SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC DẠY BỒI DƯỠNG HỌC VIÊN GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC DẠY BỒI DƯỠNG HỌC VIÊN GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12, Rèn một số kỹ năng đối với học viên giỏi Ngữ văn, Kỹ năng làm bài Nghị luận văn học, bài Nghị luận xã hội, Kỹ năng viết một đoạn văn, một bài văn hay, độc đáo

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Trung tâm GDTX TP Biên Hòa

Mã số:

(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

T SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC DẠY BỒI DƯỠNG HỌC

VIÊN GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12

Người thực hiện: Nguyễn Thị XuânLĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Ngữ văn 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2013 - 2014

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Trung tâm GDTX TP Biên Hòa

Mã số: (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC DẠY BỒI DƯỠNG

HỌC VIÊN GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12

Người thực hiện: Nguyễn Thị XuânLĩnh vực nghiên cứu:

- Phương pháp dạy học bộ môn: Ngữ văn 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2013 - 2014

Trang 2

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Nguyễn Thị Xuân

2 Ngày tháng năm sinh: 20/12/1987

8 Đơn vị công tác: Trung tâm GDTX TP Biên Hòa

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 2009

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Ngữ văn

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Dạy học môn Ngữ văn

- Số năm có kinh nghiệm: 4

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

BM02-LLKHSKKN

Trang 3

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC DẠY BỒI DƯỠNG

HỌC VIÊN GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Là người giáo viên, ai cũng mong muốn học viên của mình đạt được thànhtích học tập cao nhất, đặc biệt sẽ được vinh danh trong các kỳ thi học viên giỏi cấphuyện, cấp tỉnh Thành tích đáng tự hào đó phần nào đánh giá được năng lực dạyhọc, nhiệt tâm của người giáo viên trong công việc; sự rèn luyện, nổ lực vươn lêncủa các em trong học tập Quan trọng hơn, từ bước đệm này người giáo viên nhậnthấy niềm vui, vai trò thiêng liêng của mình trong quá trình dạy học để từ đó traudồi, đầu tư hơn về chuyên môn; học viên sẽ có động lực, tự tin hơn trong những kỳthi quan trọng phía trước Vì vậy với những người tâm huyết với nghề nghiệp, họluôn dồn hết sức lực và trí tuệ của mình để đạt được kết quả cao nhất

Thực tế dạy học cho thấy, muốn đạt được kết quả cao trong công tác bồidưỡng học viên giỏi ở các bộ môn đã khó, học viên giỏi môn Ngữ văn lại càng khóhơn Bởi, số lượng học viên yêu thích, đam mê và có tố chất đối với môn Ngữ vănkhông nhiều Các em ngại học văn do phải đọc nhiều, viết nhiều, tốn nhiều thờigian mà điểm thì không cao so với nhiều môn học khác (ít điểm 8, 9 đặc biệt là10) Mặt khác Ngữ văn cũng không phải là môn học thời thượng để các em có thểchọn ngành nghề sau này Trong quá trình dạy học, giáo viên còn quá cứng nhắc,rập khuôn (yêu cầu học viên học đúng theo từng câu văn mình cho chép), hạn chế

sự sáng tạo của các em Không giống như các trường trung học phổ thông ngay từlớp 10 đã có những “hạt nhân” được lựa chọn trong kỳ thi học viên giỏi cấp tỉnh từ

đó giáo viên có thể nuôi dưỡng, phát hiện thêm ở những năm học tiếp theo Hệgiáo dục thường xuyên chỉ tổ chức kỳ thi học viên giỏi cho học viên lớp 12, thờilượng ôn thông thường là 60 tiết, nguồn học viên thay đổi theo từng năm Vì vậy

để đạt kết quả cao trong công tác bồi dưỡng rất cần những kinh nghiệm qua thực tếgiảng dạy được đúc kết

