông dân cho Nhà nớc, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phat triểnphù hợp với kinh tế thị trờng, góp phần sử dụng có hệu quả đất nông nghiệp,công bằng , hợp lý trong việc sử dụng đất nông nghiệp giữa các miền, các địa ph-

ơng, góp phần cải thiện đời sống nông dân

Thứ sáu, thuế thu nhập đối với ngời có thu nhập cao.

Thuế thu nhập là thuế trực thu đánh vào thu nhập thờng xuyên và không thờngxuyên của ngời đợc hởng thu nhạp cao Ngời nộp thuế là công dân việt Nam vàngời nớc ngoài c trú tại Việt Nam có thu nhập cao Thuế suất áp dụng theo thuếluỹ tiến

Thuế thu nhập dần dần trở thành nguồn thu quan trọng của ngân sách Nhà nớc,bao quát đợc nguồn thu nhập của công dân góp phần giải quyết công bằng xã hộitrong phân phối, điều tiết thu nhập

Thứ bảy, thuế tài nguyên

Thuế tài nguyên là thuế đánh vào ngời khai thác tài nguyên quốc gia Ngời nộpthuế tài nguyên là nguời khai thác tất cả các tài nguyên quốc gia bao gồm:khoáng sản, sản phẩm rừng tự nhiên, cá và các loại thuỷ sản tự nhiên khác Căn

cứ tính thuế tài nguyên là số lợng tài nguyên khai thác, giá tính thuế đơn vị tàinguyên và thuế suát

Thuế tài nguyên có vai trò quan trọng trong khuyến khích, bảo vệ, khia thác,

sử dụng tài nguyên tiết kiệm, có hiệy quả cao, đông thời là nguồn thu quan trọngcho ngân sách Nhà

nớc

Bên cạnh thuế, phí và lệ phí cũng là một nguồn thu quan trong mang tính chấtbắt buộc nhng có tích chất đối giá, nghĩa là lệ phí thực chấtlà một khoản tiền màdân chúng bỏ ra trả cho Nhà nớc khi họ hởng thụ những dịch vụ do Nhà nớccung cấp, đó là những hang hoá công cộng có tích chất giới hạn và hàng hoácông cộng có thể định giá nh lệ phí qua cầu, lệ phí công chứng giấy tờ, xác nhận,cấp visa .

Ngoài các khoản thuế, lệ phí, NSNN còn có những khoản vay; đối tợng vay cóthể là dân c, Ngân hàng và bằng cách phát hành tín phiếu kho bạc, trái phiếuchính phủ Hoặc các khoản vay, viện trợ từ nớc ngoài, vay chính phủ các nớchoặc các tổ chức quốc tế Khi vay cần cân đối gia những lợi ích của các khoảnvay và chi phí của chúng cũng nh xem xét khả năng hoàn trả

2 Chi tiêu ngân sách Nhà nớc:

Chi NSNN thể hiện qua các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân

phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí bộ máy Nhà nớc vàthực hiện các chức năng kinh tê-xã hội mà Nhà nớc đảm nhận theo nhữngnguyên tắc nhất định

Theo chức năng nhiệm vụ của Nhà nớc, nội dung chi tiêu ngân sách Nhà nớcbao gồm:

- Chi về kinh tế: Chi cho đầu t vốn cố định và vốn lu động cho các doanh nghiệpNhà nớc, góp cổ phần, liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết

có sự tham gia của Nhà nớc; chi đầu t xây dựng các công trình kết cấu hạ tầngkinh tế-xã hội; chi cho quỹ phát triển các chơng trình, dự án phát triển kinh tế,chi cho sự nghiệp kinh tế, chi cho dự trữ Nhà nớc

- Chi về văn hoá xã hội: chi cho các sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, vănhoá, thông tin, thể dục thể thao,sự nghiệp khoa hoc, công nghệ và môi trờng, cac

sự nghiệp khác; chi cho các chơng trình quốc gia; cho hỗ trợ quỹ bảo hiểm xãhội; trợ cấp cho các đối tợng chính sách xã hội; tài trợ cho các tổ chức xã hội, xãhội-nghề nghiệp

- Chi cho bộ máy Nhà nớc: chi cho hoạt động của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ,Hội đồng nhân dan và uỷ ban nhân dân các cấp, các cơ quan hành chính các cấp,toà án và viẹn kiểm sát các cấp

- Chi cho quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội

- Chi trả nợ nớc ngoài

- Chi viện trợ nớc ngaòi

- Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính

- Chi khác

Theo tính chất kinh tế, chi NSNN đợc chia ra các nội dung sau đây

+ Chi thờng xuyên:

Là những khoản chi không óc trong khu vực đầu t và có tính chất thờng xuyên

để tài trợ cho hoạt động của các cơ quan Nhà nớc nhằm duy trì "đời sống quốcgia" Về nguyên tắc, các khoản chi này phải đợc tài trợ bằng các khoản tiềnkhông mang tính chất hoàn trả của NSNN

+ Chi đầu t phát triển:

Là tất cả các chi phí làm tăng thêm tài sản quốc gia

Phát triển kinh tế là nhiệm vụ hàng đầu của tất cả các Nhà nớc hiện đại Để đạt

đợc sự phát triển, chính phủ phải hoạch định đợc chiến lợc phát triển đúng đắn,phù hợp và cần phải có vốn đầu t của Nhà nớc Đối tợng đầu t của Nhà nớc thờng

là những công trình thuộc kết cấu hạ tầng, các ngành kinh tế mũi nhọn và những