Vì những lý do quan trọng trên tôi muốn cùng các đồng nghiệp trao đổi

“Một số kinh nghiệm trong việc dạy bồi dưỡng học viên giỏi môn Ngữ văn lớp

Trang 4

12” để có thể cùng nhau đạt được kết quả cao nhất trong công tác bồi dưỡng học

Bồi dưỡng học viên giỏi môn Ngữ văn là cách thức tổ chức dạy học, khảnăng vận dụng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên dạy Ngữ văn đểtrang bị cho học viên kiến thức về văn học, rèn luyện kĩ năng cảm thụ, kỹ năngviết văn, phát triển trí tuệ, kích thích niềm say mê và hứng thú học tập cho họcviên

Bồi dưỡng học viên giỏi nói chung và học viên giỏi Ngữ văn nói riêng như

đề cập ở trên có ý nghĩa vô cùng quan trọng Vì vậy việc nghiên cứu, đề xuất cácbiện pháp phát hiện, bồi dưỡng học viên giỏi ở các bậc học phổ thông là vấn đề đãđược nhiều thầy cô giáo quan tâm thực hiện từ rất lâu Đã có không ít đề tài nghiêncứu khoa học, sáng kiến kinh nghiệm của các thầy cô giáo, các nhà khoa học thuộclĩnh vực giáo dục nghiên cứu về vấn đề này Ví dụ:

- Đề tài: “Bồi dưỡng năng lực thẩm văn cho học viên giỏi văn khi học truyệnngắn Nguyễn Tuân” (Phan Hồng Hiệp, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Sư phạm

Trang 5

Các công trình nghiên cứu, bài viết trên đều đã khẳng định tầm quan trọngcủa công tác bồi dưỡng học viên giỏi các cấp trong việc thực hiện nhiệm vụ trọngtâm của nền giáo dục nước nhà Góp phần bồi dưỡng, đào tạo cho đất nước nhữnglớp công dân tương lai vừa có đức, vừa có tài, đủ sức gánh vác trọng trách xâydựng và bảo vệ đất nước trong tương lai Tuy nhiên, có thể nói ít có một chuyên đề,một sáng kiến kinh nghiệm hay một bài nghiên cứu nào bàn về vấn đề tìm kiếm cácbiện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng đối tượng học viên giỏi môn Ngữ văn tạiTrung tâm GDTX - một trong những đối tượng là những người lao động cũng cóđóng góp không nhỏ trong sự nghiệp xây dựng quê hương, đất nước mà trực tiếpnhất là tại các địa phương nơi những học viên này đang sinh sống

Đề tài này trên cơ sở kế thừa những kiến thức lí luận về công tác bồi dưỡnghọc viên giỏi nói chung và học viên giỏi môn Ngữ văn nói riêng, đồng thời đề xuấtmột số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng của công tác bồi dưỡng học viêngiỏi môn Ngữ văn tại Trung tâm GDTX TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai

2 N i dung, bi n pháp th c hi n các gi i pháp c a đ tài ội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài ện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài ực hiện các giải pháp của đề tài ện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài ải pháp của đề tài ủa đề tài ề tài

Để giải quyết những khó khăn, nâng cao chất lượng bồi dưỡng học viên giỏiNgữ văn, trong quá trình dạy học tôi đã tiến hành những công việc sau:

2.1 Phát hiện và chọn học viên có khả năng cảm thụ văn học.

Để có nguồn học viên đảm bảo “mang chuông đi đành xứ người”, khâu pháthiện và chọn lọc học viên có khả năng cảm thụ văn học vô cùng quan trọng Việcchọn lọc không thể làm qua loa, chiếu lệ, “bốc” một vài em tham gia đội tuyển, bởiviệc làm này hết sức nguy hại Ở khâu này giáo viên bồi dưỡng phải phối hợp vớigiáo viên dạy ngữ văn ở các lớp chọn ra những học viên ưu tú nhất tham gia độituyển cấp trường Đây là khâu đầu tiên để chọn ra “những hạt bụi vàng” vì vậygiáo viên không cần phải quá khắt khe trong việc chọn học viên, không chỉ nhữnghọc viên thực sự giỏi mới được học lớp ôn luyện mà đôi khi chỉ cần các em biếtcách làm một bài văn, kiến thức còn sơ sài nhưng biết cách diễn đạt cũng có thểchọn Để chọn được đội tuyển như ý tôi thường tiến hành chọn lọc theo tiến trìnhsau như sau:

Trang 6

- Bước 1: Thông báo về việc thành lập đội tuyển, lợi ích khi các em tham gia

học đội tuyển Công tác này sẽ giúp các em thấy được tầm quan trọng, lợi ích của

việc tham gia bồi dưỡng học viên giỏi Tham gia học lớp bồi dưỡng học viên sẽđược trang bị đầy đủ về kiến thức lẫn kỹ năng, có điều kiện cọ sát nhiều dạng bài,nhiều kỳ thi tạo tiền đề cho những kỳ thi quan trọng sắp tới Nếu học tập tốt các em

có thể được vinh danh trong kỳ thi học viên giỏi cấp Tỉnh, đó là niềm tự hào củatất cả những học viên đang ngồi trên ghế nhà trường Khi các em nhận thấy lớp bồidưỡng hết sức quan trọng sẽ kích thích tinh thần ham học, đam mê muốn chinhphục của các em

- Bước 2: Cho các em tự đăng ký tham dự đội tuyển – Có giới hạn Đây

không phải chọn lọc đại trà, những học viên đăng ký học là những học viên muốnhọc, có tinh thần học hỏi nhất, các em sẽ chăm chỉ học hơn bất cứ ai Chỉ cần có sựđam mê, tinh thần ham học hỏi dưới sự hướng dẫn của giáo viên các em có thể tạonên kỳ tích

- Bước 3: Chọn thêm những học học viên có khả năng căn cứ vào chất lượng

những bài kiểm tra trên lớp Trong số những em đăng ký học có nhiều em được

nằm trong tầm ngắm của giáo viên nhưng cũng còn một số học viên kỹ năng khátốt nhưng chưa tự tin đăng ký, giáo viên nên chọn thêm các em vào danh sách đểcác em tự tin hơn

- Bước 4: Tổ chức cho học viên đã chọn làm bài kiểm tra khảo sát chất lượng

trước khi tiến hành kế hoạch ôn luyện Sau khi thành lập được đội tuyển giáo viên

tiến hành khảo sát lại chất lượng qua bài kiểm tra đầu tiên Đề kiểm tra không khó,không đánh đố học viên tuy nhiên phải thể hiện được cảm xúc, sự sáng tạo vàchứng kiến của bản thân Ví dụ

Câu 1: Anh chị quan niệm như thế nào về “Hạnh phúc” (4 điểm)

Câu 2: Cảm nhận về đoạn thơ sau: (6 điểm)

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”

Trang 7

( Trích Tây Tiến - Quang Dũng)

Qua bài khảo sát giáo viên sẽ nhận ra ưu, khuyết điểm trong bài viết củatừng em, từ đó khắc phục dần trong quá trình học bồi dưỡng

Theo 4 bước trên, giáo viên sẽ chọn được “đội quân tinh nhuệ nhất” Tuynhiên, quá trình này không dừng lại tại đây, trong quá trình dạy học trên lớp, nếuphát hiện thêm tài năng mới, giáo viên nên bổ sung thêm vào đội tuyển để thay thếmột số “cát lẫn vàng” trong quá trình sàng lọc

2.2 Lập kế hoạch bồi dưỡng.

Bồi dưỡng học viên giỏi là quá trình “đãi cát tìm vàng”, yêu cầu sự đầu tư

nghiêm túc của giáo viên Công tác này là một hành trình đòi hỏi sự bền bỉ, say sưacủa cả thầy và trò trong suốt một chặng đường dài Chính vì tầm quan trọng nhưvậy, giáo viên không thể thực hiện tùy tiện, ngẫu hứng mà cần có kế hoạch cụ thể,

rõ ràng theo từng tiết, từng tuần, từng giai đoạn Căn cứ vào kế hoạch thời gian bồidưỡng của trung tâm Đối với môn Ngữ văn kế hoạch bồi dưỡng được áp dụng ởtrung tâm là 60 tiết học Vì vậy, tôi tiến hành lập kế hoạch như sau:

Giai đoạn Tuần Tiết Nội dung Chủ điểm Ghi chú

1

2

Kỹ năng làm bàinghị luận xã hộị

Kỹ năng làm bài vànhận diện đề

34

Tư tưởng đạo lý

78

Kỹ năng làm bàinghị luận văn học

Kỹ năng làm bài (Tây Tiến – Quang Dũng)

10

Luyện đề nghị luậnvăn học

Kỹ năng làm bài Việt Bắc

1112

Luyện đề nghị luậnvăn học + Sửa bài

Kỹ năng làm bài Đất Nước

4 13

14

Kỹ năng làm bài Sóng

15 Luyện đề nghị luận Tổng hợp, so sánh, đối

Trang 8

16 văn học + Sửa bài chiếu đoạn thơ, bài thơ

Hình tượng người lính

5 17

18

Tổng hợp, so sánh, đốichiếu đoạn thơ, bài thơTình yêu quê hương,đất nước

1920

Kiểm tra trên lớp Nghị luận xã hội

Nghị luận văn học

Sàng lọclần 1

Luyện đề nghị luận

xã hội + Sửa bài

Hiện tượng đời sống

7 25

26

Kỹ năng làm bài Tuyên ngôn độc lập27

28

Kỹ năng làm bài Người lái đò sông Đà

8 29

30

Kỹ năng làm bài

Ai đã đặt tên cho dòngsông

3132

Kỹ năng làm bài

Vợ nhặt35

36

Kỹ năng làm bài Rừng xà nu

10 37

38

Kỹ năng làm bài Chiếc thuyền ngoài xa39

40

Kiểm tra trên lớp Nghị luận xã hội

Nghị luận văn học

Sàng lọclần 2

11 41

42

4344

12 45

46

Kỹ năng làm bài tổnghợp, so sánh, đối chiếu

Trang 9

hai hay nhiều tác phẩmvăn xuôi

4748

Kỹ năng làm bài tổnghợp, so sánh, đối chiếuhai hay nhiều tác phẩmvăn xuôi

13 49

50

Kỹ năng làm bàiPhân tích tình huốngtruyện

5152

Kỹ năng làm bàiPhân tích giá trị hiệnthực, nhân đạo

14 53

54

Kỹ năng làm bàiThành công về nghệthuật

5556

Kỹ năng làm bàiNhận xét, đánh giá vềtác phẩm

15 57

58

Tổng ôn tập Kỹ năng làm bài

5960

Tổng ôn tập Giải đáp thắc mắc, dặn

dòBồi dưỡng học viên giỏi khác với dạy cơ bản trên lớp hay dạy ôn thi tốtnghiệp, trong quá trình dạy sẽ có nhiều vấn đề nảy sinh yêu cầu thầy và trò cùngnhau giải quyết để làm sáng tỏ vấn đề Vì vậy, giáo viên phải linh hoạt trong từngtiết dạy, từng giai đoạn, điều chỉnh kế hoạch để “bồi” vào những “lỗ hổng” mà các

em còn thiếu

2.3 Rèn một số kỹ năng đối với học viên giỏi Ngữ văn

2.3.1 Kỹ năng làm bài Nghị luận văn học, bài Nghị luận xã hội

Kỹ năng làm bài Nghị luận văn học, bài Nghị luận xã hội là kỹ năng cơ bảnnhất của mỗi học viên, đối với học viên giỏi, tất cả những kỹ năng khác muốn pháthuy thì cần phải có kỹ năng đầu tiên này Một số giáo viên khi bắt tay vào bồi

Trang 10

dưỡng thường nghĩ rằng, đây là những học viên đã giỏi nên bỏ qua bước cơ bảncho các em tiếp xúc với những kỹ năng nâng cao hơn vì vậy thường gây ra thực tế

“khủng hoảng” cho cả giáo viên lẫn học viên

Đã có nhiều công trình đề tài nghiên cứu về kỹ năng làm bài Nghị luận vănhọc, bài Nghị luận xã hội cho học viên vì vậy trong khuôn khổ đề tài này tôi không

đi đề cập sâu vào từng bước thực hiện mà chỉ đề cập một số vấn đề cơ bản đãhướng dẫn học viên ôn luyện hiệu quả

a Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ: Để cảm thụ được một câu thơ hay

đoạn thơ học viên phải phát hiện cho được những tín hiệu nghệ thuật làm nổi bậtnội dung

Ví dụ: Cảm nhận về đoạn thơ sau:

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

(Trích “Tây Tiến”- Quang Dũng)

Để hiểu được nội dung, cảm nhận được cái hay của đoạn thơ, các em phảiphát hiện được những tín hiệu nghệ thuật từ đó làm nổi bật nội dung như:

- Từ láy tượng hình: Khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút.

- Phép nhân hóa: Súng ngửi trời.

- Phép đối: ngàn thước lên cao/ngàn thước xuống.

- Câu thơ toàn vần bằng: Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

Từ những tín hiệu nghệ thuật trên, giáo viên hướng dẫn học viên phân tích

để thấy được sự hiểm trở, hùng vĩ và khắc nghiệt của núi rừng Tây Bắc, từ đó nổibật lên ý chí vượt qua gian khổ của người lính Tây Tiến

b Nghị luận một tác phẩm văn xuôi: thông thường sẽ phân tích một nhân

vật văn học, tình huống truyện, thành công về nghệ thuật, tư tưởng nhân đạo…hoặc cũng có thể là một chi tiết đặc sắc trong tác phẩm Đối với mỗi dạng đề, giáoviên cần hướng dẫn lại cho học viên nắm được cách làm bài để tránh tình trạng kểlại tác phẩm, viết lan man không xác định đúng trọng tâm

Trang 11

Ví dụ 1: Khi phân tích tình huống truyện của một tác phẩm, học viên cầnphải đảm bảo những kiến thức cơ bản sau:

- Tình huống truyện là gì?

- Tình huống truyện trong tác phẩm được thể hiện như thế nào?

- Ý nghĩa của tình huống truyện?

Ví dụ 2 Phân tích giá trị nhân đạo, học viên cần phải đảm bảo những kiếnthức cơ bản sau:

- Giá trị nhân đạo là gì?

- Giá trị nhân đạo biểu hiện thông qua tác phẩm?

+ Đề cao, ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của con người

+ Đồng cảm sâu sắc với những nổi khổ đau, bất hạnh của con người

+ Trân trọng khát vọng được muốn được sống, được tự do của con người+ Tố cáo những thế lực tàn bạo đã chà đạp, vùi dập con người

+ Tìm con đường giải thoát khỏi cuộc đời tăm tối cho nhân vật (Tùy thuộcvào tác phẩm để trình bày biểu hiện này)

- Đánh giá chung về tư tưởng nhân đạo

Đây là những kiến thức hoàn toàn căn bản yêu cầu học viên giỏi ngữ vănphải nắm chắc, chỉ có thể trên nền tảng kiến thức cơ bản các em mới có thể vậndụng để giải quyết những dạng đề nâng cao

c Nghị luận xã hội: Giống như nghị luận văn học, ở câu hỏi nghị luận xã

hội giáo viên hướng dẫn học viên phân biệt các dạng bài như:

- Nghị luận về một tư tưởng đạo lý.

Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận

Thân bài: Đảm bảo các ý:

- Giải thích

- Bình luận và chứng minh

- Thái độ, hành động, rút ra bài học nhận thức cho bản thân

Kết bài: Nêu ý nghĩa của câu nói

- Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận

Trang 12

Thân bài: Đảm bảo các ý:

- Hiện trạng

- Nguyên nhân

- Hậu quả

- Giải pháp

- Liên hệ, rút ra bài bài nhận thức

Kết bài: Nêu ý nghĩa của hiện tượng trên

Ngoài kỹ năng cơ bản để làm bài, yêu cầu không thể thiếu để làm một bàinghị luận xã hội hay đó là kỹ năng vận dụng kiến thức thực tế Để bài làm của các

em mang tính xã hội tôi thường yêu cầu các em tìm hiểu những hiện tượng đangđược cả xã hội quan tâm từ đó áp dụng vào bài làm khi cần thiết

Ví dụ:

- Tiêu biểu cho ý chí nghị lực, tinh thần vượt khó em Nguyễn Duy Hải quê

ở Đô Lương – Nghệ An nhà rất nghèo nhưng vẫn đậu thủ khoa của trường Đại học Ngoại thương kì thi tuyển sinh Đại học – Cao đẳng năm 2013

- Tinh thần dân tộc, nét đẹp văn hóa được thể hiện đậm nét trong lễ viếng tang Đại Tướng Võ Nguyên Giáp vào những ngày đầu tháng 10 năm 2013

- Phát ngôn gây sốc của những người mẫu, diễn viên trẻ thể hiện suy nghĩ

lệch lạc trong bộ phận thanh niên hiện nay như: “yêu không có tiền thì cạp đất mà

ăn à” (người mẫu Ngọc Trinh), “Tôi mơ ước có nhiều đại gia, nhiều người giàu quan tâm đến mình, cho tôi thật nhiều tiền” (Bà Tưng – Lê Thị Huyền Anh).

- Sự suy đồi đạo đức, đánh mất nét đẹp văn hóa của người Việt qua vụ hôi bia ở Biên Hòa, Đồng Nai trưa ngày 04 tháng 12 năm 2013

Học viên sẽ không đạt kết quả cao nếu không có khả năng vận dụng tốt Vậndụng tốt kiến thức có thể khai thác được sự thông minh, sáng tạo, bộc lộ tố chấtcủa một học viên giỏi thực sự Vì thế, kỹ năng vận dụng kiến thức cơ bản cùng vớinhững hiểu biết xã hội không thể bỏ qua trong qua trình ôn thi học viên giỏi làmbài nghị luận xã hội

Trang 13

2.3.2 Kỹ năng viết một đoạn văn, một bài văn hay, độc đáo

Ngoài những kỹ năng cơ bản thì kỹ năng viết một đoạn văn, một bài vănhay, độc đáo là không thể thiếu đối với học viên giỏi Ngữ văn Để học viên cóđược kỹ năng này bản thân học viên phải trải qua quá trình rèn luyện nghiêm túc,tinh thần ham học hỏi và đặc biệt là những tình cảm chân thật xuất phát từ tình yêuvới những tác phẩm văn học cũng như tình yêu cuộc sống Để khơi nguồn cho

những cảm xúc ấy tôi thường cho học viên tiếp cận với những đoạn văn, bài văn hay Tôi phân tích và chỉ cho các em thấy cái hay của những bài viết đó như: Đoạn

văn trên hay là do đâu? Câu văn hay hình ảnh nào thể hiện điều đó? Biện phápnghệ thuật được người viết sử dụng thành công như thế nào? Em học được gìthông qua bài viết đó?

Ví dụ: Cảm nhận về hai câu thơ “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!/ Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi” (“Tây Tiến” - Quang Dũng)

Vì quá gắn bó yêu thương, từng vào sinh ra tử, cùng chia ngọt sẻ bùi, nay

“xa rồi” nên mới có được nỗi “nhớ chơi vơi” ấy Phải lắng sâu trong cảm xúc “cố lấy hồn tôi để hiểu hồn người”, người đọc mới hiểu hết cảm xúc của nhà thơ qua cụm từ “nhớ chơi vơi” Đó là nỗi nhớ rất lạ, hình như nhẹ tênh mà nặng vô cùng,

để rồi sau đó cứ tuôn chảy ào ạt như một dòng suối trong toàn bài thơ Nỗi nhớ ấychảy dài theo dòng sông Mã, trùng điệp theo hình non dáng núi, theo từng chặngđường hành quân, vào những đêm văn nghệ và để rồi nhớ đến hụt hẫng trống vắng

trong lòng người Chúng ta phải hiểu rằng: khi nhà thơ nói “xa rồi” là lúc những

hình ảnh của một quá khứ chưa xa đang ập tới, nhấc bổng nhà thơ khỏi thực tại đểhồn thơ lơ lửng, chơi vơi trong cõi nhớ Chính qua nỗi nhớ ấy, ta càng hiểu hơn

tấm lòng gắn bó, trân trọng những kỷ niệm đẹp của Quang Dũng Quả đúng “thơ

là âm nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn cao cả, đa cảm” (Vôn-te).

Một số người cho rằng, hai câu thơ mở đầu này ảnh hưởng âm điệu của thơ

cổ điển và tình cảm thì dạt dào như các nhà thơ lãng mạn thời Thơ mới Ngày trước

trong thơ ca cũng có diễn tả:

“Ra về nhớ bạn chơi vơi”

Trang 14

Để biểu thị trạng thái bâng khuâng của người đang tương tư, một nỗi buồn

man mác khó tả, Xuân Diệu – nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới cũng đã

viết:

“Tương tư nâng lòng lên chơi vơi”

Tuy nhiên, ta vẫn nhận thấy cái mới mẻ trong cách thể hiện của QuangDũng, ca dao và trong thơ Xuân Diệu diễn tả nỗi nhớ người yêu còn Quang Dũngdiễn tả nỗi nhớ đồng đội, nỗi nhớ về những kỷ niệm trong kháng chiến

Chưa hết, cái hay của câu thơ còn thể hiện ngay ở vần điệu, nhịp điệu Nhà

văn Nga Mai-a-kốp-xki rất có lý khi cho rằng: “nhịp điệu là sức mạnh chủ yếu, năng lượng chủ yếu của câu thơ” Quả đúng như vậy, ở bài thơ Tây Tiến, từ cảm thán “ơi” ở hai câu đầu có ý nghĩa đặc biệt, thể hiện sự dồn nén cảm xúc cao độ

đến mức phải bật ra thành lời Nó cất lên như một tiếng khẽ lay gọi tâm hồn, đồngthời mở ra vần điệu chung cho cả đoạn thơ tiếp theo

Khi cho học viên tiếp cận với đoạn văn mẫu trên, tôi đã hướng dẫn cho họcviên nhận thấy đoạn văn trên có 4 điểm hay đáng phải học hỏi:

- Phân tích thành công nỗi “nhớ chơi vơi”, đây là nỗi nhớ lạ và độc đáo: đòi

hỏi người viết phải hiểu được hoàn cảnh ra đời của bài thơ, cảm nhận sâu sắc tìnhcảm của tác giả dành cho những kỷ niệm xưa

- Đối chiếu, so sánh với những câu thơ viết về nỗi “nhớ chơi vơi” để thấy

được cái mới mẻ, sáng tạo của nhà thơ Quang Dũng: thể hiện vốn hiểu biết, kỹnăng vận dụng thành thạo thao tác lập luận so sánh, liên tưởng qua đó làm nổi bậtnội dung câu thơ

- Phân tích được cái hay về âm điệu từ đó chi phối toàn bộ bài thơ: từ tínhiệu nghệ thuật làm nổi bật nội dung, cái tài sự độc đáo của tác giả

- Vận dụng thành công những nhận xét của Vôn-te, Mai-a-kốp-xki về thơ:thể hiện vốn hiểu biết, kiến thức về những bài nghiên cứu văn học qua đó áp dụngvào quá trình làm bài từ đó tạo nên sự độc đáo, chiều sâu của bài viết

Từ bốn điểm hay nói trên, học viên rút ra được những bài học kinh nghiệm

để có thể viết được một đoạn văn, bài văn hay vừa đảm bảo kiến thức, vừa có cảmxúc và chiều sâu

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	1,91 MB